Skip to main content

Full text of "Tursellinus :lbde particulis Latinis commentarii"

See other formats 


IRDINANDI   HANDII 


TYIiSELLINVS 

SEV 

DE    PARTICVLIS    LATINIS 
C  O  IM  M  E  N  T  A  R  1 1. 


V  0  L  V  M  E  N     S  E  C  V  /\  D  V  M. 


L  I  P  S  I  A  E 

IK      LIBRARIA      WEIDMANNIA 
18  3  2, 


* 


BA. 

Asper  Iimior  ia  Art.  gram.  p.  1736.  interiectiones  irri- 
dentis  nominat  BA  et  ko.  IUud  esse  potest  graecum  /3a, 
de  cjuo  vide  Slephani  Thes.  T.  1.  p.  632.  At  sunt  haec 
vocabula,  quae  animi  scnsum  exprimunt,  omnibus  Jin- 
guis  comraunia.  Exemplum  grammatici  aflerunt  Plauli 
Asin.  1,1,  23.  de.  Modo  pul  percepi,  jLibane,  cjuid 
istnc  sit  luci,  nhi  fu  polenta,  te  furtaase  dicere.  Li. 
lia  1  necjue  hercle  ego  istuc  dico ,  nec  dictum  volo. 
Sed  codices  et  autiquae  edd.  exhibent  a/i,  ha,  alie,  at, 
atat.  Verum  equidem  puto  primum  illud  ah,  quod  et 
negationem  auget,  (vid.  Tom.  1.  p.  217.)  et  abominatur 
rem  odiosam:  quamquam  non  ineptum  videtur  esse  at, 
quod  Bothius  recepit.  Seyferlus  in  Gramm.  T.  2. 
p.  298.  ha,  unde  haiatus  et  halo  descendat,  esse  ait  ab 
oviutn  balatu  desumptum,  idquc  significare  stupidum 
hominem.  Quis  ita  loquutus  sit,  uon  addit,  nec  po- 
tuit  addere. 

BABAE. 

Graecum  |S«/3«l  Stephanus  in  Thesauri  Tom.  1. 
p.  632.  appellat  vocabulum  inarticulate  loquentium.  Ne- 
que  vero  alium  usum  observavit,  quam  quo  admiratio 
exprimerelur.  Sed  apud  Aristophanem  Lysist.  1078.  de- 
signatur  horror  Iristissimae  rei.  Latinum  verbum  signi- 
ficat  laetum  sensum.  Conf.  Lambin.  ad  Plaut.  Pseud. 
1,3,  lol.  Bothius  ad  Plaut.  Cas. 728.  distinguit  hahae, 
quod  sit  admii-antis  et  approbantis ,  et  papae ,  quod  sit 
vocabulum  merae  admirationis,  allato  Prisciani  testimo- 
nio  p.  1024.:  taraen  addit,  haec  misceri,  sicut  facile  ap- 
probationem  inveniant,  quae  admiremur.  Quae  distin- 
ctio  falsa  est,  Neque  enim  Priscianus  eam  confirmat, 
neque  in  uUo  scriptorum  loco  illa  approbationis  notio 
apparet.  Ita  Plaut.  Pers.  5,  2,  25.  Pseud.  1,3,  131. 
Terent.  Eun.  2,  2,  48.  3,  1,  26.  in  quibus  sufficit  ad- 
miratio  rei  magnae  et  mirificae.  In  Plauti  Stich.  5,  7,  3. 
II.  1 


2  BABAE.    BAT. 

k 

bahae  hilarltatis  est  exclamatio,  ut  3,  1,  1^.' papae.  Ni- 
hil  igitur  differunt  hae  voces,  nisi  scx'iptura  adraoduin 
dubia,  sicuti  Lucianus  verbis  TtanaX  nuTtaiaiE,  expressit 
Aristophanis  ^a§a\  §a^aiai,.  Nec  rainus  in  Stichi  locis 
unam  scripturam  admiserim ,  quam  in  Casina ,  ubi  co- 
dices  praebent  papae.  Hoc  legitm-  in  Plaut.  Cas.  5 ,  2, 
26.  Epid.  1,  1,  52.  Bacch.  2,  2,  29.  Rud.  5,  2,  33. 
Truc.  2,  6,  26.  nec  lantura  de  laela  re,  sed  etiam  in 
magnae  rei  admiratioue.  Men.  5,  5,  20.  papae ,  andin^ 
tu,  nt  deliramenta  loqnitnr.  Apud  Terentiura  occurrit 
non  nisi  in  Eunucho,  2 ,  1 ,  23.  2,  2,  48.  2,  3,  25. 
3,  1,  26.  Pelronius  ol.  faTnilia  vero ,  babae!  babae! 
non  me  Ilercules  pnto  decumam  partem  esse,  quae  do- 
minum  suum  novit. 

Seyfertiis  in  Gramm.  T.  2.  p.  299.  hnic  particulae  tribuit 
admirationem  cura  dcsipectu  coniunctam,  nullo  argumento. 
Ideni  quod  addit,  papac  apud  veteres  scriptores  primam  syl- 
labam  liabere  brcveni ,  apud  recentiores  longam  ,  ideoque 
etiam  in  babac  ancipitem  esse  vocalem,  non  probavit  exemplis. 

BAT. 

Plautus  Pseuci.  1,3,5.  ps.  Mittam  hodie  huic 
siio  die  natali  malam  rem  magnam  et  maturam.  CA. 
Qnid  opus  est  ?  PS.  Potin  aLiam  rem  ut  cures  ?  CA. 
At.  PS.  Bat.  CA.  Crncior,  Ps.  Cor  dura.  In  his  bat 
non  integrum  verbum  esse  videtur,  sed  ridicula  conver- 
sio  antecedentis  at.  Tamen  Charisius  p.  213.  Bat. 
sonus  ex  ore  cornicinis  litunm  eximentis ,  ut  Caesellius 
Vindex  lib.  B  Utltrae  scribit.  Ptitur  PLaut.  in Pseud. 
Haec  Bothius  confert  cum  fragraenti  veibis ,  quae  apud 
Charisium  pi216.  leguntur.  Butu  batta.  haecPlau- 
tus  pro  nihiLo  et  pro  nugis  posnit,  ut  in  glossis  vete- 
rum:  bat  tat  ti,  Jluctus  quidam  et  sonus  i^ocis  ejjoe- 
minatior,  ut  esse  in  sacris  anagiJienorum  vocum  vete- 
rum  inlerpres  scribit.  Ita  inlerpungenduni  est:  sed 
quae  sint  sacra  anagmenorum,  non  hquet.  Meursii 
admonitione  utor,  quum  corrigo  in  sacris  anaxamen- 
tis  deorum.  nam  glossae  habeut:  anaxant,  ovoftK^ovcrt, 
et  verba  in  unii^ersos  homines  apud  Festum  in  v.  axa- 
menta  corrupta  sunt.  Festus  etiam:  buttnbatta  (i.  e. 
bu  tu  bat  ta)  ISaevius  pro  nugatoriis  posuity  hoc  est 
nullius  dignationis,    Has  voces  non  pueriles ,  ut  Scali- 


BENE.  3 

gero  visnm  erat,  sed  fictitias  esse,  bene  perspexit  Meur- 
sius  in  Exercit.  cril.  Purl.  sec.  p.  26. 

BENE. 

Significatlonem  eh  usum  huius  vocabuU  illastrant 
lexica,  nequc  ad  hunc  nosti'um  campum  ea  pertinent, 
in  quibus  notio  absoluta  per  se  constat,  aut  in  quibus 
oiiud  adverbium  adiungitur,  Velut  vatde  bene^  plane 
bene.  Id  tantiim  hoc  loco  commeraorandum  videtur, 
bene  addi  aliis  adieclivis  et  adverbiis  ifa,  ut  in  unam  no- 
iionem  coeant.  Tum  conditionem  significat  magnam  et 
auctam,  idemque  quod  valde  y  i^ekefnenter.  Franco- 
galli  dicunt  blen. 

Vid,  Brant.  ad  Bcll.  hispan.  4.  et  25.  Salmrtg.  Plln.  Ex- 
ercit.  26.  B.  Merula  et  Coluinna  ad  Enniuni  p.  71,  (27.)  Gro- 
noT.  ad  Flaut.  Most.  4,2,  51.  Lindent)rogt  ad  Ammian. 
Marc.  19 ,  8.  Perizon.  ad  Pompon.  Mel.  1 ,  9.  Oudendorp. 
ad  Vit.  luvenal.  p.  998.     Wagner.  ad  Ammian.  14,  2,  17, 

Eunius  apud  Porphyr.  ad  Horat.  3 ,  24 ,  50.  accipe  daque 
fidem,  foedusque  feri  bcne  firmum.  Cic.  Div.  in  Cdec.  15,  48, 
in  clamando  quidem  video  eum  csse  hene  robustttm  atque  exerci- 
tatum.  in  Catil.  2,  10,  22.  aut  imberbes  aut  bene  barbatos  vi- 
detis.  de  Orat.  2,  88,  361.  habetis  sermonem  bene  longum  ho- 
minis  utinam  non  impudentis»  ad  Fam.  epist.  Poll.  10 ,  33 ,  11. 
Antonium  habere  -^  legitincs  sub  signis  atmatas  tres,  — ■  iner- 
tnes  bene  tnultos.  Ovid.  Her.  15,  67.  me  quoque,  quod  moniii 
bene  multa  fidditer ,  odit.  Trist.  1,7,  15.  vid.  Gifan.  in  Lu^ 
cret.  Collectan.  p.  21.  Bell.  hispani  4^  3.  ex  oppido  bene 
magna  multitudo  ad  equitatum  concidendum  quum  exissent  etc. 
Horat.  Sat.  1,3,  61.  pfo  bene  sano  ac  non  incauto  fictum 
astutumque  vocamus.  Ammian.  Marc.  14 ,  2 ,  17.  quibus  occur- 
rere  bene  pertinax  miles  explieatis  ordinibus  parans.  Arnobius 
5.  p.  101,  2.  arietem  nobilem  bene  grandibtis  cum  testiculis  de- 
ligit.  Apulei.  Met.  L  p.  107,  29.  hoc  habitu  Socratem  bene 
quietum  circumstetere^  Recte  igitur  restituendum  cbnsuit  tiein- 
eius  in  Ovid.  Trist.  1,  7,  13.  haec  ego  discedens ,  sicut  bene 
multa  meorum ,  ipsa  mea  posui  moestus  in  igne  matiUi  Antea 
legebatur  bond^ 

Cum  adverbiis  coniungitui-  in  his :  Ennius  apud  Gelli  12 ,  4. 
qui  quum  bene  saepe  libenter  mensam  sermonesque  suos  rerum 
suarum  comiter  impertit.  BeU.  hispan.  25.  nostri  cx  humili 
CQnvalle  bene  longe  «unt  egressi.    Cic.  Tusc.  2,  19,  44.  sed  si 

1  * 


4  BENE, 

est  tantiis  dolor,  quantus  Philodctae?  Jiene  plane  magnus 
mihi  quidem  vidctur  EinesLins  conier.it  bene  sane :  ma^nun. 
Kiihner  nunc  intcrpungit  Jicnc.  Planc  vias^nun:  non  sentiens, 
quam  otiosum  et  ah  antifiuo  iisu  alienuni  sit  illud  bene.  Voca- 
bulum  ^)/ane  a  glossatore  scriptiim  co  magis  vidctur,  quod  di- 
cendum  erat  plane  bcne  magnus.  In  Verr.  2,  70,  109.  qui  — 
bcne  penitus  in  istius  famiUaritatcm  scse  dcdit.  ^T)i  Scliutzius 
„in  quo,"  inquit,  .,  quid  significet  bcnc  nemo  dixerit:  particula 
pcnitus  scraper  siinpliciter  ponitur  sine  adiuncto  alio  adver-^ 
bic  "    Vide  in  pemtv^j. 

Ad  tempus  refertur  lu  his  formulls  :  Clc.  ad  Att.  4 ,  6.  icns 
in  Pompcianum  bene  mane  haee  scripsi.  10,  16.  quum  ad  me  be- 
ne  raane  Dlonysius  fuit.  de  Orat.  2 ,  64 ,  259.  qui  te  intcrrogas- 
sct ,  num  tibi  inolcstus  essct  futurus ,  si  ad  te  bene  ante  luccm 
venissct.  uLi  mane  addi  voluerunt  Erncstius  cimi  Gulielmo, 
sed  temere.  vid.  T.  1.  p.  361.  Vita  luvenaiis :  et  tamcn  bcne 
diu  nc  modico  quidcm  nuditorio  quidquam  comrmittere  est  ausus. 

Quod  Oudendorp.  in  Apuleii  3Ietam.  1.  init,  conieclt :  vt 
ego  —  aures  tuas  bcnc  bibulas  lepido  susurro  pCrmulccam ,  ne 
ah  elegantia  quidem  cnmmendatur.  Sufficiunt  bibulae  aures, 
quas  lihrarii  in  bcnivolas  mutarunt.  >oc  prohari  potest  Sal- 
masii  enicndatlo  in  Solini  Polyh,  1.  p.  6,  a.  qui  —  omnes  ad- 
versarios  levi  tactu  ac  pcnc  sccuris  congrcssionibus  viccrit :  ita 
rodices.  Salmasins,  omisso  voc.  ac ,  scripsit  bene  securis, 
quod  placuit  Oudendorpio,  non  mihi. 

Haec  vero  arctissinium  notionis  nexum  habent. 
Nam  bene  suo,  cui  iuhaeret,  nouiini  praecedit  semper 
proximo  loco  ,  et  duo  vocabula  fere  comprehenduntur 
uno  accentu,  ut  in  be/ie  ole/is  apud  Cic.  Acad.  2,  7,  21. 
bene  moratus  p.  ]\Iil.  34,  93.  bene  jnorigerns  apudPlaut. 
Capt.  5,  2,  13.  Quae  aliter  sunt  disposita,  poetarum 
licentiae  tribuautur. 

Ennius  apud  CIc.  de  Div.  2,  39,  82.  51/1/771  tonuit  laevum 
bene  tcmpcstate  scrcnn.  Lucret.  5,  706.  donicum  eum  contra 
p{eno  bene  lumine  fulsit. 

Cic.  Phil.  6,  7,  18.  itaquc  scnatum  ,  bcne  sua  spontc  fir- 
mum,  firmiorcm  vestra  auctoritate  fecistis.  Codiccs  harhar.  «um 
Tct.  cdd.  sua  spontc  bcnc  firmum  :  recte.  Fcrrarius  compara- 
vitverha,  quae  uhi  in  Epist.  ad  Att.  lenantur,  non  Invenio  : 
nos  e7i/7n  ct  nostra  sponle  bcnc  Jirmi.  Ne  tamen  verba  sua 
sponte  firmum  in  unam  notioncm  coniuncta  putes,  oppositio 
auctoritatis  vetat.  Hccentioris  aetatis  scriptores  id  non  curasse 
putabis,  ei  Icgeris  locos   ab  Lindcnhrogio  allatos :    at   in  Am- 


BEJNE.    BOMBAX.  5 

iiilaii.  19,  8,  8,  oiunes  codd.  habent  profundum  pcne  vidimus 
piiteum  et  30,  7,  8.  quorum  spoliis  pene  redierant  locupletes. 
vid.  PEivii;, 

2.  Poetae  bene  coniunxeriint  cum  negatione,  et  non 
bene  dixerunt  pro  {>ix,  ne  -  quiclem :  unde  etiam  i^ix  bene. 

O.vid.  Met.  12 ,  615.  iam  cinis  est  et  de  tam  magno  restat 
Acliille  nescio  quid ,  parvam  quod  non  bene  compleat  urnam: 
ubi  si  cnin  Gierigio  cxplicaveris  non  prorsus,  nicht  ganz  voll, 
sententiam  habebis  aliqua  cx  parte  ineptam. 

Ovid.  Fast.  5,  277.  dic,  dea,  ludorum,  respondi,  quae  sit 
origo.     J  ix  bcne  dcsieram,  rctulit  illu  mihi. 

3.  Cum  accusativo  et  dativo  nominum  compositum 
bene  vetere^  adhibebant  ad  formulam  conficiendam,  qua 
yiicui  bona  apprecari  solebaot,  praesertim  in  convivio- 
rinu  acclamatione:  vid.  Lipsii  Antiq.  lect.  3.  p.  154.  et 
159.  In  ea  autem  quam  incertum  sit,  quod  Lipsius  ad- 
dit,  complementum  orationis,  ipse  dativus,  qui  non  di- 
vcrso  modo  usurpatur,  monstrat.  Conf.  Heins.  adOvid. 
Art.  1 ,  601.  et  ad  Fast.  2,  637. 

Plaut.  Stich.  5,  4,  27.  bene  vos ,  bcne  nos,  bene  tc,  bene 
me ,  bene  nostram  etiam  Stephanium.  Tibiill.  2,  1,  31.  bcne  Mcs- 
salam ,  sua  quisque  ad  pocula.  dicat.  iibi  Scaligero  magis  pla- 
cuit  dativus,  yui  cum  benedicat  coniungeretur.  Ovid.  Fast. 
2,  637.  et  bene  nos,  patriae ,  bene  te  pater ,  optime  Caesar,  di- 
cite.  Ita  scribendum  est ,  non  vos.  Intelligitur  autera  sodali- 
tium,  non  populus. 

Flaut.  Pers.  5,1,  20.  bene  mihi ,  bene  vobis ,  bene  amicac 
meae. 

De  dictione  bcne  est  vid.  Lambin.  ad  Ilerat.  Sat.  2,  2,  120. 
p.  119.  Casaubon.  ad  Pers.  4 ,  29.  Burmann.  ad  Petron.  34. 
et  65.  ad  Ovid.  ex  Pont.  1,  3,  39. 

BOMBAX. 

Graecum  est  vocabulum  |3oft^a|,  de  quo  Eustathius 
ad  Odyss.  p.  1718,  9.  £t  legitur  apud  Aristophan. 
Tiiesm.  46.  Adrairationem  exprimit,  sed  cuni  risu.  Ita 
apud  Plautum  Pseud.  1,3,  131.  ubi  vid.  Lambiaus. 
Asper  grammaticus,  ut  Putschius  edidit,  p.  1736.  inter- 
iectio  est  —  irridentis ,  ut  bom,  bax,  ba,  ma,  unde 
Seyfertus   ia  Gramm.  Tom.  2.  p.  299.   colligit,  inter- 


6  BV.    CASSVIVI.    CASSE. 

dnm  etlam  divisis  vocibus  dici  hom  bax.  At  scribendi 
illud  est  vitium.  De  verbi  derivatione  a  hombo  facta 
conf.  Martinii  Lex.  phil.  T.  1.  p.  98, 

BV. 

Festas  in  voc,  imbvtvm.  imhutumesty  quod  cuius-' 
j)iam  rei  succnm  hibit :  unde  iajautibus  ^  an  velint  hi- 
berey  dicentes  BV  syllaba  contenti  sumus.  Meursius  in 
Exercit.  crit.  P.  2.  p,  27,  scripsit  infantibus ,  quum  ve- 
lint  bibere,  dicentibus  bv  syUabam  c.  s.  Festus  id  no- 
tare  vult,  pro  bua^  quae  est  potio  infantura,  ut  Nonius 
refert  2,  97,  ex  Varronis  testiraonio ,  a  nutricibus  mu- 
tilato  vocabulo  dici  bu,  Hoc  diversum  est  ab  illo  bii  in 
ba  tu  bat  ta,  quod  reddit  sonum  tumidum,  ex  inllatis 
buccis,  aut  ex  aliqua  cavitate  prodeuutem:  uude  et  ad- 
hibelur  in  componendis  vocabulis,  quae  magnam  et 
pleuam  rem  significant,  et  usurpatur  iu  formulis  nugas 
et  veutosas  res  notautibus. 


CASSVM.    CASSE. 

Priscianus  9.  (9 ,  48.)  p.  869.  docet  cassvm  particl- 
plum  esse  verbi  careo,  sed  dilficullates ,  quae  inde 
nascuntur,  bene  sentiens ,  addit  paullo  post:  qtiaj?n'is  a 
cureo  jiituri  participinm  non  cassnrns  ,  sed  caritnrns 
fuciat.  Servius  ad  Virgil,  Aen.  2,  S7.  c ass  um ,  j^fi- 
vatunif  vacnuni:  et  cassum  est  quasi  quassum  et  nildl 
continens :  natn  et  t^as  qnassnm,  qnod  hnmore/n  in  se 
nun  continet  et  est  vacnnm.  (^uam  iueptam  sententiam 
grammaticorum  ut  refellat,  Noui€is  INlarc.  1,  217.  cas- 
suni  veteres  inane  posuerunt ,  et  arbitrandnm  est,  eins 
verbi  proprieluteni  magis  ab  uranearnm  cassibns  di- 
ctani,  qnod  sint  levis  et  nnlLins  ponderis ,  non  nt  qni- 
bnsclum  videtnr,  quasi  quassum.  Haec  omnia  probari 
niUlo  modo  possunt,  quamquam  Doederlino  video  nu- 
per  in  Synon.  lat.  T,  3.  p.  102.  placuisse  derivationem 
illam  a  cwrec  factam ,  neque  etiam  prorsus  dis|)licuisse 
alteram,  qua  cassns  diceretur  pro  quassns.  JMarlinius 
a  casu  deducit,  uL  vanum  a  vado:  esse  id,  quod  noa 
perstet ,  sed  cadat  et  evancscat,  Nos  uno  cognationis 
noraine  coraprehendaraus  verba  cavo ,  cassns ,  casa^ 
cassisj   quorum  originein  in  syliabica  radice  ca,  quae 


CASSVM.     CASSE.  7 

vacuum  notat,  recouditam  videmus.  Cavatum  dicitur, 
quod  vacuum  est  factum,  cassimi^  quod  est  vacuum, 
sicali~iassatus  et  lassus ,  faius  ^  fatigatus  etfessus  dii- 
ferunt.  Littera  /^  omitti  poterat,  quippe  quae  auxilia- 
ris  esset,  ut  iu  lavo ,  nowus ,  ovis.  Ab  eadem  origine 
descendit  careo.  Cassum  igitur  significat  id,  in  quo 
aut  nihil  est ,  aut  non  inest,  quod  inesse  debet.  Neu- 
trura  prc  adverbio  ponitur,  quemadmodum  dubium  an- 
nuit  apud  Statium  Theb.  10,  134.  aeternum  stridens 
1 ,  599.  Sic  dixit  Seneca  Herc.  Oet.  352.  quid  ipsa 
flammas pascis  et  vastum  foves  ultra  dolorem  misera? 
guid  cassum  times  ?  Est  accusativus ,  cuius  explicandi 
auxilium  non  petamus  a  praepositione  in,  ut  Doeder- 
lino  videtur,  sed  constat  sua  ipse  ratione,  quae  est 
direclionis,  plene  expressae  verbis  in  cassum.  Hiiic 
glossae  Cyrilli  fidrriv ,  frustra ,  nequidquam,  cassum, 
ubi  Martinius  T.  2.  p.  39.  corrigendum  censet  in  cas~ 
sum.  Et  recte  quidem  cassum  et  in  cassum  accipitur  pro 
inaniter,  sinc  effectu.  Ita  componitur  cum  verbis,  quae 
raotum  in  agendo  significant:  in  cassum  cadere  Plaut. 
Poeu.  1,2,  147.  recidere  Coiumel.  4,  3,5.  in  c.  ire 
Lucan.  2,  263.  tum  trausfertur  ad  quamcumque  actio- 
nem  ,  unde  in  c.  agere  Sallust.  Orat.  Macri  11.  p.  970. 
Cort.  incassum  Jiirit  Virgil.  Georg.  3 ,  100.  ut  Statius 
Theb.  4,  533.  inane  furens.  incassum  missae  preces 
Liv.  2 ,  49 ,  8.  incassum  disserere  Tacit.  Ann.  1 ,  4. 

Ad  Virgil.  Acn.  7 ,  421.  tot  incassum  fusos  paticre  laborcs. 
Servius  haec :  dicit  autem ,  ut  tot  tui  lahores  fundantur  incas- 
sum,  id  est ,  in  irritum  cadant.  Incassum  autem  tractum  cst  a 
cassibus,  id  est,  retibus.  Ita  quae  derivata  sunt ,  pro  fontc 
habentur. 

Vtrum  in  unum  verbum  coniungatur  praepositio, 
an  seorsum  scribatur,  parum  refert,  nec  facile  demou- 
strari  potest,  quid  antiquorum  scriptorum  usus  ad- 
sciverit. 

Casso ,  quod  Forcellinus  Tom.  4,  p.  594.  nescio 
unde  aflert,  vocabulum  erat  veteribus  incoguitum,  sed 
fortasse  ab  Italis  usurpatum.  Eliam  casse,  quod  legi- 
tur  apud  Livium  24,  26,  10.  ai.'ersis  auribus  animisque, 
casse  ne  tempxis  tereretur ,  ferrum  quosdam  expedien- 
ies  cernehat.  fruslra  Drakenborchius  defendere  videtur 
Ruhnkenio,  qui  in  Praefat.  ad  Schelleri  Lex.  p.  508.  edit. 
.Friedemann.  eraendat:  ai^ersis  auribus  animisque,  quasi 


8  CASSVM.    CASSE.    CE. 

tempus  tereret ,  ferrinn  quosda/n  expedientes  cernehat, 
Sed  cur  hoc  vocabulura  repudiemus,  non  aliam  caussam 
allatara  Tideo ,  quam  quia  nobis  nuuc  desunt  plura  ex- 
erapla.  Bonum  igitur  sensum  reslituisse  mihi  videlur 
Roelhus  in  hunc  niodum:  aversis  auribus  ammiscjuey 
casse  ne  tempus  tereret ,  utjerrum  (piosdam  expedien,- 
tes  cernebat,  tum  etc.   vd,  iulra  ia  vr, 

CE. 

Ne  phiries  de  una  re  mihi  dicendura  sit,  hlc  agam 
de  syllaba  CE ,  quae  in  formandis  vocabuhs  et  praehgi- 
tur  et  adiungitur.  Syllabani  dico,  non  vocabuhnn ,  nec 
cum  iis  consentio,  qui  idem  esse  censebant,  (|uod  grae- 
cura  yL  Vid.  Lindemanni  Comm.  I.  de  Adverbio  p.  11. 
Comparari  enim  debet  Graecorum  xi,  quod  latino  qtie 
respondet,  et  simiU  compositioni  verborun  inservit  iu 
rolog,  Tiog,  roL  Atque  Priscianus  p.  948.  bene  praecipif, 
additionem  esse  ce,  quae  si  separetur ,  niliil  signijica- 
re  possit  per  se.  Quamquam  non  auimadverlit,  id  re- 
puguare  reguhs ,  quas  p.  558.  et  559.  proposuit  de  ge- 
minata  cousonanle.  Est  tamen  duarum  vocum  compo- 
sitio  ,  in  qua  duphci  consonauti  conceditur  locus.  lllani 
vero  uotionem,  quam  plenam  exprimit  ce,  htlera  c  in- 
dicat  obscurata  saepe  siguificalione  in  couforraandis  qui- 
busdam  vocabuhs.  Atque  ea  vis  est  demonstrativa.  Jla 
facta  sunt/i/c,  horunc,  sic ,  nunc,  tnnc.  JSunc  et  tunc 
non  significant  ruv  ys,  rors  ys ,  sed ,  ut  ea  comparemus, 
quae  pauho  graviorem  potestatem  habent,  vvvl,  rors  di], 
nc([uc  opus  est,  ut  cum  Grolefendo  ,  Gramm.  Tom.  2, 
146.  c  pro  que  dictum  csse  pulemus.  Nam  quod  nec 
pro  neque  ])onilur,  nihil  impedit,  quo  miuus  nunc  et 
/unc  aliaui  formam  verborum  inm  et  num,  sed  magis 
«lemonsLralivam  esse  censeamus,  ne([ue  ctiam  cura 
Schncidero,  Gramm,  p,  243.  que  abuudare  existima- 
bimus, 

Ab  hia  diversus  est  litterae  c  tisiis,  quo  ad  cxplendura  hla- 
tuin  inter  dnas  vocales  intcipouitiir ,  uti  specus  fit  ex  Gniog, 
voco  ex  l^ata ,  et  ita  iu  sicubi,  et  aliis,  quemadiuodiim  iii 
j^raccis  rovzoyi,  zuvzayi,  de  quil>us  vide  Buttiuauu.  iu  Gramni. 
Toiu.  1.  p.  315. 

Plcna  igitur  ista  demonstraliva  vis  in  syllaba  ce  ap- 
paret,  eaque  additur  pronominibus  denionslralivis ,  non 


CE.    CEDO.  9 

iis  tanlum,  ut  Priscianus  ait,  quae  ab  aspiratione  inci- 
piunt,  sed  in  iis  etiam,  quae  primitiva  formatione  ia 
se  habent  illud  c,  hocce^  istaecce.  Gonf.  Schneideri 
Gramm.  1.  p.  669.  Graeci  id  exprimunt  per  t  in  ovxoei. 
Itaque  recte  scribitur  haece ,  /ilcce,  /lancce:  de  quibus 
dixit  Schneiderus  Tom.  1.  p.  403.  Ila  formatur  etiam 
ecce.  Sicce,  quod  legitur  apud  Plautum  Rud.  2,4,  12. 
est  ovrcoal:  forlasse  etiam  jiuncce  pro  vvvl  usurpabatur, 
Adverbiorum  /liccej  /lucce ,  /dncce,  illicce  exempla  ia 
veterum  libris  non  repei-iuntur,  tamen  afieruntur  a 
Prisciano.  In  inscriptionibus  apud  Gruterum  p.  509. 
606.  508.  et  in  libris  scriptis,  ut  l)rakenborch.  ad  Liv.  6, 
16,  2.  narrat,  una  exhibetur  c  littera  in  /lice  etc.  Id 
tamen  librariorum  compendiario  usu  factum  est.  De 
lorma  nominativiA/sce  pro  /lice  vide  Bentlei.  ad  Terent, 
Eun.  2,  2,  38. 

Ce  mutatur  in  ci,  ubi  alia  syllaba  confirmativa  ne 
accedit,  unde  fit  /uccine,  /luscine,  siccine,  nunccine, 
quae  ne  quis  suspicetur  composita  esse  ex  /lirne,  sicne 
interiecta  vocali  auxiliari,  satis  caulum  est  argumentis, 
quae  Schneiderus  exposuit  p.  405.  Nam  quod  a  Teren- 
tio  aliquolies  /licine ,  /locine  prima  syllaba  brevi  usur- 
patum  videmus,  factum  videtur  mobili  pronuntialione, 
qua  eliam  /lic ,  /loc  syllabae  breves  iuterclum  producun- 
tur.  Eteuim  necesse  non  est,  ut  cum  grammaticis  qui- 
busdam  statuamus,  /lic  et  /loc  productas  voces  poni  j^ro 
/licce  et  /locce.  conf.  Schneider.  p.  669.  Vtrum  vero 
scribatur  /licine,  an  /liccine ,  non  magnum  rei  afiert 
discrimen,  quod  tantum  ad  compendium  scribcndi  per- 
tiuet.  Atque  recte  iudicat  Schneiderus,  requiri  unam  htte- 
ram  modo  in  iis,  quaeprimam  syllabam  habeaut  brevem: 
quamquam  ipse  exempla  non  addit,  quae  si  reperiantur^ 
altera  prior  c  abiecta  est. 

P.ilmerius  in  Spicileg.  p.  712.  Grnt,  Thes.  Tom.  4.  in 
Plaut.  Trnc.  4,4,  33.  ex  etiam  sc  fecit  etiamce,  novum  verbuni, 
quod  uiuquain  in  usu  fuisse  nemo  affirraavit. 

De  ce  syllaba  praefixa  dicam  in  proximo  voca-? 
bulo  cedo. 

CEDO, 

De  hoc  vocabulo  grammatici  veteres  fere  in  unum 
modum  praeclpiunt,  cedo  esse  imperatjvum  defectivum 
verbi,  quod  declinari  non  possit.    Ita  Phocas  p.  1718. 


10  CEDO. 

1719.  Donatiis  p.  1756.  Cledonius  p.  1916.  priraam 
personam  esse  dicit ,  tamen  explicat  dic  milii  illani  renu 
Paullo  diligentius  rei  difficultalem  perpendit  Consentius, 
eamque  removere  conatus  est  hoc  modo  p.  2056.  quae- 
dam  Litteram  solemnem  ac.  legitimi  temporis  in  fine 
habent ,  sed  ad  significandum  genus  nihil  id  prodest, 
(juod  id  verhum  aut  aliam  personam  aut  alium  modum 
ajjerl,  qua?n  quo  genus  inielligitur ,  ut  cedo.  JSon, 
enim  prima  persona  est  indicativi  modiy  temporis 
praesentis ,  •  sed  secunda  imperatii^i  modi ,  temporis 
praesentis.  Cedo  enim  significat  dic.  p.  2071.  ergo 
plerumquetalis  verhorum  in  coniugationihus  dejectus  est, 
ut  ipsa  secunda  persona  y  in  qna  quaeri  solet  coniuga- 
tio ,  non  exstet ,  ut  est  cedo  ,  faxo ,  amaho.  Valer. 
Probus  p.  1486.  cedo,  quod  significat  da,  sine  verbi 
totius  suhstantia  solum  reperitur  numero  singulari 
cedo,  numero  plurali  cedite.  cf.  p.  1479.  Ita  etiam 
Priscianus  p.  843.  in  verbis  ponit,  quae  in  usu  deficiant 
personis.  luter  recentiores  Rodolphus  Agricola ,  quum 
lormam  intellexisset  non  esse  congruam,  in  Commenta- 
riolis  in  Senec.  Declamat.  Basileae  a.  1529.  edilis  ita  cen- 
suit :  verba  praesto  et  cedo  et  amaho  ad  aliarum  par- 
tiura  orationis  vim  longo  usu  esse  delorta  ,  ut,  quura 
dicei'et  quis ,  dicafJi  tibi  Jioc ,  responderet  alter  cedo, 
id  est,  permitto ,  dic:  inde  postea  consuetudinem  te- 
nuisse,  ut  diceretur,  cedo  manum,  cedo  cantharum. 
Quam  absurdam  sentcntiam  a  Yossio  de  Analog.  3 ,  40. 
p.  161.  probatam  esse  valde  miror.  Quis  enim  non  in- 
sanus  talem  confusionem  forraarura  tribuat  negbgentiae 
famiUaris  sermonis?  Atque  Perotlus  et  ipse  Vossius  de 
Art.  grara.  2.  p.  275.  bene  viderunt,  cori-ipi  huius  vo~ 
cabuli  primam  syllabam ,  quae  in  vei-l)o  cedo  pro- 
ducitur.  Vid.  luvenal.  13,  210.  Pers.  2,  75.  Schellerus 
Ut  hanc  mensuram  mutatam  defendat ,  affert  exempla 
^iquidem,  modo ,  quomodo  ^  quorum  illud  excusationem 
habet  a  compositione,  haec  ab  ambiguitate  vocalis.  Vnus 
Tursellinus  ausus  est  appellare  adverbium ,  et  Bentleius 
in  ind.  Terent.  aliique  recentiori  tempore  eum  se- 
quuti  sunt. 

Cedo  iu  se  habere  graecum  66g,  et'forma  et  men- 
sura  et  significatio  ostendunt.  Ce ,  quod  pracfigitur, 
iliud  est  demonstrativum,  quod  praemissum  videmus 
in  ceterum,  ceu,  cis,  coram:  ipsa  compositio  noii  in- 
«olentior,  quam  qua  in  illo  vocabulo  celeram  continen- 


CEDO.  11 

tur  "rsQOv  et  ce.  Slmiliter  Francogalli  praeposita  vocula 
componvint  cl  -  deuant,  Est  igitur  cefZo  imperalivi  for- 
rna  peregrina,  qua  semel  in  latinum  usum  recepta,  fa- 
cile  potuit  fingi ,  tamquam  in  vernaculo  verbo,  pluralis, 
qui  est  cette  pro  cedote.  Atque  ii  vehementer  errabant, 
qui  cette  pro  cedite  dictum  esse  putabant,  idque  et  Sey- 
ferto  Tom.  2.  p.  374,  et  Schneidero  1.  p.  503.  per^ua- 
debant.  Pronomen^w,  in  tiicedo  adiectum,  legitur  ia 
Terent.  Phorra.  5 ,  8 ,  42. 

1.  Primitivus  huius  vocis  usus  fuisse  videtur  absolutus. 
Peregrina  enira  vox,  ut  saepe  factum  est  in  verbis  exgal- 
lica  lingua  in  germanicam  receptis,  exuerat  significa- 
tionera  suae  formae  innatara ,  et  usurpabatur  pro  adver- 
bio,  cui  accusativum  addi  posse,  nemo  cum  Schwartzio 
negabit.  Ita  dictura  est  cedo  maaurn,  i.  e.  die  Hand 
her,  pa  la  main^  et  sic  in  reliquis,  quibus  id  exprimi- 
tur,  quod  nos  dicimus  Jier  damit.  Opponitur  cape  in 
Terent.  Phorm.  5,  8,  57.  cape ^  cedo,  Ac  primo  usur- 
patur  de  porrigenda  aut  offerenda  re. 

Plaut,  Aniph,  2,  2,  146.  hem  tibi  pateram:  eccam.  am. 
cedo  mihi,  Mogt.  1,3,  150.  cedo  aquam  manibus.  Terent, 
Hec,  4,  4,  8(5.  puerum,  Phidippc,  mihi  cedo :  ego  alam. 

2.  Tum  dicitnr  de  re  arcessenda,  quae  non  adest: 
ubi  nos  diciraus  schajf  mir,  schaJJ'  her,  i.  e.  iube  adesse, 
fac  adsit. 

Plaut.  Pseud,  3,2,  101.  quin  is  accubitum^i  et  convivas  ce~ 
do.  iibi  non  opus  est  corrigas  i,  convivas  cedo.  Terent.  Annr, 
1,  2,  43.  postremo  aut  desine,  aut  cedo  quemvis  arbitrum, 
Phorin.  2 ,  2 ,  7.  cedo  senem.  1.  e.  nun  schaff  den  Altcn  her, 
Kuhnkenins  male  reddit :  \  eniat ,  si  vult ,  comparans  Phaedr, 
5,  2,  6.  cedo ,  inquit,  illum :  iam  curabo  sentiat ,  quos  atten- 
tarit:  uhi  idem  ille  sensus  est.  Terent.  Ad.  3,  4,  38.  coram 
ipsum  cedo.  non  ipso ,  ut  vidit  Faernus  explicans :  exhibe  cum 
in  conspectum  nostrum. 

S.  Inde  de  efficienda  re  formula  fit  cedo  ut  pro  faa 
Uty  sine:  lajs  mich, 

Plaut.  Most.  2,  1,  26.  cedo  ut  bibam.  Curc.  5,  2,  54.  ccdo 
nt  inspiciam. 

4.  Denique  cedo  evocat  ad  exproraendam  senten- 
tiam,  ut  sit  id  quod  ede,  profer,  dic,  sive  res  expri- 
matur  accusativo   aut  obliqua  iuterrogatione ,  sive   ab- 


12  CEDO. 

soluta  sit  evocationis  forma,  sive  post  inlerrogalioncm. 
Atque  utilur  liac  dictione  et  is ,  qui  iuterrogando  alicui 
iostat,  et  qui,  ut  Donatus  ad  Terent.  Audr.  4,  4,  24.  ait, 
cum  qiiadarn  Jiducia  et  cojitevipla  eius^  cum  cjuo  sermo 
est,  interrogat, 

Terent.  Phorm.  5,  6,  16.  guen  tii  hinc  pollicitationes  aufer 
ct  quodfers,  cedo.  Cic.  in  Verr.  5,  2(»,  (>7.  unum  ccdo  aucto- 
rcm  iuifacti:  vnius  profer  exemplum.  Tcrent.  Ileaut  2,  2,91. 
o^e,  age ,  ccdo  istuc  tuum  consilium.  Cic.  ad  Att.  9,  18.  cedo 
rellqua:  ubi  Eriiestius  habet  credo.  in  ^erj-.  3,12,  29.  cedo 
mihi  unum  ex  tricnnio  practurae  tuac,  qui  octupli   damnatus  sit. 

Terejit^  Andr.  2 ,  3,  9.  ccdo  igitur ,  quid  faciam.  Cic.  in 
lerr.  2,  42,  10(>.  cedo  ,  cui  Siculo ,  quum  is  reus  fieret,  civis 
romanus  cognitor  factus  umquam  sit.  de  Fartit.  orat.  1 ,  3.  ce- 
do,  quas.  dc  Div.  2,  71,  140. 

Terent.  Andr.  4,4,  24.  cedo;  cuium  puerum  hic  apposuisti^i 
dic  mihi.  ^■■■^ 

Cic.  ad  Att.  16,  13.  ego  statim  ,  cedo,  inquam,  si  quid  db 
Attico. 

Terent.  Eun.  5,  4  ,  28.  (5,  5,  8.)  quid  ita?  aut  quid  fa- 
ctumst?  ccdo.  1,2,  82.  quid  tc  crgo  aliud  solUcitafi  ccdo.  4, 
3,  14.  intclligo :  nova  nunc  religio  in  te  isthacc  incessit.  Ccdo, 
Ita  interpungeudiuu  est.     Et  cedo  fere  idem  quod  itanef 

5.  Cicero  ulilur  formulis  cedo ,  cedo  mi/ii  in  exci- 
tanda  animi  allenlione  ita,  ut  ad  aliquid  considei'andum 
provocet.  Nam  quura  in  Verr.  1 ,  42 ,  109.  ail :  cedo 
jni/ii  leges  Alinias,  Furias.  non  postulat,  ut  leges  scri- 
jjtae  aireranlur,  neque  ut  recitentur,  sed  tantum  ad  eas 
provocat  probandae  rei  caussa. 

In  A  err.  1,33,  84.  in  Philodami  iudicio  diccs  id  actumt- 
Ccdo  mihi  ipsius  J  erris  testimonium.  1  idcamus,  quid  idcm  istc 
iuratus  dixcrit.  Quod  vulgo  additur  rccita,  abest  a  cod.  leid. 
et  recte  quideni. 

Cic.  Brut.  86,  295.  Oalbam  landas.  Si  ut  illius  aetatis 
'principem,  assentior :  sic  cnim  accepimus :  sin  ut  oratorem,  ccdo, 
quacso ,  orationcs,  (suJit  enim)  ct  dic ,  Jiunc,  qucni  tu  plus 
quum  te  amas ,  Jirutum ,  velle  te  illo  modo  dicere.  de  INat.  d. 
1,  27,  75.  fac  id ,  quod  ne  intelligi  quidem  jiotcst,  mihi  esse 
pcrsuasum:  cedo  mihi  istorum  adumhratorum  dcorum  lineamcn- 
ia  atquc  formas.  j».  Sext.  50,  108.  ccdo  jntnc  ciusdcm  illius 
inimici  mci  dc  mc  codcm  ad  vcrum  populum  in  campo  martio 
foncionem.  i.  e.   vidc  nunc. 


CEDO.  18 

Apulei.  Apol.  p.  298,  14.  cedo  enim  eTpcriamur ,  an  et  tnihi 
possint  in  iudicio  lilterae  meac  prodesse.  i.  e.  age. 

6.  Si  audias  interpretes,  luvenalem  duobus  locis 
censebis  mirum  in  modum  dixisse  cedo  pi'o  quanto  ma- 
gis,  Ille  13,  209.  jiain  scelus  intra  se  tacitum  qui  co- 
gitat  nllum,  facli  crimen  habet.  Cedo,  si  conata  per- 
egit.  6,  503.  AndromacJien  afronte  (-'idebis :  post  nii- 
nor  est:  credas  aliam  :  cedo ,  si  breve  pan^i  sortita  est 
lateris  spatium ,  breviorque  videtur  inrgine  pygmaea^ 
ntiUis  adiuta  cothurnis.  Haec  explicant','ititerrogalio- 
nis  signo  posito :  quanto  magis  credas,  si  adeo  brevis 
est.  Alii  tamen  intellexerunt:  ila  da  et  concede  hoc 
parvis  illis  mulieribus,  ut  alliores  videantur,  et  quae  sunt 
aliae  absurdae  interpretaliones,  a  Rupertio  allatae.  Est 
vero  cedo  id  qiiod  dic ,  quid  censeas,  si  etc. ,  idque 
ponitur  pro  quid  dicas?  quid  si  etc.  ? 

7.  Cumpluraliconiungipossecef/o,  deraonstrare  qui- 
damconali  sunt  exeraploNaevii,  cuius  verba  Cicero  ailert 
deSenect.  6,20.  cedo,  qui  Vestramrem publicani  tantam 
ajuisistis  tam  cito?  Sed  iam  Gesnerus  aniraadvertit,  his 
verbis  unum  virum  interrogari.  Aiia  est  ratio  verbi 
age,  quod  Gernhardus  coraparat. 

8.  Uonatus  ad  Terent.  Andr.  2,  3,  9.  haec:  singu- 
laris  tanlum  numeri  esti  cetera  pluralis ,  ut  salt^e, 
sali^ete,  et  iteruni  ad  v.  15.  cedo  singulariter  tantum: 
cetera  pluraliter.  Alii  tamen  opinati  sunt  pluralem  for- 
mari  cedite  euraqUe  contrahi  in  cette:  quod  prorsus  ab- 
souura  videtur.  Cedote  est  legitima  forma,  quae  vulgari 
sermone  transforraabatur  iu  cette. 

Valer.  Probus  p.  486.  ccdo,  quod  signijicat  d a ,  sine  vcrbi 
totius  substantia  solum  reperilttr  niimero  singulari  cedo ,  nu- 
mero  plurali  cedite:  sic  Plautus  et  antiqui  comoediographi, 
sicut  salve,  salvcte.  Aiit  calamo,  aiit  mente  erravit  bonus 
grammaticust  nara  P]iocas  p.  1718.  cedo  ct  ave  similiter  et 
imperativi  secundam  scmper  personam  habent  numeri  singula- 
ris:  cedo  etiam  numeri  pluralis  lectum  est  apud  Plautum  cette. 
In  quem  modum  etiam  Cledonius  p.  191fi.  et  Alcuinus  p.  2118. 
Calphurnius  ad  Terent.  Heaut.  3 ,  1 ,  84.  iterum  raale  scripsit 
cedjte. 

Nonius  2,  122.  cettc  significat  dicite  vel  date ,  ab  eo  quod 
cedo.  ISaevius  Lycurgo:  Pro  industria  ne  te  regem  progna- 
tum  patrem  Lycurguni  cette.   (corrupta  verba  lunius  emendare 


14       CEDO.  CERTE.  CERTO. 

aam3  est:  proiti  Dryante  reg^e  pro^natum  patrem  Lycurtftitn 
cctfe.)  Ennius  Medea :  Salvete,  optima  corpora,  cettc  manus 
vcstras,  measque  accipite.  Accius  Menalippo;  Kn  eum  aliquis 
cette  in  conspectum  ,  autnos,  uhi  est ,  ducite  ad  eum.  Pacuv. 
Atalanta:  Is  vestrorum  uter  sit ,    cui  signum  datum  est"?  cette, 

Plaut.  Merc.  5,4.4.  uxor  tibi  placida  et  placata  est.  certe 
dextras  nunciam.  Ita  editio  prlnceps.  Vir  doctus  nescio  quia 
bononlensis ,  qui  exeraplar,  quod  apud  me  est ,  multls  in  lo- 
cls  emendavit,  haec  Terba  Ita  gcrlpslt:  certe  dextra  nuncio. 
Sed  Caipera,rlus  correxit:  cette  dextras  nunc  iam  :  quod  dubl- 
tarl  potestan  recte  dlcatur  ab  eo,  qul  non  ipse  acciplat  dex- 
tram.  Nam  nimls  incertum  est,  quod  e  Plauto  Cledonius 
p.  1916.  et  Terentil  nomine  Alculnus  p.  2118.  affert :  cette  pa- 
tri  meo.  Tamen  veram  puto  hanc  in^eniosam  emendationem, 
intelUgens  evocationem  ad  dextras  iungendas.  Rostius  nuper 
ita  Tertlt,  quasi  sensus  esset:  certe  illa  mihi  dedit  dextram. 

9.  Cedo  aut  ab  initio  interrogationis ,  aut  in  fine 
poni,  non  in  media  sententia,  id  bene  observavit  Wop- 
Kensius  in  Lect.  Tiill.  p.  177.  (127).  Temere  enim  Da- 
visius  soUicitabat  locum  integerrimum  Cic.  de  ISat.  d.  1, 
24,67.  sed  ubl  est  i>eritas?  la  mundis,  credo ,  innu- 
merabilibus  etc?  corrigens  cedo.  Neque  in  Sulpicii 
Epist.  ad  Cic.  4 ,  5,4.  an  illius  i>icem ,  credo ,  doles  ? 
cum  Davisio  emendabimus  cedo,  Vid.  Tom.  1.  p.  344. 
et  ad  Wopkens.  p.  178. 

10.  Cedodnm  ut  agedum  dicitur  apud  Terent. 
Phorm.  2,2,  15.  cedodum,  en  mnqnam  iniuriarum 
audisti  mild  scriptam  dicam?    Vid.  "dy^u 

11.  Ceterum  rarissime  adiunguntur  aliae  particulae. 
Terentius  dixit  Andr.  2,3,9.  cedo  igiiur.  Et  Phorm. 
4,4,  11.  cedo  nunc  porro  —  quid  jiet.  Quae  parti- 
cula  etiam  in  Heaut.  2,  3,  92.  pulchre:  cedo  quid  fa^ 
ciet  sua.  exspectari  poterat:  tamen  sua  vi  consistit  il- 
lud  cedo» 

*  Confunduntur  in  scriptis  libris  cedo  et  ede.  vd. 
Apuleii  Apolog.  p.  503.  Oudendorp.  et  saepius  credo* 

CERTE.    CERTO. 

Dnae  sunt  rationes,  quibus  rem  veram  ac  certam 
significamus.  Nam  aut  conditionem  designamus  rei, 
quae   in  certo  versatur,  aut  constituimus  iudicium  seu 


CERTE.    CERTO.  15 

raoclum  cogitationis,  quo  rem  veie  sic  se  liabere  aut 
videri  aftirmamus.  IUud  requirit  notionem  plenam  et 
vocabulum ,  quod  per  se  constel:  lioc  continetur  in  iu- 
dicio  confomiando,  et  adverbium  cohaeret  cum  verbo. 
Illud  Latiui  exprimunt  per  certo ,  hoc  dicunt  certe» 
Vtriusque  vocabuli  origo  et  formatio  sponte  sua  intelli- 
gitur.  Sed  antiquo  tempore  scriptores  non  accurate 
distinxerunt,  ut  paullo  post  demonstrabimus.  Num- 
quam  tamen  certo  pro  certe  dixerunt,  ut  visum  est  Mo- 
sero  ad  Cic.  de  Repub.  1,5.  p.  27. 

Herzogius  ad  Caes.  de  Bell.  gall.  6,  31.  ita  rem  dublam 
componere  conatus  est :  certe  referri  ad  universam  rem  et  ad 
totam  sententiam ,  certo  ad  unum  praedicatum.  Haec  ut  vera 
proLat  Moserus  ad  Cic.  de  Repulil.  1,  5.  At  non  species, 
sed  ratio  dictionis  erat  exponenda,  quae  quidem  in  confor- 
mando  iudicio  posita  est :  alioquin  non  potest  intelligi ,  quo- 
modo  fiat ,  ut  certc  indicet  opinionem.  Beierus  autem  in  lah- 
nii  Anual.  1827.  1,  3.  p.  32.  existimat  in  illa  demonstratione 
omissum  esse  praecipuum  hoc ,  quod  certo  non  respiciat  aliaa 
res,  certe  id  indicet,  quod  alicui  rei  prae  aliis  rebus  certam 
conditionem  tribuat.    Quod  quo  modo  et  cur  fiat,  non  addit. 

1.  1.  Certo  igitur  est  in  certo ,  pcr  certum,  et  po- 
nitur  pro  re  vera  aut  extra  dubitationem  posita.  Op- 
ponitur  id ,  quod  dubium  aut  speciosum  aut  negandum 
videtur.  Nos  dicimus  in  TVahrheit,  in  der  That,  wirh- 
lich.  Nam  fit  certus  a  cerno,  quoniam  id,  quod  oculis 
cernimus,  verum,  non  dubium  esse  putamus.  Apud 
oratores  non  multa  reperiuntur  exempla :  plura  apud 
comicos. 

Plaut.  Poen.  3,5,  43,  nunc  pol  ego  perii  certo ,  haud  arbi-' 
trario,  i.  e*  non  est  j  quod  quisquam  dicat  se  arbitrari  me  per^ 
iisse,  ut  fecte  Lambinus.  Terent.  Eun.  5,  1,  9.  atqui  ccrto 
comperi.  Hec.  4,2,  10.  cerfo  decrevi.  Plaut.  Amph.  1,  1, 
213.  at  mentiris  etiam :  certo  pedibus,  non  tunicis  venisi  i.  e.  noit 
potest  negari.  Prol.  93.  praeterea  certo  prodit  in  tragoedia. 
i.  e.  de  quo  ne  quis  dubiteti 

Plaut.  Amph.  1,1,  176,  mihi  certo  nomen  Sosia  esti    Men. 

2,  2,  39.  nam  tu  quidem  hercle  certo  non  sanus  satis,  Menaech- 
me ,  qui  nunc  ipsus  maledieas  tibi.  Stich.  1 ,  3 ,  86.  Restituit 
Bentleius  in  Terent*  Phorm.  1,3,  12. 

Cic.  Tusc.  5,  28,  81.  nihil  ita  exspectare,  quasi  certo  futu^ 
rtm.    Equidem  non  exputo ,  quo  modo  Mogero  in  raenteiu  v«- 


16  CERTE.     CERTO. 

nlre  potiierit.  fore,  qui  in  Cio.  de  Rcp.  1,  5.  scrlhpniliim  cen- 
seant :  iam  illa  jyerfn^ia^  quac  sumunt  sibi  ad  cxcusationem,  — 
certo  minimc  sunt  audicnda.  Quis  ita  unujuam  loquutus  est: 
ccrto  non  est'?  OroUius  ad  Cic.  p.  nauc.  1<>,  38.  profitctur,  se 
non  facilc  proJiaturum  esse  ccrto  ni»i  ante  v.  scio:  tamen  ad- 
niisit  in  loco  Tusculan. 

Cic.  p.  Caec.  19 ,  55.  veniunt  in  mentcm  mihi  permulta :  vo- 

bis  plura  ,  certo  scio.   ad  Att.  1,  12.  2,  23.  ad  Fam.  4,  13,  19. 

ad  Quint.  fr.  1,  2,  2.  nlsi  ibi  scribendum   est :   certc  enim  scio. 

Plaiit.   Mil.  2.  3,  2.  Truc.  1,1,  49.      Terent.  And.   5,  4,  26. 

.   Heaut.  1,1,  19.  et  saepe  alias. 

2.  Hinc  ponitiu*  iii  responsionibus,  quilnis  ante 
dicta  affirmantur:  eliam  ab  iis,  qui  secum  loquuntur. 

Plaut.  Men.  5,  8,  9.  mk.  Liberum  cgo  te  iussi  abire.  mks. 
Ccrto.  5 ,  9  ,  50.  2,2,  38.  Poen.  5,5,  20.  estne  illaec  mea 
amica  Antherastilis'i    Kt  ea  ccrio  cst. 

3.  Certo  pro  certe  qui  putabant  poni,  critici  aperto 
errore  decepli  sunt.  ]Sam  quod  olim  leffebalur  apud 
Ciceronem  ad  z\tt.  2,  22.  extr.  secl  cer/o  videntur  liaec 
aliqjLo  e7'iiptura.  correclum  est  a  Clerico  sed  certe  vi- 
dentur.  lu  Plaul.  Aul.  5,  4.  certo  eaim  ego  vocein  hic 
loqiieiitis  iiiodo  me  aiidire  i^isus  su/ii.  coliaerent  verba 
cerlo  audire, 

4.  Non  minus  falluntur,  qui  docent  certo  coniungi 
cum  quidem.  In  Plaul.Epid.  3,  2,  42.  7ne  qnidem  cer- 
to  ser<,'a<>dt  consiliis  suis.  et  in  Men.  2,2,  39.  illud  qui- 
de/n  nuUo  pacto  referri  potest  ad  voc.  certo. 

II.     1.    Certe,  quae  est  adiectivi  certus  forma  ad- 
verbialis  ,  et  proprie  s\gn'iricatjirmiter,  cere,  haud  du- 
hie,  aliam  condili<)nem  habet  in   antiquiore  usu,  aliam 
m  recentiore.     Antiquiore  enim  temjK)re  scriptores  non 
subtililer  dislinguebaiit  rem  a  modo  iudicii:    poslea   au- 
tem   prudentiores  usur])abant  certe ,    non    de   re  firmi- 
ter   et  cerlo   modo  acla,    sed  ad  iiidicium  de  affirman- 
ua    aliqua    re    constilueudum.       Quare   certe    ponitur, 
ubi  quis  suara   opinionem  aut  sentenliam   de  re  aliqua 
sibi  certa  profert,   nec  veritatem  in   ipsa  re   apparere, 
idque   omnibiis  persuasum   essQ  affirmat.     Quo  h\  usu 
iion  nisi  cum  verbis  componitur,  non    cum  adiectivis: 
nec  facile  ob  ambiguitatem   dixeruut   certe   afjirmare, 


CERTE.    CERTO.  17 

sed  certum  affirmare ,  sive  pro  certo.  Rara  etiam  simt 
exempla,  quale  illucl  Cic.  de  Divin.  2,  7,  18.  si  enim 
scit,  certe  illucl  ei-^eniet :  sin  certe  eveniet ^  nulla  jortu- 
na  est.  In  his  rei  certus  modus  cum  iudicio  constiiui- 
tur.  In  coraparativo  certius  nulla  est  ambiguitas,  nul- 
lum  discrimen. 

Apulei.  Met.  2.  p.  118.  (105.  Otid.)  fdix  et  certius  beatus, 
cui  j)crmiseris  illuc  digitum  intingere.  haec  covrupta  esse  omnes 
viderunt :  Oudendoi-pius  coniecit  certo  certius. 

Pro  certo  dixit  Lucret.  4,  760.  sirmiidcra  lacessunt  Jiaec  ca- 

dem  nostros  antmos,  quae   quom  vigilamus,  iisque  adco,  certe 

vt  videamur  cernere  eum ,  quem  —  iam  mors  ct  terra  potita  est. 

Conf.   locoa  supra  p.  16.    Jillatos.     Plaut.  Epid.  1,1,  4.  certe 

oculis   nteris.   ubi  corrcxerunt  recte.     Terent.   Heaut.   4,4,  4. 

(2,  4.)  quum  is  certe  renuntiarit.     Guyetus   et  Bentleius  emen- 

darunt   certo.     In   comico  tamen    dubitare   licet.      Ovid.  Met. 

14,  30.  dignus   eras:  ultro  poteras  certeque  rogari.    Interpre- 

tes  que  tertio  loco   positum   putant.     Id  tamen  totuin  sensum 

perturbat,    nec    potest    ce)'<e   sincerum    videri.      Alii   codices 

multi  praebent  ccrto ,   alii  transponunt  verba:    nemincra  offen- 

dit  absurda  dictio  in  verbis  poteras  rogari.    Legfendum   tide- 

tur:  dignus  eras:    ultro  poteras  ccrtoque  rogare:  et  si  spem  de- 

dcris,  mihi  crede  rogabcris  vltro.     Certo  rogare  est  confidenter, 

cum  certa  spe.     Cic.   de  Div.  2,  45,  94.  haec  igitur  quum  sit 

tum  serenitas ,  tum  perturbatio  coeli:   estne  sanorum    hominum 

hoc   ad  nascentium  ortus  pertinere  non  dicere    (quod  nOn  certe 

pert/net) :  illud    ncscio   quid  tenne  —  dicerc  ad  piierorum  ortus 

pcrtincre  ?     De  hoc   loco    Madvigius    disputavit    in   Emendat. 

p.  36.  sed   cancellis  parcntheticis ,  quos   posuit ,    nihil  expedi- 

tur,  nisi  adeo  in  omnibus  sententiis  interiectis  eiusmodi  fultu- 

tam  adhibere    malis:     neque   anacoluthi   cst    forraa.      Cicero 

dicit  haec  :  nemo   tam  demens  est,  ut  in  niaximis  mutationi- 

bus  coeli  neget  vim  esse  ventis  et  tempcstati :    quare  non  est 

sanorum  hominum ,  hoc  in  nascentibus  hominibns  negare ,  sed 

lunac  tamcn  et  sideribus   earadera  vim    tribuere.     Et  adiungit 

de  sua  sententia:  quod  certe  pertinet.    Id  enini  non  falsa  su- 

perstitione   suspectum,   sed  verum   est,    in  nascentiura  ortum 

valere  coeli  temperiem.     Certe   pertincre  non   potult  dici ,  po- 

tuit  autem  quod  ccrte ,  nec   facilis  videtur   transponendi  ratio, 

qua  Schiitzius  scripsit:  quod  certe  non  pertinct.     Topic.  16,  61. 

hoc  igitur ,  sine  quo   non  fit ,  ab  eo ,  a  quo  certe  fit,  diligenter 

est  scparandim.    Ernestius  eraendavit  certo.  quod  omnes  acce- 

perunt.     At  certe  non  est  pro  certo,   sed  quod  alibi  dicitur 

II.  2 


18  CERTE.    CERTO. 

pfbfecto.  vld.  n.  3.  Cornel.  Hamilc.  1,  5.  Romanos  armis 
persequi,  donicum  aut  cerle  vicissent,  attt  ricti  mamis  dedisscnt. 
in  aliis  codd.  aut  ut  ccrte.  Critici  qiuini  vidisisent  corrnpta 
liaec  esse,  non  uno  inodo  cracndare  aiisi  snnt.  Etiain  Bre- 
miiis  coniecit  scribcndura  essc  aut  vitae  certamine  vicissent, 
scd  in  novissima  cditionc  hacc  missa  faciens  seqiiitnr  Giiii- 
thenim,  qui  ,  compaiata  Livii  22,  34,  11.  dictionc  vere  vin- 
cerc,  etiara  tcrtc  vincere  inter  insolitas:  loquutiones  defendit. 
lam  Gehhardus  oliin  cxplicuerat :  victoriam  indubitatam  etlain 
concessione  hostium  reportare.  At  repugnat  oninis  huius 
verbi  ratio  et  usus.  Ej^regie  iam  Lanibinus :  ,,si  certe,  in- 
qiiit ,  affirmationem  signiOcat ,  non  est  hic  ci  voci  locus :  sin 
pro  saltem  ponitur ,  posteriore  loco  semper  poni  solct.  "  Et 
donicum  vix  dici  poterat  a  Cornelio  Nepote.  Fortasse  scripsit : 
donec  vi  aut  arte  vicisscnt. 

Noltenius  in  Supplemenf.  p.  130.  ,,certe  confirraantis  et  con- 
cedentis  est,  et  totara  enuntiationera  afficit:  certo  est  fere  con- 
firmati  et  certioris  de  allqna  re  facti,  et  non  nisi  verbura  afficit, 
qnod  dfitGcos  subiungitur.  "  llaec  siibtiliter  quidciu  :  sed  ratio- 
ne  destitnitur  id ,  quod  addit :  ccrto  iungi  verbis  sciendi  vel 
cognoscendi :  si  vero  qnaedjira  interponuntur ,  certe  redire, 
igiturqne   dicl  certo  scio ,  sed  certe  enim  scio ,  certe  edepol  scio. 

Comparativo  usus  cst  Livius  35 ,  48 ,  3.  aversos  refugiente 
equo  certius  figentes.  3,  41,  13.  Quinctil.  Declam.  355.  se 
quaedam  certius  etiam  ab  uxore  quaerere. 

2.  Praeter  antiquos  scriptores  nerao  facile  vocabu- 
lum  certe  non  ad  iudiciura  conformandum  adhibuit. 
Sunt  tamen  dictiones  quaedam  ,  in  quibus  utraque  for- 
ma  locum  habel,  ideoque  in  libris  scriptis  saepissime 
confunditur.  Ila  recte  dicitur  cerle  scio ,  quod  signi- 
ficat ;  certum  est  me  scire ,  et  aliquanfum  diifert  a  ver- 
bis  certo  scire ,  i.  e.  cerla  est  mihi  notilia  rei,  certe  est, 
et  in  responsione  affirmantium  certe, 

Plaut.  Bacch.  2,  3,  20.  quia  edcpol  certe  scio.  Aul.  1,  1,  21. 
Ernestius  qunin  in  Cicerone  ubique  restituendura  censnisset 
certo  scio ,  multos  tainen  locos  intactos  reliquisset,  hos  notavit 
Schellerus  in  Obscrvat.  p.  39.  et  18().  et  utriusque  formulae 
unara  essc  significationcra  dcmonstravit,  comparato  promiscuo 
usu  verborum  manifesto  et  manifeste.  Sed  argumenta  ,  quae 
profert,  parura  proficluut:  nam  quod  Cic.  de  Nat.  d.  1,  2,  5. 
dicit:  alterum  fieri  profecto  potest ,  «t  carum  nulla,  alterum 
eerte  non  potest,  ut  plus  una  vera  sit.  non  indicatur  rei  con- 
ditio,  sed  iudicio  affirraatur,  rem  fieri  non  posse.     £t  sic  in 


CERTE.    CERTO.  19 

reliquis.  Burmannus  ad  Phaedr.  1 ,  21 ,  12.  ct  ad  Lucan.  8, 
547.  nihil  exposuit  quam  duhitationem  sunni.  Bcckius  ad  Cic.  p. 
Arch.  12.  quem  Gernhard.  iidCaton.  1,  1.  sequitur,  ex  Ernestii 
praeceptis  distinguit  certc ,  quod  sit  sinc  dubio ,  et  ccrto  ,  quod 
signiilcet  cutn  certa  rationc ,  atque  sempcr  dici  putat  certo 
scire.  Atque  sic  ctiam  Oclisnerus  in  Eclog.  Cic.  p.  398.  nov. 
edit.  aliique.  Garatonius  ad  Philip.  3,  6.  ccrto  scire  esse  ait, 
certa  rationo  colligere ,  sed  certe  scirc  eos ,  qui  ex  aliis  ali- 
quid  resciant.  Discrimen  paullo  doctius  cxposuit  I.  C.  G.  Er- 
nesti  in  Synonym.  lex.  Tom.  1.  p.  19(5.  Lihri  variant  in  plu- 
rimis  locis  p.  Rosc.  Am.  8,  21.  Phiiip.  3,  6,  17.  12,  12,  29- 
Caton.  1,  1.  1,2.  Sallust.  Cat.  51,  16.  ubi  vid.  llivius. 
Onines  consentire  videntur  in  certe  scio  apud  Cic.  p.  Arch.  12, 
31.  p„  Fontei.  4,  8.  optimi  vero  in  Sallust.  lug.  9,  2.  In 
Balbi  epistola  apud  Cic.  ad  Att.  9,  6.  legitur  sed  illud  certe 
scio,  sed  paullo  ante  eique  satisfacturum  te  certo  scio.  Terent. 
Andr.  3,  2,  23.  certe  enim  scio.  quod  si  dixisset  certo  scio, 
ipsam  rem  certam  opposuisset  dubiae,  sed  refert  ad  suam 
cognitionera.  Ceterum  quaeri  potest,  num  recte  dicatur  certe 
nescio.  At  exempla,  quae  reperiuntur,  diversi  suut  generis. 
Nam  apud  Terent,  Andr.  5,  6,  2.  nescis ,  quid  mihi  obtigerit? 
BA.  Cc)-te;  sed  quid  mi  obtigerit ,  scio.  sive  interrogationera 
ponas ,  sive  cum  Bentleio  orationem  rectam,  illud  certe  uni- 
versara  sententiam  affirmat.  Apud  Plaut.  Amphit.  1,1,  175. 
ccrtc  enim  hic  nescio  quis  loquitur.  et  apud  Horat.  Sat.  1,  9, 
67.  certe  nescio  quid  secreto  velle  loqui  te  aicbas  mecum.  ncscio 
quid  significat  aliquid. 

Plaut.  Trin.  4,  3,  64.  Estne  ipsus,  an  non  est?  is  cst: 
certe  is  est ,  is  est  profecto.  quod  in  Poen.  5 ,  5 ,  20.  ccrto.  Te- 
rent.  Eun.  5,  5,4,  et  certe  ipsus  est.  Statii  Theb.  5,  64. 
erant  certe  quae  —  vulgarent. 

Plaut.  Asin,  3,3,  132.  ar.  Jisn'  vero?  le.  Ccrtc,  in- 
quam.  Terent.  Andr,  3,  5,  11.  p,  Expedies?  r>.  Certe,  Pam- 
phile.  Cic.  Tusc,  1,5,9.  m.  Est  miserum  igitur ,  qtioniam 
malum.  a.  Ccrte.  Oratorlae  interrogationis ,  cui  certe  in  re- 
sponsione  seu  affirmatione  adiectum  est,  exempla  sunt  apud 
Cic.  p.  Rosc,  Com.  14,  41.  p.  Cluent,  54,  149.  Fhilipp.  1, 
15,37.    Acad.  2,  35,  113, 

3.  Igitur  certe  cuicumque  iudicio  addit  confirmatio- 
nem,  et  fere  idem  valet  quod  profecto.  Opponitur/or- 
tasse.  Et  saepe  explicari  potest  non  duhium  est  quin, 
sine  duhio,  ut  reddit  Donatus  ad  Terent.  Andr.  1,  1,  55. 
^lQvdxi.    Cf.  Markland.  ad  Stat.  Silv.  5,  1 ,  110.  p.  246. 

o    * 


20  CERTE.    CERTO. 

Corl.  ad  Lucan.  3,  126.    Negare  id  voluit  Burmann.  ad 
Lucau.  8,  547. 

Plaut.  Amph.  2,2,  198.  namqiie  de  illo  subditlvo  Sosia  Tnt- 
rum  nimis  est.  Ccrte  de  istoc  Amphitruone  iam  altcrum  mirum 
est  magis.  Cic.  loco  modo  allato  de  Xat.  d.  1,  2,  5.  alterum 
fieri  profccto  potcst ,  —  altcrum  certe  non  potcst.  de  Opt.  gen. 
d.  4,  10.  ita  fit,  iit  Dcmosthcncs  ccrte  possit  summisse  diccre: 
elate  Lysias  fortasse  non  possit.  Alia  est  ratio  in  Briit.  32, 
123.  ccric  enim  ct  boni  aliquid  attuUmus  iuvcntuti,  magnificcn- 
tius,  quam  fucrat,  gcnus  dicendi  ct  ornatius :  et  nocuimus 
fortasse,  quod  vctcres  orationcs  post  nostras  —  lcgi  sunt  dcsitae. 
Kam  certc  pertinet  ad  totam  gententiam ,  quae  in  altera  parte 
invertitur. 

Terent.  And.  5,  4,  30,  certe  mea  est.  i.  e.  dubitarl  non 
potest,  quin  raca  sit.  Cic.  p.  Mil.  35,  96.  addit  haec,  quae 
ccrtc  vera  sunt.  i.  e.  gewifslich  wahr,  gans  wahr.  Cic.  in 
Catil.  4,  4,  7.  vincula  vero,  et  ea  sempitcrna,  certe  ad  singu- 
larcm  poenam  ncfarii  inventa  sunt.  ad  Att.  3,  18.  scripseras, 
T  rrronem  tibi  pro  amicitia  confirmassc,  caussam  nostram  Pom- 
peium  ccrte  suscepturum.  p.  Marcel.  2,  7.  totum  hoc,  quantum- 
cumque  est,  quod  ccrtc  maximum  est ,  totum  cst ,  inquam,  tuum. 
Ovid.  Met.  10,  488.  vltima  ccrte  vota  suos  habucre  dcos.  Lu- 
can.  3,  125.  5,  307.  vult  omnia  certe  a  se  saeva  pcti.  Ita  scri- 
bendum  es^t,  non  Caesar.  vid.  Cortii  not.  Ovid.  Her.  1,  3. 
Troia  iacct  certc ,  Danais  invisa  pucllis.  ubi  bene  coniunxit 
verba  Lennepius ,  ct  ante  eum  Grunerus  explicuit  in  Actis 
Soc,  Lafc.  lenens.  Vol.  3.  p.  31.  Est:  dubium  non  est,  quin 
Troia  obruta  te  redire  sinat :  Troia  licgt  ja.  Frustra  enim 
defendit  Biirmannus  ad  Propert.  2,  6,  1.  emendationem  a  pa- 
truo  factam :  jjcr  tc.  Lucan.  9 ,  556.  ccrte  vita  tibi  semper  di- 
recta  supernas  ad  lcgcs.  Cic.  p.  Planc.  16,  38.  tu  autem ,  La- 
tercnsis ,  quaa  tribus  cdidisti?  Tcrentinam  ,  crcdo.  Fuit  certe 
id  acquum  vt  ccrtc  exspcctatum  cst,  ct  fuit  dignum  constantia 
tua.  Orellius  ipse  cognovit  se  errasse  coniiciendo  ct  ccrto: 
tamcn  ne  rcpetitio  quidem  displiccre  dcbebat.  Wernsdorfius 
restrictivum  csse  sensum  utioque  in  loco  existimat.  At  nec 
diversus  est  sensus ,  et  affirmatione  intenditur.  Vertas  cs  war 
allcrdings  —  und  allcrdings.  In  Ovidii  Am.  3,  12,  13.  an 
prosint,  dubium :  nocucrunt  carmina  ccrtc.  omnes  libri  scripti 
exbibcnt  sempcr,  quod  quum  ilarius  in  uno  codice  iEvcnisset 
mutatum  in  ccrte,  reliqui  approbarunt  hanc  interpolatoris 
emendationem  :  sed  recte  dicitur  scmper. 


I 


CERTE.    CERTO.  21  . 

4.  Saepe,  praesertira  apud  comicos,  augendae  con- 
firmationis  caussa  addunlur  nomina  hercle^  edepoL 

Terent.  Andr.  3,  2,  15.  certe  hercle  nunc  hic  se  ipsus  fallit, 
haiit  ego.  Plaut.  Araph.  1,1,  285.  certc  edepol  —  nimis  simil- 
cst  mei.  Vid.Vossius  de  Construct.  63.  p.  515.  Exempla  collegit 
Pareus  iu  Lexico  crit.  p.  190. 

5.  Interdum  parlicula ,  quum  dubitationem  reiiciat, 
rem  ipsam  tamqiiam  omnibus  notam  et  apertam  mon- 
strat  ex  sententia  eius,  qui  loquitur,  sicuti  nostrum  ja. 
Ita  in  loco  Ovidii  Her.  1,  3.  allato  et  apud  Claudian.  in 
Rufin.  2,  95.  dilecta  Jdc  ingnora  certe,  hic  doniusy 
neque  aliter  iu  iis ,  quae  n.  7.  afleremus.  Quare  inter- 
dum  additur  ecce.  Et  usurpant  cerie,  qui  aliquem  pa- 
lam  convincere  volunt. 

Plaut.  Curc.  5,  2,  17.  certo  ccctstam,  video.  Cist.  4,  2,  28. 
cerlc  eccum  locum  signat. 

Plaut.  Cist.  2,3,  62.  certe  modo  huitts^  quae  loquuta  est, 
quaerere  aiebas  filiam.  i.  e.  du  sagtest  ja  eben. 

Ita  explicandus  Catullus  62,  8.  sic  certe:  viden  ut  pernicitcr 
exsiluerc.  i.  e.  ecce ,  ut  dixerain ,  sic  factum  est.  Sed  rectc 
emendatur  codicis  Thuanei  auctoritate  sic  certe  est. 

6.  Saepe  etiam  fit ,  ut  in  conclusione  ponatur ,  qua 
certo  iudicio  aliquid  efficitur.  Quare  componuntur  ver- 
ba  ce7'te  igitur ,  certe  enim  ^  nam  certe ,  afqni  certe, 
et  praemissa  sententia  conditionati  aut  caussali  usui-jja- 
tur  certe  in  apodosi,  De  alio  usu,  quo  certe  enim  di- 
citur  pro  enimvero ,  vide  in  enim. 

Cic.  de  Div.  2,9,  23.  certe  igitur  ignoratio  futurorum  ma~ 
lorum  utilior  est  quam  scientia.  Acad.  1,4,  13.  ccj'fe  cnim  rc- 
ccntissima  quaeque  sunt  correcta  ct  emcndata  maximc.  Brut. 
82.  vide  p.  20.  ad  Att.  8,  12.  nam  ccrte  neque  tum  peccavi, 
quum  etc. 

Cic.  ad  Att.  7,  7.  illud  puto  non  adscribis:  et  tibi  gra- 
tias  egit.  atqui  certe  ille  agere  debuit :  ct  si  essct  factum, 
quae  tua  cst  huinanilas ,  adscripsisses. 

Cic.  de  Nat.  d.  3,  19,  49.  scd  si  hi  sunt  dii,  csl  ccrlc 
Ercchtheiis.  uhi  Ernestius  perpcram  voluit  addi  ct.  Hcindor- 
fius  comparafc  3,  19,  51.  quod  si  7iubes  retulcris  in  deos,  refc- 
rcndac  certc  erunt  tcmpestatcs.  Est  id  qnod  paullo  ante  crgo. 
Ovid.  Fast.  2,  401.  ferrct  opem  certe,  si  non  ope  matcr  cgcrct. 
i.  e.  si  non  versaretur  in  ope  matri  ferenda. 


.22  CERTE.    CERTO. 

Propert.  2 ,  12  (11) ,  14.  scd  certe  pennas  perdidtt  ille  suas : 
evolat  heu  nostro  qitoniam  rfc  peciore  numquam.  quae  temere 
in  sHfipicioneiu  vocarunt  critici. 

7.  Sed  dicitur  etiam  certe,  ubi  rem  certam  esse 
praesuraimus,  dicimusque  nos  suspicari  aut  exislimare, 
rcra  vere  ita  se  iiabere.  Germani  ambiguo  verbo 
sic/ier,  Graeci  l'6cog ,  eo  quidem  usu,  quem  illusti-averuat 
Schaeferus  ad  Long.  p.  357.  Butlmann.  ad  Soph.  Phi- 
loct.  180.  Idque  usurpatur  saepe  in  indicandis  rebus 
iuf uris :  quas  aliquando  fore  ,  certi  sumus. 

Plaut.  Aul.  4 ,  4 ,  23.  ah  nu^as  agts.  certe  habes.  Cic. 
ad  Fam.  11,  16,  6.  si  me  tanti  facis ,  quanti  certe  facis.  Ovid. 
Hcr,  19,  47.  iam  certe  navigat ,  inquam.  Met.  2,  423.  hoc  certe 
coniui  furtum  mea  nesciet.  Stat.  Silv.  4,6,  108.  certe  tu  mu- 
neris  auctor  non  aliis  malles  vculis,  Lysippe ,  pYobari.  Cic.  ad 
Fam.  7,  8,  1.  scripsit  ad  me  Cacsar  perhumaniter ,  nondum  te 
sibi  satis  essc  familiarem  proptcr  occupationes  suas ,  sed  ccrte 
fore.  ubi  Erncstius  male  correxit  certo.  Plaut.  Bacch.  3,  2,  58. 
ego  quidem  ab  hoc  certe  exorabo.     Virgil.  Aen.  1,  234. 

Huc  rcfero  etiam  Propert.  2,  7  (6)  ,  1.  gavisa  cs  certe  sub- 
latam,  Cynthia ,  legem,  qua  quondam  edicta  flemus  utcrque  diu, 
ni  nos  divideret :  quamvis  diducerc  amantcs  non  queat  invitos 
lupiter  ipse  duos.     Sibi  respondont  verba  quamvis  • —  ccrte. 

Et  de  quo  antea  dubilavimus ,  nobis  ipsis  monstra- 
WUs  per  certe ,  rem  vere  sic  esse. 

Terent.  Eun.  5,  5,4.  Plaut.  Trin.  4,  3,  64,  vide.  p.  19. 

8.  Praesertim  vero  in  interrogatione  additur  certe, 
ubi  affirmatio  praesumitur,  aut  qualis  res  sit,  iam  indi- 
catur  anticipando. 

Sueton.  Aug.  33.  certe  patrem  tuum  non  occidisti?  i.  c.  non- 
ne  verum  est,  te  non  occidisse  patrein?  Cic.  de  Leg:.  1,  1,  3. 
certe  non  longe  a  tuis  acdibus  inambulans  post  cxcessum  suum 
Romulus  Proculo  lulio  dixerit,  se  dcum  esse"?  ubi  alii  codices 
certcne,  non  male;  sed  pessime  Moserus  cum  Graevio  edidit 
certone,  et  perverso  sensu  Ernestius  num  non  longe.  Est  vero ; 
nonne  verura  est? 

9.  Haec  nos  perducunt  ad  ironicam  dictionem  et 
ad  eam,  qua  iudignatio  exprimi  solet.  Germani  dicunt 
freilich, 

Lucan.  4,  213.  non  potes  hoc  caussae,  miles,  praestare  sena- 
tus ,   assertor  victo  rcdeas  ut  Caesarc:  cerfe  utvincarc,  potes. 


CERTE.    CERTO.  23 

Phaedr.  1,  21,  10.  fortes  Indignc  tuli  mihi  insultafe,  te,  na- 
iurae  dcdecus,  quod  ferre  certe  cogor,  bis  videor  mori.  Nec 
potest  probarl  Burmanni  sententia,  qua  cerfe  dictum  sit  pro 
saltem ,  nec  coniungi  cerlte  ciim  verbis  bis  videor  mori,  neque 
vero  transpositio  vocabuli,  quam  Meursius  aliique  fecerunt 
cogor ,  certe ,  adeo  facilis  ratio  est :  ne  dicara  de  coniecturis 
male  factis.  Quis  enim  Latlnorum  umquam  ita  loquutus  est: 
certe  bis  videor  mori?  Certe  est  scillcet , /re/iic/i.  Cic.  Tusc. 
5,  20,  60.  huic  quidem  certe  vitam  tuam  committis.  in  quibus 
ironia  erat,    quae  Dionysii  iram  crudelem  excitaret. 

10.  Vidimus  antea,  per  hanc  particulam  removeri 
dubitationem  et  augeri  affirraationem.  Id  adhibetur  ad 
res  opponendas.  Quare,  reiecta  aha  re,  id  ponitur  per 
certe ,  in  quo  tamquam  in  re  satis  certa  et  iusla  ac- 
quiescendum  sit. 

Ovld.  Her.  15,  120.  quid  dolet  haec?  Certe  fiUa  vivit,  ait. 
i.  e.  es  lebt  ja  doch  die  Tochter. 

11.  His  cognata  est  vis  restrictionis.  Praemittitur 
enim  aut  intelligitur  sententia,  quae  vel  dubiam  rem  po- 
nit,  vel  non  audet  tolam  rem  aut  alias  res  aiiirmare. 
Tum  subiicilur  cerie  cum  iis  ,  quae  praeter  illa  dubiu 
vel  incerta  vel  nimia,  saltem  ex  sua  parte  valent  ct  at- 
firmari  possunt.  Significat  igitur  certe  fere  idem  ac 
minimuni,  dumtaxat ,  saltem,  quod  proprie  de  extre- 
mo  dicitur,  sed  etiam  pro  cjuidem  usurpalur.  Nos  Ger- 
mani  sicher ,  wenigsteas.  Cf.  Gudius  ad  Phaedr.  2 ,  5, 
20.  Cortius  ad  Saliust.  lug.  31 ,  5.  Drakenb.  ad.  Liv.  2, 
1 ,  2.  Praecedunt  saepe  yerhix  Jortasse ,  forsitan:  saepe 
unum  oppouitur  piuribus  aut  celeris.  Additurque  etiam 
certe  in  contracla  oralione  pro  his :  si  iliud  non  conceda- 
tur  autniraium  videatur,  hoc  saltem  verura  est.  Caterum 
idem  est  usus  atque  sensus,  sive  parlicula  praeponatur, 
sive  subiiciatur  suo  nomini ,  modo  id  proxime  attingat. 
Interponi  tamen  potest  aiia  sententia  secundaria. 

Terent.  Andr.  3,  2,  14.  saltem  accurate;  ut  metui  videor 
certe,  si  resciverim. 

Plaut.  Arapli.  1,1,  152.  cingitur ,  ccrte  expedit  se.  Cic.  de 
Fin.  4,  3,  7.  res  enim  fortasse  verae,  certe  graves ,  non  itu 
tractantur,  ut  debent.  Liv.  9,  11,  13.  et  illi  quidem ,  forsitan 
et  publica,  sua  certe  liberata  fide ,  a6  Caudio  in  castra  romana 
inviolati  redierunt.  Sueton.  Calig.  51.  uno  solatio  acqvicsccns, 
transmarinas  certe  sibi  superfuturas  provincias.     Sallust.   lug. 


24  CERTE.    CERTO. 

4 ,  3.  atquc  ego  credo  fore  qui  —  ianto  tamque  utiU  labori  meo 
nomen  inertiae  imponant:  certc,  quibns  maxima  indnstria  vide- 
tur,  salutare  plebcm  etc.  Cio.  de  Fin.  4,  3,  7.  totum  genus 
fioc  et  Zeno,  et  ab  eo  qui  sunt ,  aut  non  potuerunt ,  aut  nuluc- 
Tunt ,  certe  reliquerunt.  Liv.  22 ,  34 ,  11.  consvlatum  unum 
ccrtc  plebis  romanae  csse.  Lucnn.  8,  501.  Aegvptum  certe  la- 
tiis  tucamur  ab  armis.  Tacit.  Anii.  14,  59.  repertus  est  ccrte 
per  mcdium  dici  nudus  eiercitando  corpori.  Quocnm  coniparai'! 
potest  Sueton.  Caes.  50.  nam  certc  Pompeio  —  cxprobratum  cst. 
in  addcudo  argumento  certo.  Horat,  Carm.  2,  4,  15.  rcgium 
ccrte  gcnus  et  pcnatis  mocret  iniquos, 

Siieton.  Aug.  65.  etiam  de  necanda  (Clia)  deliberavit.  Cerlc, 
quu7n  sub  idcm  tempus  una  ex  consciis  liberla ,  Phoebe  nominc, 
suspcndio  vilam  fmisset,  vialuisse  sc ,  ait ,  Phoebes  patrem 
fuisse. 

12.  Media  inter  hanc  restrictionem  et  istam  confir- 
mationein  senteuiiae  ca  coUocanda  esse  puto  exenipla, 
in  quibus  cerie  addilur  iniperativo ,  quo  ad  unani  ali- 
quani  rem  nou  negligendam,  aut  prae  aliis  efficiendam 
provocamus.     Germani  dicunt  cloch  ja, 

Lucan.  8 ,  547.  hanc  certe  servatc  fidem.  Alii  codices 
praebent  saltim:  quod  qui  scripsit,  de  significatione  vocabuli 
certe  dubitaverat.  Sed  ccrte  est  di],  dochja.  Cortiuspro  sal- 
tem  positum  putat. 

Ovid.  Trist.  4,  4,  28.  hoc  noU  certe  dissimulare.  Alii  codi- 
ces  :   Saltem  hoc  noU  d, 

13.  Ita  restringi  videtur  sententia  in  conditionali 
formula  certe  si,  certe  nisi,  qua  rem  saltem  in  hao, 
quae  dicitur,  conditione  veram  esse  conceditur.  Sed 
melius  iianc  rem  perspexeruut  ii ,  qui  cum  Pareo  haec 
ita  interpuuctione  designabant,  ut  explicarent:  recte 
hoc  a  te  diceretur,  si  etc.  Pertiuet  igitur  affirmatio  ad 
fiuperiorem  orationem,  adiecta  conditione,  quae  alie- 
iiam  sententiam  restriogat, 

Cic,  Orat.  42,  144.  a%  dignitatcm  docere  non  habet.  Certe, 
si  quasi  in  ludo:  sed  si  monendo,  si  cohortando  —  ncscio  —  cur 
noUs.  iu  quibuo  vocabula  at-ce;te  SchMartzius  nescio  quo  mo- 
do,  tamen  inepte  arbitrabatur  cohaerere.  lure  id  rcpre- 
henderuut  Facciotatua  ct  Erncstius.  Respondent  autem  verba 
sed  si.  de  Fin.  2,  27,  91.  nalnrales  divitiaa  dixit  parabiles 
essCf  quod  parvo  cssct  natura  contenta.  Certe  ,  nisi  volupta- 
tem  tanti  acstimarctis,  dc  OiT.  3,  29,  10§.  at  enim  ne  iratus 


CERTE.    CERTO.  25 

quidetn  lupiter  pltis  Regulo  nocuisset ,  quam  sihi  nocuit  ipse  Rc- 
gulus,     Certe  ,  si  nihil  malum  csset ,  nisi  dolere, 

14.  Sentenliae  concessionalis  prior  pars  per  et  certe 
ita  formatur ,  iit  sensus  sit:  conceclaraus  hoc  verum 
essQ:  non  negabo,  quod  certum  est.  Nos  uncl  aller- 
dings,     Ita  etiam  simplex  certe  ponitur. 

Cic.  p.  Marc.  2,6.  ct  cerie  in  armis  militum  virtus ,  locorum 
opportunitas,  auxilia  sociorum  —  multum  iuvant:  maximam  ve- 
ro  partem  quasi  suo  iure  fortuna  sibi  vindicat.  ad  Fam.  4,  2,  5. 
quod  cxistimas ,  meam  caussam  coniunctam  esse  cnm  tua ,  ccrte 
similis  in  utroque  nostrum  —  crror  fuit.  i.  e.  allerdings. 

15.  Sed  in  eadem  sententia  concessionali ,  apodosis, 
cui  aptum  addimus  vocabulum  tamen,  hums  ipsius  lo- 
cum  explet  cerie.  Ita  fit  post  si,  si  non,  etiamsiy 
quamids,  ut,  et  interdum  etiam  omissa  coniunctione, 
Neque  aliter  ea,  in  quibus  caussa  ponitur  pro  conditio- 
ue,  cjiioniam  pro  cjua^nc^uam, 

Cic.  p.  Balbo  27,  62.  si  certorum  hominum  mentcs  nulla  ra- 
tione,  iudices ,  placare  possumus,  vestros  quidem  animos  certe 
conjidimu^  —  esse  placatos.  Cic.  ad  Att,  3,  15.  qui  si  non 
plus  ingcnio  valebas  quam  ego ,  certe  iimebas  minus.  Cic  ad 
Fani.  4,  7.  victi  sumus  igitur,  aut,  si  viuci  dignitas  non 
potcst ,  fracti  ccrte  et  abiecti.  Alia  daLimus  in  si.  Exempla 
^pud  Apuleiuiu  obvia  notavit  Oudendorp.  ad  Metam.  6.  p.  382. 

Tacit.  An.  16  ,  25.  sin  crudelitati  insisterct ,  distingui  cerie 
apud  posteros  memoriam  honesti  exitus  ab  ignavia  pcr  silentitim 
percuntium. 

Cic.  ad  Att.  16,  7.  etsi,  quamvis  non  fueris  suasor  et  impul- 
sor  profectionis  meae ,  approbator  certe  fuisti. 

Cic.  Fliilip.  12,  3,  8.  qui  si  pacts,  id  est  timoris  mei,  no- 
tnen  audiverit ,  ut  non  referat  pedem,  insistet  certe.  Conf.  in- 
fra  n.  17.  Cic  p.  Quint.  1,  3.  Bene  restituerunt  critici  Ovid. 
Her.  19 ,  115.  o  utinam  vcnias :  aut  ut  ventus  paterve ,  caussa- 
que  sit  ccrte  femina  nulla  morae. 

Cic,  Acad.  2,  32,  105.  haec  — ^  sint  falsa  sane:  invidiosa 
certe  non  sunt,  Vid,  Biinemann.  ad  Lactant.  Epit.  62.  Cic. 
Tusc.  3,  17,  36,  quae  pervellere  te  forsitan  potuerit ,  non 
poterit  certe  vires  frangcre.  Bentleius  necessarium  putabat 
quac  ut  pervellcre.  Sed  bene  obloquutus  est  Wopkens.  Lcct. 
Tull.  p.  113.  (83.)  adhibitis  aliis  cxemplis,  quae  vide. 

Ovid.  Met.  1 ,  557.  at  coniux  quoniam  mca  non  potcs  essc, 
arbar  eris  certe,  dixit,  mea. 


26  CERTE.    CERTO. 

16.  Qnodipsamproiawe/iponilur,  certe  adiunctum 
sibi  habet  iamen.  Id  Gernhardus  ad  Cic.  Cat.  23 ,  84. 
ab  elegantia  alienum  esse  censuit,  ideoque  ad  familiaris 
sermoni.s  abundantiam  retulit :  cuius  sententiae  neque  ra- 
lionera  perspicio ,  neque  eam  ab  accurata  observatione 
informatara  video.  Ahter  paullo,  sed  recte  et  ab  opti- 
niis  scriptoribus  dicitur  at  certe:  de  quo  vide  Vol.  1. 
p.  444.  et  sed  certe, 

Cic.  dc  Orat.  3 ,  6 ,  22.  sed  si  hoc  quoque  videtur  esse  altius, 
guam  ut  id  nos ,  humi  strati,  suspicere  possimus  ,  illud  certe  ta~ 
men,  quod  amplexi  sumus  —  nosse  et  tenere  debemus.  Cat.  23, 
84.  scd  habeat  sane:  habet  certe  tamen  aut  satietatem  aut  mo- 
dum.  duo  codices  omittunt  tamen. 

Balbus  apud  Cic.  ad  Att.  9 ,  6.  quod  (consilium)  si  non 
fuerit  prudens ,  at  certe  ab  optima  fidc  et  optimo  animo  pro- 
ficiscetur.  Tacit.  An.  12 ,  39.  Hist.  4 ,  58.  Germ.  33.  ubi  vid. 
Longolius.  Ovid.  Fast.  3,  351.  at  certe  credemur,  ait ,  si  ver- 
ba  sequatur  cxitus.  i.  e.  at  tunc  certe  credent ,  quum  viderint 
exitum.    Alia  in  si. 

Cic.  ad  Att.  9,  10.  non  scilicet  integra  re,  sed  certe  minus 
infracta.  de  Lcg.  1 ,  21 ,  56.  sed  certe  rcs  ita  se  habet.  et  paullo 
post ;  quaproptcr  hoc  diiudicari  nescio  an  umquam,  scd  hoc  ser- 
mone  certe  non  potest. 

17.  De  usu  in  formulis  disiunctivis  aut  certe  diximus 
Vol.  I.  p.  556.  De  t-e/  certe  vide  in  VEL.  In  priori 
sententiae  parle  non  locum  esse  particulae,  recte  monuit 
Lambinus  conti-a  Scioppium  ad  Cornel.  Hamilc.  1.  vid. 
p.  18.  Dictionem  atU  certe  etiam,  x^^ugustino  de  Civit. 
S,  3.  restituendam,  illuslravit  Eusthat.  Swarlius  lii  Ana- 
lect.  p.  63. 

18.  Vis  illa  restringens  etiam  adsingula  verbaaccom- 
modatur  ila,  ut  cer/e  idem  sit  quod  quidem:  quemad- 
modum  certns  interdum  pro  (juidarji  pouitur.  Quo 
sensu  maxime  cum  pronominibus  copulatur:  certe  ego, 
Tnihi  certe ,  quod  certe. 

Cic.  Tusc.  5,  28,  81.  quo  quid  sit  leatius ,  mihi  certc  in 
mcntem  venire  non  potcst.  Ovid.  Her.  19,  81.  certc  cgo  tuni 
ventos  audircm  Itnta  sonantes.  i.  c.  ego  quidem.  Met.  13 ,  840. 
ccrte  cgo  me  novi.  Trist.  4,  5,  13.  Fast.  2,  5.  ccrte  ef^o  vos 
habui  facilcs  in  amorc  ministros.  ubi  alii  codices  ipse  ego, 
quod  miror  Marklando  placuiss:;.  vid.  Heinsius. 
Huiic  usura  non  satis  compertum  habebat  Cortius,  quum  ego 


CERTE.    CERTO.  27 

delenduni  esse  existimaret  in  Salliist.  Ing.  31,  4.  sed  quam- 
quam  haec  talia  siint  ^  tamen  ohviam  ire  factionis  j^otcntiae 
animus  subigit :  certe  ego  libertatem,  quae  mihi  a  parente  tra- 
dita  est ,  experiar.  Displicuit  ego  Cortio ,  quia  vis  oppositio- 
nis  in  verbis  obviam  ire  et  cxpcriri  libertatem  quaerenda  esset, 
non  in  pronomine.  Etiam  Marklandus  in  Statii  SilT.  5,  3,  10. 
certe  ego  magnanimum  qui  facta  attollere  regum  ibam  etc.  mon- 
strosam  corruptelam  cognovisse  sibi  visus  erat,  ubi  clegantia 
splendet. 

19.  Duplex  est  forma,  qua  certe  et  quidem  compo- 
nuntur.  Primura  enim  additur  cinidem  vocabulo  alicui 
antecedenti,  cuius  vim  intendit  ita,  ut  haec  formula  a 
simplici  cerle  tantum  gravitate  distinguatur.  Gernhar- 
dus  ad  Cic.  Cat.  2,  6.  particulae  quidem  non  satis  accu- 
rate  tribuit  vim  oppositivam.  Qnidem  ad  vocabulum 
proximum  pertinere,  exempla  probant,  quae  aliud  ver- 
bum  interpositum  habent,  aut  ordinem  conversum. 
Pronomina  vero  sunt,  quibus  praesertim  additur  qnidem 
certe.  Pareo  particula  qnidem  videbatur  tantummodo 
explendi  vel  ornandi  caussa  accedere  superflua.  Erne- 
stius  ad  Cic.  p.  Quinl.  1,3.  respondere  dicit  graecum 
luv  8ri,  sed  abundunter  adcJi  certe.  At  neutrum  verbum 
arnmdal:  alterura  enim  ad  nomen,  allerum  ad  totam 
senlentiam  perliuet. 

Cic.  Acad.  2, 7,  22.  memoriae  quidcm  certe  —  nihil  omnino  loci 
relinquitur.  Cat.  2,  6.  quoniam  spcramus,  volumus  quidcm 
certe  senes  Jlcri.  ubi  quod  Syh  ius  dedit  volumus  ccrte  quidcm, 
esse  deberet  aut  certe  quidem  volumus  aut  certe  volumus  qui- 
dem.  ad  Att.  1,  1.  spero  tibi  me  caussam  probassc,  cupio  qui- 
dcm  cerie.  Sed  bunc  locum  adliibere  debebant  critici  in  con- 
stituendis  verbis  de  Leg-.  1 ,  13 ,  35.  ita  scribendis :  ex  his 
enim,  quae  dixisti,  Attico  videtur ,  mihi  quidem  certe,  cx  nc- 
tura  ortum  esse  ius.  Dicere  voluit  Attico  et  mihi  videtur ,  sed 
invertit  orationera.  Nam  interpunctio ,  quam  recentiores  cri- 
tici  post  nomen  Atiico  fecerunt,  alienam  affert  subtilitatem  et 
abliorret  ab  usu  loquendi.  ad  Quint.  fr.  3,  8.  aliud  hoc  tem- 
pore  de  re  publica  nihil  loquebatur:  agebatur  quidem  certe 
nihil. 

Terent.  Eun.  4,  5,  5.  certe  tu  quidem  pol  multo  hilarior. 
ubi  non  praestat  scriptura  ccrfo ;  est,  mlttamus  hoc,  me  for- 
mosiorem  esse:  saitem  tu  quidem  liilarior  es.  ad  Att.  (i,  3. 
de  quo  ipso  nihil  cupide  agemus,  sin^  tuo  quidem  consilio  ccrte 
nihil.  12,28.  sit  missum   necne,   nescio:    dictum   quidem  mihi 


28  CERTE.    CERTO. 

certe  nthil  est.  de  Prov.  cons.  17,  41.  qtiam  saplenter,  non 
disputo:  multis  enim  non  probabo:  constanter  quidem  ctfortiter 
certe.  ubi  Schwartzius  temere  censct  legendum  constanter 
etfortiter  certe  quidem.  p.  Balb.  27,  62.  vid.  p.  25. 

Cic.  ad  Fam.  1,9,  66.  me  quidcm  certe  tuamm  actionum, 
sententiarum ,  voluntatum,  rerum  dcnique  omnium  socium  comi- 
temque  habebis.  de  OfT.  2 ,  39 ,  140.  qiiarum  quidem  certe  est 
adhibcndus  modus.  ad  Att.  16,  6.  quod  quidem  certe  enitar. 
Plaut.  Araph.  1,1,  261.  hic  quidem  certe ,  quae  illic  sunt  res 
gestae,  memorat  memoriter.  Cic.  ad  Fam.  1,  9,  31.  illud  qui- 
dcm  ccrte  nostrum  consilium  iure  laudandum  est.  iu  \err.  2, 
74 ,  183. 

Cic.  ad  Fara.  1,  8,2.  quae  (res)  quales  sint,  non  facile  est 
scribere:  sunt  quidem  certe  in  amicorum  nostrorum  potestate. 
Si  quis  in  Lis  requirat  particulam  post  amicorum  ponendam, 
diiigentius  cousideret  vim  et  naturam  verbi  substantivi,  de 
qua  in  cvidem  dicturi  sumus. 

A^e  —  quidem  certe  in  quibusdam  libris  legitur  apud  Cic. 
p.  Quint.  15 ,  50.  huic  ne  perire  qnidem  certe  tacite  obscureque 
conceditur.    Sed  in  aliis  deest  certe. 

Certe  quiclem  ollera.  est  forma,  ia  qua  ipsum  certe 
amplius  intenditur,  igiturque  per  se  coustat  et  reliquis 
Terbis  praemittitur.  Pareus  existimabat  hoc  non  diflerre 
ab  quidem  certe,  uisi  quod  illud  ab  initio,  hoc  in  fme 
sententiae  poneretur. 

Cic.  Tusc.  1,  29,  70.  ubiubi  sit  animus ,  certe  quidem  in  te 
cst.  Liv.  45,  22,  5.  cerfe  quidem  vos  estis  Romani,  qui  tdeo 
felicia  bella  vestra  esse,  quia  iusta  sint,  prae  vobis  fcrtis. 

20.  Certe  eqnidem  ubi  legitur,  non  cohaerent  haec 
Vocabula,  sed  certe  confirmationem  veritatis  adiicit  uui- 
Versae  sententiae,  et  pertiuet  ad  verbum. 

Plaut.  Aul.  2,2,  38.  certe  edepol  equidem  tc  civcm  sinc  ma- 
la  omni  malitia  semper  sum  arbitralus.  Pers,  2,  2,  27.  certc 
equidem  puerum  pciorem  quam  te  novi  neminem.  Virgil.  Ecl. 
9,  7,  certe  equidem  audieram,  —  omnia  carminibus  vestrum 
scrvasse  Menulcam. 

In  Lucret.  3,  1091.  certe  equidem  finis  vitac  mortalibus  ad- 
stat.  nunc  rcstitutum  legitur  ccrto  quidem.  Vide  Forbigerum 
ad  h.  l. 

21.  Peculiari  modo  certe  coniungitur  cum  adverbiis 
temporis,  ut  designatio  fiat  distinctior.    Ita  dicitur  iam 


CESSIM.    COSSIM.  29 

certey  nunc  certe,  quod  est  vvv  8vi,  nuper  certe,  iiinc 

certe. 

Liican.  5,  357.  iam  certe  mihi  bella  gcram.  Ovld.  Her.  19, 
47.  iam  ceHe  navigat.  ubi  si  certe  cum  verLo  navigat  con- 
iunxeris,  res  eadem  erit,  sed  languidior  sensus.  Calpum,  5, 
10.  iam  certe  potcs  insudarc  labori.  ubi  ineptae  sunt  coniectu- 
rae  Heinsii  et  Burmanni.  Virgil.  Aen.  12,  880.  possem  tantoi 
finire  dolores  nunc  certe.  Ovid.  Met.  13,  502.  nunc  certe,  dixi^ 
non  est  metuendus  Achilles. 

Novura  illud  est  apud  Tertulllanum  de  Pallio  4.  extr.  enim- 
vero  quum  hanc  primum  sapicntiam  vestit,  quae  vanissimis  su- 
perstitionib^is  renuit ,  tunc  certissime  pallium  super  omnes  exu- 
vias  et  pcplos  augusta  vestis. 

*  Cerle  et  certae  confusa  atqiie  hoc  in  tantae 
mutatura  est  Ovid.  Her.  19,  115.  et  in  coeptae  Liv.  2, 
1  ,  2.  ubi  vid.  Drakenb.  et  ad  9,  11,  13.  Ctrte  et  per 
te  commutata  voluit  Eurmannus  non  uno  in  loco.  vd.  ad 
Ovid.  Met.  14,  30.  Her.  1,  3.  Trist.  4,  3,  41.  ad  Cal- 
purn.  5,  10.  et  Burmann.  Sec.  ad  Propert.  2,7  (6),  1. 
et  varietas  haec  exslat  in  Propert.  3,  17  (15) ,  5.  ubi  iu- 
re  defenditur  duplex  per  te.  Certo  et  credo  commutata 
sunt  in  Cic.  ad  Fara.  1,2,  16.  unde  critici  emendarunt 
certo  scio,  Certe  et  cetera  confusa  sunt  in  Apuleii  Met.  2. 
p.  123,  16.  ad  quem  locum  videOudendorp.  p.  139.  Vid. 
Sch\vai-z.  ad  Plin.  Paneg.  p.  583.  certe  et  cene,  coenae 
quoraodo  commutarentur,  deraonstraturus  erat  Mar- 
kland.  ad  Stat.  Silv.  5,1,  110.  ubi  et  ipsius  certe  et 
Burraanni /je/ie  egregie  languent.  Quod  in  Ovid.  Fast. 
1 ,  5.  ipse  pro  certe  legitur ,  factum  est  ab  iguorantia 
formulae  certe  ego, 

CESSIM.    COSSIM. 

Quae  lexicorum  auctores  de  vocabulis  CESSIM  et 
REGEssiM  tradunt,  aut  falsa  sunt,  aut  incerta.  lih  enira 
breviter  dicunt  cessijn,  a  cedo  factum,  significare  retro» 
Equidem  primum  apponam  veterum  scriptorum  locos. 
Ex  Yarronis  Sesquiulysse  Nonius  4,  42.  et  4,  109.  aflert 
haec,  in  quibus  cod.  guelferbyt.  ahique  cossum  et  cossim 
exhibent:  Adi>ersi  venti  ceciderunt.  Quod  si  pergunt 
diutius  mare  uoluere^  vereor ,  ne  me  quoque,  quum  (al. 
quo)  domum  ah   Ilio  cossim  revertero  (in  altero  loeo 


SO  CESSIM.    COSSIM. 

cossum  iienero)  praeter  albnm  canem  cognoscat  nemo. 
Alfeaus  in  Digest.  9,  2,  52,  2.  inierim  snperins  plo- 
strum  cessim  ire  coepit.  et  paullo  post :  si  —  ideo  plo- 
stnmi  cessim  redisset.  lustin.  2,  12,  7.  ^^os  cummisso 
proelio  ite  cessim ,  iii/iihete  remis ,  et  a  helLo  discedite. 
Sed  codd.  veteres  alii  ite  cessum,  ite  cesserim,  ite  ce- 
sim.  Apulei.  Met.  2.  p.  121 ,  8.  (p.  125.)  lagena  inxta 
orificio  cessim  dehiscente  patescens  facilis  hauritii 
prorsns  gladiatoriae  J^eneris  antecoenia.  Librorura 
scriptorum,  ut  videtur,  nullus  praebet  incorruptum  vo- 
cabulum,  sed  cessi,  cessni,  caesim,  cesim:  unde  Al- 
dus  fecit  sensim,  reliqui  explicant  cessim,  retro  vel 
gradatim.  Vegetius  Art.  vet.  5,  22,  (3,  21,)  1.  sed 
qna/nuis  alienata  horum  i^el  emota  coxa  videatur,  si 
snper  ipsum  pedem  cessim  repellantnr ,  continue  emen- 
dahitur  gressus.  Ibi  codices  temperaveris  pedes  cessis 
compellantur, 

la  universum  hoc  est  tenendura,  cessum,  cessim, 
cossum,  cossim  unius  verbi  diversas  esse  formas,  quera- 
admodum  antiqui  dixerant  tonores ,  amplocti,  Qthemo, 
benns  pro  homo ,  honus.  Ea  vero  a  ceso ,  quod  factum 
est  a  cedo ,  recte  deducuntur.  Atque  ex  ceso  facta  sunt 
cesso  el  cosso:  unde  cossnm  et  cossim,  cuius  formatio 
convenit  cura  multis  aliis ,  veluti  raptim,  restrictim, 
iuxtim ,  pro  raptum,  restrictnm,  iuxtnm.  Haec  vero 
vocabula  non  significant  motum  retrogradum  aut  retro 
versum,  sed  obliquatum ,  sive  id  quod  fit  cedendo  in 
latus  aut  retrorsura,  quod  nos  diciraus  bengen,  ansheu- 
gen:  unde  dicitur  coxa,  quam  eadera  ratione  nos  voca- 
mus  den  Bng.  Hinc  cessum  revertere,  cessim  ire. 
Illud  comraode  Tisurpat  Vlysses  in  isto  scrraone  per- 
quara  festivo :  hoc  rectc  ponitur  de  plaustro ,  quod, 
dura  retro  cedit,  de  via  deflectit.  Et  lustinus  dixisse  vi- 
detur  de  militibus  fugitivis,  uti  nos  anshengen.  Tura 
etiam  usurpatur  de  grcssu  vacillante  vel  labando  cedente 
retro  apud  Martian.  Capell.  de  Nupt.  philol.  7.  p.  271. 
edit. Plant.  tunc  motihus  negatis  magis  involutus  adstat, 
■cessimqne  jormidantes  ahennt  pedes  iremore.  PauUus 
in  Dig.  21,1,  43.  hovem,  gui  cornu  petit,  vitiosnm  esse 
pieriqne  dicunt:  ifem  mntas ,  qnae  cessnm  dant.  Ho- 
loander  dedit:  cpiae  cessi?n  eunt.  Apud  Apuleium  1.  I. 
orificiura  lagenae  vocatur  cessim  dehiscens ,  quod  non 
rectum  exit,    sed   curvatum  sive  obliquura   habet   os; 


CETERVM.  31- 

quamquam  corrupta  verba   leguntur  in  plurimis  libris 
cesim  deascento ,  sed  in  cocl.  guelf.  deiscento» 

Sed  pro  cossim  etiam  coxim  dicebatur.  Nam  No- 
nius  1 ,  191.  cossim  dictiim  qnasi  coxim,  Pomp.  Porca- 
ria:  Sciunt  hoc  omnes,  cjuantum  est,  qui  cossim  cacat, 
et  Apuleius  Met.  S.  p.  129.  complicitis  denique  pedibus 
ac  palmulis  in  alternas  digitorum  vicissitudines  super 
genua  connexis ,  sic  grahatum  coxim  insidens  ubertim 
flebam.  quod  quum  explicuissent  de  pedibus  in  modum 
sartorum  complicitis,  negarunt  lib.  2.  p.  122,  17.  scribi 
posse  super  me  cossini,  seu  cessim,  residens,  ubi  co- 
dices  habent  sensim:  at  negotio  isli  Veneris  pendulae 
illud  bene  convenire  videlur:  nam  cossim  significat  {>a- 
ricatus,  ut  bene  vidit  Scaliger  in  notis  ad  Festum  p.  110. 
edit.  Dacer.  Reliqui  docuemmt  coxim  esse  idem  quod 
in  coxas.  In  Comici  fragm.  quod  affert  Oudendorp.  ad 
Apulei.  T.  1.  p.  132.  coeunles  sinuant  cossim  femina,. 
Etiam  qui  pedibus  infiraa  parte  complicitis  sedet,  coxim 
sedere  dici  potest,  distracta  superiori  parte,  quod  est, 
distentis  coxis.  Sed  coxim  non  fit  ex  coxa,  sed  utrum- 
que  verbum  deducitur  a  cossare  sive  coxare:  unde  in- 
coxare  dicitur  a  Pomponio  apud  Non.  1 ,  180.  et  cossi- 
gerare  ab  Attio  apud  Non.  1,  305.  s.  v.  porcae:  bene 
proscissas  cossigerare  ordijie  porcas  bidenti  jerrOy 
tectas  obruere.    Intelligo  porcas  distrahere. 

Quod  in  Plauti  locis  quibusdam  nunc  vulgo  legitur 
recessim,  omnino  est  antiqua  auctoritate  destitutum.  Nam 
in  Cas.  2,8,7.  omnes  libri  veteres  exhibent  retro  ver-~ 
sum  cedam  ad  parietem:  et  in  Amphit.  5,  1,  60.  ego 
cunas  recessum  vorsum  trahere  et  ducere.  Vulgo  scri- 
pserunt:  ego  cunas  recessim  rursum  vorsum  trahere, 
Corruptum  esse  hunc  locum,  et  Meursius  et  alii  per- 
spexerunt.  Quod  apud  Festum  s.  v.  nepa  legitur  reces- 
sim  dabo  me  ad  parieteniy  factum  est  ab  Antonio  Au- 
gustiuo. 

CIlTERVM.  cetera.  cetero. 

Primum  dc  orthographia.  Atque  recte  scribitur 
ceterum ,  non  caeterum.  Id  bene  intellexerunt  Manu- 
tius,  Cellarius,  Norisius,  quem  vide  apud  Harlesium 
p.  212.  Vol.  2.  Qui  defendunt  diphthongum ,  temere 
approbant  perversam  opinionem  Vossii  et  Dausquii  alio- 


32  CETERVM. 

rumque  grammaticorum  receiitiorimi ,  quibus  vocabu' 
lum  videbatur  ex  graecis  xal  etEQog  composiliim  esse.  Ita 
etiam  Heumannus  in  nolis  ad  Cellarii  librum,  et  Beie- 
rus  in  IMiscellan.  crit.  Vol.  1.  p.  183.  Haec  vero  verbi 
formatio  et  lalsa  est ,  et  sensu  deslituta  ,  quamquam 
non  desunt,  qui  eam  doctani  appeilent.  Scilicet  a  do- 
ctrina  graramalicorum  proficiscitur,  sed  inani  ac  futili. 
ISara  aai  ersqog  non  fit  '/MirSQog  ^  sive  'ArjrsQog,  sed  '/^urSQog 
sive  '/.ar£Qog.  Et  quod  Beierus  argumentum  illud,  a 
Cellario  aliisque  prolutum,  quo  duplicis  copulae  ratio  ia 
Terbis  ei  cttera  absona  reiicitur,  alio  exemplo  ver- 
borum  et  pleraque  infringere  voluit,  id  non  ad  rem 
attinet:  nam  haec  syllaba  que  nec  liabet  vim  copulati- 
vam,  nec  potest  comparari  cum  ce  sive  cae,  cui  nsmo 
tribuet  significationem  graeci  '/.ai  Conf.  absqve  p.  66. 
Vol.  1.  Heumannus,  qui  per  c  spirilum  asperum  ex- 
primi  putabat,  productam  syllabara  exemplis  siniilibus, 
ovoiia  et  nojjien ,  comprobare  conatus  est.  Equidem  ia 
ce  video  illam  particulam  demonstrativam,  de  qua  p.  10. 
dixi:  quae  ipsa  brevis  contractione  producitur,  et  sen- 
sum  aflert  reliquae  vocabuli  parti  satis  aptum.  Nam 
quae  in  /licce,  ecce  postponitur,  hic  praefigitur.  An- 
tiqua  autem  monumenta  conveniunt  fere  omnia  in 
siraplici  vocali:  id  quod  per  omnia  terapora  deraon-^ 
straverunt  Cellarius  et  Norisius.  Quod  vero  legitur  ia 
inscriptioue  apud  Gruterum  p.  801.  n.  11.  caeterisque 
snis  fecit ,  dubiae  videtur  auctoritatis  esse,  et  si  alia  ex- 
stant  certa  exempla,  sunt  ea  facta  consuetudine,  qua  e 
et  ae  raultis  in  vei-bis  confundi  solebant.  Vid.  Schnei- 
deri  Gram.  1.  p.  65. 

i)e  discrimine  verborum  ceteri  et  reliqui  disputavit 
Beierus  in  JMiscellan.  a  Seebodio  editis  1.  I.  hunc  in  mo- 
dum:  celera  dici  ea,  quae  ad  unum  genus  cum  eo,  quod 
dictum  est,  relata  ex  siugulis  partibus  seu  membris  con-= 
stent:  ubi  autem  aliae  res  ad  illud  unum  explendum  re- 
ferautur  ,  non  iu  partes  discernendae,  usurpari  reliqua: 
ideoque  quae  celera  dicuutur,  etiam  dici  posse  reliqua^ 
non  discretis  his  rebus.  In  quibus  unum  verum,  duo 
falsa  suut.  Nara  recte  refertur  in  cetero  alia  pars  ad 
idera  genus,  aut  ad  idem  corpus,  et  cetera  sunt  partes 
unius  rei:  at  priraarium  illud  est,  quo  diverso  raodo 
cetera  et  reliqua  ad  illud  unum  rcferautur,  nec  quid- 
quam  interest,  utruni  hoc,  quod  reliquum  dieitm',  to- 


CETERVM.  33 

tnm  esse  censeas,  an  in  partes  discretum  cogites,  neqiie 
in  loco  Cic.  ia  Verr.  4,  22,  48.  coemihat  apud  eiiin: 
argentum  ille  ceterujn  purum  apposuerat.  verbis  qui- 
dem  significatur,  argentum  pmurni  apparuisse  in  mullis 
vasis.  Sed  ex  sententia  Beieri  reliqua  i'ita  apud  Terent. 
Hec.  3,5,  40.  totam  reliquam  vitae  partem,  cetera  viia 
apud  Q.  Cic.  de  Petit.  c.  7.  alias  \itae  conditiones  diver- 
sas  significat ,  et  in  Liv.  1 ,  48 ,  5.  non  abkorret  a  cete- 
ro  scelere.  intelJigi  debent  plura  scelera.  Quod  ad  ia- 
terpretationem  pene  ridiculam  perducit  verborum  Vir- 
gil.  Aen.  2,  207.  pars  cetera  poatum  pone  legit ,  quasi 
inlelljgantur ,  quae  postea  dicuntur  immensa  terga.  Id- 
que  Beierus  ipse  sentire  poterat,  quum,  apud  Tacit.' 
Agr.  17.  ut  in  cetero  orhe  multiplicem  rem  haberet, 
suppLendum  essQ  scripsisset  „  una  cuni  reliquis  terris.  '■' 
Nihii  vero  magis  coarguit  errorem  viri  docti  quam  adver- 
bium  ceterum,  in  quo,  si  verum  esset  illud  decrelum, 
intelligi  deberent  singulae  aliae  res  aut  partes.  At  tali 
subfilitule  non  opus  habemus  in  distinguendis  his  voca- 
bulis,  quorura  naturam  ipsa  origo  docet.  Ceterum  euim 
id  dicitur,  quod  allerum  opponitur  alteri  rei,  sive  quod 
adhaeret,  veladditur,  vel  addi  potest  alteri,  quae  dicta 
est,  rei,  tamquamparsnecessaria:  reliquum  autem  estid, 
quod  relinquitur  et  superest.  Id  bene  perspexisse  video 
et  Doelekiam  in  Grammat.  p.  188.  et  Doederlinum  in 
Synon.  lat.  Vol.  1.  p.  183.  etiamsi  non  eo  procedam 
cum  hoc  viro  erudito,  ut  ceterum,  ex  Ite^ov  factum, 
appellem  mutatam  formam  verbi  alter ,  quod  cum  alXog 
cognationem  habere  nemo  negabit.  Ex  his  vero  patet, 
quo  facili  modo  cetera  et  reiiqua  inter  se  permutari 
possint,  quum  eamdem  rem  et  cura  dicta  re  cohaerere 
aut  ad  eam  referri  putemus,  et  seorsum  spectare  aut  iu 
se  relinquere  eam  possimus.  Conf.  Sallust.  Cat.  59,2. 
et  5.  ubi  reliqua  signa  sunt,  quae  pauUo  post  ceterum 
exercitum  dicuntur. 

Quid  sibi  voluerit  Grotefendiig ,  qui  iii  Granimat.  Vol.  2. 
p.  192.  ceterj  ab  l-Aii  deducendum  cxistimat,  ego  non  magis 
perspicio  quam  Doederlinus. 

\iri  docti  in  rei  demonstratione  adhibere  debebant  locos, 
m  quibus  vocabula  illa  non  commode  possent  commutari,  vel- 
uti  Liv.  21,  20,  6.  zonira  ea  aucUre  sese ,  gentis  siiac  homincs 
aj^ris  finibusque  Italiae  pdli  a  populo  romano  stipcndiamque 
pendere  et  ccterc  indigna  paii.  i.  e.  aliaque.   Cic.  dc  Nat.  d.  2, 

n.  3 


34  C£TERV]M. 

10,  27.  iant  vcro  reliqua  quarta  pars  mundi  ea  et  ipsa  tota 
natura  fcrvida  cst,  et  cetcris  naturis  ovinibus  salutarcm  imper- 
tit  et  vitalem  calorem.  Non  poterat  scribi  cetera  quarta  pars 
mundi. 

1.  1.  Cetermn  igltur,  qui  est  adiectivi  accusativus 
neutralis  adverbii  loco  positus,  primum  significat:  quod 
ad  cetera  attinet,  in  ceteris  rebus,  praeter  hoc,  quod  di- 
ctum  est,  praetcrea,  hoc  excepto,  sive  misso.  Nihil 
opus  est  ellipsin  praeposilionis  statuere,  sicuti  posuit 
Vossius  de  Aualog.  4,20.  p.  251.  Simiii  modo,  sed 
diversa,  quani  ante  explicui,  ratione  usurpatur  reli- 
quum,  Interdum  vocabulum  ceternm  a  nomine  ita  at- 
trahitur,  ut  adiectivam  naturam  non  exuat,  sed  cum  no- 
mine  congruat:  quemadmodum  dicitur  nihil  ceterum 
pro  nihii  praeterea.  Sed  refertur  ceterum  ad  sententiam, 
quae  pronunliatur,  universam  :  ubi  una  rei  condilio  ce- 
teris  opponilur,  Latini  nou  dicuut  ceie7'um,  sed  cetera* 

Cic.  ad  Q.  frat.  2,  14.  ego  me  in  Cumano  et  Pompeiano, 
praeterquam  quod  sine  te  ,  cctcrum  satis  commode  oblectabam. 
liiv.  1,  24,  3.  foedcra  alia  aliis  lc;2;ibus ,  ceterum  eodcm  modo 
omnia  fiunt.  i.  e.  praeterqiia/ra  quod  aliis  legibus  fiunt.  Plant. 
Baccb.  4,4,  51.  enim  nihil ,  nisi  ut  ametis ,  impero:  ccterum 
quantum  lubet  me  poscitotc  aurum,  ego  dabo.  4,8,  37.  tu  au- 
rum  rogato:  celcrwn  verbutn  s^it  cst.  nbi  recte  Acidalius :  „  de 
Cetero ,  sive  quod  ad  cetera  rttinet,  Terborniu  Stitis  est :  quasi 
dicat ,  de  rcbns  aliis  nihil  opus  tc  ad  senem  memlnisse,  num- 
mos  saltem  rogato.  "  Truc.  4,  3,  72.  filium  istinc  iuum  te  me- 
liiist  rcpcterc :  ceterum  uxorcm ,  quam  primum  potest,  abduee 
ex  aedibus.  Terent.  Phorm.  1,2,  91.  nunc  amitte ,  quaeso, 
hunc :  ceterum  ,  posthac  si  quidquam  ,  nil  precor. 

Plaut,  Stich.  5,3,  8.  Stichus  obso7iatus  cst:  ceterum  ego 
curando  id  allcgavi.  quae  interpretor :  quod  reliquum  erat, 
cius  curam  aliis  transmisi.  Capt.  5,3,  12.  nihil  cctcrum. 
Epid.  4,1,  21.  quid  cetcrum?  3,  4,  75.  numquid  me  vis  cete- 
rum?  Pers.  4,0,  26.  Uubitabant  iam  veteres  gramniatici  de 
expliiandis  vcrltis  Sallustii  in  Epist.  Mitbrldatis.  p.  987.  Cort. 
scio  equidcm  tibi  magnas  opcs  virorum  ,  armorum  ct  auri  esse : 
ea  re  a  nobis  ad  socictatcm  ,  ab  illis  ad  praedam  pcteris.  Cete- 
rum  consilium  est,  Tigranis  rcgno  integro ,  meis  militibus  bclli 
prudentibus  —  pcr  nostra  corpora  bcllum  conficerc.  Charlsius 
Instit.  gram.  2.  p.  177.  ad  liacc :  ubi  Jsper:  ceterum  quo- 
modo  posittivi  cst?  pro   alio  quin   consilium  est?  an  pro 


CETERVM.  35 

reliqnum  con  silium  est?  Et  Vossuis  de  Analog.  1.  1. 
explicat  ad  reliquum  quod  attinet,  Cortius  sed ,  in  eo  quoque 
falsiis,  quod  iiitellexit  consilium  Tigranis.  Sensus  est:  etiauisi 
societatera  repudias ,   consilium  tamen  constat, 

Adiectivum  hoc  habet  proprium,  ut,  si  in  una  re  duae  par- 
tes  distingnuntur,  nomini  praemittatur ,  sin  vero  universa  res 
opponitur  alil  rei  taraquara  diversae  ,  post  ponatur ,  tit  a  Ca- 
tone  dicitur  apud  Gclliura  3 ,  7.  illo  facto ,  quod  illos  militcs 
subduxit,  exercitum  ceteriim  scrvavit.  et  a  Sallustio  Cat.  52 ,  32. 
videlicet  vita  cetera  eorum  huic  sceleri  obstat.  In  locis  Cic.  in 
Verr.  4 ,  22 ,  48.  et  ad  Att.  14 ,  16.  >  ut  infra  indic.?ho  ,  intel- 
ligi  debent  udverbia. 

2.  Hanc  vim  adverbii  saepe  cum  reliqiiis  verbis  ita 
fcoliaerere  videmus,  nt  oratio  cogitatione  compleatiir,  et 
oppositio  fexsistal ,  quae  alteram  rem  praesumi  iubet. 

Cornei.  Nep.  Eum.  8,  5.  de  duabus  viis :  quarum  brcvior 
per  loca  deSerta,  quae  nemo  incolebat  proptcr  aquae  inopiam, 
ccternm  dicrum  erat  fcre  dcccm.  i.  e.  quaraquam  brevior  crat. 
Liv.  39,  15,  0.  bacchanalia  —  non  fama  modo  accepisse  vos, 
sed  crepitibus  etiam  ululatibusque  nocturnis ,  qui  personant  tola 
urbe,  certum  habeo:  ceterum,  quae  ea  res  sit,  ignorare.  i.  e. 
cjuamquam  vos  ca  cognita  habueritis. 

8.  Coniungilur  ceierum  cum  etiam  et  cjuoqite  eo 
modo,  quo  iam  anlea  vidimus  jvaeterquam,  praeter 
in  altero  enuntialionis  membro  addi  posse. 

Sueton.  Gall).  16.  ceterum  praetorianos  etiam  metu  et  indi- 
gnitate  commovit.  Celsus  7,  19.  ceterum,  antequam  excidan- 
tur,  hac  quoque  vinciri  lino  summae  debent. 

4.  Grammatici  fere  omnes  docent,  ceterum  j)ro 
sed,  tamen,  i'erum  poni,  aut  certe  cum  iis  permutan 
posse.  Vid.  Ernest.  ad  Plin.  Pan.  55,  9.  Ch.  G.  Schwarz. 
ad  c.  5.  p.  583.  Aug.  Guil.  Ernesli  in  Glossar.  Livian. 
s.  h.  V.  Zumptius  in  Graramat.  n.  349.  apud  Curlium 
frequentem  hunc  usum  observasse  sibi  visus  est.  I.  Conr. 
Schvvartzius  dubilabat,  num  ita  ab  oratoribus  aureae 
aetatis  diceretur.  llli  vero  ad  solam  oppositionem  re- 
spiciebant,  quae  in  ipsa  huius  vocabuli  natura  seraper 
inest,  et  saepe  magis  valet  quam  reraotio  alterius  rei.  Ta- 
men  in  omnibus  locis,  qui  huc  perlinent,  restringilur  aut 
omittitur  altera ,  quae  antea  commeraorata  est ,  res ,  et 
altera  ex  sua  parte  consideratur.    Ita  praecedit  quicJem^ 

3  * 


36  C£T£RY:\L 

aiit  intelligi  debet.    Atqiie  significatio  vocabuli  ceteriim 
eadem  mauet,  quam  yidimus  n.  1. 

Liv.  2,3,1.  qunm  haud  cuiquam  in  duhio  esset ,  belhim 
ab  Tarquiniis  imminerc,  id  quidem  spc  omiiium  scrius  fuit:  ce- 
tcrum ,  id  quod  non  timehant,  pcr  dolum  ac  proditioncm  prope 
libcrtas  amissa  cst.  1,3,9.  uhi  ct  pcdiium  quidem  robore  cctc- 
rum  cquitatu  aucto  nupcr  plurimum  romana  acies  valuit.  Florus 
3,  1,  11.  ct  Zamam  quidcm  frustra  din  voluit :  ccterum  Tha- 
lam  gracem  armis  thcsaurosque  rcgis  diripuit.  Plln.  Pan.  5,  4. 
turba  —  iila  quidcm ,  vt  tunc  arbitratum  deum ,  cctcrum  ut 
docuit  evcntits  tc  consalutavit  impcratorcm.  Liv.  42,  26,  9.  ve- 
ncrant  Rhodii  lcgati  ad  purganda  ea ,  quae  vidgo  iactari  dc  ci- 
vitatc  solebant:  ccterum  scnatum  iis  dari ,  quum  novi  consules 
magistratum  inissent,  placuit.  3,  Tl,  6.  co  rem  sc  vctustate 
oblitteratam ,  ceterum  suae  memoriae  infixam  adfcrrc.  22,  2,  2. 
quum  aliud  longius ,  ceterum  commodius  ostendcrctur  iter.  Flo- 
rns  3,  5,  3.  cuussam  quidcm  illius  belli  praetenderat  apud  Cas- 
sium  le^atum ,  attrcctari  tcrmino»  suos  a  ^icomcde  bithynico : 
cctcrum  elatus  animis  ingcntibus  Asice  totius ,  et  si  possct, 
Europae  cupiditatc  flagrabat.  Tacit.  Ann.  1,  44.  scquuti  ei- 
empluni  vcterani  haud  multo  post  in  Raetiam  mittujitur ,  spccie 
dvfendendae  provinciae  ob  imminentis  Sucvos:  ccicrum  ut  avcl- 
lerentur  castris.  i.  e.  specie  qiiidem  defendendae  provinciae, 
ged  re  vera,   ut  avellerentur  castris.     Ita  etiani  15 ,  52. 

Id  imprimis  fit  uegalioue  praemissa,  et  iu  re  certa, 
quae  dubiae  oppouitur,  aut  cum  parvis  vel  minoribus 
rebus  componitur. 

LIv.  9,  21,  1.  consulcs  exitu  anni  non  consulibus  ab  se  crca- 
tis,  Sp.  \autio  et  M.  Popillio  ,  ccterum  dictatori  L.  Acmilio  le- 
giones  tradiderunt.  28 ,  11 ,  7.  id  quamquam  nihil  portcndenti- 
bus  diis,  ceterum  neglegentia  humana  accidcrat ,  tamcn  et  ho-' 
stiis  maioribus  procurari  et  supplicationcm  ad  J  estae  habert 
placuit. 

Plin.  Pan.  55,  9.  praeterca  ut  quisquis  factus  est  j)rinceps, 
extcmpJo  foma  eiits ,  inccrtum  bona  an  mala ,  ceterum  acterna 
est.  Tacii.  12,  59.  pauca  rcpetundarum  crimina,  cctcrum  ma- 
gicas  superstitioncs  obiectabat. 

Saepe  tameu  etiam  sensus  reddi  potest  verbis  ab  al- 
tera  jjarle,  accedlt  ah  aUera  parte ,  quamquam,  ubi 
oratio  insisLit  Juuc  alleri  parti,  alteram  missam  facieus, 
redit  illa ,  quam  supra  exposuimus,  vis,  nobis  reddeu- 
da  per  abgaseheTi  Jiiervojij  abgesehen  dat^on. 


CETERVM.  37 

Liv.  9,  26,  21.  rublilms  etiam  Philo ,  multiplicatis  summis 
Jionoribus,  post  rcs  tot  ilomi  Idloque  gcstas,  cctctum  invisus  no- 
bilitati,  caussam  dixit ,  absolutusque  est.  42,  50,  4.  cctcrum 
multo  maior  pars  fcrocioris  sententiae  erat.  Florus  2 ,  18 ,  7. 
scd  non  minus  Numantini  quam  Caudini  illius  focdcris  flag;rans 
ignominia  ac  pvdorc  populus  romanus  dcdecus  quidem  pracscn- 
tis  flagiiii  deditione  Mancini  expiavit:  ceterum  duce  Scipione 
Carthaginis  incendiis  ad  excidia  urbium  imbuto ,  tandem  eiiam 
in  ultionem  excanduit. 

Liv.  21,18,  4.  praeccps  vcstra,  Iloviani,  et  prior  legatio 
fuit,  quum  Hannibalem,  tamquam  suo  consilio  Saguntum  op- 
pugnanlem  ,  deposccbatis :  cctcrum  hacc  lcgatio  verbis  adhuc  le- 
nior  est ,  re  aspcrior.  Cctcrum  csse  potest  ah  altcra  parte, 
contra:  sed  potest  ctiam  esse :  niissa  illa  priore  legatione, 
Jiaec  est  etc.  quod  est  tamen.  21,  fi,  1.  cum  Saguntinis  bel- 
lum  nondum  erat:  ceterum  iam  belli  caussa  certamina  ctim  fini- 
timis  serebantur.    Ita  saepe  Tacitus :  Ann.  1 ,  6.  1 ,  3. 

Plaut.  Trin.  4,  2,  151.  scd  euim  qui  sis,  qui  non  sis,  floceuni 
non  interduim.  Antiqui  liLri  habent:  sed  herum:  igitur  Sciop- 
pius  cgregic  eracndavit  ccterum.  Nos  ubrigens  ist  mir  gans 
gleichgiiltig. 

5.  Hac  formnla  confioi  potesL  demonstralio  ita,  ut, 
missis  aliis  rebiis,  in  unum  momentum  colligantur  ea, 
quae  evenerint:  id  quod  Latini  etiam  per  dmique  ex- 
primunt. 

Tacit.  Ann.  1,  58.  ccterum  ct  inieci  catenas  Arminio ,  et  a 
factione  eius  iniectas  perpessus  sum.     Nos  das  Resultat  war. 

6.  Contraria  his  esse  videtur  ratio ,  ubi  per  ceterinn 
res  aliqua  accuratius  definitur  et  restringilur  ita,  ut  sen- 
sus  sit  et  (juiclem.  Inest  tamen  oppositio,  qua  ad  rem 
dictam  ex  alia  parte  aliquid  accedit. 

Cic.  in  Verr.  4 ,  22 ,  48.  cocnabat  apud  eum.  Argentum  illc, 
ccterum  purum  apposuerat ,  ne  purus  ipsc  relinqueretur ,  duo 
liocula  non  magna,  verum  tamen  cum  emblematis.  Ita  sunt 
liaec  verl)a  intcrpungenda,  quorum  facetus  sensus  est:  appo- 
suerat  argentum,  et  purum  quidcra,  ne  purus  ipse  relin- 
queretur. 

7.  Ponitur  ceterum  in  transitu  ad  aliam  rem,  qune 
post  alius  aut  praeter  alias  spectanda  sit.  Est  igitur  id 
quod  restat  ut ;  saepe  etiam  id  quod  ut  hoc  addam. 
Ita  loquitur ,  qui  aliud  argumeutum  vel  aliam  caussam 


38  CETERV]\I. 

additurus  est,  et  is,  qui  in,  demonstratioiie  rerum ,  alia 
«missa,    aliam  suscipit. 

Plaut.  Poen.  prol.  91.  vosmet  nunc  facite  coniecturam  cete- 
rum,  quid  id  sit  hominis,  cui  Lyco  nomen  siet.  Terent.  Hec.  3, 
3,  31.  ceterum  de  redduccnda  idfacias,  quod  in  rem  sit  tuam. 

Plaut.  Poen.  prol.  125.  dekinc  ceterum  valete.  Men.  4,  2,  59. 
ceterum  familiarium  alicui  irata  es?  Accedit  enlm  propius 
ad  rem. 

Sallustins  Jng.  4,  1.  exposita  sententia  de  virtutibus  animi 
humani,  pergit:  cetcrum  cx  aliis  negotiis,  quac  ingenio  exer- 
centur,  imprimis  magno  usui  est  memoria',rerum  gestarum.  Co- 
lumella  8,  8,  6.    ceterum  cibos  iuxta  parietem  conveniet  spargi. 

8.  Locura  habet  haec  parliciila  in  interrogatione, 
Quae  cum  admiratione  aut  cum  ironia  profertur. 

Terent.  Ad.  4,  7,  18.  ceterum  placet  tibi  factum,  Micio^i 
Eun.  1 ,  2 ,  7.  ceterum  de  exclusione  verbum  nullum  ?  Haec 
enim  interrogatio  est  admirantl».  Donatus :  plus  admirationis 
est,  nec  accusationi,  nec  satisfactioni  locum  reliquisse  meretri->^ 
cem,  callide  dissimulata  iniuria. 

9.  Peculiari  modo  hanc  dictionem  usurpat  Livius, 
libi  orationem  per  interpositas  senleutias  distraclum  et 
ambiguam  restituit,  et  iterum  incipit  ab  altera  parte, 
inissis  iis ,  quae  inserta  erant. 

Liv.  38,55,2.  ad  liunc  praetorem  adeo  amicum  Corncliae 
familiae,  ut,  qui  Romac  mortuum  elatumque  Scipioncm  —  tra- 
dunt,  pileatum  ^  sicut  in  triumpho  ierat,  in  funcre  quoque  ante 
lectum  isse  mtmoriae  prodiderint ,  et  ad  porlam  Capenam  mul- 
sum  proscquutis  funus  dedisse,  quod  ab  eo  inter  alios  captivos 
in  Africa  ex  hostibus  receptus  esset:  aut  adeo  inimicum  eum- 
dem,  ut  proptjr  insignem  simultatem  ab  ea  factione ,  quae  ad- 
versa  Scipionibus  erat,  delectus  sit  potissimum  ad  quaestionem 
^xercendam:  ccterum  ad  hunc  nimis  acquum  aut  iniquum  practo- 
rem  reus  cxtemplo  fuctus  L.  Scipio. 

10.  Sallustius  hoc  proprium  habet,  ut  in  narralio- 
ne  persecjueuda  ponat  ctLernni  ibi,  ubi  non  modo  nuUa 
apparet  opposilio,  sed  incepta  rei  expositio  contiuuatur 
per  alias  partcs  ita,  ut  parlicula  potestatem  nectendi 
accipiat, 

Ing'.  20,  7.  itaque  non  ut  antea  cum  praedatoria  manu,  sed 
magno  exercitu  comparato  bellum  gercre  coepit ,  et  aperte  tolius 


CETERVM.  S9 

Nnmidiae  imperium  petere.  Ceterum,  qua  pcrgebat,  urbis,  agros 
vastarc,  praedas  agere:  suis  animum ,  icrrorcra  hostibus  au- 
gcrc.  29,  1,  scd  ubi  lugurtha  pcr  legalos  pecunia  tcntare  bel- 
lique,  quod  administrabat,  aspcritatcm  ostendcrc  coepit ,  animus 
aegcr  avaritiafacilc  convcrsus  est.  Ceterum  socius  et  administer 
omnium  consiliorum  assumitur   Scaurus. 

11.  Significallonem,  qua  ceterum  pro  alioqnin 
iisurpatur,  sunt  qui  ad  recentiora  tempora  referaut,  et 
tautum  apud  iurisconsultos  reperiri  narrent.  At  com- 
munis  fuisse  videtur  usus  omnium  temporum:  modc 
oratores  aloslinuerunt.  Conf.  Gifanii  Observat.  p.  31. 
(58.).  Gruler  Suspic.  in  Oudendorp.  edit.  Apuleii  T.  3. 
p.  427.  Oudendorp.  ipse  ad  Apulei.  T.  1.  p.  502.  Post 
Goveanum,  quem  vide  in  Lection.  iur.  civ.  2,1.  p.  259. 
Brissonius  de  Verb.  sign.  p.  186.  collegit  multa  exem- 
pla,  sed  confadit  diversa.  Mam  eliam  ea  peculiarera 
ibrmam  habent ,  in  quibus  verba  cetennn  si  componun- 
tar,  quae  significant  vel  etiam  si  vel  praeterea  si, 

Terent.  Enn.  3,  1,  61.  oc  miM  istuc  non  in  menicm  venerat. 
GN.  Ridicidtim :  non  enim  cogitaras :  ccterum  idem  hoc  aut 
mclius  tute  iiwcnisses.  Liv.  3,  40,  11.  cctcrum  ncminem  maio- 
re  cura  occupatis  animis,  verum  essc ,  praeiudicium  rci  tantae 
afferre.  iibi  antecedcntia  verLa  monstrant  ceterum  esse  alio- 
quin.  Aliiian.  in  Dig.  4,  4,  7,  2.  et  ideo  si  minor  convcniat 
debitorem,  adhibere  dcbet  ctiratores,  ut  ei  solvatur  pecunia: 
cetcriim  non  ei  compellctur  solvcre.  4,4,9,5.  si  non  dolus 
ipsorum  intcrvcniat:  ceterum  cessabit  rcstituiio.  37,  10,  5,  4. 
TertiiUian.  adv.  Marc.  2,  9.  ita  et  anima,  imago  spiritus ,  so- 
lam  vim  ciits  e.rprimcre  non  valuit ,  id  est,  non  deUnquendi  fe- 
licitatcm.  Cetcrum  non  esset  aninia ,  sed  spiritiis.  ad  A  xor.  2,  2. 
sanctificatur  enim  iiifidelis  vir  a  fideli  uxore  etinfidclis  uxor  a 
fideli  marito:  ccterum  immundi  cssent  filii  vcstri.  Apulci.  Mti. 
7.  p.  200 ,  33.  (p.  592.)  qua  coccitatc  atqne  foetore  tandem  fu- 
gaia  est  a  me  i)crnicics:  cetcrtim  iitionc  dcliruntis  Althacae  Me~ 
lcugcr  asinus  iulcrissct. 

Vlpian.  iu  Dig.  39,  2,  15,  33.  itu  Lubco,  ceteyum  nullus, 
inquit,  finis  rei  invenictur. 

Tipian.  in  Dig.  41,  3,  10,  2.  Scaevola  autem  scribit,  se 
jnilare ,  usucapere  jJosse  et  j^f^t^^tum :  ncc  enim  essc  partum  ret 
furlivae  purtem:  ccterum  si  csset  pars ,  ncc,  si  apud  bonac  fidci 
ewptorem  peperisset ,   usucapi    j^otcrat.     Panllus    in   Dig'.  23,  4, 

12,  1.     Africanus47,  2,  01,  7.     Iluc  rcferunt   etiam   VJpian. 
4(> ,  7 ,  5.    pr.   iam  tamen  fid^iussore ,   qui  iudicium  acceperat. 


40  CETERA. 

damnato ,  frustra  defenaioncm  reus  suscipU:  ceterum  etsi  solu- 
ttim  fuerit,  posteatpiam  iudicaium  est,  rcpetitionem  constitueri- 
mus  cius,  quod  solutum  cst.  qiiibus  de  rerbis  cxplicandis  inter 
iurisconsnltos  ambigitur.  Equidem  ita  interpretor :  quum 
Cdeiussor  damnatus  est,  debitor  reus  frustra  defensionem  sui 
euscipit :  praeterea  etiamsi  postea  a  fideiussore  solutum 
fuerit,  quam  de  ipso  iudicatum  est,  constituerimus,  ut  ei  a  dc- 
Mtore  restituatur  id,  quod  solutum  erat. 

12.  Quod  Oiidendorpuis  de  iisu  Apuleii  monet 
T.  II.  p.  510.  eum  nusquam  ab  iuitio  senlentiae  po- 
suisse  et  ceterum,  id  ad  reliquos  scriptores  plurimos 
pertinere  videtur.  Nemo  elegantiorum  liominum  ita 
loquutus  est. 

II.  1.  Haec  singularis  numeri  forma  omnibus  tem- 
poribus  comraunis  erat.  Pluralis  Cetera,  qui  eumdem 
sensum  praebet,  non  ab  orauibus  scriptoribus  eodem 
modo  usurpabatur.  Grammaticorum  alii  graecismum 
appellaveruut,  alii  ellipsin  ,  iu  qua  aut  praeposifio  se- 
cunclum,  aut  quad  ad  intelligendum  esset.  Vide  Vechue- 
ri  Hellenolex.  1,  2,  26.  p.  347.  Ruddjmann.  T.  2. 
p.  62.  Graeca  xa  Aoi.-ra,  ra  cdku  s.  rcd}.a  commode 
poterant  comparari:  at  nullo  suiDplemeuto  opus  esse, 
omues,  puto,  nuuc  cousentiuat.  Vsus  ipse  suam  con- 
ditionem  habet.  Cum  verbis  coraposuerunt  poelae 
tantum ,  non  oratores ,  neque  etiam  bistorici. 

Ennins  apud  SerTium  ad  Virgil.  Aen.  9,  656.  ccfera,  quos 
peperisti,  nc  curcs.  Plaut.  Mil.  3,3,  53.  quiescas  cctera.  Vir- 
gil.  A.  9,  656.  ccicra  parce,  pucr,  bcllo.  quod  imitatus  est  Silius 
17,  286.  cctcra  parcCy  jtrecor,  pciago.  Martial.  13,  84.  visccri- 
bus  bcnus  cst:  cctcra  vile  sapit.  Siliug  2,  332.  nam  ccfcra  non 
latet  hostis.  \irgil.  Aen.  2,  438.  ceu  cctera  nusquam  bclla 
forent. 

Non  pofest  Iiuc  rcferrl  Cic.  ad  Fara.  1,8,  13.  ceteraquc, 
guae  ad  tc  pcrlinebunt,  quum  etiam  plus  contcnderimus  quam 
possumus ,  viinus  tamcn  faciemus  quam  debcmus.  Ita  cnim 
codd.  optimi:  vulgo  cc/er«,  quae.  Sed  cctera  cum  verbo  co- 
haeret  adicctlvi  ratione.  Plln.  Epist.  2,  11,  10.  ad  hoc  ia- 
Ttuarius  mcnsis  quum  cetcra,  tum  praccipue  scnatorum  frcqucn- 
iia  cclcbcrrimus :  pracfcrca  amplitudo  auctaque  dilationc  cx- 
sj^cctatio.  Cortius  ablalivum  ,  qucra  alll  intellexcrunt,  ineptnm 
Tocat,  curaque  etiam  Schaeferus  rcpudlat  ob  vocabulum  jjrac- 
tcrea.    Hoc  ccrtc  non  impcdit:    at  nemo  posuit  accusativum 


CETERA.  41 

aljsolutum  in  tali  structura.  Est  vcro  ablativus  et  eadcni  voca- 
bulorum  compositio ,  qua  Sallust.  lug.  104,  3.  Bocchus  quum 
cctera,  tum  maxume  benignitatem  ct  studium  Sullae  lubens  ac~ 
cepit.  Curt.  9,  1,  1.  Alcxander  —  docuit ,  quidquid  Indis  vi- 
rhim  fuisset ,  illa  dimicatione  prostratum:  cetera  opimam 
praedam  fore,  celebratasque  opes  in  ca  regione  eminere.  Ita 
codices  plurimi :  alii  ceteram.  Snakenburgius  defendens  cetera 
prudenter  tenuit  adiectivi  rationem,  ut  sensus  esset :  cetera 
erunt  opima  praeda.  Freinshemius  coniecit  ceterum ,  et  in- 
teUexit,  ut  videtur,  adverLium.  Budaeus  cefera  explicuit  in 
posterum.  Ccteram  placebit  attiactiouis  fautoribus,  nec  siiie 
caussa. 

2.    Freqiientior  et  proprius  est   iisus,    quo  cetera 

addilur  adieclivis  et  adverbiis  conditionem  rerura  signi- 

ficantibus,    ut  alia,    omniu.      \nix  excipitur    condilio^ 

rcliquis  sive  aliis   omnibus  opposita.     Atque  id  plurali 

forma  proprie  designari,  iam  diximus  p.  34.  Quare  cetera 

non  ponilur,  \\t  vulgo  putaut,  pro  ceterum.     Sed  sim- 

plex  accusalivus  idem  exprimit  quod  ad  cetera:  cuius 

utriusque  formulae  usum  exposuerunt  raulti:  Rhenanus 

ad  Liv.  1,  32.     Vechnerus  Hellenolex.  p.  300.     I.  Fr. 

Gronov.  ad  Senec.   Consol.  ad  I^larc.  25.     lac.  Gronov. 

ad  Liv.  21,  34,  5.     Bentlei.   ad  Horat.  Epist.  1,  10,  3. 

Corlius  ad  Sallust.  lug.  19,  7.  et  ad  Plin.  Epist.  2,  11, 

10.   N.  Heins.  ad  Ovid.  Met.  9,  99.  et  ad  Claudian.  Laud. 

Slil.   2,  29.     Perizonius   ad    Sanctii  Min.  2,  5.  p.  223. 

Tora.   1.     Arnlzen.  ad  Aurel.  Vict.  Caes.  9.      Ui-aken- 

borch.    ad   Liv.  37  ,  7,  15.  et  1 ,  32 ,  2.      Ruddimann. 

Tom.  2.  p.  62.      Ruhuken.  ad  Terent.  Eun.  2,  2,  22. 

Oudendorp.  ad  Apulei.  Met.  8.  p.  584.  10.  p.  704.    Vide 

Tom.  1.  p.  107.      Gifanius  in  Observat.  p.  31.  (58.)  et 

Scioppius  in   Suspect.  Lect.  5  ,  20.    p.  286.    observave- 

ruut  Ciceronem  ab  hac  dictione  abstinuisse.      Eos   se- 

quuli  sunt  Pareus  in  Lex.   crit.  p.  193.     Heusinger.  ad 

Vechner.  p.  301.     Vtuntur  autem  hac  voce  et  poetae  et 

historici.     Ex  iis  exemphs,   quae  e  Ciceronis  operibus 

afieruntur,  nullum  est,  in  quo  non  discrepet  scriptura: 

quaraquara  id  ,  quod  crilici  substituerunt,  ceteroqui  non 

firmiorera  liabet  aucloritalem.     Omnes  vero    scriptores 

boni ,    qui    usurpant,    adverbiura    praemittunt  nomini: 

qui  postposilum  exhibent,  infirai  sunt  temporis. 

Gifanius  haec ,  quae  Pareus   tamquam  sua  profert :   .,  poeti- 
ca  est  phrasis  et  historica :  oratores  ea  non  utuntur ,   quamvis 


CETERA. 

eam  Ciceroni  interdura  arvoget  Lambinus,  sed  invito',  et,  ut 
ille  loqiiitur,  invitis  libris.  "• 

Cic.  Orat.  25,  83.  (juem  nisi  quod  solum,  cetera  recte  quidem 
vocaiit  atlicum.  Ita  Meyenis  e  cod.  viteberg.  nunc  cdidit :  re- 
liqiii  libri  habent  cctcroquin ,  cctera  quur ,  cctcrorum.  de  Nat. 
d.  1,  22,  60,  non  enim  poeta  sobtm  suavis,  verum  etiam  cetcra 
quam  doctus  sapiensque  traditur.  Codd.  ceterorum  prcdoctus,  ce- 
tera  qui  doctus ,  ccicraqua  doctus ,  cetera  quoque ,  ceteraque, 
nnde  fecerunt  cctcroqui,  nescientes  ,  quam  suspectus  sit  huius 
vocabuli  usus ,  et  ccteia  quam  doctus,  quod  Heindorfius  reiecit, 
quasi  qumu  abhoiTeret  a  consuetudine  Ciceronis.  sed  vide  qvam. 
ad  Att.  14 ,  16.  o  loca  cctcra  qttani  valde  cxpctcnda ,  interpcl- 
lantium  autem  muUituditie  peite  ftigiettda.  Jlaiiutius  dedit, 
nescio  unde   ccteroqui  valde  exp.  Laiubinus  in  Cic.  p.  Sext.  3, 

11.  sane  ccterarum  rerum  paterfamilias  et  prudens  et  attentus, 
una  in  rc  paullo  minus  considcratus.  coniecit  cetcra  paterfami- 
lias  etc. 

Horat.  Epist.  1,  10,  50,  excepto,  quod  non  simul  csscs,  ce- 
tcra  lactus :  quae  conferri  possunt  cum  Ciceronis  verbis  in 
Epist.  ad  fratr.  supra  p.  34.  appositis.  Carm.  4,  2,  60.  Vir- 
gil.  Aen.  3,  593.  dira  illuvies,  immissaque  barba  ,  conscrtum 
tcgumen  spinis :  at  cetera  Graius.  ubi  conf.  Servius.  Georg.  3, 
62.  Salhist.  lug.  19,  7.  praeter  nomcn ,  cctera  ignarus  populi 
romani.  Liv.  1,  35,  6.  ergo  virum  ,  cetera  egrcgium ,  sequuta. 
conf.  1,  32,  2.  21,  8,  10.  missile  tcluiii  hastili  ubicgno  et  cete- 
ru  tereti  practcr  quam  ad  extremum ,  unde  ferrum  exstabat.  Ita 
emendavit  Ascensius  id,  quod  non  eleganter  iii  codd.  exstat 
ct  cetcro.  A  ellei.  P.  2,  46,  2.  vir  celcra  sanctissimus.  ubi  vid. 
Ruhnken.  2,  119,  4.  Suet.  Calig.  50.  Persius  5,  122.  quum 
sis  cctcra  fossor.  iilius  Ital.  9,  436.  Tacit.  Ann.  6,  42.  Pal- 
ladius  3,  26,  1.  scrofas  vero  longi  latcris  debcmus  cligerc,  — 
cctera  verribus  similis.  ubi  alii  libri  jpcr  cetera.  Coinpositio 
verboruin  cctera  similis  apud  Plinium  frequens  est:  8,  15,  16. 

12,  7,  13.  22,  25,  64.  cf.  Tacit.  Germ.  29.  Tacit.  Agr.  16. 
hic  qutim  cgrcgius  cctcra  arroganter  in  dcditos  —  consulcrct. 
ubi  Walchius  coniccturam  proposuit  nc ,  quamquam  egrcgius 
cctcra  —  consuleret,  taiuen  deiuonjtrare  noluit,  qiiis  voteruni 
scriptorura  huic  dictioni  quamquam  adiunxcrit.  Equidera  ne- 
uiinem  cognovi  inter  bonos.  liorat.  Ep.  1,  10,  2.  hac  in  re 
scilicet  una  multum  dissimilcs:  at  cctcra  pcne  gcmelli  fraternis 
animis.  quibuscum  conipaiari  potest  Virgilii  lociis  ante  dictus. 
Alii  scripserunt  ad  cctera,  quod  ut  rciiceret  Obbarius  argu- 
menta  protiilit  magis  spcciosa  quam  vera :  nam  quo  miiiiis  ad 
ectcra  scribatur,   ncque  oppositio  gravior,    ueque  vocabuluiu 


CETERIS,    CETERO.  43 

sciUoet  impedit.  Tamen  at  cetera  defenditur  et  auctoritate  co- 
dicum  et  poetariun  usu.  Ovid.  ex  Ponto  3,  2,  87.  cxsti- 
tit  hoc  unum,  quo  non  convencrit  illis:  cetcra  par  concors  ctsine 
lite  fuit.  Etiam  Pompon.  Mela  1,  19,  19.  fecundos  pabulo, 
at  alia  steriles  nudosque  campos  tencnt.  quod  in  ad  aUa  teme- 
re  mutat  DrakenborcLius ,  qui  etiam  in  iudicio  de  Livii  usu 
constituendo  incertus  vacillat.  IVam  quae  comparat  exempla 
27,  15,  8.  38,  14,  3.  non  suppeditant  ad  defendendam  prae- 
positionera. 

Apulei.  Florid.  1,3.  p.  341.  eo  genitus  Marsyas  quum  in 
artificio  patrissaret  tibicinii,  Phryx  cetera  et  barbarus,  vultu 
ferino  trux.  Solinns  51.  p.  58.  B.  est  et  eale  ut  equus  cetera, 
cauda  vcro  clephanti.  alii  libri:  aUas  utcquus,  cauda  elephanti. 
Martianus  Capella  1.  p.  3.  orc  iam  pubescentes  genae  seminu- 
dum  eum  incedere  chlamydeque  indutum  parva,  invelatumque 
cetera ,  humerorum  cacumen  obnubere  sine  magno  risu  Cypridis 
non  sinebant. 

Cetera  omnia  coniunxisse  vldetur  Apulci.  Met.  10.  p.  245, 
21.  possumus  omnia  quidem  cctera  fratrcs  manere.  quaii  quani 
nonnulli  codices  omittunt  omnia.  vid.  Oudendorp.  ad  h.  1.  p, 
704.   cf.  p.  489. 

III.  Qiiod  per  notionem  motus  ad  aliquam  rera  di- 
recti  accusativo  exprimitur,  potest  etiam  ablativo  de- 
signari  per  notionem  loci.  Idque  fecerunt  Curtius  et 
Plinius.  llle  ceteris  pro  cetera,  hic  cetero  pro  ceterum  et 
in  adiungendis  sententiis,  et  cum  adiectivis  coniunclum 
posuit.  Etiam  in  his  neque  praepositionem  neque  sub- 
stantivum  subslituendum  esse,  nunc  inter  omnes  con- 
stat.     De  formula  de  cetero  vide  in  de. 

Curtius  6,  5,  3.  ego  ceteris  laetus,  hoc  uno  torqueor,  quod  etc. 
Alii  intelligent  ablativum  caussalem,  et  re  vera  ille,  qui  se- 
quitur ,  effecit ,  ut  Curtius  mutaret  formam. 

Plin.  Hist.  n,  11,  38,  49.  cetcro  viri  quam  feminae  maius.  14, 
20,  25.  cetero  vinorum  medicamentis  tanta  cura  est ,  ut  etc.  3, 
11,  16.  8,  3,  4.  10,  1,  1.  20,  4,  12.  cetero  acstivo  usus  in 
Italia  et  armoraciam  vocant.  Ita  emendavit  Harduinus ,  ve- 
reor  ut  recte.  6,  26,  30.  durat  adhuc  ibi  lovis  BeU  templum. 
Inventor  hic  fuit  sideraUs  scientiae.  Cctero  ad  soUtudinem  rc- 
diit,  exhausta  vicinitate  Seleuciae. 

Plin.  H.  n.  10,  48,  68.  pedes  leporino  villo  nomen  ei  hoc  de- 
dere,  cetero  candidac,  columbanim  magnitudine.  37,  6,  23.  37. 
9,  52,  est  et  aUa  iris,  cetero  simiUs ,  at  pracdura.     De  tempo- 


44  CETEROQVI. 

ra  Piln.  Hisf.  n.  10,  58,  79.  jmlumbes   incuhat  femlna  posime- 
riiliana  in  matutinum,  cetcro  mas. 

*  Yocabula  cefermii  ct  certnm  a  librariis  confusa 
^^SQ  notarunt  Roaldus  et  Oudendorp.  ad  Apuleii  Met. 
7.  p.  502. 

CETEFlOQVI. 

De  CETEROQVI  eadem  dicenda  sunt,  qnae  iam  in 
verbo  aliociui  exposui.  £a  legunlur  Vol.  1.  p.  235. 
Significat  ce/e7"0(y?/t  idem  quod  uLioqui,  ceterum,  aXlag. 
Vsus  autem ,  quera  lexicorum  auctores  toti  antiquilali 
assignare  solent,  tam  rarus  est  apud  veteres  scriptores, 
ut  adeo  de  auctoritate  dubitari  possit.  Nusquam,  quod 
sciam,  hoc  vocabulum  occurrit  in  Livii,  PJinii  ulrius- 
que,  Taciti,  Curtii  scriptis.  Apud  Ciceronem  exstant 
quaedam  exeinpla,  sed  librornm  discrepantia  tam  ara- 
bigua ,  ut  non  nisi  de  duobus  epistolarura  locis  certura 
iudiciiim  facere  liceat.  Tantura  igitur  abest,  ut  cum 
Davisio  ad  Cic.  de  Nat.  deor.  1 ,  22.  falsam  regulam 
constituamus,  quasi  ceteroqni  nusquam  ponatur  nisi 
ubi  cum  ynKoGH  quadam  laudes  alicui  lioraini  tribuantur, 
ut  ex  his  paucis  locis  contrariam  seutentiam  colligamus, 
aut  ab  omni  affirmatione  abstineamus.  Mihi  quidem 
nterque  locus  vaide  suspectus  videtur.  Recentiora  ex- 
emplu  non  multa  inveniuutur. 

Cic.  Orat.  25,  83.  quem,  nisi  quod  soliim,  ceie^-oquin  recte 
vocant  atticum.  de  quo  loco  Tid.  p.  42.  Eadem  varietas  libro- 
riira  ajiparet  de  Nat.  1,  22,  60.  non  enim  pocta  solum  suavis, 
vcrum  ctiam  cctcroqui  doctus  sapicnsquc  iraditur.  Certe  non 
excnsationis  caussa  ita  loquutus  est  Cicero ,  quasi  Sinionides, 
qui  non  nisi  suavis  poeta  essct,  non  satis  locuples  testis  in  hac 
re  videri  posset :  qnae  erat  Beieri  sententia  in  Seebodii  Bibl. 
crit.  a.  1823.  1.  p.  31.  Etiani  de  loco  ad  Att.  14 ,  Ifi.  dixi- 
niHS  p.  42.  ad  Att.  16 ,  4.  pauca  TiaQci  li^iv ,  ceteroquin  et  satis 
graviter,  et  non  contumaciter.  edit.  veteres  habent  cctcraque, 
quod  non  niutandum  in  cetera  quidem ,  ut  Ernestio  ^  idebatur. 
ad  Fam.  9,  10,  7.  ego  ceteroqui  animo  aequo  fcro :  vnum  ve- 
rcor ,  nc  hasta  Cacsaris  refrixcrit.  Lambinus  emendavit:  ce- 
tera  qui  animo  acquo  fcro. 

Cic.  ad  Att.  12,  3.  ne  vivam ,  mi  Attice,  si  mihi  non  modo 

Tusculanum ,   ttbi  ceteroqui  sum   libcntcr,    sed  (iukccqcov  vrjaoi, 

anti  sunt,    ut  sine  tc  sim  totos  dics.   ad  Fam.  6,  20  (19),  2. 


CEV.  46 

eius  (MacUlae)  Falernvm  mihi  semper  idoneum  visum  est  tliver- 
swio :  si  modo  tccti  satis  est  ad  comitutum  nostrum  Tecipicn- 
€him.  Ccteroquin  mihi  quidcm  locus  non  displicet,  nec  ea  re  Pg~ 
triinim  tuum  deseram-. 

Vlpiaiins  in  Dig.  28,  5,35,  3.  hoc  intelligendum  erit ,  re- 
rum  italicarum  significa,tione  eas  contineri,  quas  perpetuo  quis 
ibi  habuerit,  atque  ita  disposuit,  ut  pcrpetuo  habcrct :  cctcroquin 
si  tempore ,  in  quo  transtuUt  in  alium  locum ,  non  ut  ibi  habe- 
rct,  sed  ut  denuo  ad  pridinum  locum  revocarety  neque  augebit, 
quo  transtulit,  neque  minuet ,  unde  transtuUt, 

CEV. 

Plnrirai  in  Rob.  Stephani  observalione  aeqnieverunt 
atqiie  docueruut,  vocabulum  CEV  poelis  esse  proprium. 
Coutra  eos  contendil  Ceilarius  in  Curis  post.  p.  297.  Nec 
probari  polest  seutenlia  Vossii,  qui  hoc  vocabulum  ab 
Hebraeis  acceptiun  dicebat,  neque  Sclieidii ,  qui  origi- 
nem  quaerit  in  eraeco  xl,  eiqiie  significalionem  tribuit 
lalini  quani.  Hic  tamen  bene  vidit  ceu-  gssq  ceve,  uti 
neii  formalur  pro  nevey  seu  pro  sive.  Atque  ve  ideni 
est,  quod  in  pe/  apparet:  cuius  vis  primitiva  posita  est 
in  aequiparando,  seu  apponendo  ex  aequo.  Ce  prae- 
fixum  autem  illud  monstrativura  esse  puto ,  quod  in 
ceterum,  ceclo  iani  explicavi.  Componi  potest  grae- 
cum  T£,  cuius  demonstrativa  potestas  in  rolog,  toI  con- 
spicua,  coalescit  cum  aequipai'ationis  notione,  unde  di- 
cilur  rofftE,  quod  est  wie  da ,  gleichwie.  Atque  alia 
conformatione  inde  factum  est  q^ie.  Vid.  p.  8.  Ceve 
igitur,  sive  ceu  proprie  usurpaturin  re  aequali  raonstran- 
da,  ut  sensus  exsistat:  aeque  illic ,  ut  illic.  Quara- 
quam  suspicor,  iis,  qui  coijte  esse  dicunt  wie  etwa  (vid. 
Stallbaura.  ad  Plat.  Phileb.  p.  l45.),^probabiIem  videri 
sententiam  hanc:  ce  esse  graecum  xs,.  quod  incertam 
reddat  notionem  coraparationis ,  ut'oen  significet  wie 
etwa.  At  neque  in  ts  recte  intelhgitur  ahquid  incertum 
et  ambiguura ,  neque  ah  rehquis  verbis  latinis  per  ce  for- 
mandis  aptum  est. 

Vocabuhira  ceu  mimquara  in  coraraunem  usum  re- 
ceptura ,  sed  poetis  epicis  et  lyricis  propriura  fuisse  vi- 
detur,  usque  dum  post  Augusti  terapora  prosaici  scripto- 
res  ea  sibi  arrogarent,  quae  ad  poefarujn  usum  perti- 
uuerant.    Nusquam  enim  occurrit  ia  scenicis  poelis  anti- 


46  CEV. 

quis,  nec  apud  oratores  et  historicos.  Ex  Veteribus 
usnrpavit  Ennius,  post  euraLucretius  et  Catullus,  et  post 
Virgiliiuu  et  Horatium  omnes  fere  poelae.  Inter  pro- 
sae  orationis  auctores  paucis  in  locis  adhibuerunt  Sene- 
ca  et  Suetonius,  frequentissirae  Plinius  iu  historia  na- 
turali.  Exerapla,  quae  ex  Celso  et  ex  Livio  afleruntur, 
falsa  sunt. 

Apud  Celsiira  lib.  1.  pracf.  p.  5.  Alm.  in  veihis  ceu  slne  quo 
iierno  mortalhnn  rejieriri  ^jossit,  codices  omlttunt  ceu,  Li  Li- 
vio  21,  46,  10.  emendando  nemo  Gebliardi  fiduciam  imitPtus 
est :  ille  de  cod.  palat.  restituendum  censuit :  quod  et  plures 
tradidere  auctorcs,  ccufama  obtinuit,  ubi  recte  legitur  ct  fama 
obtinuit. 

1.  Triplicem  usum  distinguimus  in  hoc  Vocabulo. 
Priraum  coraparatur  res  sirailis ,  quae  aut  eiusdera  est 
generis,  aut  habet  quo  conveniat.  Est  igitur  id  quod 
ciuemadmoclinn ,  ut.  Qua  dictione  apud  Plinium  nihil 
frequentius:  quamquam  erant,  qui  ceu  ubique  per  tam- 
quujJi  explicandum  gssq  existimarent.  Etiam  Draken- 
Borchius  ad  Liv.  21,  46,  10.  desiderat  exempla,  in  qui- 
bus  ceu  pro  quejnaclmodum  positum  sit,  idque  vilium 
reprebendit  in  scriptorum  nosfrae  aelatis  Usu:  et  reclc 
quidem  praeter  coraparationis  rationem  siraibum  rerum. 
Dixerunt  tamen  Plinius  et  Suetonius  adeo  de  rebus,  quae 
fieri  solerent. 

Virgil.  Aen.  6,  490.  ut  vidcre  virum,  fulgentiaque  arma 
per  umbras,  ingenti  trepidare  metu:  pars  vertere  terga,  ceu 
quondam  pctiere  ratis.  Plin.  Ilist.  n.  37,  9,  48.  intus  a  centro 
ccu  stella  lucct  fulgore  lunue  plenae.  1),  6,  7.  argumcnto  ani- 
malium  ,  quae  sempcr  defossa  vivunt ,  ceu  talpae.  11,  48,  108. 
inscciorum  pcdcs  primi  longiorcs,  iluros  habcntibus  oculos ,  ut 
subinde  pedibusxos  icrgcant,  ccu  notamus  in  muscis.  9,  37,  61. 
Sueton.  Vitel.  17,  rcducto  coma  capite,  ceu  noxii  solent.  Plin. 
Hist.  n.  19 ,  13.,^  62.  ut  intelligatur  vana ,  ceu  plerumque ,  vitue 
persuasio. 

2.  Tum  peculiari  modo  inservit  comparationi  poc- 
ticae,  seu  metaphoricae,  in  qua  homines  et  res  cum  aliis 
rebus  ob  similem  loraiara  coraponuntur.  In  hac  assi- 
milatione  aut  siraplex  est  rerum  coUalio  per  ceu  -,  ut 
tenuis  jugit,  cea  jumus,  iji  auras  Virg.  Aen.  5,  740. 
aut  descrqHio  rei  ahquando  similiter  apparenlis  ex- 
primitur    per    foi"mulam   ceii  quuJJi.      Sequitur  indica- 


CEV.  47 

tivus  in  re  certo  moclo  describenda.  Lncretius  dixit  ceu 
si^  et  coniunctivum  et  indicativura  coniungens.  Atque, 
ut  fit  in  aliis  coraparationibus,  exit  saepe  oratio  in 
descriplionera  rei  comparatae:  saepe  eliani  sentcutia 
clauditur  demonstratione  per  verba  haud  aliter,  sic 
facta. 

CatriUus  64 ,  239.  Tliesea ,  ceu  pulsae  ventorum  flamine  nu- 
bes  aerium  nivci  moniis,  liquere ,  cacumen.  Virgil.  Aen.  2, 
355.  inde  liipi  ceu  raptores  atra  in  nebula,  —  per  tela,  pcr 
hostis  vadimus  haud  dubium  in  mortem.  2,  515.  hic  Hecuba  et 
natae  nequidquam  aliaria  circum,  praecipites  aira  ceu  tcmpe- 
state  columbae ,  condensae.  5,  527.  Ge.  3,  541.  genus  omne 
natantum  litore  in  extremo ,  ccu  naufraga  corpora,  fluctus  pro- 
luit.     Horat.   Carin.  4,4,  43. 

Virgil.  Aen.  5,  86.  caertdcae  cui  terga  notae,  macidosus  et 
auro  squamam  incendehat  fulgor :  ceu  nubibus  arcus  millc  tra- 
hit  varios  adverso  sole  colores.     Stat.  Theb.  4,  95. 

Virgil.  Ge.  1,  302.  invitat  genialis  hicms ,  curasque  resol- 
vlt ;  ceu  pressae  quum  iam  portum  tetigere  carinae ,  jntppibus  et 
laeti  nautae  imposuere  coronas.  4,  9(J.  Aen.  9,  792.  7,  fi73.  10, 
97.  cunctir^ue  frcmcbant  coclicolae  assensu  vario :  ccu  flamina 
prima,  quum  dcprensa  frcmunt  silvis ,  et  caeca  voluiant  mur- 
mura.  9,  30.  Senec.  jNat.  quaest.  6,  24,  3.  immo,  inquit,  ceu 
quum  frigore  inhorruimus,  tremor  sequitur^  sic  terras  quoque 
spiritus  extrinsecus  accidens  quassat. 

Lucret.  G,  160.  fulgit  itcm,  nubes  ignis  quom  semina  multa 
excussere  suo  concursu ,  ceu  lapidcm  si  percutiat  lapis  aut  fer- 
rum.  4,  619.  sucum  scntimus  in  ore,  cibum  quom  mandando 
exprimimus :  xeu  plcnam  spongiam  aquaC  si  quis  forte  manu 
premerc  ac  siccarc  coepit.  —  Sequitur  post  comparationem  con- 
clusio  in  veibls  haud  alitcr  apud  Virgil.  Aen.  9,  797.  10,  360. 
et  sic  10,  729.  Ande  fecit  Ileinsius  cmendationem,  a  Doe- 
ringio  probatam,  Valer.  FI.  3,  558.  stagna  vaga  ceu  luce  mi- 
cant  ubi  Cynthia  coclo  prospicit  — ;  tale  iubar  diffundit  aquis. 
pro  eo,  quod  vulgo  legitur,  sic  luce  micant. 

8.  Denique  per  ceu  exprimitur  comparatio  condi- 
tionata.  Coraparatur  enira  aliquid  cum  eo,  quod  non 
est  quidem,  sed  aut  videtur  esse,  aut  esset,  si  conditio 
daretui-.  Est  igitur  id  quod  tamqtiam,  tamquam  si. 
Vbi  verbum  sequitur,  coniunctivus  ponatur  necesse  est. 
Nos  dicimus  als  wie  et  als  p^^are.  Graeci  cog  el  cum 
optativo :  de  quo  disseruit  Hermannus  de  Legibus  ser- 


48  CEV. 

monis  Iiomer.  II.  p.  14.  Opusc.  T.  2.  p.  51.  Atquc 
hoc  eodem  luodo  desiguatur  caussa  vel  ratio  simulata, 
quae  alicui  rei  suppouitur,  aut  supposita  videri  dicitur, 

Ennius  apud  Nonium  8,  4.  etsi  mulier  cruhuit,  ceu  lacic  ct 
purpura  mista.  i.  e.  quasi  essent  lac  et  purpura  mixta.  Vir- 
gil.  Ge.  3,  194.  pcr  aperta  volans ,  ceu  liber  habenis,  acquora. 
i.  e.  taraquam  eseet  liber  liabenis.  Piin.  H.  n.  34,  18,  54. 
derasoquc  ccu  situ.  l.  e.  et  deraso  quasi  situ.  9,  G,  5.  Sueton.  Tib. 
52.  Gernmnico  tisque  adeo  obtrectavit ,  ut  —  gloriosissimas 
rictorias,  ceu  damnosas  rei  puhlicac,  incrcparet.  cf.  c.  44.  Stat. 
Tlieb.  1,  320.  nunc  queritur  ceu  tarda  fugae  dispendia.  Curt. 
7,4,  40. 

Virgil.  Aen.  2,  438.  hic  vero  ingentem  pugnam ,  ceu  cctcra 
nusquam  hclla  forent ,  nulli  tota  morcrcntur  in  urbe ,  sic  Mar- 
tem  indomilutn  —  cernimus.  Silius  2,  378.  tum  vero  attoniti, 
ceu  templo   irrumperet   hostis,  exsiluere  patres.      Plin.  Ilist.  n. 

10,  10,  18.  silus  iii  excelso  montium,  ccu  maria  fugcreU  34,  6, 
13.  Clocliac  enim  statua  cst  cqucstris,  ccu  parum  essct  toga 
eam  cingi.  35,  6,  29.  29,  4,  79.  cantharidcs  obiectae  sunt 
Catoni  rticcttsi,  ceu  vencnum  vendidisset  in  auctionc  regia.  31, 

1,1.  at  illac,  ceu  parum  sit  in  tantam  pervenirc  altitudinem, 
rapiunt  eo  secum  piscium  examina.  14,  22,  28.  in  nulla  par- 
te  opcrosior  vita  est,  ceu  non  saluberrimum  ad  potum  aquae  li- 
quorem  natura  dederit.  Stat.  Theb.  2,  417.  sufjicerct  vel  sola 
fides,  qua  torvus  et  illum  mente  gercns,  ceu  septa  noviis  iam 
mocnia  laxct  fossor  —  praefuris.  5,  5.  Silv.  3,  1,  6.  ceu  tae- 
dis  iterum  lustratus  honcsti  ignis,  ab  Oetaea  conscenderis 
aethera  flamma. 

Ilaec  est  ea  forma,  quamXoltenlus  p.  1731.  et  Ruddiraan- 
nus  Tom.  2.  p.  313.  simulationem  rel  ironiara  vocabant. 
Bamsliornius  nescio  qua  ratione  docet  p.  589.  ceu  ubique  se- 
cmu  liabere  couinnctivum. 

4.  Plinius  composuit  cen  vero  eo  modo ,  quo  alibi 
dicitur  cjnasi  vero ,  iu  reiicienda  alieua  sententia.  Ne- 
gationis  ironicae  est  formula. 

Plin.  Hist.  n.  7,  55,  50.  cadem  enim  vanitas  in  futurum 
ctiam  se  propagat,  —  alias  immortalitatem  animae ,  alias 
transfigurationcm ,  alias  sensum  inferis  dando  ct  manes  colen- 
do ,  dcumque  facicndo ,  qui  iam  ctium  homo  esse  desicrit:  ceu 
vero  uUo  modo  spirandi  jatio  homini  a  ceteris  animalibus  distet. 

11,  39,  92.  sunt  qui  suhtilitatcm  animi  consiare  ncn  tenuitxte 
sanguinis  putcnt,  seci  cutc  operimQntisquc   corporum  magis  aut 


CIRCA.    CIRCVM.        .  49 

minus  bruta  esse:  —  ceu  vero  non  crocodlUs  et  dnritia  tcrgoris 
tribuatur  et  solertia.  33.  praef.  1.  persequimur  omncs  eius  (tel- 
luris)  fibras ,  vivimusque  super  excavatam ,  mirantes  dchiscere 
aliqnando ,  aut  intremiscere  illam:  ceu  vero  non  hoc  etiam  in- 
dignatione  sacrac  parentis  exprimi  possit.  Praef.  libr.  1.  p.  26. 
Franz.  ceu  vero  nesciam,  advcrsus  Theophrastum  —  scripsisse 
etiam  feminam.  9,1,9.    12,  1,  5.    13,  22,  43. 

*  Comrautantur  in  libris  scriptis  ceu  et  seu,  vid. 
Gronovii  edit.Plinii  9,6.  9,  37.  11  ,  48,  16,  10.  et  cum, 
Tid.  Oudendorp.  ad  Apul.  Met.  p.  94. 

CIRCA.     CIRCVM. 

Cognatio  verborura  CIRCA  ct  CIB.CVM  et  xiQHog,  xiq- 
k6(o  ,  xQMog  aperta  est:  origo  tamea  latinorum  non 
potest  in  ipsis  graecis  quaeri.  Nam  quod  apud  Athe- 
naeum  x/^xo?  dicitur,  latinum  est  nomen  circi,in  epi- 
grammate  Phaniae  Analect.  T.  2.  p.  52.  n.  2.  niQKog^ 
circulus,  recentioris  videtur  esse  formationis.  Qiiare 
omnia  haec  ex  communi  quodam  fonte  deducta  puta- 
mus,  ex  quo  etiam  Germani  sua  verba  Kraiz^  Kreisy 
Krink  hauserunt. 

Primum  apponam  grammatlcorum  veterum  prae- 
cepta.  Charisius  Instit.  gram.  p.  207.  circum,  circa, 
cir citer  hae  (fortasse  legend.  Jioc)  dijjerunt,  quod 
circumlociest:  circum  tlieatrum.  —  Vircatempo- 
ris :  circa  Kalendas.  Cir  citer  numeri :  circiter  /loras 
decem:  et  si  aliter  inveniantur ,  licentia  dictum  i^ide- 
tur.  FJav.  Caper  p.  2241.  circiter  ad  numerum  re- 
jertur ,  circum  ad  locum,  circa  ad  tempus ,  quod 
est  zvkXo).  ergo  dicimus  circumiisse  nos  urbem  ,  non 
circaiisse.  Quorum  sententiam  quum  Dempsterus  alii- 
que  critici  in  diversis  scriptorum  locis  corrigendis  com- 
probassent,  refellere  demum  conatus  est  Broukhusins  ad 
Propert.  4,  6,  6.  tamquam  non  omni  ex  parte  conve- 
nisset  poetarum  usus:  quae  recoquit  Baden  ad  Senec. 
Herc.  Fur.  149.  conf.  Drakenborch.  ad  Liv.  4,  12,9. 
Non  ratio,  sed  observatio  consueludinis  fefellit  islos 
grammaticos.  Coutraria  docuit  Beda  p.  2332.  circa 
ad  visibilem  materiam  vel  locum  pertinet.  Circum 
ad  tempus  refertur.  Hunc  et  ratio  et  lectio  destituit. 
Priscianus  14,  3,  33.  p.  989.  circum  quando  ntQl 
significat,  praepositio  accipitur ,  iam  in  compositione, 
II.  4 


50  CIRCA.    CmCVM. 

qnamin  sepa7'ationej  nt  circiimfero ,  mQKpsQGi ,  circum 
montemy  ■:tsQ\  to  OQog:  qiiando  vtro  TtsQit,  dejnonstrat^ 
adi'erhiinn  est  locale ,  ut  VirgiLius  in  qnarto  Aeneid. 
Anna  vides  toto  properari  Littore  circum:  Ex  lioc 
nascitur  circitor,  o  ntQi^iOQkQioq.  Circa  quoque 
mQi  graecam  signijicat ,  quando  pro  iuxta  accipitur. 
iit  circa  forum ,  circa  tempLum,  circa  viginti  annos: 
et  nutrrquam  praepositii^a  componitur :  postposila  ta- 
men  invenitnr  apud  VirgiL.  post  uhLatii^um ,  quo  loco 
coniunctionis  proLata  causalis ,  ut  in  1.  Aen.  Quocirca 
capere  ante  doLls  et  cingere  flamma  reginam  meditor. 

Circum  et  circa ,  quae  Gesnei"o  noii  nisi  souo  dif- 
ferre  videbantur,  accusativi  et  ablativi  formae  ex  obso- 
leto  adiectivo  circus  desumptae,  proprie  significant  ara- 
bitum,  seu  locum,  qui  aliquam  rem  ub  omui  vel  ex  ali- 
qua  parte  ciugil,  neQl,  um.  Hunc  locum  quum  per- 
currimus  circumeundo  sive  pedibus  sive  oculis,  ipsura 
liunc  auibilura  designamus  per  circum,  Vnde  dicitur 
circumire,  circumdare  el  aedificia  circum  fornm,  quac 
cingunt  per  spalium  procurreutia.  Sed  potest  etiara 
haec  cinctui'a  concipi  ex  certo  quodara  loco  sive  ex  pun- 
cto  quodam  circuli  circumscribendi :  quod  per  ablati- 
vum  exprimitur  circa,  qui  non  extensum  spatium,  sed 
silum  propinquura  notat ,  quasi  radio  ad  centrura  ex 
aliquo  circuli  punclo  directo:  est  enira  in  loco ,  non 
per  locum.  Hiuc  iutelligilur,  cur  circa  non  adhibealur 
in  corapositioue  verborura  raotura  siguificantiura,  nec 
umquam  significet  circumcirca ,  ringsum,  x\tque  cir- 
cum  aliquam  urhem  commorari  est  iuconclusa  vicinitale 
versari ,  in  der  Umgegend,  circa  urhem  in  propinqua 
regione,  in  der  Cegend,  haud  procul.  Neque  alia  est 
caussa,  quapropter  circa,  non  circum  ad  metaphori-' 
cum  nsum  admittatur:  neque  bonorura  scriptorum 
quisquara  circa  pro  circum  posuit,  nisi  ubi  utraque 
ratio  et  conclusionis  et  propinquitatis  conveniret  cura 
rei  natura.  Haec  ralio  certa  coustat,  etiamsi  vulgaris 
usus  postea  quacdatn  comrautaverit. 

Nos  coniungamus,  quae  utrique  formae  communia 
sunt,  et  quae  ad  usum  praepositionis  et  adverbii  perti- 
nent  aequali  sensu  ac  modo.  Nara  nullo  in  exemplo 
lam  clare  deraonstrari  potcst  adverbialis  natura  praei^o- 
sitionum  quam  in  Iioc.  Caussam  vero,  quae  ellecit,  ut 
circa  et  circum  cura  accusativo  coniungeretur,  acute 
perspexit  Scaiigcr  de  Caussis  liug.  lat.  p.  391. 


CIRCA.    CIRCVM.  51 

Antiquior  forma  est  circum ,  nova  et  per  occasioneui 
facta  circa.  Haec  enim  desumpta  videtur  ex  formula 
circumcirca  y  qua  iam  Plautus  utitur.  At  circa  nec 
Plautus  dixit,  nec  Terentius,  nec  Lucrelius,  numquam 
Sallustius  et  Varro ,  et  ex  Ciceronis  operibus  pauca  tan- 
tum  exempla  notata  habemus,  ut  adeo  in  iis  de  iutegri- 
tate  scripturae  dubitari  possit.  Apud  Livium  tam  saepe 
occurrit,  ut  Drakenborchius  negaret,  formam  circum 
usquam  admitti  posse  in  hoc  quidem  scriptore.  Apud 
Horatium  primum  apparet  frequentius.  Etiam  Celsus 
hac  nova  forma  pluries  utitur  quam  antiquiore.  Atque 
eam  non  primitivam  in  compositis  verbis  non  adhibi- 
tam  esse ,  res  ipsa  docet. 

In  Lhii  llbi-is  videntur  scribae  ex  suo  usu  plerunique  rcsti- 
tuissc  formam  circa.  Quare  altera  forraa  frequentius  recurrit 
in  ea  operis  parte ,  quae  non  a  tam  multis  tractata  est.  vid. 
42,45,  1. 

Grammatici  veteres,  ut  expedirent  quosdam  poc- 
tarum  locos ,  docebant  circum  etiara  cum  ablativo  com- 
poni.  Servius  ad  Virgil.  Aen.  £cL  1 ,  30.  antiqui  enim 
posty  ante,  circiim  etiam  ahlativo  iungehant: 
quod  hodie  Jacere  minime  possumus.  Haerebant  enim 
in  explicando  adverbio ,  veluti :  RutuU  portis  circum 
omnihus  instant.  Conf.  Priscian.  p.  989.  et  voc.  QVO- 
cmcA.  lidem  auctores  distinguebant  adverbiuni  acceatu, 
quem  alii  in  praepositionis  ultima  acui  praecipiebant 
(vid.  Priscian.  de  Accent.  7 ,  48.) ,  alii  gravem  esse  et 
cum  nomine  coalescere  dicebant,  alii  in  voc.  circum 
distinctioni  inservire  putabant.  Servius  ad  Virgil.  Aen.  4, 
416.  ad  verba  toto  litore circum :  circum  non  est prae- 
positio,  sed  ad(wrhiumloci:  nampostposita  praejjositio 
et  accentum  mutaidt  et  suas  perdidit  vires.  Hiuc  Sca- 
liger  de  Caussis  1.  L  p.  395.  de  praepositionibus :  „sic 
prisci  prodidere  :  omnes  extrema  syliaba ,  nisi  postpo- 
nantur  Graecorum  ritu,  acui:  eodemque  ritu  si  post- 
ponantur,  accentum  transferri.  Ita  nostris  placuit ,  ut 
dicereraus  penes  Caesarera  et  Caesarera  penes.  Quodsi 
usu  veniat,  ut  praepositio  sit  ambigua  vox  aliique  parti 
coramunis,  ne  postposita  quidem  transferri,  ut  semper 
dicalur  altaria  circura,  sicut  circura  altaria,  ne  concur- 
rat  cura  quarto  casu  norainis  huius  circus. "  Conf.  Voss. 
de  Arte  ^v.  2,  9.  p.  187.  Aliter  Quinctilianus  1 ,  5 ,  25. 
ceterum  iam  scioj  quosdam  eruditos,  nonnullos  etiam 

4* 


62  CIRCA.    CmCVM. 

gT'ammaiicos  sic  docere  ac  loqui,  ut  propier  qnaeclam 
cocum  cliscriyyiina  verhum  inierim  acuio  sono  Jiniant, 
vt  iri  ilLis:  cjuae  circum  litora,  circujn  piscosos  scopu- 
los ,  ne  si  gravem  posuerint  secundam,  circus  dici 
videatur ,  non  circuiius.  —  Mihi  videtur  condiiionem 
muiare,  quod  /lis  locis  verha  coniungimus.  JSain  cjuum 
dico  circu?n  litora,  tamcjuam  unum  enuntio ,  dis- 
simulaia  distinctione:  itacjue  tamquam  in  una  i^oce 
iina  est  acuia.  —  Sejiarata  vero  liaec  a  ptraecepLo  non 
recedent :  aut  si  consuetudo  vicerit ,  cetus  /e.v  aermonis 
aholehitur.  Negat  Quinctilianus ,  ut  bene  vidit  Spaldin- 
gius  ,  acui  ultimam  in  circum,  neque  etiam  vult  acui 
penultiiuam,  sed  praepositionem  tamquam  parlem  sub- 
stantivi  accentu  proprio  carere.  At(jue  ita  prudenter 
obstitit  importunae  subtililali  qiiorumdaai  grammatico- 
rum.     Vid.  Seyferli  Gramm.  Vol.  1.  p.  178. 

].  1.  Circum  proprie  dicilur  de  molu,  quo  ambi- 
tur  et  cingitur  aliquid,  et  de  iis ,  quae  et  utroque  lalere 
et  ante  et  a  lergo  sunt.  Hinc  coraponitur  el  cum  verbis, 
quae  molum  indicant,  et  cum  iis,  quae  quietein  ac  situm 
notant.  Vtrisque  commune  est,  ut  aliquod  centrum 
ponatur  in  medio.  Ac  primum  ea  dislinguimus,  in  qui- 
bus  totus  rei  ambitus  et  circuitus  omnem  partem  com- 
plectens  inlelligitur:  ringsum,  herum.  Ea  \)er  circu77i, 
non  pcr  circa  significatur,  nisi  quod  poelae  interdum 
ab  auribus  petiisse  creduutur  iudicium,  ne  ofienderen- 
tur  ingrato  souo  :  quod  arguiuentum ,  si  verum  esset, 
ad  recentiorem  usum  pertineret.  Ceterum  uon  solum 
de  rebus  usurpatur,  quaecirculo  ambiuntur,  sed  eliara  de 
quadratis,  modo  omnes  pai'tes,  quae  s^Jatium  cii'cum- 
dant,  intelligantur. 

Cato  de  Re  r.  21,  4.  armiUas  quatuor  facito,  quas  circum  orbem 
indas.  Cic.  Acad.  2,  39,  123.  de  tcrra  :  quac  quum  circum  axem 
se  snmma  celcritate  convertat  etc.  Sueton.  Ner.  51.  U^ato  circum 
collum  sudario.  Varro  deRerust.  3, 14, 1.  idoneus  sub  diosumendus 
locus  cocleariis,  quem  circum  totum  aqua  claudas.  Taclt.  Ann.  4, 
25.  Jisos  loco,  quia  vastis  circum  saltibus  claudebatur.  Plaut. 
1,4,  33.  interim  da  ab  Delphio  cito  cantharum  cinum.  Vir- 
gil.  Ge.  1 ,  345.  terque  novas  circum  felix  eat  hostia  frugcs. 

Caes.  B.  civ.  2,  10.  ttbi  cx  ea  turri,  quae  circum  csseiit  opera 
tucri  se  posse  confisi  sunt ,  mttsculum  —  facere  instituerunt. 
Virij;il.  Aen.  10,  118.  intcrea  Rutvli  portis  circum  omnibus  in- 
sfonf.  iibi  Servius :   id  cst  circumcirca  fusi :   naiii  modo  circum 


CIRCA.    CIRCVM.  68 

adverbium  loci  est.  Aen.  2,  604.  namque  otnnem ,  quac  nunc 
obducta  tuenti  niortalis  hebetat  visus  tibi,  ct  humida  circum  ca- 
ligat ,  nitbem  eripiani.  Georg-.  4 ,  193.  sed  circum  tutae  stib 
vioenibus  urbis  aequantur :  quae  Vossius  vertit  dicht  uni  die 
Mauern.  Est  vero  sensus :  ringsum  an  den  Mauern.  Tibull. 
1,  3,  77.  Tantalus  est  illic,  et  circum  stagna.  1,5,  11.  ipse- 
que  ter  circum  lustravi  sulfure  puro. 

Varro  de  Re  r.  3,  10,  3.  singulis,  ubi  pariant,  faciundum 
haras  quadratr.s  circum  binos  pedes.  Gesnerus  male  accepit 
pro  circiter ,  itlque  restituendum  putavit.  Schneiderus  beuc 
vidit,  haras  quadratas  intelligi,  quae  quoquoversus  binos  pedes 
habeant, 

Propert.  4,  6,  6.  terquc  focum  circa  laneus  orbis  eat.  Dcmp- 
stero  ad  Rosin.  Antiq.  rom.  4,9.  p.  ()14.  e  codice  restituere 
placuit  circum :  nec  sine  caussa,  nisi  quis  probet,  Latinoa 
dixisse  circu  ire.  Quod  Burmannus  excusationem  quaerit  iii 
euphonia,  non  habet  excmplum  v.  fi2.  plauserunt  circa  libera 
signa  deae.  In  Gratii  Cyneg.  10.  olim  legebatur :  scd  pri- 
mum  auspicium  deus  artibus  altaque  circa  firmamenta  dedit. 
Et  defendit  Mitius  in  Addendis,  afferens  Liv.  1,  4,  8.  At 
haec  diversa  sunt,  et  merito  accepta  est  a  Gudio  et  Burman- 
no  altera  scriptura  circuni,  quod  iu  tmesi  ad  verbiun  pertinet. 

2.  Sed  potest  res  noa  ab  omni  parte  circumcliisa  in- 
telligi ,  sed  ex  aliqua  parte ,  vel  e  quibusdara  partibus 
circumdata  aut  circumventa.  Scilicet  posita  in  medio 
re,  ex  quocumque  circuli  circumducti  puncto  potest  ac- 
cedi  ad  eam.  Quod  et  per  circiim  et  per  circa  indica- 
tur,  ubi  nos  dicitnus  um.  Circum  enim  ipsum  circui- 
t.um  exprimit,  circa  aliquem  locum  in  hoc  circuitu. 
Adverbium  saepe  ponitur  de  rerum  ambiLu,  quem  ad- 
speclu  complectimur. 

Varro  de  Ling-.  lat.  6  (7) ,  3.  abiegna  bos  apud  augures, 
quam  circum  aliae  hostiae  constituuntur.  Terent.  Heau.  2,  3, 
49.  capillus  sparsus,  promissus,  circum  caput  reiectvs  negle- 
genter.  Ilorat.  Sat.  1,3,  134.  quos  tu  ni  fuste  coerces,  urge- 
ris  turba  circum  te  stanic.  Virgil.  Ecl.  9,  40.  varios  hic  flumi- 
na  circum  fundit  htimus  flores. 

Cornel.  N.  Alcib.  10.  nociu  ligna  contulerunt  circa  casam 
eam,  in  qua  rj^uicscebat.  Senec.  Nat.  qnaest.  5,  3,  1.  circa 
flumina  et  lacus  frequens  nchula  est.  sed  Curt.  4,  12,  20.  cali- 
go,  quam  circa  humidi  effudcrant  montes. 

Hovat.  Carm.  1,  3,  9.  illi  rohur  et  acs  triplex  circa  pcctus 


64  CIRCA.    CIRCVM. 

erat.  Sat.  2,6,  33.  aliena  nco^otia  centum  per  eapui  et  ctrca 
saliunt  latus.  Virgil.  Ge.  1 ,  484^  sin  —  frigidus  obstitcrit  cir- 
cum  praecordia  sanguis.  Id  dixit  Lucan.  2 ,  557.  fervidus  haec 
iterum  circa  praccordia  sanguis  incaluit.  ubi  mirabiliter  friget 
coniectura  Bentleii  frigidus.  Elegans  est  emendatio  a  Langio 
facta  inPropert.  4,  9,  35.  fontis  egens  erro,  circaque  sonant  loca 
lymphis,  ubi  vulgo  circaque  sonantia,  nomine  perperam  omisso. 
Tacit.  Ann.  2 ,  24.  tantum  illa  clades  novitate  et  jnagniludi- 
ne  excessit,  hostilibus  circum  littoribus.  qnod  si  vertas  rings- 
umher,  ne  absurde  loqui  videaris,  considera,  quemadmodum  in 
iitraque  lingua  circuitus  oculorum  designari  soleat.  4,  67. 
aestas  in  Favonium,  obversa,  et  aperto  circum  pelago  pcr- 
amoena. 

lirgil.  Aen.  8,  345.  tum  Salii  ad  eantttS  incensa  altaria  cir- 
cum  popitleis  adsunt  cvincti  tempora  ramis.  Celsus  5,  28,  1. 
dein  lividum  fit ,  circumque  exiguae  pustulae  oriuntur. 

Celsus  5,  28,  3.  eircaque,  qua  tumor  ex  tnflammatione  esty 
imponenda ,  quae  reprimant,  cataplasmata,  5,  28,  4.  at  circa 
proxima  cutis,  quae  vitium  receptura  est,  tumidior  et  durior  est. 
In  illo  loco  non  coliaerent  Terba  circa  imponcnda:  in  utroque 
proxiraa  regio  intelligitur.  Sed  quod  in  libro  Simplicli  p.  89. 
Auctor.  rci  agrar.  legitur:  qualitas  in  has  spccics  dividitur,  ut 
extremitatibus  concludcntibus  aut  quadrata  sit ,  aut  circa  flexa^ 
aut  coneata.  si  vera  est  scriptura,  tribuendum  erit  deteriori 
consuetudini. 

S.  Adverbium  et  praeposltio  circum  cum  verbis 
componitur,  quae  contiunum  motum  significant  per 
propinqualoca  quasi  circulo  currentem,  ubi  Germani,  qui 
elegantius  loquuntur,  usurpant  imiher ,  vuigus  autem 
Jierum,  quod  quidem  differt:  illi  eliam  composila  verba 
formant  iimachweben  ,  ximgehen,  al.  Ita  dicitur  errare 
circinn,  quod  est  mnher  irren,  circii/n  loca  mitterey 
circimi  uliquem  vagarly  circum  aliquid pendere ,  quod 
est  umschwehen,  Recentiores  scriptores  etiam  circa 
dixerunt. 

Flant.  Mil.  2 ,  5 ,  14.  qxiae  circum  vicinoa  vagas.    Alia  prae- 
bent  lexica. 

Curtiu9   4 ,  l^-    dc  aquila :    diuque    circa    equum  Alexandri 
pendenti  magis  qiiam  volanti  similis  apparuit. 

4.  Hic  corame7norandus  videtur  usus  praepositionis 
in  iis,  quae  adverbium  rcquirunt.  Nam  quod  legimus 
apud  Cicer.  ad  Att,  8,  9.  ego  Arpini  volo  esse  pridie 


*  CIRCA.    CIRCVM.  55 

KaL^  deinde  circiirn  vilhilas  nostras  errare.  nondiclara 
cst  ab  eo,  qui  circum  villas  erraret,  sed  qui  versaretur  iu 
villis  circum  iaceutibus,  nec  vertamus  iim  die  VilLen, 
sed  in,  den  Villen  umlier,  Potest  igitur  etiara  ita  ex- 
plicari:  villulas  ex  ordine  perlustrare  et  circuraire:  ut 
Plautus  Truc.  2,4,  53.  circumit  per  familias.  Ralio 
vero  illu  commutata  eadem  est ,  quam  in  ante  illustra- 
vimus  Tom.  1.  p.  370.  Ceterunl  ante  Livium  nemo  in 
hac  loquutione  usurpavit  formam  circa :  ille  vero  dixit, 
quod  Oudendorpius  negare  voluit. 

Cic.  p.  QuInLfi,  25.  tum  Naevtus  pueros  clrcum  amicos  di- 
mittit.  Nos  bei  rhn  Frcunden  umher  schicken.  Tid.  Mamit.  ad 
h.  1.  Sueton.  ]\cr.  47.  Cic,  in  Verr.  2,  70,  169.  is  qviim 
praetorem  circum  omnia  fora  sectaretur ,  neque  ab  co  vmquam 
discederet,  etc.  in  Catil.  4,  8,  17.  Caes.  B.  civ.  3,  22.  Liv. 
42,45,  l.legatio  sub  idem  tempus  in  yisiam  circum  insulas missa. 
1,9,  2.  tum  cx  consilio  patrum  Romulus  legatos  circa  vicinas 
gentes  misit.  i.  e.  ad  vicinas  gentes  circa.  4,  23,  5.  42,  51,  1, 
litteris  circa  pracfectos  dimissis.  28,  26,  11.  custodesque  cir- 
ca  omnes  j^ortas  missi,  ne  quis  urhe  egrederetur.  31,  3,  5. 
quum  —  edocuisset  eum ,  —  qncmadmodum  circa  omnes  non 
continentis  modo  urbes ,  sed  eliam  insulas  pariim  ipse  adeundo, 
•partim  per  legatos  conciret  homines  ad  arma.  26,  13,  1.  mini- 
tabantur,  nisi  venirent  in  senatum ,  circa  domos  eorum  ituros  se 
et  in  publicum  omnes  vi  extracturos  esse.  i.  e.  domos  adituros 
circum.  Plin.  Hist.  n.  7,  37,  37.  Hippocrates  —  discipulos  — 
ad  auxiliandum  circa  urbes  dimisit.  Sueton.  Aug.  49.  In  bac 
forraula  mittere  et  dimittere  proprie  dici  dcmonstravit  Oudendorp, 
ad  Sueton.  Caes.  41. 

Simillter  Propert,  1 ,  4 ,  21.  te  circum  cmnes  alias  irata 
puellas  differet.  i.  e.  apud  omnes  pucUas  circum.  Quo  refe- 
xam  etlam  fragmentum,  quod  ex  Graccho  affert  Diomedes 
p.  371.  ridiculo  errore  inter  fragraenta  libror.  Ciceronis  de  Di- 
vin.  receptura :  cohoriatione  circum  conciliabula  antecellunt. 

Sueton.  Ner.  28.  hunc  —  circa  conventus  mercatusque  Grae- 
ciae  ac  mox  Romae  circa  sigillaria  comitatus  est.  Oudendor- 
pius  qwierens,  nnm  Nero  cum  Sporo  solum  iuxta  et  prope 
eas  urbes,  in  quibus  conventus  et  racrcatus  agebantur,  vene- 
rlt,  neque  eas  Intraverlt,  corrigendum  censet  circum  conven- 
tus  et  circum  sigiUaria.  At ,  ut  Llvil  verba  allata  probant, 
etiam  circa  ponitur  pro  ad  loca,  quae  circa  sunt,  quod  nos  di- 
clmus  umhcr.  Quae  Baumgarteu-Cruslus  in  Clavi  Sueton. 
p.  197.  profcrt ,  quasi  in  praepogitione  circa  cum  verbis ,  quae 


56  CIRCA.    CIRCVM. 

motnm  elgrnificant,  coninncta  intelligatur  magis  commoratio  in 
loco  allquo  quam  motus,  totam  rationera  invertunt :  nam  mit- 
terc  circa  oppida  non  e»t,  ut  in  oppidis,  qui  mittitur,  ma- 
neat,  sed  in  loca,  quae  circa  gunt  slta. 

5.  Circa,  qiiod  proprie,  ut  exposilnm  est,  signi- 
iicat  in  loco ,  qui  circumdat  aliqiiam  rera,  ideoque  etiam 
de  eo  dicitur,  quod  ab  utroque  latere  et  ante  et  ab  tei'- 
go  est,  interdum  ex  reliquarum  partium  enumeratione 
ad  unam  aliquara  adstringitur.  Id  bene  vidit  Draken- 
borch.  ad  Liv.  21 ,  43 ,  4.  Hinc  de  lateribus  usurpatur, 
€t  de  rebus,  quae  conspectum  explent  et  ante  posilae 
sunt.  Eliara  circinn  interdura  apud  poetas  oppouilur 
\erhis  infra,  siipra ,  ante,  ubi  res  in  lateribus  conspi- 
cuae  sunt  designandae. 

Liv.  27,  18,  5.  fluvhis  ab  tergo ,  ante,  clrcaque,  veliit  rlpa 
praeceps  oram  eius  omncm  cingebat.  Et  recte  legitiir  21,  43,  4. 
dextra  laevaque  dito  maria  clandunt ,  nullam  ne  ad  effugium 
quidem  navem  hcibentibus :  circa  Padus  amnis  — :  ab  tergo  Al- 
pes  urguent.  ubi  Gronovius  emendavit  contra,  quod  Ernesthis  et 
Kreyssio^ius  probavcrunt.  At  Hannibal  regionL-m  desrribit, 
quam  milites  conspiciebant  circiini ,  cui  opponitur  id,  quod  ab 
tergo  est.  Ita  28,  33,  2.  campus  ante  muntibus  circa  scptus 
erat.  9,  32,  9.  Etrusci  —  ante  signa  circaque  omnes  ceci- 
derunt. 

Ovid.  Met.  4,  667.  gentibus  innumeris  circumque  infraque  re- 
lictis.  Stat.  Ach.  1,  56.  Tyrrhenique  grcges  circumque  infraqucro- 
tantur  rcge  salutato.  Theb.  9,  114.  corpus  servans  circumque 
supraque  vcrtitur.  Albinovan.  Carm.  iu  Maecen.  46.  fortis  erat 
circum,  fortts  et  antc  ducem. 

6.  Atque  ita  dicitur  de  iis,  qui  ante  aliquem  locum 
Tcrsantur,  nec  ipsum  iutrare  audent,  vel  propius  ac- 
cedere  non  possunt. 

Airgil.  Aen.  1,  55.  illi  indignantes  magno  cum  murmure 
TTiontis  circum  claustia  frcmunt.  3,  75.  de  Delo :  quam  pius 
arcitenens,  oras  ct  littora  circum  errantem  Gyaro  celsa  My- 
conoque  rcvinxit. 

7.  Quoniara  id,  quod  superadditur,  aut  imponi- 
tur  alicui  rei ,  eain  circumdat  et  ampleclitur,  praeposi- 
tio  circa  componitur  cliam  cum  nominibus ,  quibus  ad- 
Uj  solet  praepositio  supra. 


CIRCA.     CIRCVM.  57 

Celsus  7,  8.  iniicienda  eo  pinna  est,  illita  medicamento  ci- 
catricem  inducente:  circaque  id  medicamentum  dandum,  ut  cu~ 
tis  circa  pinnam  sanescat. 

II.  1.  Quod  de  circuitu  dicitur,  Iransfertur  ad  \i- 
cinitatera.  Atque  circuin  et  circa  usurpantur  de  rebus, 
quae  vel  pluribus  locis  aliquam  rem  cingere  videntur, 
vel  in  vicinia  et  in  confiniis  positae  sunt.  Tum  circian 
indicat  reglonem  proximam,  quae  rem  circumcludit, 
die  U/ngeg-encl ,  circa  locum  vicinum  et  propinquum, 
in  der  Gegend  von,  Francogalli  dicunt  anpres.  Priscia- 
nus  p.  989.  interpretatur  iuxta.  Sed  utrumque  potest 
ad  eamdem  rem  referri,  ideoque  coinmutari.  Adverbiura 
circa  saepe  absolute  poni  hoc  sensu ,  observaverunt  et 
Livio  tamquam  propriura  tribuerunt  Dukerus  ad  1, 
4,  6.  Drakenborchius  ad  9  ,  2,  7.  et  21 ,  62,  1.  et  26, 
49,  13.  et36,  14,  12.  Scheffer.  ad  lul.  Obseq.  75.  Ou- 
dendorp.  ad  Sueton.  Aug.  40.  Quaiuquara  ubi  adiectis 
aliis  verbis  plena  apparet  oratio,  tentare  aliquid  non 
decet. 

Cn.  Magnus  ad  Domlt.  apud  Cic.  ad  Att.  8 ,  12  (19).  sin  au- 
tem  ille  circum  isUicc  loca  commorarctur,  te  ei  —  resistcre  vel- 
le.  3,  17.  aut  ad  te  conferam  me  aut  etiamnunc  circum  haec 
loca  commorabor.  de  Opt.  gen.  or.  4 ,  10.  exercitu  in  foro  et  in 
omnibus  templis,  quae  circum  forvm  sunt ,  coUocato.  In  verbis 
circum  forum  magis  apparet  circiili  species  quam  in  circa  fo- 
rum.  Curt.  7,  8,  21.  non  succurrit  tibi,  quamdiu  circum  Bacira 
haereas?  non  dixit  circa,  ut  ipsius  urbis  oppugnationem  de- 
eignaret.  Cic.  Phil.  2,  26,  64.  quum  tot  essent  circum  hastam 
illam.  Ita  recte  scripserunt  Muretus,  Faernus  et  alii  pro 
circa. 

Cic.  Catil.  4,  7,  14.  plenum  est  forum,  plena  templa  ci-rca 
forum,  pleni  omnes  aditus  huius  loci  ac  templi.  Quinctil.  Inst. 
6,3,  38.  tabernae  autem  erant  circa  forum.  i.  e.  iion  procul, 
ad  forum. 

Agrar.  1 ,  7 ,  20.  nunc  omnes  urbes ,  quae  circum  Capuam 
sunt,  a  colonis  occupabantur.  sed  pauUo  post  22.  quum  Rullus 
atque  w,  quos  multo  magis  quam  Rullum  timetis,  —  Capuam 
et  urbes  circa  Capuam  occuparint.  1.  C.  G,  Ernestius  in  Syn- 
onym.  Lex.  T.  1.  p.  201.  affert  circa  Capuam,  ut  de- 
monstret,  non  recte  dici  circum   Capuam. 

Curt.  5,1,  13.  duo  millia  et  quingenta  stadia  cmcnsi  sunt, 
qui  amplissimum  intervallum  circa  Armcniae  montes  notavcrunt. 


58  CIRCA.    CIRCVM. 

prm.    nUt.   n.    12,  5,  11.    gignitur    circa  Acesincm    maxime 
amnem. 

LiT.  1,  4,  6.    liipam    sitientcm  er  montibug,    qui   circa  sunt, 
ad  puerihm  vagitum  cunum  deflcxisse.  42,  64,  2.  et  7. 

Hinc  apnd  Liviuiu  aHo^que  forraula  quod  circa  est.  34,  29, 6. 
cversa  est  turris  quodqiie  circa  muri  erat.  Vid.  Gronor.  ad  1, 
28,1.    Plin.Hist.  n.  24,  9,42.     Corinthus  ef  quae  circa  est  regio. 

26,  1,  1.  alibi  quam  Romae  circaque.  Apud  Livium  21,  62,  1. 
legendura  putabat  Heinsius  Romae  et  circa  muUa  ea  liieme 
prodigia  fdcta.  Ita  Gj-onovius  1,  38,  1.  et  36,  14,  12.  et  36, 
43,  7.  nomen  interpolatum  esse  a  librariis  censuit,  qui  in  absoluto 
usu  advcrbii  haesissent.  Conf.  Ileinsius  ad  Vellei.  Pat.  1,  17. 
Cort.  ad  Sallust.  Cat.  30,  3.  ubi  ipse  edidit :  Q.  Marcius  Rex 
Faesulas,  Q.  Metellus  Cretiais  in  Aimliam  circumque  toca  mis- 
si :  quae  ne  latina  quldem  sunt,  si,  intelHgens  adverbium,  cum 
Cortio  aceipias  pro  in  ApMliam  et  in  loca  circum.  Mittere  cir- 
tum  loca  dicitur  pro  ad  loca  circumiacentia ,  rid.  p.  55.  et 
scripsit  Sallustina,  ut  legitur  apud  Nonium  et  in  codicibus, 
circumque  ca  loca  q.  e.  ad  loca  ibi  proplnqua.  Bene  defendifc 
Oudendorpius  emendationem  in  Sueton.  Ang.  40.  in  foro  cir- 
cave.  Curt.  4,  12,  20.  caligo,  quam  circa  humidi  effuderant 
montes ,  etc.  In  his  vero  nemo  nunc  ellipsin  cum  Cortio  ad 
Sallust.  p.  986.  per  situs  explendam  censebit.  Etiam  apud 
Livium  21,  7,  10.  male  supplent:  ianta  circa  (Hannibalem) 
fuga  ac  trepidatio  fuit. 

Vt  fert  cnnsuetudo  istlus  aetatis ,  Livlus  et  Plinius  et  alii 
eaepe  adverbiiun  cum  noraine  simpllclter  iungebaut.  1,  17,  4. 
multarum  circa  civitatum  irritatis  animis.  Multa  exempla  col- 
legit  Drakeub.  ad  9,  2  ,  7.     Vid.  1,4,8.  29 ,  29,  2.    27,  30,  3. 

27,  15,  15. 

Liv.  21,  7,  5.  angulus  muri  erat  in  'jAaniorem  patentioremque, 
quam  cctcra  circa,  vallem  vergcns.  Pliu.  Ilist.  n.  o,  17,  21.  Oro- 
biorum  stirpis  essc  Comum  ct  Ucrgamum  ct  Licini  foritmet  aliquot 
circa  populos  auctor  est  Cato.  A  id.  Aurel.  A  ict.  et  qiios  alioa 
affcrt  Cortlus  ad  Sallust.  p.  986.  Horat.  Ars  poct.  32.  Aemi- 
lium  circa  ludum  unus  ct  unguis  exprimct  ct  mollis  imitabitur 
aere  capillos.  ita  recte  correxlt  Bentleius,  quamquam,  quod 
Fea  observat,  imus  non  posse  simul  stare  cum  voc.  circa,  quod 
locum  indeterminatura  signiiicet,  calculura  addit  nullum  :  nani 
faber ,  qui  iraus  dicitur ,  liabitare  poterat  non  procul  a  ludo, 
hoc  est,  circa. 

2.  Vbi  pliires  res  appositae  nominanlur,  circum  et 


CIRCA.    CIRCVM.  59 

circa  poniintur  pro  ad,  apudj  iuxta.  Hinc  circa  esse 
pro  adstare.     vid.  ,Gronov.  ad  Liv.  26,  49,  13. 

Sueton.  Ner.  38.  quaedam  Jiorrca  circa  domum  auream. 
Tacit.  Ann.  4,  74.  aram  Clementiae,  aram  Amkitiae,  effigies- 
que  circum  Caesaris  ac  Seiani  censuere.  Liv.  26,  49,  13. 
aetate  et  forma  florcntes  circa  erant  Indibilis  filiae.  ut  bene 
emendayit  Gronovius.  Ilorat.  Sat.  2,  8,  6.  acria  circum  ra- 
pula ,  lactucae ,  radices.  de  cibis  una  cum  apro  apposiliis. 

Hinc  etiani  disponi  circa  de  rebus  in  aUqua  regione  coUo- 
candis.     Sueton.  Caes.  43.  Ner.  13. 

Critici  corrupta  esse  pronuntiant  verba  Flori  4,2,  91.  cjVco 
templa  imagines.  Sed  qiuim  Suetonius  de  Caesare  c,  76.  nar- 
ret ,  ei  decreta  fuisse  templa ,  aras ,  simalacra ,  intelligi  pos- 
sunt  templa  et  eimulacra  circum  ea  posita. 

3.  Sed  non  tantum  de  pluribus  rebus  circumstanti- 
bus  ita  dicitur,  verum  etiam  de  una  re,  nec  solura  de 
regione  ex  omni  undique  parte  conspicua,  sed  de  uno 
loco  ita,  ut  circa  idem  sit  quod  ad^  iuxta,  nostrum 
hei,  vel  de  eo  ponatur,  quod  rem  attingat  propinquam, 
ubi  nos  Germani  an  dicimus. 

Sueton.  Claud.  38.  quodam  —  cum  ferro  circa  sacrificttntem 
se  deprehenso ,  senaium  pcr  praecones  propere  convocavit.  De 
aliis  locis  Suet.  Tit.  4.  et  TibuUi  vidc  paullo  post. 

Proculus  in  Digest.  18,  1,  fi9.  Rutilia  Pidla  emit  lacum  Sa- 
harenem  angularium  et  circa  eum  lacum  pedes  decem.  Faullus 
8,3,30. 

4.  Hac  ratione  circa  et  circum  usurpatmr  de  perso- 
nis,  quae  cum  aliquo  et  in  vicinia  commorantur,  et  de 
stipatoribus ,  comitibus,  ministris,  et  proximis  cuiusvis 
generis,  et  de  iis,  quorum  familiaritate  vel  assidua  eon- 
suetudine  ulimur:  quod  Graeci  et  TttQi  rivog  vel  riva  et 
«ftqpt  Ttvog  dicunt.  Vnde  formulae  circa,  circum  esse, 
circa  se.,  circa  se  habere.  Vid.  Cortius  ad  Sallust. 
Cat.  14,  1.  et  ad  26,  4.  Broukhus.  ad  Tibull.  1,  3,  87. 
Casaubon.  ad  Sueton.  Caes.  27.  Gronov.  et  Drakenb. 
ad  Liv.  21 ,  49,  7.  Scliwarz.  ad  Plin.  Pan.  83 ,  3.  Vor- 
stius  de  Latin.  falso  susp.  p.  233.  Drakenb.  ad  Liv.  1, 
41,  1.  26,  49,  13.  36,  14,  12.  Quam  vicinitatis 
rationem  si  considerassent  Vulpius  et  Wunderlichius 
ad  Tibull.  1,3,  87,  abstinuissent  a  falsa  opinione,  qua 
contendebant ,   circa   et  circum  non  de  uno  homine, 


60  CIRCA.    CIRCVM. 

sed  de  plnribus  dici,  igilUTqu.e  puellam  apud  Tibullam 
pi-o  pluribus  nomiuari.  Circa  se  popilur  pro  ad  laliis 
apud  Suelouium. 

\  irgil.  Aen.  G,  lfi6.  Hcctoris  hic  magni  fuerat  comcs ,  Ile- 
ctora  circum  et  lituo  pvgnas  insifrnis  obibat  et  hasta.  Terent 
Eun.  3,  5,  33.  paitcae,  quae  ciixum  illam  essent,  mancnt  novi~ 
tiae  pvcUae.  Curt.  3,  1,  17.  circa  regem  erat  et  Phrygum  tur- 
ba  etc.  4 ,  10 ,  25.  e  spadonibus ,  qui  circa  reginam  erant ,  Ty- 
riotes  etc.  Virgil.  Geo.  4,  75.  4,  334.  eam  circum  milesia  vel- 
lera  Nymphae  carpebant.  Marlial.  1,  lil,  3.  omne  sed  officium 
circa    te   scmper  obibat  turba  tui  scxus.    Plin.  Pan.   83,  3. 

Cic.  ad  Att.  9,  9.  nec  sine  caussa  et  eos ,  qui  circum  illum 
sunt,  omnia  jjostiilantes  ct  bellum  nefurium  times.  Liv.  22, 
30,  1.  in  admirationem  et  ipsum  ct  omnes,  qui  circa  erant ,  con- 
vertcrunt.  1,  41,  1.  Cornel.  Euni.  10.  Tacit.  Ann.  2,  11.  suf- 
fosso  equo  labitur  ac  multi  nobilium  circa.  Multa  exempla  col- 
legit  DrakenLorch.  ad  Liv.  1.  L 

Sallust.  Cat.  14,  1.  omnlum  flagitiorum  atque  facinorum 
circum  se  tamquam  stipatorum  catervas  habcbat.  26,  4.  circum 
se  praesidia  amicorum  atquc  clicntium  occultc  habebat. 

Liv.  29,  1,  2.  cx  iis  trccentos  iuvenes  —  incrmes  circa  sc 
habebat.  Cic.  in  Verr.  1,  48,  125.  multa  sibi  opus  esse ,  multa 
canibu^  suis ,  quos  circa  se  habcrct.  intellige  honiines  ad  indi- 
candara  praedara  idoneos.  Sucton.  Aug.  48.  Cal.  43.  Alia 
vide  apud  Vorstiura. 

Peculiari  modo,  nec ,  quod  miror ,  alibi  ohvio,  Cic.  in  Vcrr. 
1,  36,  92.  scrvos  artiflccs  pupilli  quitm  haberet  domi,  cireum 
pcdcs  autcm  homincs  formosos  ct  littcratos,  suos  essc  dicebat. 
Quod  aliter  dicitur  ad  pcdcs.  Cum  principatu  assurapta  est 
fonnula ,  quae  legitur  apud  Papinian.  in  Digesf.  27,  1,30. 
iurisperitos  —  optimi  maximiquc  principcs  nostri  constitucrunt 
eicusandos ,  quoniam  circa  latus  eorum  agercnt. 

Sueton.  Tit.  4.  equo  quadam  acie  sub  fcminibus  amisso  alte- 
roquc  inscenso,  cuiits  rcctor  circa  se  dimicans  occubuerat.  ubi 
vid.  Oudendorp.     Male  olim  legcbatur  conlra. 

Qnod  Gracci  brcviter  in  substantivi  forniam  composucrunt 
ol  TtiQi  uvzov ,  id  auoraodo  Latiui  ,  articuli  nsu  dcjlituti,  irai- 
tati  sunt,  assumpto  verbo  auxiliari,  cognosci  potest  in  scripto- 
Lus  recentioribus :  Sueton.  Caes.  27.  omnibus  vcro  circa  eum  — 
eratuito  aut  levi  focnore  obstrictis.  Dom.  9.  omnes  circa  se 
largissimc  proscquutus.  Cicero  graecis  verbis  usus  est  ad  Att. 
13  52.  Hanc  rcm  bcne  perspexit  Drakcnborch.  ad  Liv.  21, 
49 ,  7.  ubi  quum  legcretur :  exiemplo  ct  circa  practorcm  ad  ci- 


CIRCA.    CIRCVM.  61 

vltates  missi  legnii.  Sigonhis  et  Douiatius  g;raecam  formulam, 
qua  ol  TtSQt  nitxrcova  pro  ipso  Platone  dicitur,  ad  Latinos 
translatam  putarunt.  Ilaec  vero  foriiiula,  quam  graramatlci 
non  recte  plconasniis  adnumerant  auctore  Ilerinanno,  a  Lati- 
nis  tractari  nullo  pacto  poterat  ob  defectum  articuli,  neque 
apud  ipsos  scriptores  imitationis  ulhim  exstat  vestigium.  Ab- 
surda  est  Turncbi  conicctura  c  circa  practorem,  neque  con- 
inngi  possunt  verba  lcgati  circa  praetorem.  Equidem  nomcn 
"practoris  a  librariis,  qui  praepositioni  id  addendum  existima- 
icnt,  insertum  ,  integraque  verba  esse  puto  haec  :  cjrca  ad  u- 
vitates  missi,  uti  1,  17,  4. 

Tibull.  1 ,  3 ,  87.  ac  circa  gravibus  pensis  afjlxa  puella  paul- 
latim  somno  fessa  rcmittat  opus.  lo.  Henr.  Vossius  recte  no- 
tavit  per  circa  significari  vicinitatem  non  definitam  ,  tam  de 
mio  homine  quam  de  pluribus.  Wunderlichius ,  quum  vidisset 
a  iluschkio  comparari  locnra ,  in  quo  Seleucus  apud  Athe- 
naeum  6.  p.  267.  c.  a^cpinoXov  interpretatur  ttJv  tz^qI  ttJv 
deGTtotvav  &SQdnaivav ,  monet  haec  ex  vitiis  nostrarum  lin- 
guarum  iudicari :  Latinos  vero  non  imitatos  essc  graecum 
usum  et  cjrca  dominam  usurpari  non  nisi  de  pluribus,  et  si 
quando  contrariura  observetur  in  praepositione,  id  non  perti- 
nere  ad  adverbinm.  Ilaec  prorsus  absona  vehcmenter  miror 
a  viro  alioquin  laudabili  scribi  potuisse.  Sed  Bachius  aflert 
Drakenborchii  et  Dukeri  libros,  in  quibus  longe  alia  deraon- 
strantur.  Etsi  grammatica  ratio  non  subvcnisset,  riderem 
poetam  et  imaginem  ab  eo  descriptam,  in  qua  multas  ancil- 
las  circa  dominam  somno  oppressas  videremus.  Profecto,  si 
plures  essent,  garrulis  serraonibus  soranum  depulissent.  Ta- 
raen  Vulpii  explicationem  collectivae  dictionis  probavit  etiam 
Lachmann.  ad  Pi-opert.  p.  237.  Alia  res  est  apud  Apulei.  Met. 
2.  p.  125.  qutim  rcpcnie  iniro  rcpci  s  mustela  circa  me  constitit, 
obtvtumque  accrrimum  in  me  destituit.  ubi  bcne  correxerunt 
conira  me.  Neque  conferri  potest  Albinovani  locua  supra 
p.  56.  allatus. 

5.  Denique  quum  ex  vicinia  ipse  loci  siUis  cogno- 
scatur,  ponitur  o/7'c«  pro  «cZ  vel  ajmd,  et  haec  omnia  pro 
in.  Jntelligilur  enim  regio ,  in  qua  terra  vel  res  sita 
est,  et  ipsa  haec  terra  vel  res.  Medicorura  peculiaris  est 
nsus ,  quo  vitium  et  morbum  esse  dicunt  circa  aliquam 
corporis  parLem. 

Martial.  12,  83,  1.  effugere  in  thermis  et  circa  balnea  non 
est  Mcnogencn.  Curt.  4,9,1.  dubitaverat,  utrumnc  circa 
Mesopotamiam,  subsisteret ,  an  interiora  regni  sui  pctcret.    Plin. 


62  CIRCA.    CmCVM. 

Hist,  n,  19,  3,  16.  quod  circa  Syriam  nascitur.  Vellcl.  P.  1, 
2,  5.  Orestis  libcri  —  quintodccimo  anno  sedcm  cepere  circa 
Lcsbum  iHSulam.  ubi  iiihil  opus  est  correctione  ab  Heinsio  fa- 
eta,  nedum  depravationc  in  toc.  contra ,  de  qua  Walchius  in 
Emendat.  p.  25.  loquutus  est.  Intelligimus  ipsam  Lesbum  et 
circamiectas  insulas. 

Quinrtil.  Inst.  prooem.  20.  qul  —  protinus  circa  ima  substi- 
terint^  i.  in  imis. 

Senec.  Ocdip.  312.  de  igne ,  qui  flammae  rectae  opponitur  : 
an  latcra  circa  scrpit  incertu^  viae,  et  fluctuante  turbidus  fumo 
labat?  cod.  traiect.  circum:  quod  Burmann.  ad  Propert.  4,  6,  6. 
ncn  iniprobat:  vereor,  ut  recte.  Ccrte  scribendum  crit  cir- 
cumscrpit.  Legitur  quidem  apiid  Sueton.  Ner.  6:  deprehensis 
in  lccto  cius  circuin  ccrvicalia  serpentis  ejuviis.  Tamen  dabito 
etiam  de  huiu€  scripturae  intcgritate. 

Horat.  C-  1,25,  13.  quum  tibi  flagrans  amor  et  libido  — 
saeviet  circa  iecur  ulcerosum.  quod  Petronius  17.  saevit  in  prae- 
cordiis.  Celsus  5,  28,  2.  id  vitium  fit  maxime  in  superioribus 
partibus,  circa  faciem ,  nares ,  aures ,  labra.  2,  8,  si —  circa 
pectus  atque  scapulas  dolor  mansit.  Et  ita  fere  in  quacumqne 
pagina. 

Scribon.  Larg.  Composit.  med.  163.  quorum  nihil  circa  pra- 
tense  trifolium  invenitur.  i.  e.  in.  PauIIus  in  Digest.  33,  7,  13. 
vasa,  ancones,  calices,  trullae,  quae  circa  coenam  solent  traii- 
ci.  i.  e.  in  coena. 

Horat.  C.  2,  5,  5.  circa  virentes  est  animus  tuae  campos  iu- 
vencae. 

6.  Qni  in  aliqua  re  agenda  versatur,  recentiori 
tempore  dicebatur  circa  rem  versari,  circa  aliquam 
rem  occupatuni  esse.  vid.  Dukei'.  ad  flor.  3,  19,  12. 
Nam  veteres  dicebant  ia  aliqua  re  i>ersari»  Atque  id  ad 
alia  verba  occupationis  transfertur. 

Sueton.  de  Granim.  18.  hic  initio  circa  scenam  versatus  est. 
Quinctil.  2,  15,  15.  quidam  enim  circa  rcs  omnes,  quidam  circa 
civiles  modo  vcrsari  7-hetoricen  pulaverunt.  Sueton.  Caes.  64. 
Alexandriae  circa  oppugnationem  pontis.  i.  e.  in  oppugnatione 
Tersatus. 

Senec.  de  Benef.  7,  28,  2.  sic  evenit ,  ut  circa  consularia 
occupato  comitia  —  quatsturae  suffragator  excideret.  Sueton. 
Ker.  23.  Valer.  Max.  6,  8,  7. 

Quinctil.  Declam.  6,  3.  dum  circa  cadaver  nostrum  orbi 
rixamur,  306.   lcfi^istinc  circa  decennis  bdli  exuvias  contendisse 


CIRCA.    CIRCVM.  63 

clarissimos  reges"?  Flor.  3,  19,  12.  dum  circa  ad  depTeJienden- 
dum  eum  multitudo  contendit,  inter  rixantium  maniis  pracda 
lacerata  est.  Dukerus  cum  Salniasio  corrigunt  circa  adpre- 
hendcndum  eum :  ille  quidem  addens :  „  etsi  fortassis  purior 
aetas  linguae  latinae  hoc  gemis  loquendi  ignoravit.  "  Certc 
non  potcst  proLari  circa  adverbimn  cum  nomlue  multitudinis 
coniungcndum. 

7.  Vt  clrca  dicitur  pro  ad  locum,  qiii  circa  aliqiiam 
rera  est,  concisa  in  oratioue  etiam  usurpatur  pro  usquc 
ad  eam  regionera,  quae  circa  cst,  vel  pene  usque 
ad  rem. 

Celsus  8,  10,  5.  esse  etiam  is  (canalis)  debet  a  planta,  si 
criis  fracttim  est ,  circa  poplitem ,  si  femur ,  usque  ad  coxam. 

8.  Dnae  sunt  formulae  w/zfZ/^/^/e  circa,  circiim  iin- 
dlque  et  circa  omnia,  seu  omnia  circa,  quaiaim  illa 
significat  ex  omnibus,  vel  in  omnibus ,  quae  circa  sunt, 
locis,  et  totaiu  rera  coraplectitur,  liaec  vero  altera, 
cuius  sensus  sponte  intelligitur,  interdum  tantiun  augefc 
vim  vocabuli  omnes.  Sic  eliam  circum  undique  a  Gellio 
dicitur  pro  ioto. 

Liv.  42,  56,  8.  frumento  undique  circa  cx  agris  convecto, 
Virgil.  Aen.  4,  417.  Anna ,  vidcs  toto  properari  littore :  cir- 
eum  undique  convenere.  Olim  interpungebatur  post  circum: 
correxit  Marklandus  ad  Stat.  Silv.  2,  5,  13.  ubi  legitur:  clau- 
sis  circum  undique  portis ,  ut  5,  1,  155.  furvae  miseram  circum 
undique  leti  vallavere  plagae.  Tlieb.  2 ,  228.  pars  virginibiis 
circum  undique  fusae  focdcra  conciliant   nova. 

Translato  sensu  Gellius  14 ,  2.  amici  mei  —  viri  —  in  pa- 
irociniis  et  in  operis  fori  celcbres>,  semperque  se  circum  undi- 
que  distrahcntibus  caussis  festinantes.  Recentiores  lii  scriptores 
videntur  unum  verbura  scriptura  expressisse  circumundique,  uti 
Gellius  4,  5.  quem  (locum)  sol  oppositu  circumundique  aliarum 
aedium  numquam  illustraret.  13,  24.  in  fastigiis  fori  Traiani 
simulacra  sunt  sita  circumundique  inaurata  equorum.  i.  e.  tota. 
IVos  vulgo  um  und  um. 

Liv.  9,  23,  10.  nam  et  circa  omnia  defecerunt.  21,  II,  11. 
quum  tam  procul  Romani ,  unica  spes ,  circa  omnia  hostium  es- 
sent.  Alia  excmpla  vide  apud  Drakenborch.  ad  9  ,  2 ,  7.  et 
apud  Graev.  ad  Flor.  3, 19, 12.  4,  12,  60.  cf.  Duker.  ad  Flor.  1, 18, 
lo.  Liv.  31 ,  38 ,  1.  exhausto  circa  omni  agro.  Valer.  Flacc. 
8,  2.    Colchida  circa  omnes  pariter  furiaeque  viinaeque  patris 


64  CIRCA.    CIRGVM. 

habent.    Apud  Florura  4,  12,  60.  natura  regionis  circa  se  omnis 
aurifera.  delendum  videhir  prononien. 

Florus  1,  18,  13.  ium  omnia  circa  quasi  hostilia  gravi  mole 
pcrmiscuit. 

Lucret.  5,  631.  de  luna:  flaccidiorc  etiam  quanto  iam  tur- 
bine  fertur ,  —  tanto  magis  omnia  signa  hanc  adipiscuntur  cir- 
cum  ,  practcrquc  fcruntur.  Coninnge  omnia  circum.  Forbiger 
explicat :  signa  circum    scil.  ovtol  ,  vel  signa  cingentia. 

III.  1.  Propinquilatis  notio  Iransferri  ad  tempus 
coepit  saecalo  Augusti.  Notatur  vero  lioc  modo  tem- 
pus  proxiraum.  Et  potest  illud ,  cui  proximum  est,  vel 
iiniverso  nomine  designari  ,  vel  per  additura  nuraerum 
deflnitius.  Saepe  idem  significat  circa,  quod  panllo  an- 
te.  Livius,  cuius  in  scriplis  antiquissima  exempla  huius 
dictionis  leguatur,  poetarum  usum  vel  consuetudinera 
vulgarem  sequutus  e?se  videtur.  Circum  de  tempore 
non  diclura  est.  Id  iam  grammatici  veteres  docent  et 
ipsa  vocabuli  ratio.  Conf.  Kellmann.  iu  Animadvers.  ad 
Nolten.  Lex.  p.  2153. 

Liv.  42,  57,  10.  postcro  die  circa  camdem  horam  in  cumdem 
locum  rcx  copias  udmovit.  Flin.  Hist.  n.  9,  18,  33.  Curt.  5, 
3 ,  7.  ipse  tertia  vigilia  castris  motis  circa  hicis  ortum  superave- 
rat  angustias.  Sueton.  Oth.  11.  Columell.  5,  6,  19.  circa 
vcrnnm  dcinde  aequinoctium  binae  vites  —  scrobibus  deponendae. 
9,  13,  4.  5,  10,  8.  arbores  et  semina  cum  radicibus  autumno 
serito,    hoc   est    circa   lalendas  et   idus   octobres.    5,  10,  12.    5, 

12,  2.    7,  3,  11.     Plin.  Epist.  1,  7,  4.  me  circa    idus  octobres 
spero  Romae  futurum.      Pailadius   de  Re  r.  2 ,  4.    2,7,    3,8. 

13,  1. 

Addito  numero  Celsus  2,  6.  p.  56.  ac  si  circa  septlmum  dicm 
tale  esse  cocpit,  proximum  est,  ut  is  circa  quartumdecimum 
diem  deccdat.  2,  7.  p.  65.  Sueton.  Caes.  88.  Scribonius 
Larg.  227. 

\ellei.  Pat.  2,  93,  1,  circa  Murenae  Cepionisque  coniuratio- 
nis  tcmpus.  i,  e.  paullo  ante.  Pliu.  Ilist.  n.  33,  12,  55.  circa 
Magni  Pompeii  aeiatem.  35,  8,  34.  50,  112.  avium  loquaciores, 
quae  minores ,  et  circa  coitus  maxime.  11,  38,  73.,  circa 
mortem. 

Ilorat.  Carra.  4,1,  4.  desinc  —  circa  lustra  dccem  flcctcrc 
moUibus  iam  durumjmpcriis.  Sueton.  Doni.  16.  in  libris  scri- 
ptis  legitur  :  ad  ci)'^  mediam  noctcm  ita  est  cxterritus ,  ut  ex 
strato  prosiliret.  vel  ac  circa.    Alil  ad,  alii  circa  excluserunt. 


CIRCA.    CIRCVM.  65 

Non    displicet    iilud   ac   circa,    etiamsi    ac   paullo    post    re- 
currit. 

lurisconsulti ,  indefinitae  rei  cuiuscumque  osores,  post  mal- 
tas  controversias  alii  constituerunt ,  tcrapus,  quod  per  voc. 
circa  compreliendatnr ,  non  ultra  sex  raenses  extendi,  alii  de- 
cernendam  rem  iiidlci  romraiserunt.  Vid.  Barbosae  Dictlon. 
usu  freq.  57,  7.  p.  528.  StrauchiiLex.  partic.  iur.  p.  30.  et  269. 

2.  Recenlioris  aevi  quidam  scriplores  per  voc.  circa 
vitam  et  aetatem  alicuius  hominis  ita  designabant,  ut 
ipsius  nomen  loci  insfar  pro  tempore  pouerent.  Conf. 
Regius  ad  Quinctil.  Inst.  2,  4.  Spaldiugius  ad  Quiuctil. 
2,4,  41.  componit  graecum  navd. 

Quod  Plln.  Hist.  n.  33,  12,  55.  dixit :  circa  Magni  Pom- 
peii  aetatem.  id  Quinctillanus  expressisset  circd  Pompeium. 
Quinctil.  Inst.  2,  17,  7.  doctares  artis  sero  iam  et  circa  Tesiam 
et  Coraca  repertos.  2,  4,  41.  circa  Demetrium  Phalerea  insti- 
tutum  fcre  .  constat.  12,  10,  5.  floruit  autcm  circa  Philippum  et 
usque  ad  successores  Alexandri  pictura  praecipue.  Senecae  Con- 
trov.  1.  praef.  p.  65.  Gron.  quidquid  romana  facundia  habet, 
quod  insolenti  Graeciae  opponat  aut  praeferat ,  circa  Ciceronem 
effloruit.  ubi  Schulting'.  comparat  Vellei.  Pat.  1,17,  1.  in 
Accio  circaque  eum  romana  tragoedia  est.  ubi  olim  legebatur 
ciVca^we  eorum. 

3.  Deinde  componitar  czVca  cum  nominibusj  quae 
Vel  numerum ,  vel  aliam  rerum  quantitatem  significant, 
quo  intelllgatur  numerus  non  plenus  et  mensura  non 
pressius  definienda.  Schwartzius  in  priore  Tursellini 
editione  dubitaverat,  an  Livii  locus  27,  42.  ob  singula- 
rem  structuram  esset  corrigendus.  Sed  non  desunl  alia 
exempla.  Quod  vero  apud  Varronem  legitur  circnm^ 
ne  quis  pro  circiter  accipiat,  aut  corrigat,  a  Schneidero 
provisum  est.     vid.  p.  53. 

Liv.  45 ,  34 ,  6.  ca  fuere  oppida  cirea  septuaglnta.  27,  42,  8. 
ctrca  quingentos  Romanorum  sociorumqUe  victores  ceciderunt. 
ita  ex  uno  cod^  palat.  edidit  Gronoviiis :  in  rellquis  numerus 
nullus  exstat  aut  falsus^  Vid.  Drakenb.  Sueton.  ^Jer,  48.  circa 
quartum  miliarium.  Curt.  4,  6^30.  cecidere  Persarum  Ara- 
bumque  circa  decem  millia.  Petron.  97.  puer  —  annorum  circa 
aedecim.  ubi  alii  cortexerunt  circitcr. 

Celsus  4,  19.  patiis  circa  selihram  ex  vino  aminaeo  mero 
suthere.  7 ,  15j  deind^  per  inaequ^nteS  dies  circa  Singulas  hemi- 
nas  emittendamt 

11  B 


66  CIRCA.    CmCVM. 

Sueton,  Claud.  6.  eum  —  legato  etiam  circa  sestertium  vi- 
cies  prosequutus ,  commendavit  insuper  exercitibus.  ubi  Grono- 
Tius  haec  :  „immo  sestertii  vicies :  nam  ea  vox  regitura  legato, 
non  a  praepositione ,  quae  instar  adverLii  sine  casu  noinini ^ 
ponitur. "  Quod  probari  vix  potest.  Ac  desunt  etiam  alia 
cxempla. 

4.  His  igUur,  quae  dispntavimus ,  intelligitur,  anti- 
quos  scriptores  in  hoc  vocabulo  semper  unam  loci  no- 
tionem  tenuisse.  Octavo  demura  urbis  saeculo  desidera- 
batur  aliquod  vocabuiura  ,  quod  ad  respectum  alicuius 
rei  denotandum  graeco  y.uxa  responderet.  Huic  notioni 
aptura  videbatur  voc.  circa,  quod  quura  regionem  vi- 
cinam  et  res  se  attiugentes  significaret,  etiam  de  animi 
cogitatione  ad  aliquam  rem  relata  et  de  actione  ac  ne- 
gotio ,  in  quo  quis  versatur,  usurpari  poterat.  Conf. 
ll,6.  p.  62.  Ita  factiim  est,  ut  una  haec  praepositio 
loquutiones  eas  comprehenderet,  in  quibus  antiquiores 
scriptores  in,  cle,  ad,  erga  ponebant:  quae  orania 
communem  admittunt  notiouem  appropinquationis.  De 
qua  re  dixerunt  Duker.  ad  Flor.  1,  10,  5.  Schwarz.  ad 
Phn.  Paneg.  95  ,  1.  Burmanu.  ad  Quintil.  Declam.  1, 
17.  p.  37.  Suetonius  aliique  pkirimi  coniunxerunt  ad— 
iectivn,  quae  conditioucm  ahquam  notant,  Quinctilia- 
nus,  uterque  Plinius  et  Tacilus  et  scrael  Suetonius  etiam 
substantiva.  Idque  non.  appellaverim  depravationeni 
linguae ,  sed  adiuraentura  in  hoc  desiderio  non  temere 
assumptum. 

Sueton.  Tlb.  fi9.  circa  dcos  ae  religiones  negligentior.  i.  e.  in 
rolendis  diis.  Ncr.  51.  Tacit.  An.  16,  8.  qui  —  inslantem 
damnaiionem  frusiruti,  mo.v  j\'eronem  circa  sunima  scclera  dis~ 
tcntum ,  quasi  minores  evaserc.  Gcrm.  28.  de  Orat.  21,  3. 
Z2,  3.  lustin.  14,  1,  3.  ut  quo  modo  circa  se  animati  essent 
cognosceret.  Alia  ex  Apuleio  collecta  habct  Pricaeus  ad  Me- 
tara.  p.  230.  ]\ot.  p.  635.  Suct.  Tib.  11.  quum  circa  scholas  et 
auditoria  prnfessorum  assiduus  esset,  qnod  Baumgarten- Cru- 
sins  in  Clavi  p.  197.  mirura  in  modum  intcrprefatur :  in  plu- 
ribus  circa  schotis.  conf.  Domit.  3.  Ner.  23.  ne  quid  circa 
hacc  occupatum  avocaret. 

Quinctil.  Inst.  1.  pr.  4.  nuUam  ingenii  sperantes  gratium 
eirca  res  etiamsi  necessarias ,  procul  tamen  ab  ostentatione  po- 
siias.  4 ,  1 .  9.  inde  illa  veierum  circa  occultandam  eloqucntiam 
simulatio.  10,  2,  14.  Plin.  Ep.  3,9,  13.  circa  Classicum  qui- 
dcm  bievia  et  crpeditus  labor.    Traianus  ad  Plio.  10,  70.  (03.) 


CIRCA.     CIRCVM.  67 

mantfcstum  est  —  nec  prudentiam  nec  diltgentiam  tibi  defuisse. 
circa  istum  lacum.  Plin,  Pan.  20,  3.  Tacit.  An.  11,  15.  pu- 
hlica  circa  bonas  nrtes  socordia.  Plin.  llist.  n.  29,  1,  5>  hine 
illae  circa  aegros  miserae  senteniiariim  concertationes.  18,  1,  J. 
sermo  circa  rura  cst.  8,  16,  19.  varia  circa  hoc  opinio.  Seneca 
de  Ira  3,  32.  Plin.  Ep.  5,  14,  1.  promisi  scripturum  mc  tibi. 
quem  habuisset  cvcntum  postulatio  tirca  Tiiscilium  jyoviinntum. 
Florus  1,  18,  22.  quum  Fabricius  decem  pondo  argcnti  circd 
Rufinum  consuhircm  virum  quasi  luxuriam  censoria  gravitate 
damnaret.  i.  e^  in  Rufino.  Sueton.  Claud.  14.  novo  circa  prin- 
cipem  exemplo.  i.  e.  in  principe.  Quibus  verbis  non  potest 
excusari  vitiosa  ratio ,  a  Ruhnkenio  reprehensa ,  apud  Mure- 
tum  Oper.  Tora.  3.  p.  271.  quamquam  circa  illas  quoque  vidi 
exemplum. 

Quinctil.  8.  pl-ooem.  5.  sunt  paucat  circa  quae  si  is ,  qui  in- 
stitkctur,  non  repugnaverit,  pronum  ad  cctera  habiturus  est 
cursum.  15.  ideoquc  praecipue  circa  praecCpta  partis  huius  la- 
horavit.  7,2,6.  quacritur  per  coniecturam  et  qualitatem  cir- 
ca  modum ,  specicm  ,  numerum.  Tacit.  Dialog.  de  orat.  3,  4. 
adeo  te  tragocdiae  istac  non  satiant,  quominus  omissis  oratio- 
num  et  cilrarum  siudiis  omne  tempus  modo  circa  Medeam ,  eccc 
nunc  circa  Thyestcm  consumas.  Ilist.  1,  13.  hi  discordes  .■— 
circa  consilium  eligcndi  successoris  in  duas  factiones  scindeban- 
tut.  Sueton.  Claud.  45.  mors  eius  celata  est,  donec  circa  «ttccc*- 
soixm  omnia  ordinarentur.    cf.  c.  22. 

Symmachus  imprimis  solebat  coniungere  pronomina.  1 ,  90. 
etsi  amore  praevenior ,  ne  sim  circa  te  avarus  officii.  2,  68.  3,  6. 
8,8.  officia  circa  nos  mtitua6  affectionis  implere.  lurisconsulti 
eaepissimc  usurpahaui  haiic  vocem  pro  dc,  quoad,  quod  nos 
dicimus  in  Betrcff,  in  Riicksicht:  Paulhis  in  Digest.  3,3,42,6. 
rcs  expediri  non  potest  circa  adiudicationes.  lulianus  41,  1,  36. 
circa  caussam  dissentire ,  quod  paullo  ante  in  caussis  diss. 
Vlpianus  5,2,  24.  circa  inofficiosi  querclam  evenire  plerumquv 
assolet  etc.  Porapon.  24,  1,  51.  evitandi  autcm  turpis  quaestu$ 
grutia  eirca  u.torem,  hoe  videtur  Quintus  Mucius  probasst^ 
Multa  collegit  Brissonius  de  Verb.  gignif.  p.  191. 

Tacit.  An.  11 ,  29.  Callistus  iam  mihi  cirea  neccm  C.  Cae- 
iaris  narratus.  Qiiod  esse  potest  in  rlece  harranda.  Florus  1, 
10 ,  5.  ubi  friistrato  citca  purpuratum  eius  ictu  tenetur.  Equi- 
dcm  haeb  ita  intelligo :  quura  frustratus  esset  ictus  eo  ^  quod 
purpuratum,  non  regem  occiderati 

Cic.  ad  Fam.  9,  15.  init.  cx  prioribus  iuis  liiteris  intellexi 
pergratam    tibi    essG   curam  valetudinis  tuae:   quaitt  tibi  pcr- 

5  * 


68  CIRCA.    CIRCVM. 

spectam  esse  gaudeo.  In  lioc  depravato  loco  crant  qni  inepte 
corrigercnt :  pergratnm  tibi  esse  animum  meum  perspectum 
circa  curam  valetudinis  tuae.  Quamquam  iam  Scliwartzius  in 
notis  ad  Tiirsellin.  oLservavit,  Ciceronem  non  solere  circa  de 
aliis  rebus  quam  de  locis  usurpare. 

IV.  1.  Praepositioues  circum  ct  cij'ca  post  snbstan- 
livum  suuiii  poui  propterea  notamus,  quod  i'ara  suut 
exempla  apucl  prosaicos,  et  quod  ^ioetis  inlerdum  stru- 
clura  adeo  dura  placuit.  Vid.  Wopkeusii  Lect.  Tull. 
p.  170.  (128.)  Ivlarkland.  ad  Stat.  Silv.  3,  3,  21.  Walch. 
ad  Tacit.  Agric.  p.  338. 

Cic.  de  jVat.  d.  2,  41,  105.  Tiunc  ctrcum  ccqktoi  dude  ferun- 
tur.  in  Verr.  4,  48,  107.  quam  circa  lacus  lucique  sunt  plu- 
rimi.  Lucret.  1,  935.  prius  oras  poculn  circum  contingunt  mel- 
lis  dulci  liquore.  Viri^il.  Aen.  1 ,  32.  crrabunt  acti  fatis  maria 
omnia  circum.  3,  75,  6,  329.  Stat.  Theb.  3,  395.  Tydea 
circum  omnes  —  stipantur. 

2.  De  particula  a  verbo ,  qnocum  cobaeret,  avulsa, 
et  de  scribendis  verbis  compositis  tria  sunt  moneuda. 
Praepositionem  verbis  praefixam  secerni,  et  adverbinm 
per  se  constare  posse ,  res  est  omnibus  nota.  Hauc 
tmesin,  in  qua  potius  dicas  adverbium  non  esse  compo- 
situm  cum  verbis ,  illustraverunt  Vlitius  et  Bnrmaun.  ad 
Gratii  Cyneg.  10.  Cavendum  tamen  est,  ne  fingamus 
vocabula,  quae  nnmquam  in  usum  venerunl,  veluti  cir~ 
cumamplecti  ,  circumseqni ,  circumesse.  Neque,  ubi 
circa  legitur,  tmesis  ista  locum  habet. 

Virgll.  Aen.  2,  792.  ter  fonatus  ibi  coltd  dare  hrachia  ctrcum. 
1,175.  arida  circum  nutrimenta  dcdit.  Lucret.  5,881.  cir- 
cum  tribus  actis  impiger  annis  florct  equus. 

Adverbium  al)solutnm  ponitur  a  Gratio  in  Cyneg.  375.  tum 
pura  monebo  circum  labra  sequi.  et  a  Virgil.  Ecl.  3,  45,  et 
molli  circum  est  ansas  amplexiis  acantho.  nam  quod  apud  Apu- 
lei,  Met.  3,  p.  130.  (44.)  Colvius  et  Scloppius  coniecerunt:  in- 
ter  tot  milia  jyopuli  circumsequentis ,  antiqua  aucioritate  destl- 
tutum  est,  nec  circumamplecti  dictum  essc,  ipse,  quem  affe- 
runt,  Virgllll  locus  Aen.  5,  312.  lato  quani  circum  amplectitur 
aurobaltcus,  si  integra  est  haec  scriptura,  per  elisionem  de- 
monstrat^ 

Grat.  Cyn.  404.  ct  vivum  lapidem  et  circa  mclttensia  ncctunt 
curalia.  aut  circa  positum  est  pro  supra,  aut,  quod  verum 
puto,  scribcndum  est  circum.    In  Senecae  Herc.  f.  149.  recte 


CmCA.     CIRCVM.  69 

exhibent  libri  scripti :  iurhaque  circa  confusa  sonut :  naru  dici- 
lur  tiirba  circu.  Vid.  Gi-onov.  ad  Liv.  21 ,  49 ,  7.  ut  Tauit. 
Ann.  11 5  31.  strcpcutc  circum  procuci  clioro. 

Tura  componitur  jjraepositio  cumverbo,  uuoque  ac- 
cenlu  ulrumque  contineliir  noii  tantum  iu  iis,  quibus 
cxprimitur  actio  ,  quae  rem  ali(juam  circumeat  aut  cir- 
cumplectatur,  sed  etiara  ubi  conditio  describitur,  quae 
ad  totam  rem  pertiueat,  aut  res  ])er  regionem  circa  dis- 
posita.  Ita  circumsiidare  apud  Flin.  Hist.  u.  14,  1,  3. 
circiinmascens  2,  103,  106.  circumsonare,  de  locis,  quae 
circum  resonant,  apud  Liv,  39,  10,  7.  aut  acfive  de  vo- 
cibus  undique  allatis,  circumiacere  apud  Liv.  37,  54. 

Legitur  apud  Cic.  de  OfT.  3,2,5.  conduccre  arbitror,  tnli- 
bus  aures  tuas  vocibus  undique  circumsonure.  quod  est  talibus 
vpcibus  undique  pcrsonare,  ut  est  ad  Fani.  6,  18,  7.  Beierus, 
qui  viderat  Pearcii  explicationem  de  soiiantibus  auribus  ridi- 
culam  esse ,  correxit  circumsonari ,  tamen  nullo  cxcuiplo  cora- 
probavit ,  prosaicum  scriptorera  ullum ,  nedum  Ciceronera 
passivo  usum  essc.  Ncque  Ciccro  dixisset  aures  circumsonari, 
nec  eas  —  avdire.  1'ronomen  eas ,  diversum  antca  esse  sub- 
iectum  orationis  ,  declarat.  Scriptores  posteriores  dicebant 
undique  circum. 

Denique  quaeritur  de  verbis  cum  duplici  praeposi- 
tione  compositis",  de  qua  re  dixi  ad  Statii  Silv.  1,1,1. 
Sed  ratio  verborum  et  consuetudinis  tempora  distinguen- 
da  suut.  Atque  negavit  Cortius  ad  Sallust.  Histor.  fragra. 
p.  986.  scribi  posse  mdlo  circumadiiitente ,  quum  a  La- 
linis  fere  cautum  esset,  ne  ti-ia  vocabula  coniungeren- 
tur.  Tamen  ratio  obstat:  nam  significatione  dilierunt 
circumadniti  et  neminem  circum ,  i,  e.  eorura  qui  circa 
sunt,  adniti.     Sed  antiqui  scriptores  semper  in  his  ap- 

f)osuerunt  adverbiura  purum,  etiara  proximo  a  verbis 
oco.  Postea  quura  pleniores  forraae  placerent,  et  in 
doclrinarura  expositione  nova  vocabula  adhiberentur, 
coniungebant  adverbia  eliara  cum  verbis  compositis,  ut 
onmes  partes  uno  accentu  comprebenderent,  idque  aut 
continua  scriptura  exprimebant,  aut  hyphen  interpone- 
bant.  Vna  tamen  erat  exceptio  omnibus  temporibus 
coramunis.  Vbi  enira  super  et  circum  maiori  significa- 
tione  pro  insuper ,  circumcirca  ponebantur,  etiam  di- 
stinctione  et  proprio  accentu  eflerebantur.  Quare  Cato 
de  Re  r.  48.   scripsit  jurcas   circum  offigito  •>   Plinius 


70  CIRCA.    CIRCVM. 

Hist.  n.  19,5,  26 ,  4,  confert  alterna  folia  circiim  ob- 
rnere,  ut  19,  5,  30.  clejlexa  circa  ohruuntur.  Sed  Liv. 
25,  36,  5.  si  cjuo  mocto  posset  i>alhmi  circuminiicerey 
Coliimella  5,  12,  3,  stercoratam  terram  circumagge- 
rato,  et  Plinius  19,  5,  23.  jimociue  circumaggeratas  re- 
^istere  frigori  radices,  TibuU.  1,5,  10.  ipsecjue  ter 
fiircum  lustravi  sulfure  puro, 

Qnod  olim  legebatur  apud  Caton.  de  Re  r,  114.  duas  partei 
terrae  circumaddito.  nunc  restitutum  est  circumdato.  Pliu.  Hist. 
n.  8,  33,  51,  antiquae  editiones  praebent:  ncc  pupillae  motu, 
scd  totius  oculi  versatione  circumadspicit.  Quod  Aristoteles  Hist. 
qn.  2,  11.  CTQiq^ii  Ss  rov  oqi&aXfiov  v,v%Xa}  y.ca  ttjv  oiptv  inl 
nuvrag  toiJs  tonovg  fifTa^uklsi ,  Plinius  reddidit  et  scripsit : 
cireum  adspicit.  Harduinus  temere  mutavit  circumspicit.  Quod 
apud  4pulei.  Met.  2.  p.  120,  23,  (120.)  comprobasse  videtur 
Oudendorpius  quum  —  coronae  circumadstantium  fata  donaret. 
et  8.  p.  212,  13.  (570.^  quae  res  circumadstantium  —  dcterruit 
animos.  certe  non  confirmari  poterat  exemplo  Taciti  Ann.  4, 
C2.  Ibi  enlm  homines,  qui  in  ampliitlicatro  assidebant,  iis 
oppommtur,  qui  circum  adstabant. 

8.  Adverbium ,  ut  iii  multis  exemplis  vidimus, 
proximum  praecedit  substantivis.  Vnde  duplex  gram- 
inaticorum  opinio  nata  est.  Alii  putabant  haec  coniun- 
gi  per  hyphen ,  atque  scribi  circa-saltus.  vide  Fabri 
Thesaur.  ]).  549:  alii  ex  antecedentil)us  inteUigendura 
esse  dicebant  nomen  vel  pronomen:  Tantalus  est  iilic 
et  circum  (scil.  eum)  stagna.  vid.  Bachii  Geist  der  rom. 
Elegie  p.  64.  Signo,  quod  hypheu  vocant,  non  opus 
esl,  nec  rc  vera  coalescunt  vocabula:  tamen  id  facile 
coucedi  potcst,  adverbium ,  ubi  praecedit  nomini  ap- 
positum,  arclius  coniungi  ad  uuius  iiotiouis  speciera. 
filhpsis  vero  nulki  est. 

4.  Praepositio,  quae  verbls  coniuncta  est,  non  so- 
let,  ut  in  aliis ,  iterum  poni  cum  nomine,  sed  semper 
dicitur  circnmire  aliqnid,  circnmvolare ,  circumdarey 
circjimsedere  alicjnid.  Cf.  Ruddimaun.  Tom.  2.  p.  328. 
Plautus  adeo  dixit  Moslell.  3,2,  157.  eho  islum,  putr, 
circumdnce  hasce  aedes  et  conclacia. 

*  In  scriptis  libris  quum  compendium  esset  simil- 
Hmum ,  librarii  raodo  circa ,  modo  circum  dederunt. 
Vid.  Drakenborch.  ad  Sil.  2,  646.  ad  Liv.  4,  12,  9.  10,. 


CIRCITER.  71 

38,8.  Cornpendinm  brcve  ca  vel  ^  eflecit,  ut  totuni 
vocabulum  aut  oraiiterelur  (cf.  Drakenb.  ad  Liv.  21, 
46,  3.),  aut  coramntarelur  cum  contra,  vid.  Drakenb.  ad 
Liv.  37,  15,  7.  Oudendorp.  ad  Frontin.  1,  4,  7.  ad 
Sueton.  Tit.  4.  ad  Apulei.  Met.  p.  152.  Ruald.  et  Ou- 
dend.  ad  libr.  7.  p.  492.  500.  Interpr.  ad  Piin.  Ep.  3, 
9,14.  5 ,  14 ,  1.  ad  Quinctil.  Inst.  4,2,  12  et  19.  el  cura 
citra.  vd.  critici  ad  Liv.  1,  38,  1.  Drakenb.  ad  21, 
38,  6.  10,25,  5.  Saepe  pronomen  enm  addiderunt  in 
iormula  circum  esse,  vd.  Gronov.  et  Drakenb.  ad  Liv. 
26,49,  13.  ad9,  2,7. 


CIRCITER. 

CiRCiTER  adverbium  est  ex  adieclivo  circits  de- 
sumptum,  ideoque  idem  significat,  quod  circum.  Cuius 
usus  vestigia  nonnisi  in  fragmentis  velustissimoruni 
scriplorum  reperimus.  Cassius  Hemina  apud  Plinium 
Ilisl.  n.  13,  13,27.  lajndem  Juisse  quadralum,  circi- 
ier  iii  media  arca  vinctum  candeiis  guacjuai^ersum. 
Ita  enim  haec  verba,  quod  nemo  animadverlit,  inlelli- 
genda  sunt.  Posteriore  tempore  circiler  ad  tempus  et 
ad  numerum  proprie  referebatur.  Priscianus  14.  (S,  34.) 
p.  990.  circiter  vero  ium  similiter  Tttqi  graecam  signi- 
jicat ,  cjnum  pro  iuxta  accijntur:  ad  iemjms  tamcn 
solum  jjertinet,  ut  circiier  calendas  ianuar.  Alcuiu. 
p.  2138.  Beda  p.  2332.  flav.  Caper  p.  2241.  Hi 
omnes  praepositionera  nominant.  Repugnant  Sauctius 
et  Ruddimannus  cum  aliis,  qui  docent  essc  adverbium, 
cui  subaudienda  addatur  praepositio  ad:  quae  quum 
ablativo  non  conveniat,  ubi  iegilur  circiter  meridie, 
sententiam  integram  videri  hanc:  in  meridie  aut  circitcr 
ad  meridiem.  At  nomen  per  se  constat,  et  tempus,  quo 
aliquid  fit,  non  modo  ablativo  ,  sed  et  accusativo  ex- 
primitur  :  sicuti  Graeci  dicunt  nji;  eGTieQccv ,  eGnsQOv ,  rov 
oQd^Qov.  ConL  Vol.  1.  p.  380.  Est  igitur  meridiem  id 
quodpermeridiem.  Acceditvero  cum  adverbio  aliaratio, 
qua  id,  quod  circa  aliquod  tempus  est,  ad  ipsum,  quod 
nominatur,  tempustamquam  ad  centrum  refertur,  idque 
accusativo  designatur.  Hinc  fit,  ut  verba  arctius  co- 
haereant  et  adverbium  induat  speciem  praeposilionis. 
Significat  idem  quod  /enne,  jere»  Germani  utuntur 
verbis  um  et  ohngefdhr. 


72  CIRCITER. 

Plaut.  Most.  3 ,  1 ,  52.  redito  huc  clrciter  meridie.  Varro  de 
Re  r.  3,  10,  6.  sic  curati  circiter  duobiis  mensibus  fiunt  pin- 
gues.  Paullo  ante  Schneiderus  niniis  audacter  correxit  locuni 
corruptum ,  in  quo  nihil  nisi  numeri  nota  cominutanda  ■»  ide- 
tur :  ad  saginandum  eligunt  pullos  circiter  If .  J  ve.  (i.  e.  qua- 
tuor  quinquevc)  mcnses ,  qui  sunt  nati.  vulgo  legitur  circHer 
ses  qui  menses.  Caesar  B.  gall.  4 ,  23.  ipse  Iwra  diei  circiter 
quarta  cum  primis  navibus  Britanniam  aitigit. 

Varro  de  Ling.  lat.  5,  5.  (6,  5.)  quia  singulis  verbis  primi- 
geniis  circiter  quingentae  species  declinationibus  fiunt. 

Sallust.  Cat.  56  ,  3.  ex  omni  copia  circiicr  pars  quarta  erat 
viilitaribus  armis  instrttcta.  Caes.  B.  gall.  2,  32.  armorum 
magna  multitudine  de  muro  in  fossam ,  quae  erat  ante  oppidum, 
iacta,  —  et  tamen  circiter  parte  tertia,  ut  postea  perspectum 
cst,  celata  et  in  oppido  retenta ,  portis  patefactis ,  eo  dic  pace 
sunt  usi.  AdTcrhii  officium  defenderunt  Linacer  de  Emend. 
struct.  p.  112.  et  Cortius  ad  Cic.  ad  Fam.  4 ,  12 ,  4. 

Cic.  ad  Att.  2,  4.  nos  circiter  cal.  aut  in  Formiano  erimus, 
aut  in  Pomneiano.  ad  Fara.  14,  5.  nos  —  circiter  idus  novcm- 
bres  in  Italia  speramus  fore.  Varro  de  Re  r.  2,  11,  7.  ovea 
hirtas  tondent  circiter  ordeaceam  messem.  3,  8,3. 

Caes.  B.  gall.  1  ,  15.  iia  dies  circiter  quindecim  iter  fccerunt. 
Liv.  18,  1,  7.  quum  decem  circiter  millia  ab  hoste  abesscnt. 
Plaut.  Mil.  2,  3,  79.  nam  .illic  noster  est  fortasse  circiter 
triennium.     Vid.  Heuslngeri  Ohs.  antibarh.  p.  463. 

Sanctius  in  Minerv.  1 ,  16.  et  Vrsinus  Instit.  Vol.  2.  p.  438. , 
ut  ellipsin  praepositionis  ad  comproharent,  afferehant  Cic. 
!'.d  Att.  2,  17.  vcrum  —  haec  in  Arpinati  ad  seitum  circiter 
idus  maias  non  deficbimus  Sed  iam  Ruddimannus  Vol.  '£• 
p.  331.   mnnuit,    recte  legi  a.  d.  sextum.  i.  e.  ante  dicm. 

Gerh.  I.  Vossius  de  Analog.  4,  22.  p.  263.  „  aliquando,"  in- 
quit,  „  suspicio  mihi  incidit,  ut  obitcr  dicimus  voce  ex  ob  et 
iter  composita ,  ita  etiam  circitcr  esse  conflatum  ex  circum  vel 
circa  et  iter.  ita  circiter  Romam  integre  sit  circum  iter  ad  Ro- 
mam  :  hoc  est  circa  illud  iter,  quo  Romam  itur.  ".  Quo  ineptiua 
excogitari  non  poterat.     cf.  Perizon.  ad  Sanctii  Min.  1 ,  16. 

Ratio  certa  est,  qua  adverhium  proxime  coniungi  solct  cura 
nomine  numerali.  Sulpicius  ad  Cic.  4,  12.  mutavit  ordinem 
verborum,  dixitque :  circiter  hora  dccima  noctis.  Recte  interpo- 
nuntur  verha,  quae  ad  nomcn  numcri  pertinent:  Aurel.  Vict. 
de  Caes.  36.  mcnse  circitcr  post  Aureliani  intcritum  seito.  Post 
nnmerale  legitur  in  loco  allato  Cic.  ad  Att.  2,  17.  Conf. 
Goclenii  Ohserv.  p.  102. 


CIRCVMCIRCA.     CIRCVMQVA  QVE.  73 

Diximus  antea  circlter  proprie  fuisse  circum.  Hinc 
anliquo  tempore  etiam  id  expressit,  quod  circuy  de  lo- 
coi"um  regionf? ,  sed  cum  indicio  incexlo. 

Plaut.  Cist.  4,2,  7.  de  cistella:  ubi  ea  sit  nescio,  nisi,  ut 
opinor,  loca  Jiaec  circiter  excidit  mihi.  i.  e.  hic  aliquoL  for- 
tasse  loco. 

cmcvMcmcA. 

Priscian.  14.  (3,  34.)  p.  989.  est  tamen  quando 
circum  praepositioni  eam  (i.  e.  circa)  subiungimus  et 
circumcirca  dicimus.  —  Et  hoc  tunc  Jit ,  quando 
aiiq)l  tveqI  significare  i^olumus  y  ut  Hesiodus  u^qA  mQi 
y^Qrjvrjv  ioBiSia.  Sergius  in  Donat.  p.  1855.  numcjuam 
enijn  praepositio  alteri  praepositioni  cohaeret.  Si  au~ 
tem  {'olueris ,  ut  coniunctim  coJiaereat ,  non  iam  ad^ 
verbium  erit,  sed  polius  recipit  naturam  suam:  nam 
et  praepositionem  praepositioni  sic  cohaerentem ,  ut 
pro  una  parle  praepositionis  habeatur ,  invenimus 
saepe  apud  Catonem,  ut  circumcirca  id  est  circa» 
Sergius  hoc  dicere  voluit:  praepositio  ubi  cum  praepo- 
sitioue  coniungatur,  eam  non  manere  adverbium,  sed 
coire  utramque  in  unam  vocem.  Tamen  ne  praeposi- 
tio  quidem  vocari  potest.  Nam  quae  reperiuntur  ex- 
empla,  omnia  adverbium  praebent.  Id  vero  factum  vi- 
detur,  ut  totus  alicuius  rei  ambitus  et  circuitus  regionis 
denofarelur;  sicuti  nos  dicimus  um  und  um ,  quod  est 
ringsum.  Hac  e:i  composilione  verbi  circumcirca  re- 
centior  usus  servavit  simplicem  formam  circa  y  quae 
deinceps  in  vicem  praepositionis  circum  successit, 

Plaut.  Aul.  3,4,8.  uVi  erat  haec  defossa  ,  occoepit  scalptu- 
rire  ibi  unguUs  circumcirca.  Sulpiclus  in  Cic,  ad  Fam,  4,  5,  8. 
ex  Asia  rediens  quum  ab  Aegina  Megaram  versus  navigarem, 
coepi  regiones  circumcirca  prospicerc.  Liber  de  Bello  liispan.  41. 
huc  accedebat,  ut  aqua,  praeterquam  in  ipso  oppido  Mimda,  cir- 
cumcirca  nusquam  repcriretur  propius  milia  passuum  octo.  Apu- 
lei.  Met.  11.  p.  258,  23.  palla  nigerrima  —  quae  circumcirca 
remeans  et  siib  dextrum  latus  ad  humerum  laevum  recurrens. 

CmCVMQVAQVE. 

De  verbo  circvmvndiqve  vide  supra  ^."63.  Aure- 
lius  Victor,  sive  qui  scripsit  libellum  de  Origiae  gent. 


74  CIRCVMSECVS.    CIS. 

rora.  17,  6.  coloniae  deductae  snnt  Praeneste  Ti- 
Jjxiy  —  Boifillae,  ceteraque  oppida  circumquaque, 
Alia  exempla  non  exstant.  £t  dubitari  potest  etiam  isto 
io  loco,  ubi  praecedit  cetera,  cui  parum  eleganter  ad- 
ditur  quaque. 

CIRCVMSECVS. 

CmcVMSECVs  vocabulum  est  Apuleio  propriura, 
culus  forma  respondet  aliis  intrinsecus ,  aitrinsecuSy 
foT'insecus.  Atque  secns  regionis  traclum ,  in  quo  alte- 
ra  pars  alteram  sequitur,  sive  quem  nos  oculis  quasi 
sequimur,  indicat.  Nos  dicimus  tvart  y  ivcirts  ^  in  an- 
derwdrtSy  rilckivdrts.  Est  igitur  circumsecus  fere  idem 
quod  circnmy  et  usurpatur  de  regione,  quae  circumia- 
cet:  uniwdrts ,  in  der  Gegend  umher. 

Apulei.  Met.  2.  p.  121 ,  11.  quum  ctlam  nos  omnei  circumse~ 
cus  adstantes  in  clarum  eachinnum  vidcret  effusos.  5.  p.  166,  23. 
et  multi  coloni  quique  circumsecus  venantur ,  et  accoJae  plurimi 
viderunt  eum  vespera  redeuntem.  11.  p.  204 ,  33.  navemfaber- 
rime  factam  picturis  miris  Aen;yptiorum  circumsecus  variega- 
jj,;re  —  deae  nuncupavit.  Ita  ememlavit  Stewechius  cor- 
ruptum  voc.  circumspectus ,  \el  circumspectisy  vel  circumseptus  i 
idque  probai-i  posset,  si  luotlo  ulia  exempla  confirmarcnt 
eignificatiouem  circumcirca,  ab  omni  parte. 

GIS. 

Cis  qnid  proprie  adsignificet,  etymologiae  aucto- 
res  disceruere  non  audent.  Gerh.  Vossius  suspicatur, 
abiecta  priore  syllaba,  factum  esse  ex  hElas:  lamen  ipse 
in  Art.  gramm.  2,  19.  p.  238.  et  2,  Sl.  p.  293.  demon- 
stravit,  vocalem  corripi.  Idque  colligit  et  ex  analogia 
verbi  bis ,  et  ex  usu  verborum  citimus  et  citro.  lila 
vero  analogia  non  recte  constituta  est,  usus  autem  syl- 
labae  brevis  in  vocabulis  citro  et  citimus  ad  recentissi- 
inos  poetas  pertiuet:  Horatius  aliique  citra  producunt, 
Ne.mo  enim  nunc  carmen  astronomicum ,  quod  in  An- 
tholog.  Burraaun.  5,46.  lcgitur,  Varroni  Atacino  tri- 
buet,  aut  admodum  vetustum  esse  putabit.  Quare 
nil  obstat,  quo  rainus  longatn  syllabara  in  cis  statuaraus, 
Alque  factura  est  hoc  vocabukira  ex  deraonstrativo  no- 
niine,  cuiua   diversas   fornias  in  hic  et  is  usurpamus, 


CIS.  75 

praefixa  littera  c  seu  syllaba  ce,  de  qua  diximus  p.  10. 
Igilnr  primitivum  fuisse  videlur  c/iis ^  sive  transversa 
forma  vocabuli  hicce:  adiecta  quiclem  littera  5,  quac 
in  frans  et  iii  obsoleto  pris ,  unde  pridem  est,  et  in  aliis 
adbaeret.  Nam  quid  Schwenckius  sibi  voluerit,  quura 
in  Seebodii  Sylloge  II,  1.  p.  161.  cis  pro  quis  dici  exi- 
stimat,  eqnidera  non  perspicio:  rectius  Grotefendus 
II,  2.  p.  361.  cognationem  particulae  ce  comraemora- 
vit,  et  graecura  Iy.ii  contulit. 

Antiquo  tempore  Latini  dixerunt  c/s,  tit  uls  ^  sed 
postea  mutaverunt  in  citra.  Quare  eae  significationes, 
quae  recentiori  terapore  accesserunt ,  non  ad  cis  refere- 
bantur,  idque  ipsum  modo  in  certis  quibusdara  forrau- 
lis  perstabat.  Vide  in  voc.  CITRA.  Vulgaris  tamen  ser- 
rao  alia,  quibus  sciiptores  aevi  poslerioris  formam  cz- 
tra  adhibuerunt,  etiam  cum  cis  coniiraxisse  videtur, 
Quare  Priscianus  universum  usura  complecti  voluit  his 
verbis  14.  (3,  27.)  p.  987.  cis  et  compoiiitur  et  separa- 
inr,  et  magis  localem  liabet  significationem ,  vt  cisul-' 
pina  GaUia  et  cis  IVieniim.  Fossumiis  tamen  per 
translationem  eb  in  tempore  et  in  aliis  rebus  ea  uti ,  ut 
cis  dejinilum  tempus,  sicut  ultra  definitum,  vel  cis  nu" 
lurae  Leges ,  ut  ultra  naturae.     Conf.  Beda  p.  2332. 

Apud  Fomponium  in  Digest.  2 ,  2 ,  31.  quuni  legatur  cis  Ti- 
berim  et  ultls  Tiberim,  grammatici  arbitrahantur ,  olim  dicto 
csse  -vocabula  ultis  ct  citis ,  et  Vossius  de  Analog.  2 ,  25.  p.  802, 
ait:  declinant  vero  cis,  citis,uls,  ultis ,  quo  praeter  Varro^ 
ncm  usus  Pomponius :  et  Forcellinus  forraam  ultis  ,  citis  anti- 
quiorem  Tocat.  Quae  omnia  inccrta  aut  falsa  sunt.  Apud 
"\'arronem  nullum  exstat  longioris  formae  exemplum,  nec 
puto  Latinos  umquam  dixisse  citis. 

1.  Cis  praepositio  de  locis  dicitur,  quae  aliqua  re 
interposita ,  sive  monte  sive  fluraine  interieclo,  diffin- 
dunlur.  In  iis  notare  videtur  eam  partera,  quae  ad  nos, 
qui  loquimur,  speclat,  i.  e.  in  hac  parte,  diesseits.  Sed 
tolus  hic  usus  cons+iluitur  negativa  nolione  non  ultra, 
ut  ab  altera  interiore  parte  intelligatur  id,  quod  termi- 
num  non  transgredilur.  Opponitur  uLs  et  trans.  Et 
coaiungitur  cis  eliam  cura  verbis ,  quae  motum  signifi- 
cant.     Glossae  Cyr.  Ivxog,  cis ,  intra,  intro. 

Varro  apud  Nonium  2,  180.  eo  die  cis  Tiberim  redeundum  est, 

quod  de  coelo  auspicari   ius  nemini  sit  praeter  magistratum. 


76  CIS. 

Sallnst.  apud  Victorln.  in  Cic.  Rhet.  p.  82.  Pith.  et  apud  No- 
niiuu  1.  1.  omni  GalUa  cis  Rkcnum  atque  intcr  mare  nostrum 
atque  oceanum,  nisi  quae  a  paludibus  invia  fuit,  perdomita.  Cic. 
ad  Fam.  3,8,  15.  quid  enim  erat,  quod  me  persequerentur  in 
castra,  Taurumve  transirent ,  quum  ego  Laodicea  usque  ad  Ico- 
nium  iter  ita  fecerim ,  ut  me  omnium  illarum  dioecesium ,  quac 
cis  Taurum  sunt,  omniumque  carum  civitatum  magistratus  le- 
gationesque  convenircnt?  ad  Att.  7,  2.  quoad  hostis  cis  Euphra- 
tem  fuit.  Liv.  8,  14,  5.  et  senatus  inde  abductus ,  iussique 
trans  Tiberim  habitare :  ut  eius ,  qui  cis  Tiberim  deprehensus 
esset ,  usque  ad  mille  pondo  clarigatio  esset.  5,  35,  4.  cis  Pa- 
dum  ultraque.  38,  38,  3.  In  4,  17,  8.  hic  cnim  primus  cis 
Anienem  cum  rege  Veientium  secundo  proelio  conflixit.  librarii 
rariorem  vocem  aut   omlserunt  aut  mutarunt  iu  citra  et  circa. 

Nonlus,  qul  Sallustii  et  Varronls  verba  affert,  in  praemissa 
explicatlone  cis  positum  pro  ultra  axit  stupido  errore  confudit 
locorum  rationes ,  aut  scripsit  non  ultra. 

2,  De  temporeiisurpatur  ex  Prisciani  praeceptis  ita, 
nt,  contrarium  vocabulo  ultra,  indicet  id,  quod  ante 
temporis  termmum  definitum  praecedat:  noa  ultra  ,  in- 
ira.  Hoc  tamen  non  usurpatur  nisi  a  recentissimis 
scriptoribus.  Aurel.  A^^ictor  de  Caes.  42,  1.  eum  Con- 
stantinus  cis  viensem  decimnm  jacundiae  vi  deiectum 
imperio  in  prii^atum  otium  removit.  Antifpii  scripto- 
res  unam  habent  formulam  additi  vocabuli  pauca:  ut 
cispaucos  dies  sit  non  ultra  paucos  dies,  iutra  p.  d.  Vid. 
Livinei,  et  laeger.  ad  Mamert.  Grat.  act.  luliano  15. 

Plaut.  Truc.  2,3,  26.  ita  ego  illam  edepol  servem ,  itaque 
parcc  victitcm ,  ut  nidla  faxim  cis  dies  paucos  siet.  3Ierc.  1,  2, 
41.  liberum  caput  tibi  faciam ,  paucos  cis  menses.  Most.  1 ,  1, 
16.  quod  te  in  pristinum  scis  actutum  tradier ,  cis ,  hcrcle,  pau- 
cas  tempcstates.  Mamertln.  Grat.  act.  lul.  15.  cis  pauculos 
flies  in  novum  ac  florentem  statum  re  publica  restituta. 

3f  I)enique  ad  rerum  terminuraquemcuraque  cis  re- 
ferri,  notat  Priscianus,  non  addilis  exemplis :  neque  ea 
obvia  sunt  in  autic^uis  scriptoribus.  Quare  ad  usum 
vulgaris  et  obsoleli  sermonis  pertinuisse  videtur.  Quod 
vero  in  aliquibus  Taciti  editionibus  ex  emendationeLip- 
sii  legitur  Ann.  11,  30.  i^enia7?i  in  praeterittim  petens^ 
quod  ei  cis  V^ectium,  cis  Planlium  dissimulavisset. 
ForcellinUs  interprelatur ;  quod  tacuisset,  donec  res 
constitit  intra  Vectium  et  Plautium.    At  nemo  Latino- 


CITO.    CITIVS.  77 

rnm  sic  loquntus  est.  Quae  Gronovins  comparat,  alie- 
na  suDt.  Fortasse  integrara  sci'ipturam  servavit  codex 
Agricolae,   Titios,  Vectios,  Plaiitios, 

Hoc  loco  tamquam  certo  quodam  argiimento  usus  est  He- 
rellus ,  ut  Taclt.  Ann.  11 ,  16.  conlectura  eraendaret  ita :  sac- 
jiius  vinolentiam  cis  libidines.  pro  ac  libidines.  Illud  vero  ne  la- 
tlnum  quldem  esse  putem,  vinolentiam  autcm,  et  quae  cura  ea 
semper  cooriuntur  libidines,  in  Germanis,  qui  a  Tacito  barbari 
vocantur,  negare,  verecundiae  est  nimiae  et  affectatae. 

CITO.  CITIVS. 

Citus  vocabulum,  quod  nemo  hodie  cum  Ang.  Ca- 
ninio  per  metathesin  ex  xayy  transformatum  putabit, 
factum  est  ex  cieo.  Vossio  in  Etymol.  p.  156.  videtur 
Ci7//s  proprie  esse  i>ocatns ,  et  quia,  qui  ab  aliis  vocau- 
tur  sive  periculi  sive  affectus  caussa ,  celeriter  accedere 
soleant,  veloces  dici  citos ,  nisi  sit  citum,  quod  in  itione 
est,  a  x/o),  eo.  At  non  omnes  citi  vocantur,  nec  qui 
vocantur,  semper  festinant.  Nec  sufficit  ralio,  qua 
Doederlinus  p.  132.  Tom.  2.  Synonym.  omnem  horum 
verborum  naturam  reducit  ad  voluntatem,  et  cituin 
eum  esse  putat,  qui  animo  et  voluntate  praedilus  aliorum 
voce  aut  nulu  ad  aliquid  agendum  commoveatur.  Ciere 
non  est  vocare,  et  differt  a  mo{>ere  eo,  quod  significat 
conatum  et  irritationem ,  qua  quid,  ut  se  moveat,  im- 
peliitur,  sive  sit  homo  sive  res  non  auimata.  Ila  fit,  ut 
citum  sit  et  id,  qnod  ad  motum  impulsum  est,  el  ia 
cuius  motu  vehemenliori  apparet  impulsus  et  accelera- 
tio.  Q uare  c//o  dicilur  pro  citato  actu,  celeriter,  et  ad 
tempus  relatura,  pro  brevi  terapore,  sine  mora.  Quae 
satis  confirmantur  exemplis  in  lexicis  abunde  proj)ositis« 
Hic  nobis  commemoranda  sunt  modo  haec. 

1.  Cum  negatiotie  coniunctuul  non  cito  ponitur  pro 
haucl  jacile  de  eo,  qui  ahquid  ob  dubitationem  cunctan- 
ter  acturus  est,  et  de  eo,  quod  fieri,  aut  fulurura  esse 
dubitamus ,  praesertira  in  formula  non  cito  dixerim» 
Nos  dicimus  jiicht  gleich ,  et  nicht  leicht. 

Cic.  Brat.  76,  264.  negue  vtrhis  aptiorent  cit6  aiiunt  dixetinif 
neque  sententiis  crcbriorem.  In  comparationls  formnla  Cic. 
ibidem  205.  quem  tu  non  tam  cito  rhetorem  dixeris  — '  quamy  ut 
Graeci  dicunt,  JtohziKov, 


78  CITO.    CITIVS. 

Terent.  Ad.  3,3,  89.  haud  cito  mali  quid  ortum  ex  koc  sit 
puhlice. 

Non  cito  pro  non  celeriter,  non  brevi  tempore,  legltur  apud 
Cic.  de  Orat.  3 ,  36  ,  146, 

2.  Praeterea  cilins ,  praesertim,  ut  videtur,  in  evo- 
catione,  ponitur  pro  ^jr/«5  \elpotius.  Estque  hic  usus 
recenlioris  aevi. 

Senec.  Agamem.   965.  citiug   interea   mihi  edissere,   ubi  sit 
'  gnatus,    uhi  frater   tuus.      Senec.  Lud.   de  morte    Claud.  7,  1. 

citius  mihi  verum  ,  ne  tibi  alogias  eicutiam ,  dicito.  Vtroque  ia 
loco  Gronovius  expHcat :  quam  citlssime ,  statim  ,  et  compa- 
rat  Lud.  de  morte  Ci.  13 ,  2.  celerius  inquit  Mercurius,  et  ve- 
nire  nos  nuntia.  At  ibi  bene  corrigitur  codicum  auctoritate 
celerius  i.  Quid  Auctor  de  Different.  voc.  p,  2193.  Putsch. 
(p.  469.  Mai.)  in  distinguendis  vocabulis  citius  et  celerius  sibi 
Toluerit,  alii  evolveut,  corruptissimum  locum  emendaturi. 

3.  Hinc  citiiis  —  qnmn  usurpatur  de  eo,  quod  faci- 
lius,  aut  prius  (juani  aliud  quid  fiat,  ubi  Germani  eher 
—  als ,  Graeci  ^uggov.  Sopb.  Philoct.  631.  ^aGGov  uv  t^j 
nXEiGrov  hi^GTiqg  i^aol  y.kvoi^'  ix^Svijg. 

Plaut.  Araph.  1,  3,  6.  sed  uhi  summus  imperator  non  adest 
ad  exercitum  ,  cititis  quod  non  facto^st  usus  fit ,  quam  quod 
facto'st  opus.  Cic.  in  Aerr.  4,  26,  59.  vox  me  citius  defecerit 
quam  nomina.  ad  Fam.  5,  2,  30.  citiusque  amore  tui  fratrem, 
tuum  odisse  dcsinam  quam  illius  odio  quidquam  de  nostra  bene- 
volentia  detraham.  de  Off.  1,  18,  59.  ut  vicinum  citius  adiu- 
veris  in  fructibus  percipiendis  quam  aut  fratrem  aut  familiarem. 
Liv.  8,  32,  9.  modo  vitam  sibi  eripi  citius  quam  gloriam  re- 
rum  gestarum  posse  vociferaretur.  O^id.  ex  Pont.  2,8,  65. 
nam  caput  e  nostra  citius  cervice  recedct  —  quam  caream  raptis, 
o  publica  numina  ,  vobis.  cf.  2,7,  25.  Horat.  Sat.  2,  5,  35. 
Drakenb.  ad  Livii  8,  32.  Citius  —  quam  de  tempore  ac  cele- 
ritate  vid.   Plaut.  Pers.  3,  3,  30, 

4.  Hoc  modo  citius  in  comparalione  usurpatur  cnm 
quam  compositum  in  formula  citius  dixerim  pro  po- 
tius,  vel  facilius. 

Cic.  Phil.  2,  11,  25.  citius  dixerim,  iactasse  sc  aliquos,  ut 
fuisse  in  ea  societate  viderentur,  quum  conscii  non  fuissent,  quam 
vt  quisquam  celari  vellet ,  qui  fuisset.  quod  dictum  est  pro  his: 
quam  ut  dixerim,  quemquam  celari  Toluis&ei 


I 


CITRA.  79 

6.  Ceterum  cito  inter  ea  vocabula  referendnm  est, 
quae,  sicut  sero,  longus,  sedulus,  etiam  conditionem  in- 
dicant  nimis  magnam.  Significat  enim  interdum  perquam 
cito ,  nimis  cito ,  zu  frixlu 

Pallad.  de  Re  r.  1,  6,  15.  omnc  opus  rusticum,  qunm  fieri 
praecipitur ,  neque  cito  est ,  si  ante  quindecim  dins ,  nequc  tarde, 
sj  post  quindecim  fiat. 

CITRA. 

Gellius  Noct.  att.  12,  13.  e  disputatione  Apollinaria 
Sulpicii  haec  refert:   tres  istae  voces    intra,  citrUy 
uLtra,  quibus  certi  locorum  Jines  demonstrantur ,  sin- 
gularibus  apud  veteres  syllabis  appellabantur  in,  cis, 
uls.     Hae  deinde particulae ,  quoniam  parvo  exiguo- 
que  sunitu  obscurius  promebantur ,    addita  est  iribus 
omnibus  eadem  syllaba,  et  quod  dicebatur  cis   Tibe- 
rimetuls  Tiberim  dici  coeptum  est  citra  Tibe- 
rim    et   ultra    Tiberim.      Priscianus    14.    (3,    33.) 
p.  989.   citr a  nujnquamcomponitur ,  et  pene  eamdem 
habet  signijicationem  quam  cis:  nam  apud  nos  locurrt 
significat.     Sed  invenio ,  quod  propriis  nominibus ,  vel 
montium  cis  solet  piraeponi  plermnqjie ,  reliquis  vero 
magis  citra,  ut  cis  Rlienum,  cis  Alpes,  cis  Paduam: 
citra  saniem,    citra  cruorem ,   citra  foru7ii;   et  a  cis 
quidem  derivatur  citra ,  a  citra  vero  citer,  cite— 
rior  et  citimus,  teste  Capro.  —  Vtriusque  tamen, 
interpretatio   apud    Qraecos    adverbium   est ,   id    est, 
ro  (o8e  i.'el  ln\  tccSe.,     Conf.  Beda.  p.  2332.     Quod  vero 
distinclionis  caussa  grammalici  docent,  citra   praeponi 
solere  appellativis ,  non  autem  cis ,  id  inde  factum  est, 
quod  linguae  auctores  in  metaphoricura  usum  recentio- 
rem  etiam  novam    forraam    condiderunt.      Ea    priraum 
erat  adverbii  ex  ablativo  citera,  unde  citerior ,  formatis 
tum    cum  nomine  coniunctum    praeposilionis  naturam 
mduit.     Apud  Festum  quum  legatur:    citimus ,   extre-' 
mus.     Vls  enim  jacit  ullra ,   ultimUs ,  cis ,  citra ,  ci~' 
timus,  graramaticus  nonnulhs  videtur  citra  habiiisse  pro 
coraparativo.     At  nec  Festus   scripsit  haec  verba  ^  nec, 
qui  scripsit ,  Paulus  Diaconus  hanc  sententiam  istis  ver- 
bis  expressit,  sed  contuHt  similium  formarum  exempla, 
aut  si  illud  vohiit,  significatione  ad  comparationem  ac- 
cedente  est   deceptus.  vid.  n.  8.  et  9«     Nec  vero  citra 


80  CITRA. 

est  prolongata  forma  verbi  cis,  sed  nova:  qnae  quando 
sit  facta,  dici  non  potest.  In  comicis  et  in  veterrimo- 
rum  scriptorum  fragmentis  exemplum  reperilur  nullum. 
A  Cicerone  et  reliquis  usurpatur  eo  sensu ,  quo  cis  dice- 
balur  de  loco  propiore.  Adverbii  exempla  normulla 
nunc  in  scriptoribus  recentioribus  exstant.  Sed  fuerunt 
scriptores  quidam  etiam  novissimo  tempore^  qui  hac 
voce  prorsus  abstinerent ,  veluti  Symmachus. 

1.  Ciira  igitur  dicitur  de  regione  anteriore,  quae 
flumine,  seu  monte,  seu  urbe  aliave  re  in  medio  posita, 
ad  eum  qui  loquitur,  aut  de  quo  narratur,  jDroxima  spe- 
ctat.  Contrariuni  est  nltra.  Nec  tantum  cuni  verbis 
quietam  sedem  significantibus  coniungitur ,  sed  etiam 
cum  iis,  quae  motum  exprimunt.  Doederlinus  in  Syno- 
nvm.  Vol.  3.  p.  109.  ita  disliuguit:  cis  significare  locum 
sirapliciter,  citra  simul  indicare  propinquitatem.  Sed 
fallitur.  Cis  Wiewim  et  citra  Rhenmn,  cis  Taurum  et 
citra  T.  nihil  differunt  significatione :  id  quod  multa 
exempla  comprobaut. 

Sulpicius  apud  Gelluim  12,  13.  ita  dlsputat:  Cicero  intta 
oceanum ,  non,  ut  tu  interpretare ,  citra  oceanum  dixit.  Quid 
enim  potest  dici  citra  oceanum  esse,  quum  undique  oceanus  cir^ 
cumscribit  omnes  terras  ct  ambiat?  nam  citra  quod  est,  id 
extra  est.  Qui  autem  potest  intra  esse  dici,  quod  extra  est? 
Sed  si  ex  una  tantum  parte  orbis  oceanus  foret ,  tum  quae  terra 
ad  eam  partcm  forct,  citra  oceanum  esse  dici  posset,  vel  ante 
oceanum.  Quum  vero  omnes  terras  omnifariam  et  undiqUever- 
sum  circumfluat,  nihil  citra  eum  est:  sed  undarum  illius  ambitu 
terris  omnibus  convallatis  in  medio  eius  sunt  omnia,  quae  intra 
oras  eius  inclusa  sunt.  Tamen  recte  dici  a  Gellio  poterat  ci- 
tra  oceanum,  etiamsi  ultra  oceanum  quidquam  esse  neg-avisset. 
Vid.  n.  3.  Silius  16,  660.  nec  retulit  urbi  signa  prius ,  quam 
fumantes  circa  acquora  vidit  romano  Phoebum  solventem  litorc 
currus.  Barthius  et  Heinsius  correxerunt  citra  aequora.  quod 
poeta  dicere  potuisset,  etiamsi  non  cum  aliis  credidisset, 
Phoebum  relicto  citra  oceanum  curru  redire  solere  ad  orien- 
tera  per  oceani  fluctus.  Sed  scripsit  circa  aequora,  ut  Sta- 
tius  dixit  Theb.  3,  407.  hesperii  devexo  margine  ponti ,  et 
Konnus  Dion.  12,  11.  coy.savolo  nagu  tiqoxotjgi. 

Caes.  B.  gall.  6,  32.  Segni  Condrusique  lcgatos  ad  Caesarem 
miserunt,  oratum  ,  ne  se  in  hostium  numero  duceret^  neve  omni- 
iim,  Germanorum,  qui  essent  citra  Rhenum ,  unam  csse  camsnm 
iudicareti     Liv.  21,  48,  6.  paucos  moratorum  oCcidcrunt ,  citra 


CITRA.  m 

flumtn  tntefceptos.  Cic.  ad  Fam.  16 ,  2 ,  2.  h  locua  est  cilra 
Leucadem  stadia  CXX,  Liv.  38,  48,  1.  quidquid  est  terrarum 
citra  Tauri  iuga.  ad  Att.  16,  7.  erat  enim  cum  suis  navibus 
apud  Haletem  Jluvium  citra  Veliam  millia  passuum  IH  pedi- 
bus  ad  me  statim. 

Cic.  Phil.  6,  3,  5.  paullo  ante  decretum  est,  ut  cxercttum  ct- 
ira  flumen  Rubiconem^  qui  ftnis  est  Galliae ,  educerct.  Caes. 
B.  g.  6,  8.  quae  fore  siispicatus  Labienus ,  ut  omnes  citra  flu- 
men  eliccret ,  —  placide  progrcdicbatur. 

Plin.  Hist.  n.  3,  5,  12.  citra  cst  Oglasa.  3,  17,  14.    6,  11, 

12.  citraque  in  riipe  castello. 

Postponitur  suo  noraiui  apud  Horaf.  Sat.  1 ,  10 ,  31.  natus 
mare  citra, 

2.  Citra  cum  utira  composltum  liabent  formulae 
nlira  ciiraqiie,  ultra  cilnwe ,  quae  utramque  regionem 
termiui  alicuius  interpositi  notant.  Sed  in  liac  una  for- 
mula  interdum  evanescit  ratio  medii  termini  ita ,  ut  tan- 
tum  regiones  diversae  inlelligantur. 

Horat.  Sat.  1,1,  106.  sunt  certi  denlqiie  ftnes,  quos  ultrct 
ciiraque  neqttit  consistere  rcctum.  Plin.  Hist.  n.  10,  23,  31.  et 
quamvis  ultra  citrave  pervolent ,  numquam  tamen  advenisse  ms- 
quam ,  nisi  noctu,  existimantur.  i.  e.  in  his  iUisve  regiombus, 
ultro  citroque.  Nemo  alius  sic  loquutus  est.  Ovid.  Met.  5, 
185.  inque  petendo  dextera  diriguit ,  nec  citra  mota ,  nec  ultra. 
Rigescens  dextra  medium  quasi  tenuit,  nec  potult  moveri  ad 
lianc  iliamve  partera. 

Quod  Mercerus  in  Dict.  Cretens.  Bell.  troi.  2 ,  8.  edidit  itl* 
tra  citraque  vagabantur.  non  de  consilio  factum  videtur. 

8.  Sed  quum  particula  citra  eam  designet  partem, 
quae  ante  percurritur  vel  conspicitur,  quam  ad  termi- 
nura  in  medio  positum  pervenitur,  etiam  de  eo  usur- 
patur,  quod  aut  certum  terminum  non  attingit,  aut 
quamdam  regionem  non  excedit  eaque  continetur* 
Quare  explicari  potest  modo  per  voc.  intra ,  raodo  per 
voc.  ante:  nec  respicitur  ad  id ,  quod  ultra  est.  Haec 
■vero  ratio  reconditam  ia  se  habet  comparationem ,  |et 
ciira  dicitur  pro  iis,  quae  anteriora  vel  priora  sUnt, 
sicuti  citerior  pro  citero» 

Liv.  10,  25,  4.  profectus  aptd  itefcHu  ^  <td  oppidilfti  Ahaf-' 
nam,  unde  haud  procul  hostes  ^fant,  ad  cttsird  JppU  praeiofli 
pergit.    Paucia  citfa  milUbus  Ugnatorea  ei  cuni  pra^sidio  occuf^ 

IL  ^ 


«2  CITRA. 

funt.  1.  c.  antequam  ad  castra  pervenlssel.  Taclt.  Hist.  3,  23. 
tela  hostium  citra  cadcbaut.  i.  e.  non  ad  Roniauos  pervenerunt. 
Plin.  Hist.  n.  2,  17,  14.  dicatur,  cur  Veneris  stella  num- 
quam  longius  XLTI  partibus ,  Mercurius  viginti  tribus  a  solc 
abscedunt,  saepc  citra  eas  ad  sclem  rcciprocent.  2,  17,  15.  in 
cancro  vero  non  citra  vicesimam  quintam  partem. 

Cic.  Top.  9,  39.  quum  autem  a  generc  ducetur  argumentum, 
non  erit  necesse  id  usque  a  capite  arcesserc.  Saepe  etiam  ci- 
tra  licet,  dummodo  supra  sit,  quod  sumitur,  quam  id,  ad 
quod  sumitur.  i.  e.  etiamsi  non  altius  adscenditur. 

Cic.  Orat.  18.  ipsa  enim  natura  qtiasi  modularetur  komi- 
num  orationem,  in  omni  verbo  posuit  acutam  vocem,  nec  una 
plus ,  nec  a  postrema  syllaba  citra  tertiam.  i.  e.  non  ante  eam 
eyllabam ,  quae  tertia  est  a  postrema  syllaba. 

4.  Ita  fit,  ut  citra  dicatur  de  re  inferiore,  quae  ad 
cerlura  ierminum  non  adscendit,  sed  infra  se  contiuet. 

Plin.  Hist.  n.  17,  21,  35,  13.  vinculo  mox  adstrictus  a  ter- 
tia  gcmma  alligari:  quoniam  et  sic  coercetur  impetus  materiae 
dcnsioresque  citra  pampini  eisultant.  i.  e.  infra  densiores  pal- 
niites  progerminant.  Ovid.  Met.  10 ,  607,  pronepos  ego  regis 
aquarum  ,  nec  virtus  citra  genus  est.  i.  e.  inferior ,  non  attin- 
gens  genus. 

Dubius  est  locus  Senecae  in  Oedip.  949.  morere,  sed  citra 
patrcm.  Haec  Farnabius  explicavit  :  non  imo  "ctu  et  Laius : 
quod  non  inest  in  particula :  Gronovius  autem  nielius  :  „  non 
usque  eo ,  quo  pater  ,  ut  e  viventium  numero  abeas :  morere, 
scd  citeriore  quasi  linea  quam  pater,  ne  ad  patrem  pervenias, 
utque  quamvis  mortuus  sis  superstes ,  et  vlvum  funus  circum- 
ferare. "  £st  igitur:  non  accedens  ad  patrem,  sed  in  terra 
remanens. 

5.  Etiara  ad  tempus  transfertur  ita,  ut  temporis 
parlera  iudicet,  quae  ante  aliquem  terminura,  sive  sit 
dies,  sive  aetas,  sive  aliqua  res  gesta ,  praegreditur : 
lioc  esl  anie. 

Gellius  12,  13,  citra  calendas  explicat  verbis  ante  calendas. 
Columell.  2,8,3.  ceterum  locis  uliginosis  —  plerumque  citra 
calendas  octobris  scminare  convenire.  Ovid.  3Ict.  8,  3(J5.  for- 
sitan  ct  Pylius  citra  troiana  pcrissct  tcmpora.  ubi  Burm.  10,  84. 
citraquc  iuventam  aetatis  brcve  ver  et  primos  carpere  Jlores.  De 
loco  Sueton.  Aug.  43.  vidc  n.  7. 

Quiuctil.  Decl.  12,  9.  rctro  aguntur  exscquiae:  aui  citra  aut 


CITRA.  83 

ad  rogos  pugna  est.  i.  e.  inversus  est  rerum  ordo :  pugna  est 
aut  antequara  cadavera  ad  rogofi  portantur ,  aut  ad  rogos. 

6.  Transfertur  denlqne  cifra  ad  rerum  conditiones, 
quae  lernaino  quodam  constiluuntur,  Is  quum  nondum 
atlingitnr,  necdum  expletur  numerus  aut  arabitus  rei, 
cltra  emn  dicimus  fieri  rem.  Et  potest  res  aliqua  con- 
tioeri  et  restringi  citra  quemdam  tei'minum  seu  modum* 

Colurael.  7,  6,  5.  nec  tamen  ea  sola  creant  abortus ,  sed 
etiam  glans  ,  quum  citra  satietatem  data  est.  Itaque  nisi  potest 
affatim  praeberi,  non  est  gregi  permittenda.  i.  e.  non  ad  satie- 
tatem ,  ita  ut  non  satientur.  9,  13,  2.  Celsiis  1 ,  2.  exerciiatio^ 
tiis  autem  plerumque  Jinis  esse  debet  sudor ,  aut  certe  lassitudo, 
quae  citra  fatigationem  sit.  Plin.  Hist<  n.  2,  9j  19.  gusiu 
amarum  citra  acorem.  19 ,  8 ,  54. 

Sueton.  Claud.  35.  motu  civili  quunt  eum  Carnillua ,  non  du- 
hitans  etiam  citra  bellum  posse  terreri,  contumeliosa  —  epistola 
cedere  imperio  iuberet  etc.  i.  e.  ante  quam  ad  bellura  proce- 
fceretur.  Ovid.  Trist.  5,  8,  23.  quia  pcccavi  citra  scelus.  i.  e. 
peccatum  quod  nondum  ad  scelus  promotum.  2,  127.  vita  data 
est,  citraque  necem  tua  constitit  im.  i.  e.  non  ad  mortis  poenam 
prolapsus.  Quinctil.  7,  2,  23.  sive  invicem  accusant,  sive  cri~ 
men  reus  citra  accusationem  in  adversarium  vertit.  i.  e.  ita  ut 
non  ad  accusationem  adscendat^  vcrso  in  adversarium  cri-^ 
lnine< 

Gellius,  qui  cjtrrt  morem  dixit  pro  praeier  morem,  etiattl 
12 ,  13.  verba  intra  modum  explicat  his :  non  ad  ipsum  modnm^ 
6ed  retro  paullulum  et  citra  modum,     Sed  vide  n.  7. 

7.  Hinc  recentiores  scriptores  clira  Usurparunt  pro 
sine,  nort  cum,  praeter  in  iis,  ad  quae  res  non  pertinet, 
aut  non  altingit,  aut  non  complectitur.  Nemo  frequen- 
tius  Quiuctiliano  usurpat  hanc  diclioneuat  saepe  etiam 
Plinius.  Nec  falso  Scioppius  Infam*  Fam.  p.  136.  eam 
propriam  tribuit  argenteae  aetali:  nam  quod  contra 
opposuit  Borrichius  in  Defens.  Stradae  p.  302.  exem- 
piiun  est  Ovidii  supra  allatuni)  aliquanto  diversum. 
Glossae  Cyr.  avtv ,  sine ,  absquey  praeter,  citra.  Gloss. 
Phil.  Citra ,  Slxcc,  %coQlg,  htog.  Sic  Sophocl.  Antig. 
330.  Kal  vvv  yaQ  iKTog  ikTtldog  yvcoi-vyjg  t  iiirjg  aco&sig.  Conf. 
Brera.  ad  Sueton.  Caes.  28.  Frotscher  ad  Quinctil* 
10,  7,  7. 

Plin,  Hist.  n<  3 ,  3 ,  4.    ex  quibus  pfaeter  ipso^  BracaraS  Bi^ 

6* 


84  CITRA. 

lali ,  CoeUrini  —  ehra  fasiidlum  mmineniur.  \.  c.  non  ctim 
despectu,  7,  29,  30.  ctenim  insignibus  iudiciis  opiime  citraque 
invidiam  tam  superba  ccnsiira  perageiuT.  31,  2,  18.  siccantur 
duodecim  diebus ,  aliquando  viccnis ,  citra  svspicionem  ullam 
aquae.  i.  e.  ut  nuUa  restet  snspicio  aquae. 

Florus  3,  1,  2.  citra  spem  omnium  fortuna  cessit.  ubl  Duke- 
ru9  comparat  Gell.  2,  3.  citra  morem  gentium  Graeciae  cete- 
rarum,  quod  Terentio  Andr.  5,  3,  8.  est  praeter  morem. 
Sueton.  Caes.  28.  citra  senatus  populique  auctoritatem.  Aug.  66. 
neque  dolore  dissimulato ,  si  parcius  aut  citra  honorem  verbo- 
rum.  Aug.  24.  alias  immodesie  missionem  postulantes  ciira  com- 
moda  emeriiorum  praemiorum  exauctoravit.  ubi  qui  Toc.  prae- 
miorum  eiiciendum  censebant ,  non  reputaTerunt ,  emerita 
praemia  dici  possc  praemia  emeritorum ,  quibua  rectc  ad- 
eignantur  cov.moda.  Quinctil.  10,  7,  7.  postremo  habebunt 
modum  tifinem,  qiti  esse  ciira  divisioncm  nullus  poiesi>  Plin. 
Hist.  n.  2  ,  51 ,  52.  Marcia  —  icia  gravida,  pariu  exanimato, 
ipsa  citra  ullum  aliud  incommodum  vixii.  12,  17,  40.  odor  — 
aggravans  capita,  citra  dolorem  tamen,  quae  eadem  Terba  lc- 
guntur  in  Plin.  Ep.  2,  1,  4.  Hist.  n.  8,  38,  57.  leoniopho- 
non  —  odit  lco,  visumque  frangit  et  ciira  morsum  exanimat. 
20,  21,  84.  purgat  citra  vulnus.  Tacit.  de  Orat.  27,  3.  iudi- 
cium  anini  ciira  damnum  affcctus  proferre.  i.  e.  ita  ut  noa 
cxsistat  amicitiae  daranum.  Agric.  1.  nec  id  Ruiilio  et  Scauro 
citra  fulem  aui  obtreciationi  fuit.  i.  e.  ut  non  retineret  fideui. 

Duker.  ad  Flor.  3,  1.  et  Oudendorp.  ad  Sueton.  Aug.  43, 
acerbius  inTchuntur  in  Pitiscum,  qui  Tcrba  Suetonii:  solebat 
etiam  citra  spcctaculorum  dies ,  si  quando  quid  invisitatum 
dignumque  cognitu  advcrtum  essct ,  id  exira  ordinem  quolibet 
loco  publicarc.  explicuit  anie  spcctaculorum  dies:  sed  immerito  : 
nam  Pitiscus  non  intellexit  diem  ante  spectacula  proximum, 
ged  quemcumque  alium ,  antequam  spcctacula  ederentur.  £st 
igitur :  non  exspectato  epectaculorum  die. 

Rariora  haec  sunt:  Quinctil.  1,  10,  33.  qvae  si  dici  debctah 
oratore,  ncc  dici  ciira  scieniiam  musiccs  potest.  i.  c.  slne.  12, 
10,  9.  longe  citra  aemulum.  LIt.  Epit.  126.  bcllum  citra  san- 
guinem  co^ifecii.  Paullo  durius  Quinctil.  2 ,  16 ,  13.  et  ingredi 
citius  et  pasci  .et  tranare  aquas  citra  doceniem  natura  ipsa 
aciunt.  L  e.  nuUo  doctore. 

luxisconsulti  formulis  utnntur  eitra  mandatum,  Big.  17, 1, 10, 
10.  Cod.  2,  13,19.  citra  decretum.  Cod.  4 ,  71 ,  14.  citra 
praetoris  auctoritatem.  Dig.  2,  15,  8,  6.  citra praetorm,  qu«d 
alibi  ains  pra^tore  S ,  15 ,  8 ,  25. 


CITRA.  85 

8.  Ifa  ponitur  de  secernendis  ct  excludendis  et 
excipiendis,  qiiae  aul  adhaerent  aut  adiuogi  possunt,  re- 
rum  condilionibus,  quod  nos  Germani  exprimere  sole- 
mus  formulis  abgesehen  von,  ausgenommeri.  Latini 
Teleres  dicunt  praeter. 

Pomp.  Mela  1,  19,  17.  citrtt  magnitu^inem  prope  Ponto 
similis.  Quinctil.  2,4,  22.  communes  loci  (de  iis  loqunr ,  qui- 
bus  citra  personas  in  ipsa  vitia  moris  cst  perorare  — )  ex  me- 
diis  sunt  iudiciis,  7,2,  13.  8 ,  4 ,  8.  crescit  oratio  miiius  aper- 
te,  sed  ncscio  an  hoc  ipso  efficacius ,  quum  citra  distinctionem 
intextu  et  ciirsu  semper  aliquid  priore  maius  insequitur,  i.  e. 
non  adhibita  distinctionc.  8,  5,  3.  Papinian.  inDigest.  3,6,  9. 
sed  et  citra  pretii  aestimationem  quaeritur  de  calumnia  eius. 
Separatum  est  etenim  calumniae  crimen  a  damno.  Cuiitciua 
accipit  pro  ultra.     Est  yero  id  quod  practer. 

Ovid.  apud  Quinctil.  12,  10,  75.  ut  lana  tincta  fuco  citra 
purpuras  placet.  i.  c.  non  comparata  purpura,  abgeseheu  von> 
Purpur. 

9.  Citra  cum  quam  componitnr,  ut  supra  quam 
in  eomparatione  duarum  rerura ,  quarum  altera  non 
altingitur^  altera  recedit  aut  inferior  est.  Hinc  ab  Ovi- 
dio  dicitur  de  eo ,  quod  minus  est  et  intra  terminos  mi- 
uores  cohibetur. 

Ovid.  ex  Pont.  1^7,  55.  culta  quidem,  fateor,  citra  qtiam 
dehuit  illa,  Art.  3 ,  757.  neve  domi  praesume  dapes ,  et  desincy 
citra  quam  cupias ,  paullo ,  quam  potes  esse ,  minus.  quae  ulti- 
ma  Terba  corrupta  sunt. 

Non  huc  pertinet ,  ruam  alii  afferunt ,  Consol.  ad  LiTiam 
45.  quid  (titi  prodest)  tenuisse  animum  contra  sua  saecula  re- 
ctum?  —  nec  vires  errasse  tuas  campoque  foroque,  quam- 
que  libet  citra  constituisse  domum  ?  Beckius  explicat :  magis 
efficere  Toluisse  quam  oranes  alias  familias.  Quae  in  isti» 
verbis  non  insnnt.  Codices  praebent  licet.  Quare  Burmannu» 
coniecit:  quamque  licet  citra  continuisse  modum.  At  citra  mo- 
dum  esset,  uti  Gellius  ait,  non  ad  ipsura  modum,  infra  mo- 
dum.  Cf.  ISorat.  Sat.  1,1,  106.  Poeta  scripsisse  mihi  vide- 
tuT :  nec  vires  errassc  tuas  campoque  foroque ,  quaque  licet ,  ci- 
tra  constituisse  domum.  i.  e.  Tires  tuas  non  aberrasse  ad  res 
ciTiles  et  publicas,  sed  citra  forum  et  campum,  priTatis  cu- 
ris  constituisse  et  firmasse  omni  qua  licet  ratione  domujn 
tuam.     Qua  iicet  ut  apud  Ovid.  Her.  16 ,  234. 

Plin.  Hifit.  n.  3,  13,  10.    de/ectus  ducenlts  viginti  Iribus 


86  CITRA,    CITRO, 

tnensibva  redire  in  suos  orbes  certum  est:  solisque  defecfum 
jion  nisi  novissima  primavc  fieri  luna  quod  vocant  coitum :  lu- 
jiae  autem  non  nisi  plena ,  scmperque  citra  quam  proxime 
fuerit.  In  hoc  obscuro  loco  quum  interpretes  non  consentire 
cognovissera ,  et  ipse  ego  aliquando  existiraassem  Plinium  non 
de  regione  cocli,  sed  de  plenae  lunae  forma  loquutum  csse, 
adii,  ut  mihi  difflcultatis  caussara  explicarent,  Friesium  menm 
et  Schauhachium ,  viros  harum  rerum  peritissimos,  Vterque 
raeam  sententiani  reiecit,  ct  propterea  quod  inter  lunam  plua 
luinusve  crescentem  et  decrescentem  et  inter  defectionis  con- 
sequutionem  nulla  intercedoret  ratio,  et  quod,  si  luna  iq 
ipso  defectu  decrescens  illis  verhis  descrihi  videretur ,  verara 
quidem,  sed  commemoratione  vix  dignara  sententiam  auctori 
tribueremus,  Schauhachius  vero  cum  Harduino,  quera  Frie- 
gius  errasse  sihi  persuaserat,  interpretatur  verha  ita,  ut  in 
descrihendo  defectu  lunae  non  quotidianus  cursus ,  quo  sidera 
ah  oriente  ad  occidentem  moventur,  sed  periodicus,  quo  ab 
occidente  ad  orientem  procedunt,  intelligatur :  unde  exsistit  hio 
^ensus :  lunam  post  unnra  annum  ad  eumdcra  fere  locum  ,  quo 
proxirao  anno  ante  defecerit,  reversam  iterum  deficere  in  par^ 
te  uiagis  occidentali,  non  totius  circuli  cursu  confecto.  Frie- 
pius  autera  ,  quiun  vidisset  magnura  annura  verhis  Fiinii  non 
designiiri,  illud  quod  citra  fieri  dicitur ,  ad  proximum  defe- 
Ctum  retulit  ita ,  ut  lunam  intelligeret  intra  semicirculura, 
citra  quara  ad  semicircuU  finem  pervenerit ,  deficere,  qui  est 
locus  in  parte  magis  orientali.  Atque  illa  explicatio  concin- 
nior,  haec  simplicior  esse  videtur,  in  utraque  tamen  manet 
ea  difficultas ,  quod  in  illa  proxime  pro  ante  annum  magnum, 
in  hac  autera  citra  quam  pro  ante  completum  semicirculi  spa-% 
tium  admodum  ohscure  dictum  est, 

"^  Confunduntur  ia  libris  ciira  et  circa.  vid.  Dra- 
kenb.  ad  Liv.  21,  48  ^  5.  et  contra^  vid,  Dukert  a^ 
Flor,  3,  1,  2, 

CITRO, 

Ablativus  ciTRO ,  qiio  proprie  non  aliud  significa^ 
lur  quam  feniinina  forma  cilra,  in  usum  quando  vene- 
rit,  non  constal.  Id  tamen  certum  esse  videlur,  hanc 
formam  nusquam  alibi  inveniri  quam  in  compositione 
verborum ////ro  e/ c//ro ,  ultro  citroquey  ultro  ao  citroy 
el  omissa  copula  ullro  cilro.  Priscianus  15.  (3 ,  15.) 
p.  1011,  deri^'ativa  vero ,  a  cis  citro:  unde  dicitur  ul-^ 


CITRO.  87 

tro  citroqne,  Non  dlxerunt  mutalo  ordine  ciLro  iiltro- 
que.  In  hac  vero  formula  non  notantur  adversae  regio- 
nes  alicuius  rei  mediae ,  sed  loci  diversi  et  partes  distin- 
ctae  ,  ita  ut  sit  id  quod  huc  illud  et  ab  utraque  parte. 
£t  usurpatur  de  motii  et  de  iis ,  quae  ab  utraque  parte 
aut  in  utraraque  partem  agunfur.  Graeci  dicunt  Ssvqo 
'Httiin,  Kanslci  acu  to  SevQO,  Galli  par  ci  par  la,  ca  et  la, 
Germani  /lin.  und  her.  De  adiicienda  copulativa  vehe- 
menter  dubitarunt  critici ,  et  qui  concisae  orationis  fau- 
tores  exstiterunt  Cortius  ad  Sallust.  Cat,  11,  2.  lug. 
17 ,  5.  60 ,  4.  et  Beierus  ad  Cic.  de  OfF.  1,17,  56.  et  ad 
Lael.  22  ,  85.  asyndeti  rationem  ilhistrabant  et  elegan- 
tiae  nomine  commendabant.  At  Mich.  Heusingerus  ad 
Cic.  Off.  1,  17,  10.  exemphs  coraprobaverat  usum  co- 
pulae.  Neque  vero  eleganlia  ulla  subest,  sed  maior  vis 
et  significantia.  Nara  ubi  opposita  collocatione  aequi- 
parantur  et  quasi  in  unam  notionem  coeunt,  non  opus 
estcopula:  ubi  vero  ad  utramque  partem  respiciendura 
est  singulatira,  et  res  facta  esse  dicitur  vicissim  aut  mu- 
tuo,  nec  ab  una,  sed  etiam  ab  altera  parte ,  semper  in- 
terponitur  copula  apud  bonos  quidcm  scriptores.  Vbi 
ea  oraitfitur,  sententia  speciera  habet  disiunctivara :  sive 
ultro  sive  citro  ,  queraadmodura  Plinius  dixit  ultra  ci- 
trave:  quaraquara  nihil  irapedit,  quo  minus  etiam  in 
tali  sententia  addatur,  sicuti  in  formula  ultro  citroqua 
commeare, 

Cic.  Lael.  22 ,  85.  nam  implicati  ultro  et  citro  vel  ustt  diu- 
turno  vel  etiam  officiis  repente  in  medio  cursu  amicitias  exorta 
aliqua  offensione  dirumpimus ;  ubi  Beierus  delendam  censet  co- 
pulam  propterea,  quod  in  duobus  codd.  male  scriptum  legitur 
ultroque ,  et  ucl  citro.  At  necessario  ea  requiritur ,  qoiuu  sit : 
ab  utraque  parte. 

LiT.  5,  8,  6.  per  legatos  ultro  citroque  missos  iureivrando 
inter  se  obligati.  Caes.  jj.  Gall.  1 ,  42.  B.  civ.  1 ,  20.  Liv.  29, 
23 ,  5.  data  ultro  citroque  fide  eosdcm  amicos  inimicosque  habi- 
turos.  44 ,  23  ,  2.  9 ,  45 ,  2.  oratione  ultro  citroque  habita :  ubi 
Drakenborch.  iure  sprevit  alteram  florentini  alioriimque  codi- 
cum  scripturara  ultro  citro.  Cic.  Somn.  Scip.  1.  miiltisque  ver- 
bis  ultro  citroque  habitis  ille  nobis  consitmptus  est  dies.  Liv.  7, 
9,  2.  quum  multae  antea  querimoniae  ultro  citroque  iactatae 
essent. 

Varro  de  Re  r.  3 ,  5 ,  16.  e  quo  rivus  pervenit   in  duas ,  quas 


crrrxo. 

diri,  piscinas,  ac  piscicuU  ultro  aa  citro  commeanti  l.  c.  cx  al- 
tera  in  aUeram  piscinam. 

Senec.  Qnaest.  natnr.  4 ,  2 ,  29.  ob  hoo  Pontua  tn  infernum 
ftiare  assidue  fluit  rcjjjrfusj  non  ut  cetera  Tnaria,  cltemafis  ul~ 
iro  citro  aestibus. 

Notae  gunt  dictiones  :  ultro  citroque  commeare ,  ultro  citroque 
vcrsari.  Omittitur  copula,  ubi  non  de  certis  partibus,  sed  in- 
defiuite  dicitur :  huc  illuc  ire,  ire  et  rcdire,  hin  und  her  gehen, 
et  Terba  ultro  citro  commeare  unam  constituunt  notioncm : 
ut  apud  Sueton.  Calig,  19.  per  hunc  poutem  ultro  cllro  com- 
meavit  hiduo  continenti,  i.  q.  transivit  et  rediit.  Apuleii  Me- 
tam.  8.  p.  211.  ultro  citro  coTnmeabant  multiiuga  scaturigine. 
Ita  codd.  optimi.  Sed  ut  si^ificetur  a  quacumque  parte  et  ah 
tttraque  parte  recte  dicitur  ultro  citroque.  Cic.  Acad.  1 ,  7,  28. 
quum  ita  moveatur  illa  vis,  quam  qualitatem  esse  diximus,  et 
quum  sic  ultro  citroque  versetur  etc.  de  Nat.  d.  2,  33,  84.  sic  na- 
iuris  his ,  ex  quibus  omnia  constant,  sursum  dcorsum,  ultro  citro 
commeantibus  mundi  partium  coniunctio  continetur.  ita  legltur 
in  plurimis  codd.  Est  enim  :  eive  hac  sive  alia  via,  von  da 
vnd  dort:  nec  tamenfalsa,  sed  melior  videri  potest  altera 
«criptura  sursum  deorsum  ultro  citroque  com.  qua  exprimitur : 
iitraque  via,  avco  •/.octco  ,  comraeare  natui'as  quocumque  in 
loco.  Hii-tius  de  Bello  afric.  20.  vallum  —  deducere  —  a  ca~ 
stris  alterum  eodem ,  quo  tutius  ultro  citroque  commeare  auxi- 
liaquc  sine  periculo','sibi  succurrere  possent,  i.  e.  ab  utraque  parte. 
VitruT.  5 ,  4  ,  2.  Cic.  in  Verr.  5  ,  66 ,  110.  in  conspectu  Italiae^ 
vestibulo  Siciliae  praetcrvcctione  omnium  ,  qui  ultro  citroque  na- 
vigarent,  i.  e.  cx  Italia  et  ex  Sicilia.  In  Plin.  Hi»t.  n.  2,  38. 
sic  ultro  citroque  commeante  natura,  antiquissimae  editionea 
praebent  ultro  citro  comm.  Illud  praestat.  Et  in  rcliquis  locis 
omnibus  Plinius  addit  copulam  27,  1.  19,  1.  35,  12,  46.  13, 
17,  32.     Vid.   Schori  Phras.  lat.  ling.  s.  v.  ultro. 

Cic.  p.  Rosc.  Am.  22  ,  60.  postea  homtnes  cursarc  ultro  et 
citro  non  destiterunt.  Priscianus  p.  1011,  ultro  citroque:  qua- 
re  Beierus  p.  133.  copulam  eiiciendam  putat.  Scd  recte  dici- 
tur  iliud,  quod  est,  in  omnibus  urbis  partibus,  ubicumque,  uf; 
apud  Lucret.  4,  36.  volitant  ultro  citroquc  per  auras.  Liv. 
40,  40,  7.  his  ultro  citroque  cum  magna  strage  hostium  — 
transcurrcrunt.  i.  e.  omnes  uudique.  In  Apuleii  Metam.  1. 
p.  104.  omnes  codd.  praebent ;  j)er  Thessaliam,  AetoUam,  Boe- 
otiam  ultro  citroque  discurrens,  tamen  critici  eiecerunt  copu- 
lam.    De  Deo  Socrat.  p,  45.  eadem  cst  varietas  scripturae. 

Ci€.  de  OfF.  1,  17,  56.    ma^na  etiam  illa  communitai  est) 


CLAJVI.    CLANCVLVM.  8fi 

^ae  conflcHur  ex  benejiciis  ultro  citro  datis  aceeptis.  ita  Beie- 
rus  scripsit,  Schutzium  et  Gernhardura  in  Addendis  p.  460. 
eequutus.  Aut  scribendura  est  beneficiis  ultro  et  citro  datis  ac- 
ceptisque,  sicuti  praebent  vett.  libri,  quod  est  ab  utraque 
parte,  ut  apud  auctorem  Belli  hispan.  22.  quorum  responsia 
ultro  citroque  acceptis  et  redditis :  aut  ultro  citro  datis  acceptis- 
que.  ut  ultro  citro  data  uno  quasi  Terbo  dicantur  mutuo  data, 
et  sic  etiam  mutuo  accepta. 

Quae  quum  revolvo ,  neque  in  ullo  loco  Ciceronis  ant  Cae- 
«aris  aut  Livii  consentire  video  codices  in  omissa  copula,  in 
eam  opinionem  adducor ,  ut  putem ,  formulam ,  quam  Donatu» 
ad  Terent.  Eun.  5,9,  29.  proverbialem  vocat,  ultro  citro  ex 
communis  vitae  usu  a  recentioribus  scriptoribus  demum  ac- 
ceptum,  antiquioribus  antem  non  usitatura  fuisse.  Vltroque 
citroque  y  quod  in  codice  quodam  Cic.  de  Amic.  22.  legitur, 
Dusquam  alibi  antiqua  auctoritate  comprobatum  vidi. 


CLAM.     CLANCVLVM. 

Paulus  Diaconus  ex  sua,  ut  videtur,  doctrina,  sed 
Fesli  nomine  refert:  clam  a  clavibus  dictum,  quod 
his,  quae  caelare  (celare)  i^olumus  y  claudimus.  m 
quibus,  ne  vera  falsis  miscereutur,  ineptis  claribus 
oraissis,  tenendum  erat  celare.  Idem  vero  ille  antea 
liaec :  calim  antiqui  dixerunt  pro  clam ,  ut  nis  pro  no- 
bis,  sam  pro  suam^  im  pro  eum.  Etiam  in  his  diversa 
componuntur:  sed  calim  et  calam,  unde  per  synco- 
pem  factum  est  clam,  diiae  videntur  fuisse  antiquae  for- 
mae,  quarum  cognatio  in  verbis  celo,  naXvTCtHv,  vliTtrHv, 
xki^^a ,  clepo  et  fortasse  etiam  in  KXdo) ,  unde  claudo, 
cernitur.  Hebraea  et  chaldaea  vocabula,  quae  Vossius 
et  Schellerus  comparant,  similitudinem ,  non  origintm 
ostendunt.  Etiam  Plutarchus  coniunxit  verba  clam  et 
celare  in  perversa  nominis  calendarum  exphcatione, 
Quaest.  rom.  p.  269.  c.  ovo^a^ovGi  xov  (lev  agsavtfffiov 
avxTJg  (^tijg  Gtlyivrig)  nal  x^v  nQv^rpiv  aaXavdag,  oxi  nav  x6 
XQvq)a  aal  lad^ga  kIuh ,  ml  KtjiaQe  x6  lav&dvsiv.  Contra- 
riura ,  sed  eiusdera  forraae  est  palam  a  palo,  Conf, 
Scheidius  ad  Sanctii  Min.  p.  234. 

Antiqua  forraa  calim  nusquam  exstat.  Eam  oblit- 
teratam  esse  suspicabatur  Lindemannus  de  Adverb,  4. 
p.  14.  in  Attii  fragm,  apud  Cic  Tusc.  2,9,  13.    unde 


90  CLAM.    CLANCYLVM. 

ignes  cliiet  immortaUhus  calim  dii>is  doctu*  Prometheus 
cLepsisse  dolo.  Egregie  Herraannus  cum  H.  Stephano 
ia  Dissert.  de  Aeschyli  Philoct.  p.  9.  restituit :  unde 
ignis  cluet  mortalibus  clam  divisus:  eum  dictus  Pro- 
metheus  clepisse  dolo. 

1.  Significatio  una  est.  Liber  de  Difler.  voc.  quera 
falso  Fi'ontonis  noraine  iascripserunt,  p.  2202.  (p.  481. 
Mai.)  occulte  latent ,  clam  caelant.  Alteri  non  pro- 
dere:  alteri  caelare  naturali  hahitu  inest,  L  C.  Th. 
Ernesti  in  Synonyra.  T.  1.  p.  208.  „clam  aut  clancu- 
lum  agit ,  qui  palam  non  audet :  occulte  serpit ,  moli- 
tur,  qui  detegi  non  vult. ''  Clam  agit,  qui  ita  agit, 
ut  alii  nesciant,  occulte  vero ,  qui  dissimulatione  ita 
agit,  ne  alii  sciant.  Cic.  in  Verr.  4,  10,  23.  cpiod  ce- 
lari  opus  erat ,  hahehant  sepositum  ac  reconditum: 
per  istos ,  quae  voLehat,  in  na^em  clam  imponenda, 
occulte  exportanda  curahat.  Quae  saepe  ad  unam  ra- 
lionem  redeunt,  et  cLam  fieri  id  quoque  dicitur,  quod 
data  opera  occultatur.  Vlpian.  in  Dig.  43,  24,  3,  8. 
idem  Aristo  putat  eum  quoque  clam  facere ,  qni  ceLan- 
di  animo  hahet  eum,  quem  proLiihiUirum  inteLlegerit, 
et  id  existimat  aut  existimare  dehet  se  prohihitum  iri, 
Oppotiitur  palam, 

Terent.  Ad.  1,1,  45.  dum  id  rescitum  iri  credit ,  tantisper 
cavet :  si  sperat  fore  clam,  rursum  ad  ingenium  redit.  i.  e.  alioa 
non  rescire.     cf.  Plaut.  Truc.  4 ,  3 ,  21, 

Plaut.  Poen.  3,3,  49.  at  enim  hic  clam  furtim  esse  volt ,  ne 
qui  sciant ,  neve  arbiter  sit.  5 ,  2 ,  62.  ne  quid  clam  fur~ 
tive  accepisse  censeas.  Cic.  Tusc.  3,8,  17.  qui  propter  avari- 
tiam  clam  depositum  non  reddidit.  quibuscum  conf.  Flaut.  Aul. 
Prol.  7. 

Plin.  Hist.  n.  36,  2,  2.  nec  elam  illud  occulteque  facturi  est. 

Cic.  ad  Fam.  1,1,  10.  ut  in  rebus  —  ab  intimis  ac  dome- 
sticis  Pompeii  clam  exulceratis ,  deinde  palam  a  consularibus 
exagitatis ,  —  ita  vcrsamur.  p.  Rosc.  Am.  8 ,  23,  multa  palam 
domum  siiam  aufcrebat:  plura  clam  de  mcdio  rcmovcbat. 
p.  Coel.  9,  21.  Tibull.  2,  1,  84.  Plaut.  Merc.  5,  4,  63. 
Sueton.  Dom.  2.  neque  ccssavit  ex  co  insidias  struere  clam  pa- 
lamque.  ubi  vide  Burman.  de  copula  non  omittenda. 

Poetae  elcganter  coraponunt  clam  cum  verbis  tacitus  et  si- 
inilibus.  Tibnll.  1,  10,  34.  tacito  clam  venit  illa  pcde.  4,  6, 
10.  ubi  vid.  BroukUue.  et  Heya.  1 ,  8 ,  60.  strepito  nullo  clam 
reserare  fores. 


CLAM.    CLANCVLVM.  91 

2.  Clam  proprium  est  nomen  in  co  designando, 
quod  non  ex  animo  profertur ,  sed  in  pectore  recludi- 
tur:  tum  de  eo,  qui  reconditus  latet  in  insidiis,  vel  ex 
insidiis  et  ex  improviso  agit. 

Ovid.  Rem.  am.  G94,  nec  dic  ^id  doleas ,  clam  tamen  m- 
que  dole. 

Phaedr.  3 ,  10 ,  19.  simulavit  iter  ad  villam ,  clamque  in  op- 
pido  subsedit.  Alrgil.  Aen,  1,  348.  ille  Sychaeum  impius  ante 
aras  —  clam  ferro  incautum  superat.  Plaut.  Bacch.  5,  2,  27. 
meus  est  istic  clam  mordax  canis.  Quod  est  graecum  Xa&QoSri- 
XT7JS  Kvcov.  vd.  Bekkeri  Anecdota  p.  50.  Ammian.  Marc.  15, 
3,  5.  «t  clam  mordax  canis  interno  vitio,  submissius  agitana 
caudam.  Ita  enim  scribendum  videtur ,  nisi  in  codicum  lectio- 
pe  interna  vitia  excidit  praepositio. 

8.  Non  raro  cum  altero  quodam  adverbio  compo- 
nitur:  certe  apud  scriptores  receutiores. 

Sueton.  Ner,  34.  abiecto  clam  iuxta  pugione. 

4.  Adverbium  quod  est,  cum  nominibus  coniun- 
ctum  et  genitivum  et  accusativum  et  ablativum  assumit. 
Genitivus  ad  graecum  modum  componitur.  Homer.  II. 
269.  Xcc'»Q7)  AaoiiiSovrog.  Eur.  Iph.  T.  1048.  C1017.)  Ac- 
cusativum  etablativum  localis  ratio  constituit:  nam  quod 
clam  agitur  aut  a4  aliquem  pertinet,  atque  rei  dissimula- 
tio  in  aliquem  convertitur,  aut  coram  aliquo  agitur. 
Frustra  enim  repugnat  Priscianus,  ipse  affirmans  loca- 
lia  adverbia  praeponi  casibus.  At  credo,  iis  magis  oblo- 
quitur,  qui  praepositionem  appellaverant.  Etiam  Rams- 
hornius  n.  149.  p.  283.  ablativum  intelligit  casum  con- 
ditionis.  Vtilur  ablativo  Plautus  quatuor  vel  quinque 
tantum  in  locis ,  accusativo  autem  saepissime  :  apud  Te- 
rentium  non  nisi  in  formulis  clam  te,  clam  me  occurrit, 
Cicero  nnmquam  cum  nomine  coniunxit,  neque  etian^ 
Caesar,  nec  Tacilus, 

Priscian.  14.  p.  988.  (Z,  30.)  clam  enim  magis.  adverbium 
est  1  quum  ncc  localem  habeat  aliquam  significationem ,  quam 
plerumque  praepositiones  possident:  et  qualitat^m  demonstret^ 
quae  in  adverbiis  inveniri  solet :  et  diminuatur  {diminuitur  Kr.^, 
quod  nulla  praepositio  habet,  ut  clanculum:  et  possit  (potest 
Kr.)  etiam  absque  casu  proferri ,  ut,  bona  aperte  facit,  mala 
autem  clam:  ct  quod  apud  Graecos  absquc  ulla  dubitatione  ad~ 
verbium   ent.      ]\ihil  mirum  tamen,   quod   pracponatur    casvd. 


92  CLAM.    CLANCVL™. 

quum  multa  adverbia  et  maiime  localia  et  apud  Graecot  et  apitd 
nos  soleant  casibus  praeponi,  quorum  pleraque  nostri ,  ttt  supra 
diximus ,  praepositiones  esse  dixerunt.  P.  998.  (6,  48.)  clam, 
iit  diximus,  apud  Graecos  adverbium  est,  apud  nos  auiem  ideo 
praepositio  accipitur ,  quia  et  casualibus  praeponitur ,  et  gravi 
accentu  pronuntiatur ,  ut  Terentius  in  Andria:  nec  clam  te  est 
quam  illi  nunc  utrneque  res  inutiles,  Potest  tamen  etiam  apud 
nos  adverbium  ostendi,  quum  verbo  invenitur  iungi ,  non  ser- 
viens  casui,  ut  T  irgilius  in  1.  Aen.  clam  ferro  incautum  su- 
jaerat  securus  amorum.  Aec  in  compositione  invcnitur.  Et  ad^ 
iungitur  non  solum  ablativo,  sed  etiam  accusativo,  teste  Do- 
nato.  Habet  tamen  etiam  diminutionem ,  quae  in  praepositione 
numquam  invenitur ,  in  adverbio  vero  est  quando,  ut  bene  belle, 
longe  longule :  sic  crgo  clam  clanculum.    Ita  Krehlius  edidit. 

Servius  in  Art.  Donati  p.  1798.  clam  praepositlo,  quam  Do- 
natus  intcr  ablativas  posuit,  scire  debemus,  quod  indifferenter 
pro  arbitrio  dicentis  et  ablativo  iungitur  ct  accusativo :   dicimui 
enim    clam  patre  et   clam  patrcm.     Eadem    etiam     Cledonius 
p.  1880.     Pomponius  in  Commento  artis  Donati  p.  399.    cl  am 
vult  remotam  esse  omnino.     Falsum  est ,  sed  est  utriusque  casus: 
ncc  utriusque  casiis,  sed  ambigui.     Aliud  est ,  esse  utriusque  ca- 
sus  nec   utriusque   casus,  aliud,    esse   ambigui.      j>am    si   dicas 
vtriusque  casus  esse  praeposiiionem  in  sc,  iungere  iUam  habes  ad 
Itgem  illarum  praepositionum ,   quae  nunc  accusativo  iunguntur, 
rtunc   ablativo,    —    Tunc    clam   patrem,    quando    ad   locum 
significat:    tunc  clam  patre,    quando  in   loco  significat.  — 
Sed  clam  ambigui  casus,    id  est,    licentiae  tuae   datur ,  ut  si 
velis  dicas  illam  cum  accusativo,  si  velis  dicas  illam  cum  abla- 
tivo,     Possum,  quando  volo  dicere  clam  amicos  fccit.     JSulla 
dlfferentia  est.     In   his    duplex   est    error.     Donatus    enim   non 
removit  clam  praepositionem.     Conf.  p.  1765.     Tum  rero  diffe- 
rentia   illa,    etiamsi  nsu  promiscuo  oblitterari  poterat,  tamen 
constat  certa    sua  ratione.     Bene  id  exposuit  Sorvius   in  Art. 
Gramm.    p.  532.      Vrsinns  Institut.    T.  1.   p.   1071.    et  T.  2. 
p.  434.  praepositionem  esse  contenderat,  cui  obloquitur   Peri- 
zon.  ad  Sanctium  1,  16.  p.  177. 

Plant.  Merc.  1,1,42.  illico  res  exulatum  ad  illam  abibat 
clam  patris. 

Plaut.  As.  5,  2,  92.  hie  senex  si  quid  clam  vxorem  suo  animo 
fccit  vohtpe.  Merc.  2,3,  26.  nihil  potest  clam  illum  haberi. 
Alia  multa  vid.  apud  Pareum  Lex.  Plaut.  Auctor  Belli  hi- 
«pan.  3,  2.  legati  clam  praesidia  Cn.  Pompeii  Caesarem  quum 
adiissent.  35,  3.  utroque  in  loco  editores  scripserunt  praesidio 
Tel    praesidiis.       Librarii    alU   interposuerunt   praeter.     vid. 


CLAM.    CLANCVLVM.  93 

Oudend,  35,  2.  clam  quemdam  Phtlonem.  Librarl!  addideront 
erga ,  editores  supposuerunt  ablativum.  16 ,  1.  a  Pompeianis 
clam  ad  nostros  tabellarius  est  missus.  Clarkius  restituit  sen- 
fium  deleta  Toce  ad. 

Flaut.  Merc.  3,  2,  2.  empta  est  amica  clam  uxore  mea  et 
filio.  Curc.  1 ,  3 ,  17.  Merc.  4,6,5.  uxor  viro  si  clam  domo 
egressa  est  foras.  Truc.  2,  1,  37.  In  Amph.  Prol.  107.  edi- 
tiones  antiquissimae  habent  is  amare  occoepit  Mcumenam  clam 
viro:  correxit  nescio  quis  virum.  Caes.  B.  civ.  2,  32.  non 
sibi   clam  vobis  salutem  fuga  petivit^i 

Apud  Cic.  ad  Att.  15,  1.  (2.)  in  antiquis  edlt.  legitur: 
quin  etiam  paullo  clam  iis  eam  vidi.  sLne  sensu ,  quem  non  re- 
Tocavit  Bosius  coniectando :  quin  etiam  Baulos  Cumis  eam  vi^ 
di.  Scribendura  videtur :  quin  etiam  paullulum  Cumis  eavi 
vidi.  Falsum  auctorem  produnt  verba  Respons.  in  Sallust. 
Ciceroni  adscriptae  15.  timens^  ne  facinora  sua  elam  voa 
essent. 

5.  Apud  comicos  et  quidem  apud  Terenlium  in  una 
Hecyra  legitur  formula  clam  te  est  pro  te  jugit.  Sed 
Plautus  adeo  dixit  mihi  clam  est  pro  me  latety  ignoro, 

Terent.  Hec.  2,  2,  19.  neque  adeo  clam  te  est,  quam  esse 
eum  laturum  graviter  credam.  3,  4,  10.  4,  1,  53.  4,2,  1. 
Flaut.  Mil.  3,  3,  9.  meretrjcem  commoneri,  quam  sane  magni 
referat,  mihi  clam  est. 

Alia  est  formula  clam  aliquem  habere ,  sicuti  Germani  dicunt 
vor  einem  gehcim  halten.  Terent.  Hec.  4,  4,  85.  ubi  vid. 
Donatu9. 

CLANCVLVM  diminutiva  forma  fit  ex  clam,  interpo- 
sita  C  littera ,  quemadmodum  nuncuhi  pro  numubi  di- 
citur.  Ex  vulgaris  sermonis  consuetudine  receperunt 
comici:  alii  scriptores  boni  non.usurpant.  Significatio 
non  nisi  colore  differt,  quo  secretum  designatur  sub- 
tilius. 

Notanda  videntur  ex  multia  haec  exempla :   Plaut.  As.  5 ,  2, 

31.  aucupemus  ex  insidiis  clanculum ,  quam  rem  gerant.   Men. 

3,  2,  13.  nequeo,  quae  loquitur,  exaudire  clanculum.     Ita  saepe 

et  proprie  de  auscultantibus.     Terent.  Eun,  3,  1,  20.  invidere 

omnes  mihi:  mordere  clanculum.    Phorm.   5,  6,   33.   cum  eius 

consuevit  olim  matre  in  Lemno  clanculum. 

Terent.  Ad.  1,  1,  27.  postremo  alii  clanculum  patres  quae 

faciunt,    quae  fert    adoiescentia ,   ea    ne  me   celet  consuefeci 

fiiium. 


94         CLAM.    CLANCVLVM.    COMMINVS. 

Recentiores  scriptores  novam  formam  fecerunt 
CLANCVLO,  taraquam  ablativum  acJiectivi  clancnlus, 
Apulei.  Met.  3.  p.  133,  5.  9.  p.  221 ,  13.  10.  p.  245,  26. 
Macrobius  Sat.  5,  18.  Araraian.  Marc.  21,  12,  13.  Nec 
negaverim  novum  usum  vocabuli  clanculus.  Nam  quod 
clira  in  Tertulliani  libro  de  Pallio  4.  legebatur:  certe 
iam  virum  alicuius  clanculo  junctus.  Salraasius,  quum 
in  codice  aliquo  inveuisset  c/6r/zc7///s,  scripsit  virum  ali- 
cui  clanculus  functus.  Verisimilior  fuisset  haec  corre- 
ctio  :  virum  aliquibus  clanculis  functus,  ut  clanculae 
dicerenlur,  quomodo  paullo  post  Lydia  clancularia. 

*  In  libris  scriptis  saepe  confunduntur  clam  et 
iam.  vid.  Heinsii  Advers.  p.  572,  Heyn.  ad  Tibull. 
1,9,  2.  4,6,  16. 


COMMINVS. 

lam  antiquo  tempore  cognitum  erat  vocabula  COM- 
Jmxvs  et  EMINVS  derivanda  esse  ab  manus,  Nam  vulga- 
rem  doctrinam  exponit  Beda  de  Orthogr.  p.  2331.  cum- 
minus  cum  gladiis  pugnaimis:  eminus  cum  lanceis: 
quia  illud  a  manu  non  recedit ,  hoc  e  manibus  erniH- 
tur,  Fronto  seu  quisquis  est  auctor  libelli  de  DifFerent. 
voc.  p.  2193.  (p.  469.  Mai.)  comminus  et  emimis  a  iaculis: 
quod  illud  a  manibus  non  recedit^  lioc  e  manibus  emit- 
titur.  Barthius  correxit  quando  illud:  sed  post  com- 
minus  excidisse  videntur  verba  a  gladiis.  Afque  fuisse 
olim  videtur  eliOim.  admiuus  verbum,  unde  factum  est 
adminiculum.  Tamen  analogia  non  oraui  ex  parte 
constat.  Potest  euim  hoc  adverbiuni  iis  adnumerari, 
quae  ex  norainibus  et  praepositiouibus  composita  sunt,  ex^ 
templo ,  obviam,  ilLico :  reliqua  autem  in  us  exeuutia 
omnia  formautur  a  verbis.  Comparari  igilur  dcbent 
intus ,  pugnitus ,  etiarasi  non  exacte  convenianl. 
Quodsi  Scahger  audiendus  esset ,  aufiquara  forraam 
emanu  haberemus  in  verbis  Ennii  apud  Festura  p.  428. 
quem  mea  comfninus  machaera  aique  Jiasta  hostivit 
emanu.  Vnum  Perottum  video  aliter  nec  prorsus 
inepte  sensisse,  quum  in  Cornucop.  p.  778.  ait:  „item 
a  maneo  fit  eminus  adverbiura ,  quocf  significat  delonge, 
quasi  ab  extraraanente  ,  et  comminus  >,  cpiod  significat 
deprope,  quasi  a  commanente,  hoc  est  siraul  maneute. " 


COMMINVS.  95 

Id  certe  tenendura,  vocabula  manere,  manuSy  minerei 
emlnere^  et  extei-na  ^nivziv,  fisvog,  Mann  omnia 
esse  ea  ratione  cognata,  qua  quid  dicitur  firraiter  consi- 
stere.  Prudenter  Corlius  ad  Sallust.  Cat.  60,  3.  scriptu- 
i-am  vindicat  duplicis  M,  quandoquidera  in  ceteris  a  con 
et  vei'bo  ab  m  incipiente  corapositis  constanter  geminari 
soleat.  Nam  quae  in  inscriptionibus  unara  litterara  ha- 
bent,  aut  a  brevitate  profecta  sunt,  aut  a  vulgari  pro- 
nuntiatione,  qua  consonans  altera  compensabatur  pro- 
ducla  vocali  antecedente.     Vid.  Gellii  Noct.  att.  2,  17. 

Derivatio  quum  admodum  dubia  sit,  quaeri  debet 
de  antiquitate  usus.  Atque  omnia  exempla  comprobant 
hoc:  antiquitus  non  nisi  unam  significationem  fuisse, 
qua  comminus  de  pugna  diceretur,  quae  gladio  aliove 
telo  manu  stricto,  vel  ipsa  raanu,  propinquo  ex  loco 
comraitterelur.  Quare  proprie  significat  GvGxfx86v ,  noa 
Gvveyyvg,  quod  habent  Glossae  Cyr.  Neque  vero  illo 
terapore  de  propinquitate  quacuraque ,  aut  de  quieta  re 
prope  adiacente  usurpabatur.  Opponitur  eminus  et 
procul:  nec  seraper  opus  est  verbo ,  quod  irapetura  et 
aggressura  denotet,  raodo  de  pugnantibus  serrao  sit, 
Hic  usus  per  orania  terapora  permausit :  novum  accessit 
tempore  Augusti. 

Hnnii  verba  Tide  snpra.  Cic.  de  Sen.  6 ,  19.  nec  emtnus  ha- 
Stis,  aut  comminus  gladiis  uteretur.  Ovid.  Met.  3,  119.  Cic. 
p.  Caes.  15,  43.  neque  conjlictu  corporum,  ncque  ictu  comminus, 
neque  coniectione  telorum.  p.  Planc,  33 ,  73.  Liv.  44 ,  35 ,  19. 
missilibus  procul  regia  auxilia  melius  pugnabant :  comminus  sta- 
bilior  et  tutior  aut  parma  aut  scuto  ligustino  Romanus  erat. 
i.  e.  iv  GvaraSdv  ftaxy.  Cic.  Tusc.  4,  22,  50.  videoenim  utrumque 
comminus  ictu  cecidisse  contrario.  Ovid.  Met.  12,  482.  comminus 
adgreditur :  lateriquc  recondere  duro  luctatur  gladium.  Lu- 
cret.  4,  1045.  namque  omnes  plerumque  cadunt  in  volnus:  et 
illam  emicat  in  partem  sanguis ,  unde  icimtir  ictu:  et  si  commi- 
nus  est ,  hostem  ruber  occupat  humor.  Quorura  sensum  nec 
Lambinus,  qui  versus  totos  damnat,  et  nescio  an  quisquam  alius 
perceperit.  Emissionem  seminis  poeta  esse  pntat  excitationem 
per  araoris  ictnra  et  vulnus,  et  sicuti  in  quocumque  ictu  ac 
vulnere  profluat  sanguis ,  et  pugnantes  ultione  et  sanguine  se 
expleant,  ita  in  coitu  apparere  vulnerationera  ab  utraque 
parto,  Cadcre  in  vulnus  dixit  pro  vulnerari:  unde  pro  ibi 
unde. 


96  COMMINVS. 

Dura  cst  dictio  Valerii  Flac.  1 ,  365.  Deuealian  certtu  ia- 
culis  et  commintts  ense  nobilis  Amphion. 

His  repngnare  ridebitiir  locus  Catulli  04,  108.  illa  "procul 
radicihus  exturbata  prona  cadit  latequc  et  comminus  obvia 
frangens,  Sunt  codices  sat  multi,  qui  hanc  scripturam  confir- 
ment :  tamen  plurimi  et  meliores  corrupta  habent  lateque  eum 
eius  omnia,  Tel  quaecumque  vis,  vel  quaccumvis:  ut  facile  per- 
cpiciatur ,  istam ,  quam  Scaliger  amplexus  est ,  iectionem  a 
correctore  quodam  esse  profectam. 

2.  Ab  armis  el  hostili  aggressn  translatum  est  voca- 
bulum  ad  aggressum  quemcumque  et  ad  alias  res  pro- 
pinquo  ex  loco  et  manu  quasi  agendas.  Et  cniiiminus 
accedere ,  ire  breviter  dicitur  pro  accedere  ad  hostera 
comminus  feriendum  vel  de  quacuraque  iufesta  inten- 
tione.  In  verbis  comminus  ire  construendis  et  dativo  et 
accusativo  locus  est,  vid.  Lachmann.  ad  Propert, 
p.  231. 

Metaphoram  ad  orationem  transtulit  Cic.  de  Divln.  2,  10, 
26.  sed  haec  fuerit  nobis  tamquam  levis  armaturae  prima  ora- 
tionis  excursio :  nunc  comminus  agamus. 

Cic.  ad  Att.  2,  2.  qui  me  epistola  petivit,  ad  te ,  ut  video, 
eomminus  accessit.  i.  e,  te  petivit  ipse  ,  ut  scriptorum  suorum 
lectione  molestisiima  te  conficeret.  Wielandus  bene  reddidit : 
dir  ist  er,  wie  ich  $ehe,  sogar  auf  den  Leib  geruckt.  Stat. 
Theb.  3,  100.  qui  comminui  ausus  vadere  contemptu  regis. 
aut  ita  scribendom  est ,  aut  contemptu  in  regem.  conf.  12,  180, 
6,  501. 

Ovid,  Fast.  5,  175.  in  apros  audet  et  hirsutas  comminus  ire 
leas.  vid.  Barth.  ad  Stai.  Theb.  11,530.  Livinei.  ad  Pro- 
j»ert.  2,  19,  (15,)  21.  non  tamen  ut  vastos  ausim  tentare  leo~ 
nes ,  aut  celer  agrestes  eomminua  ire  sues.  ubi  irc  simpliciter 
construitur  cum  accusativo :  ne  quis  cum  Forcellino  adverbio 
tribuat  vim  praepositionis.  3,1,  26.  jlumina  haemonio  com- 
minus  isse  viro.  sicuti  Silius  5 ,  560.  dignum  sese  ratus  in 
eertamina  saevo  comminus  ire  viro,  Sueton.  Caes.  63.  commi- 
nus  tendens ,  —  suppUcem  ad  se  recepit.  ubi  vid.  Burman. 
Apulei.  3Iet.  8.  p,  202.  canum  procaciores,  quae  comminus  con- 
tulerant  vestigium, 

Virgllii  Ge.  1 ,  104.  nemo  recte  interpretatus  est,  sed  omnes 
crediderunt  Servio,  qui  gallicam  loquutionem  a  poeta  adhi- 
bitam  existimat,  vid.  n.  5.  Quid  dicam ,  iacio  qui  semine 
comminus  arva  insequitur.  Servlua  explicat  statim ,  sine 
intermissione.    Quod  abhorret  ab  usu  VirgUii.    Vossiu»  inter- 


COMMINVS.  97 

pretatur:  prope,  etatlm  post  eum,  qui  lirat,  geu  occatlone  ee- 
mlna  operit :  quod  poetae  verbis  non  expressum  est.  Commi- 
niis  arvainserui  est  manu  exercere  terram,  manu  urgere,  eeu 
rastro. 

3.  Inde  ab  Augusti  teinpore  usus,  quem  notio  ar- 
mali  impetus  adstrinxerat ,  laxior  est  iactus.  Ponebatur 
euim  comminus  eodem  sensu,  quo  pj^ope ,  in  propiri- 
quo ,  ex  propinquo  dicebantur.  Atque  adeo  de  prae- 
sentia  usurpabatur  simpliciter. 

Ovld,  ex  P,  1 ,  5 ,  74.  quaeque  est  procul  urbe  Quirini ,  ad- 
spicit  hirsutos  comminus  Vrsa  Getas.  Stat.  Theb.  2,  215.  spe- 
cies  est  cernere  avorum  comminus  et  vivis  ceriantia  vultibus  aera. 
Tacit.  Hist,  1 ,  41,  viso  comminus  armatorum  agmine.  Quod 
Plinius  eo  traduxit,  ut  diceret  Ilist.  n.  11,42,97.  Romae, 
ubi  omnium  gcntium  hona  comminus  tudicantur.  I,  e,  oculis  sub- 
missa,  In  Gell.  13 ,  8.  oHra  legebatur  :  qui  sapiens  esse  rerum 
humanarum  velit ,  non  libris  salis ,  neque  disciplijiis  rhctoricia 
dialecticisque  opus  esse,  sed  oporiere  e^tm  versari  quoque  exer- 
cerique  in  rebus  commimis  noscendis  pcriclitandisque.  sed  Lam- 
becius  restituit  cod.  lectionem  in  rebus  communibus.  Val.  Flac. 
1,  263.  Herculeo  fert  comminus  ora  leoni.  Stat.  Tlieb.  13, 
248.  grave  comminus  aestuat    aiir  sordidus.  i.  e.    e   propinquo. 

Plin.  Hist.  n.  18,  28,  68.  aestate  enim  intcrlunio  neeesse  est 
cum  sole  nobis  proximo  cireulo  currat ,  igne  eius  comminua  re- 
cepto  candens.  cf.  5,9,  10,  Tacit,  Ann.  12,  12.  non  com- 
minus  Mesopotamiam ,  sed  fiexu  Armeniam  petivit.  Apulei. 
Met.  5.  p.  164,  1.  videsne,  quantum  tibi  periculum  velitatur 
fortuna  eminus?  ac  nisi  longe  firmiter  praecaves ,  mox  commi- 
nus  congredietur.     Vid.  Pricaeus  ad  Apolog.  p.  4, 

Plinius  adeo  scripsit  de  eauroctono  Hist.  n.  34,  8,  19,  10. 
fecit  et  puberem  Apollinem  subrepcnti  laccrtae  comminus  sagitta 
insidiantem.  sicuti  35,  3,  6.  similiter  Lanuvii,  ubi  Atalanta  et 
Helena  comminus  pictae  sunt  nudae   ab  eodem  ortifice. 

lurisconsulti  comminus  de  eo  dicunt,  qui  praesens  aliquid 
Bglt,  seu  qui  coram  aliquo  agit.  Pumpon.  in  Dig.  13,  7,  3. 
si  quasi  recepturus  a  debitore  tuo  comminus  pecuniam  reddidisti 
«i  pignus.  recte  Gesnerus :  de  manu  in  manum.  Cod.  lust. 
T ,  51 ,  3.  nisi  iudex  —  eomminus  partibus  constitutis  iuridica 
pronuntiatione  significaverit. 

4.  Poetae  recentiores  alia  via  redeunt  ad  primitivum 
sensum ,  dum  oomminus  usurpant  pro  ad  manus.  la- 
terdum  etiam  de  pugna  quacumque  dicebant,  ut  esset 

II.  7 


98  COMxMINVS. 

id  quod  armata  mann,  vel  in  acie,   in  qua  vir  virum 
legit. 

Valer.  Flacc.  5,  583.  mos  eoTnmtnus  arma  eemper  kabe- 
re  viro. 

Stat.  Theb.  10,  213.  non  comminus  Jiostes  sternendi:  hellum 
iacet.  Apulei.  Met.  2.  p.  122,  14.  comminus ,  si  vir  es ,  dirige. 
Verba  in  adspectum,  quae  absunt  a  codicibtis,  cur  defendantur, 
non  video :  comminus  est  stans  in  proelio. 

5.  Denique  etiam  temporis  propinquitatem  intelligi 
et  coTmninus  pro  illico ,  statim  positiim  esse  nar- 
rant  srammatici.  Servius  enim  ad  Vireil.  Ge.  1  ,  104. 
coiTLfninus ,  id  est,  statim ,  sine  intermissione.  vion, 
est  ergo  ex  propinqno ,  qui  significatus  frequentissi- 
mus  est  in  Cisalpina  Gallia:  vulgo  enini  dicunt  vade 
ad  eum,  sed  comniinus;  unde  P^irgilius  magis 
■patriam  consuetudinem  videtur  sequuius.  Veteres 
enimnon  in  tempore,  sed  ia  loco  comminus  pone- 
banty  id  est,  iuxta,  «^  es^  (Georg.  3,  374.)  commi- 
nus  obtruncantferro:  cui  contrarium  est  emi- 
nus,  id  est,  longe.  Haec  Bart]iius  ad  Slat.  Tlieb.  10, 
209.  mira  appellat,  nec  videtur  provinciarum  usus  a 
scriptoribus  receptus  esse.  Nam  VirgUii  verba  aiiler  esse 
explicauda,  supra  demonstravi. 

Venuleius  in  Dig;.  45 ,  1 ,  137.  coniinuus  actus  stipulantis  et 
promittcntis  esse  debet :  ut  tameri  aliquod  momentum  naturae 
intcrventre  possit :  et  comminus  rcspondcri  stipulanti  oportet. 
Godofredua  explicat:  e  vestigio :  Brissonius  autem  coram: 
quod  bene  se  habet. 

6.  Tertullianus  videbatur  Elmenhorstio  peculiari 
modo  comyninus  usurpasse  pro  eo,  quod  antiquior  la- 
linitas  per  voc.  dirtcto  expressit.  Sed  pertinet  hoc 
quoque  ad  universam  propinquitatis  notiouem,  estque 
recta  via  ad  rem  prope  accedens.  Tamen  recentior  usus 
simul  ea  hoc  nomine  comprehendit,  quae  nos  dicimus 
Verbis  unmiltelhar ,  geradehin. 

Tertull.  de  Poenitcnt.  3.  qnum  adulterum  non  cum  solum  de- 
finit,  qui  comminus  in  aJienum  matrimonium  cecidisset,  verum 
etiam  ilhim ,  qui  adspectns  concupiscentia  contaminc^set.  Hoc 
fit  ex  longinquo  ,  illud  e  propinquo. 

Apulei.  de  Mundo  p.  69,  3.  (p.  344.)  reetius  est  atque  hone- 
stiua   sic  arbitrari,    summam  illam  potestatem,   sa^raiam   coeli 


COMMODE.    COMMODO.    COMMODVM.      99 

penetralibus ,  et  illis,  qui  longissimc  separentur ,  et  proximis 
una  et  eadem  raiione  et  per  se  et  per  afios  opem  salutis  afferre 
neque  pcnetrantem  atque  adeuntem  specialiter  singula,  nec  in^ 
decore  attrectantem  comminus  cuncta.  Met.  2.  p.  117,  16. 
comminus  cum  re  ipsa  gnaviter  congredere. 

7.  Tertullianus  de  Carne  Christi  21.  accedam  adJmc 
cominius  ad  congressum.  Sed  ne  in  libris  quidem  con- 
stat  auctoritas.  Cod.  Pithoei  communius.  Gesnerus 
addit  „  metuo  ut  recte.  ** 


COMMODE.     COMMODO. 
COMMODVM. 

1.  1.  Verba  cum  modo  materiem  praelDuernnt  ad- 
iectivi  formandi  commodns ,  cuius  accusativus  vicem  ad- 
verbii  explet.  Commodum  autem  qunm  sit  et  aptuni 
et  probum  ac  bonum,  refertur  adverbialiter  ad  tempus 
opportunum ,  ut  indicet  rem  actam  convenire  cum  tem- 
pore  aut  cum  alia  re  agenda.  Nos  dicimus  grade,  Est 
vero  haec  vox  vulgari  sermoni  propria :  qnare  occurrit 
tantum  apud  comicos  et  apud  recentiores  scriptores. 

Plaut.  Amph.  2,  2,  37.  ad  aquam  praebendam  commodum 
adveni  domum  decumo  post  mense.  i.  e.  ut  convenit.  Trin.  5, 
2,12.  namque  hoc  commodum  orditur  loqui.  Mil.  4,4,  61. 
ccce  [autem  commodum  aperitur  foris.  i.  e.  ut  exspectabara. 
Symmach.  Epist.  2,  47.  appetehat  commodum  tempestiva  kora 
convivii. 

2.  Refertur  autem  haec  opportnnitas  ad  tempus  vel 
proximum  tel  praesens,  et  ad  id,  quod  nunc  modo  ac- 
cidit,  aut  pauUo  ante  vel  eodera  tempore  actum  est: 
ubi  nos  dicimus  eben.  Recentiores  utuntur  hoc  vocabu- 
lo  ad  tempus  distinctius  definiendum  pro  iunc  iam,  Vid. 
Beroald.  ad  Apuleii  Met.  1.  p.  22.  et  33.  Oud.  et  ipsum 
©udendorp,  p.  27. 

Plaut.  Cas.  3,4,3.  ad  td  Tiercle  ibam  commadum.  Terent* 
Phorm.  4,3,9.  id  cum  hoc  ageham  commodum.  «bi  Douatud 
fexplicat:  tantum  quod. 

Gellius  2,  2.  Taurus,  seciatoribtis  commodum  dimissis,  scdc- 
hat  pro  cubiculi  suiforibus.  Apul.  Met.  1.  p.  112,  22.  comm^ 
JufR  coenare  incipientem  invenio), 

1  * 


^OO      COMMODE.    COMMODO.    COMIMODVM. 

Apule!.  Met.  3.  p.  129.  commodum  punicantibus  phaleris  Au- 
rora  roseum  quaticns  lacertum  coclum  inequitabat-  4.  p.  151,  34. 
qui  commodum  domo  similiter  insequentes  processerant.  Florid. 
p.  341,  15.  quippe  adhuo  ars  ista  repertu  novo  commodum 
oriebatur. 

3.  Jta  collocantur  in  unum  tempus  duae  res ,  qua- 
rnm  altera  alteram  proxime  excipit.  Consequutio  sae- 
pissime  exprimitur  plusquamperfecto  :  coniunctio  qiium 
temporalem  obtinet  vim  in  altera  parte  sententiae.  Hanc 
vero  vulgarem  loquutionem  non  usurpabant  oratores. 
Cicero  eam  admittit  nounisi  in  epistolis.  Ceterum  di- 
versus  est  modus  caussae  vel  occasionis ,  ubi  quum  con- 
iunctivum  assumit, 

Flaut.  Stich.  2,  2,  40.  pcstqnam  me  misisti  ad  portum  cum 
luci  simul,  commodum  radiosus  ecce  sol  superabat  ex  mari. 
Alciatua  explicat  iam^  Lambinus  tantum  quod. 

Cic.  ad  Att.  13 ,  9.  commodum  discesseras  heri ,  quum  Trebcr- 
tius  venit,  13,  19.  13,  30.  10,  16.  commodum  ad  te  dederam 
litteras  de  pluribus  rebus,  qttum  ad  me  bene  mane  Dionysius  fuit. 
Apulei.  Met.  1.  p.l07,  15.  commodum  quieveram,  et  repente 
impulsu  maiore ,  quam  ut  latrones  crederes ,    ianuae  reserantur. 

Sytnmach.  Epist.  3,  50.  quum  tu  Romam  commodum  repetis, 
ego  me  in  secessu  suburbano  asscrui  lectioni.  Sed  1,  11.  quum 
iam  filiae  nostrae  dies  natalis  appeteret,  commodum  aderant, 
quae  muneri  miseratis. 

4.  Interdum  in  familiari  sermone  ponitur  de  modo 
opportuno,  non  inepto,  sed  certo  et  accommodato.  Idem 
est  quod  cerle,    Nos  diciraus  etiam  grade,  eben. 

Flant.  Merc.  1,2,  104.  si  istae  ibis,  commodum  obviam  ve- 
niei  patri.  i.  e.  certe,  grade  entgcgenkommen.  Cic.  ad  Att» 
13,  9.  commodum  enim  egeram  diligentissime.  i.  e.  tch  hatte 
eben  aufs  sorgsamste  verhandelt :  quod  non  retiilerim  ad  tem- 
pus.  Hoc  modo  esplicandum  puto  locum  Terentii  Heaut. 
Prol.  13.  Sed  hic  actor  tantum  poterit  a  facundia,  quantum 
iUe  potuit  cogitare  commode ,  qui  orationem  hanc  scripsit.  Ne 
nimia  offenderet  iactantia ,  aut  tantum  explicuerunt  nihil  am^ 
nlius,  aut  correxerunt  si  hic  actor.  Illud  recte,  eed  comprehenso 
vocabulo  commode,  quod  dicitur  pro  quantum  certe:  so  viel  — 
ela  eben. 

II.  Charisius  loslit.  gramm.  lib.  2.  p.  174.  de  ad- 
verbiis  in  e  et  in  o  exeuntibus  agens:  Par  est,  inquit, 
ut  in  muUis  generibusy  commodo  dictionis  eiusmodi, 


COMMODE.    COMMODO.    COMMODVM.     101 

vt  Plaut.  in  Frivolaria:  commodo  dictitemus, 
£t  p.  177.  Similiier  et  commodo  dixerunt ,  ut 
Flautus  in  Frivolariapro  commode.  Titinnius  in  luris- 
perita:  nunc  adeo  <^isam:  i^elle  rem  magnam 
aiebat  ses e  mecnm  loqui:  et  commodo  ec- 
cum  exit.  COb  raetrum  Scaliger  i^elle,  Gerh.  Vos- 
fiius  sese  omitlit.)  id  est  in  teinpore,  Sisenna  Milesia- 
rum  decimo  tertio:  eamus  ad  ipsum:  atqne  ijpse 
commo  do  departe  s  up  eriore  descendet  at. 
Nec  ratio  obstat  in  hac  ablaliva  forma,  neque  analogia 
deest:  quamquam  in  scriptoribus ,  qui  nunc  exstant, 
certa  occurrunt  exempla  pauca  vel  nulla.  ^onf.  I.  G. 
Vossius  de  Analogia  4,  19. 

Palmerius  in  Plaut.  Trin.  5 ,  1 ,  2.  scribendnm  ccse  snsi»- 
catur  :  commodo  ea,  quae  ctipioy  eveniunt.  pro  commoda.  Her- 
niannu9  correxit  commode.  Plaut.  Mil.  4,4,  61.  vulgo  lege- 
batur  eommodo  aperitur  foris.  eed  codd.  et  edit.  princ.  commo- 
dum,  quod  Lindemannus  restituit.  Schwartzius  in  Turseliino 
ecripsit  commode. 

Manutius  ad  Cic.  Epist.  1,  1.  „quod  commodo  rem  faeere 
jtossis.  commodo  inquit  pro  commode  antique  dictum :  in  quo 
dubitatum  a  nonnullis  miror,  quasi  commodo  adverbium  esse 
non  possit :  nisi  diligens  antiquitatis  observator  Charisius  ad- 
monuisset,  Caesaris  tamen  ad  Ciceronem  epistola  doceret. 
Quum  Furnium ,  inquit ,  nostrum  tanttim  vidissem ,  neque  allo- 
qui ,  neque  audire  me  commodo  potuisset.  "  At  in  lioc  loco  (ad 
Att.  9 ,  6.)  legitur  meo  commodo :  in  illo  quantum  discrepent 
librl,  constat.  Aut  commode  scribendum  est ,  aut  commoda 
reip.  ut  exhibet  edit.  rora.  Quod  incommodo  in  Bruto  4,  17. 
comparant ,  aliam  habet  caussam  in  praecedente  tjto  commodo. 
Restat  igitur,  quod  in  Scnecae  Epist.  70,  16.  legitur:  quum- 
que  commodo  mori  non  licuissety  nec  ad  arbitrium  suum  instru- 
menta  mortis  cli^erc:  obvia  quaeque  rapuerunt.  quod  quiim- 
quam  explicant  dc  iis ,  quibus  asservatis  non  licuerit  commo- 
de  mori,  equidcm  non  video  ,  cur  tales  intelligam.  Seneca 
loquitur  tantum  de  hominibus  vilissimae  sortis ,  quibus  dcsint 
cummodac  mortis  viae.  Quo  sensu  nemo  alius  dixit  commodo 
pro  commode.     Conf.  Kellmann  ad  Nolten.  p.  2154. 

III.  CommocZe  praeter  eas  significationes ,  quas  cum 
adiectivo  comraunes  habet,  etiara  ponitur  ulroque  mo- 
do ,  quo  commodum  usurpatur  de  tempore ,  atque  adeo 
componitur  formula  comynode  quum.  Tamen  numquam, 
ut  videtur ,  a  Cicerone  oratore  dictum  est. 


102     COMMODE.    COMIMODO.    COMMODVM. 

Flaut.  Trin,  2,  3,  9.  commode  ipse  exit  Leshonicus. 
Cic.  ad  Att.  2 ,  12.  emerserum   commode    ex   Antiati  in  Ap^ 
piam  ad  Tris  Tabernas,  —    quum  in  me  incurrit  Iloma  veriiens 
Curio  tneus. 

Cic.  in  Verr.  3 ,  25 ,  61.  adducitur  a  Veneriis  atque  adeo  at- 
trahitur  Lollius  commode,  quum  Apronius  e  palaestra  rediisset. 
Ad  haec  Schiitzias :  ,,  Tulgo :  attrahitur  Lollius  commode, 
guum  Ap.  eeneU  inepto.  Rescripsi  commodum  quum  (^als  so 
€6en).  "  Haec  reiicicns  Orellius:  „commode  quum  nostris  sal- 
tem  in  codd.  aliquoties  reperitur  eodem  eonsu  atque  illad. " 
Vellein  adiecissct,  quo  illud  aliqu  oties  spectet.  Equidera  unum 
illum  locum  novi.  Id  vero ,  quod  Schiitzio  placuit,  Cicero 
'  concepisset  hoc  modo :  commodum ,  quum  Apronius  rediit, 
Quare  recte  legitur  commode,  quod  ad  superiora  pertinet,  ut 
sit  eensus :  attrahitur  commodo  i.  e.  apto  terapore ,  quoniam 
Apronius  e  palaestra  redierat  et  in  triclinio  decuhuerat.  Sic 
Cicero  ad  Att.  13,  9.  dixit:  tv-ACitqco$  ad  me  venit ,  quum  ha- 
berem  Dolabellam ,  Torquatus,  Neque  aliter  Syramachus  loco 
supra  allato.  ApudApuIeium  Florid.  loco  p.  100.  apposito  alii 
codd.  praebent  commode. 

CONFERTIM. 

CoKFERTIM  adverbium,  cuius  origo  per  se  patet, 
apud  anliquos  scriptores  non  nisi  de  re  militari  usurpa- 
batur  ad  significanda  ea,  quae  a  militibus  iu  turma  et 
denso  ordine  agebantur,  ut  esset  i.  q.  turmatim.  Quo- 
circa  occurrit  in  narrationibus  bellicis. 

Sallust.  lug.  50,  5.  non  confertim,  neque  in  unvm  sese  reci- 
piebant ,  sed  alius  alio  quam  maxime  divorsi.  Liv.  31 ,  43 ,  3. 
guia  non  excedunt  temere  ordinibus  suis,  sed  confertim  etpugnant 
et  cedunt, 

Sed  Liv.  21 ,  8 ,  9.  itaque  quo  acrius  ct  confertim  magis 
utrimque  pugnabatvr,  eo  plures  vulnerabantur.  codices  prae- 
bent  pugnabant ,  duo  eonserti  et  confercti:  Gronovius  correxit 
conferti  pugnabant.  Livius  adverbium  cura  nomine  adiectivo 
eaepe  conimixit :  at  scmper  adverhium  secundum  locum  ohti- 
net  prope  verham,  veluti  2,  30,  11.  effusi  et  contemptim 
pugnabant:  nec  placet  collocatio  triura  adverhioruiu.  Quare 
cerie  confertim  restituendnm  est. 

Confertius  dixit  .4iaraian.  I^Iarc.  24,  7,  7.  quasi  a  conferte, 
quod  olim  etiam  legehatur  81,  15,  4. 


CONFESTIM.  lOS 

GONFESTIM. 

CoNFESTiM  cum  verbo  festinare  cognatione  co- 
haerei"e,  iam  veleres  grammatici  intellexerunt.  Hoc 
verbum  Verrius  Flaccus  nfando  perinepte  deduxit,  nec 
malto  melius  Gellius  16,  14.  illum  vituperaus,  fesli- 
iiare  esse  dixit  quasi  fessum  esse.  Vossius  etymologus 
bene  cognoverat  yero  esse  fundamentum,  e  quo  de- 
sumptum  esset  Jertus ,  fertim,  festbn,  festlnare,  sed 
in  explicatione  ad  feriiis  alterum,  quod  est  Si  farcire, 
aberrabat.  Acutius  hanc  rem  perspexit  Doederlinus  Ety- 
molog.  Tom.  2.  p.  131.  quem  vide.  Confestini  igilur 
proprie  non  significat  continenter  aut  sine  interraissio- 
ne,  sed  smQ  movdi ,  unverzuglich.  Id  autem,  quod  sine 
mora  fit,  opponi  potest  ei ,  quod  intercedeute  quiete  fit 
ex  iutervallo. 

Novam,  sed  parum  probaLilem  rationem  proposuit  Linde- 
mannus  de  Adverbio  4.  p.  20.  his  verbis :  „confestim  antiquum 
est  proprie  eignificans  una  cum  iwce,  vel  simul  cum  luce.  Vt 
enim  profeslus  est  remotus  a  festo ,  sic  confestus  est  una  cum 
festo. "  Quae  quo  modo  per  se  constent,  et  cum  usu  ipsiu3 
vocabuli  conveniant,  equidem  non  pei*spicio. 

Charisius  p.  176.  confesiim  pro  coniinuo  et  sine  tntervallo, 
sed  iugi  festinationis  studio  pergentis.  Sallust.  lib.  fecit  ut 
nu  nciis  confestim  lugubribus.  Vbi  Statilius  Maximus, 
ordine,  inquit,  et  sine  intermissione.  Sisenna  Mihsiarum  XIII. 
confestim  sequut  a  esi. 

Cic.  Phil.  5,  12,  31.  rem  administrandam  ariitror  sine  ulla 
mora  et  confestim  gerendam.  Virgil.  Aen.  9,  230.  tum  ISisus  et 
una  Euryalns  confestim  alacres  admittier  orant :  rem  magnam 
pretiumque  morae  fore.  quorum  verborum  duplex  quura  sit  ex- 
plicatio,  altera  haec  praestat :  rem  magnam  esse,  et  moram  in 
hac  re  fore  magui  momenti.  Cic.  p.  Cluent.  §7 ,  192.  quum 
appropinquarc  huius  iudicium  ei  nuntiatum  est ,  confesiim  huc 
advolavit,  ne  aut  accusatoris  diligentia,  aut  pecunia  testibus 
deesset.  Phil.  2,  81,  77.  Caesar  B.  gall.  5,  18.  Caesar, 
praemisso  equitaiu,  confestim  legiones  subsequi  iussit.  4,  33. 
,  Curt.  4,  12,  1.  ille  quidem  confestim  Mazaeum  cum  tribus  equitum 
millibus  ad  itinera  occupandapraemisit.  Cornel.  Epam.4,  3.  ar- 
gentum  huic  redde :  nisi  id  confestim  facis ,  ego  te  tradam  ma- 
gistratui. 

Civ.  de  Inv.  I,  28.  cetera,  quae  factum  aliquod  simililer 
confestim  aut  cx  intervallo  solent  consequi.  2,  12,  42. 


104  CONFESTIM.    CONTINVO. 

In  aliquibus  locis  pro  statim,  alsbald ,  vel  pro 
paullo  post ,  mox  positura  est. 

Cornel.  Paus.  5,  4.  hic  quum  semianimis  de   iemplo  elatm 

esset ,  coiifestim  animam  efflavit. 

Sicuti  rerum  consequutio  in  Iiis  vel  per  ablativos, 
vel  per  qnum  exprimitur,  ita  etiam  forraula  facta  est 
confestim  ut ,  quemadmodum  continuo  ut ,  statim  ut 
dicitur. 

Scct.  Aug^.  10.    confcstim  ut   j4pollonia  rediit,    Brutum  Cas- 
siumque  —  lcgibus  aggredi  statuit. 


CONTINVO. 

CoNTixvo  adverbium  eara  significationcra ,  qnara 
sibi  innatam  habet,  non  exuit  quidem ,  sed  peculiari 
modo  ad  temporis  successum  refert.  Nam  quum  con- 
tinuum  id  dicatur,  quod  nullo  interiecto  spalio  nuliave 
a!ia  re  intercedente  profertur,  aut  perpeluum  est,  id 
tamen  veteres  scriptores  adverbiis  continue  et  continen- 
ter ,  non  adverbio  continuo  exprimunt.  lioc  enim  non 
ponitur  nisi  de  duabus  rebus  continuo  terapore  se  at- 
tingentibus,  pro  statim,  nullamora  intcrposita,  Nos 
sogteich,  alshald. 

Alfter  visnm  est  antiquis  g^rammaticia.  Servius  ad  Virgll. 
Ge.  1,  60.  continuo  has  legcs  aeternaque  focdera  certis  imposuit 
vatuTu  locis/\  iugiter  in  aeternum,  cd  pcrpetuiim,  sicut  sequentia 
indicant.  Philargyr.  ad  Ge.  3,36G.  continuoque  greges  villia 
lcge  mollibus  albos.]  continuj  pro  perpetuo :  semper  enim  koo 
fieri  debet.  Vtioque  in  loco  significat  statim.  conf.  n.  2.  ct  6. 
Turseliiuus  notavit  continuo  pro  assidue  barbarum  esse. 

Virgil.  Ge.  4,  548.  haud  mora:  continuo  matris  praecepta 
facessit.  Terent.  Ad.  2,1,  17.  ne  mora  sit ,  si  innuerim,  quin 
pugnus  continuo  iri  mala  hacreat.  Cic.  p.  Ilosc.  Cora.  6,  17. 
nonne,  ut  ignis  in  aquam  coniectus  continuo  restinguitur  et  re- 
frigeralnr,  sic  rcfervens  falsum  crimen  iii  ^Jurissimam  et  castis~ 
simam  vitam  collalum  statim  concidit  et  exstinguitur?  Cic.  ad 
Att.  12,  1.  utinam  continuo  ad  compleium  meae  Tulliae,  ad 
osculum  Atticac  possim   currerc. 

Cic.  ad  Fam.  16,  10,  2.  iam  ad  td  biduum ,  quod  fueria  t« 
via^  dum  in  Cumunum  venis .  acccdent  cnntinuo  ad  rcditum, 
dies  quinque.    Ego  iii  Formiuno    a.    d.    III.   calend.  esse   volo. 


CONTIjSTO.  105 

h.    e.  nnlla  mora   interposlta:    nam    certo    die  in  Formiano 
esse  volo. 

Quinctil.  10,  7,  2.  slquidem  {nnumerahiles  aceidunt  subitae 
necessitates  vel  apud  tnaoistrattis ,  vel  rcpraescntatis  iudiciis  ccn- 
tinuo  agendi.  i.  e.  nullo  tempore  meditationi  concesso. 

2.  Quare  dicitur  de  terapore  proximo,  quod  noa 
Jonge  distat ,  sea  de  lempore  paullo  post  futuro.  Qnod 
Graeci  dicunt  avxivM,  dequo  vid.Hoogeveen.  Atqueusur- 
patur  de  eo ,  quod  cura  ipso  rerura  ortu  exsislat,  aut 
quod  cum  re  apparente  cohaereat  ab  initio, 

Cic.  Acad.2,  1,  I.  deinde  absens  facius  aedilis,  eontinno  prae^ 
tor:  licebat  enitn  celcrius  legis  praemio.  i.  e.  non  legitimo  tem- 
porc  post  dnos  annos.  Lael.  3,  11.  qiii  summam  spem  civium^ 
quam  de  eo  iapi  pucro  habuerant,  eontinuo  adolescens  incredibili 
virtute  superavit. 

Cic.  ad  Att.  9,  15.  quidquid  egero ,  contimto  scies.  Tercnt. 
Enn.  3,  2,  39.  hoc  prius  introducam ,  et  quae  volo  simul  impc- 
rabo:  postca  continuo  exeo.  Andr.  1,5,  62.  hanc  mt  m  ma~ 
num  dat:  mors  continuo  ipsum  occupat, 

Cic.  Tusc.  4,  18,  42.  perturbationes ^  amplificatae  certe,  pc- 
ttiferae  sunt:  igitur  etiam  susceptae  eontinuo  in  magna  pestia 
parte  versantur.  de  Fin.  3,9,  32.  quidquid  enim  a  sapiente 
proficiscitur ,  id  coniinuo  debef  explctum  esse  omnibus  suis  parti- 
bus.  Nam  ut  peccatum  est  patriam  prodere ,  parcntes  violare, 
fana  depcculari,  quae  sunt  in  effectu:  sic  timere,  sic  moerere, 
sic  in  libidine  esse  peccatiim  est ,  etiam  sine  cffectu.  Verum 
ut  haec  non  in  posteris  et  in  eonsequcntibus ,  sed  in  primis  eon- 
tinuo  peccata  sunt ,  sic  ea ,  quae  proficiscuntur  a  virtutCf 
susceptione  prima,  non  perfectione ,  recta  sunt  iudicanda. 

3.  Quod  ita  cum  aliqua  re  cohaeret,  semper  fieri 
videtur.  Quare  utnntur  verbo  continuo ,  qui  indicare 
volunt  re  aliqua  exsistente  vel  incipiente  aliara  non  ces- 
sare ,  sed  semper  accedere.  Similiter  nos  dicimu.s  an— 
genhUcMlch»  Haec  raaxime  iu  serraone  famiiiari  ob- 
veniunt. 

Cic.  ad  Fam.  9,  14.  neminem  eonveni,  —  quin  omncs,  quum 
te  summis  laudibus  ad  coelum  extulerunt,  mihi  continuo  maxima» 
graiias  agant.  i.  e.  illico,  simul  ag-ant  Bemper. 

Quinctil.  9,  1,  11.  quum  in  eosdem  casus ,  aut  tempora  aut 
numeros  aut  etiam  pedes  cotitinuo  quis ,  aiit  certe  nimiuni  fre- 
quenter  incurrit.  praeciperc  solemtis  variandas  figuras  esse.   Cum 


106  CONTINVO. 

Beglo  Burmannua  scripserunt  continue,  quod  ob  ipsum  voc. 
incurrit  displicet.  At  continuo  est  statim,  si  modo  loquitur,  et 
hoc  est  semper.  2,  20,  3.  qualis  illius  fuit ,  qui  grana  ciceria 
ex  spatio  distante  missa  in  acum  continuo  et  sine  frustratione 
inserebat.  Spaldingiua  dubitat,  ad  seriem  granorum  iu  una 
acu  contlnuatorum,  an  ad  iactus  continuationem  spectetur. 
Neutrum  potest ,  sed  scribendum  esset  continue.  Continuo  au- 
tera  est  uno  iactu ,  non  cessante  effectu. 

Terent.  Andr.  3,2,  24.  sed  si  quid  narrare  oceepi,  continuo 
dari  tibi  verba  ccnses.  i.  e.  da  denkst  du  gleich.    £un.  1,  2,  24. 

4.  Quum  duarum  rerum  succedentium  ratio  hoc 
modo  signiticetur,  fiunt  formulae  compositae  verbo- 
rum  quum  —  continuo ,  nt  —  c. ,  nbi  —  c. ,  simul- 
ac  —  c.  in  quibus  coniunctio  aut  praecedit  aut  sequi- 
tur.  Vnde  contractu  magis  forraula  facta  est  conti- 
nuo  ut. 

Vid.  Cicer.  et  Terentii  loci  modo  allati. 

Terent.  Hec.  5,  3,  15.  aderit  continuo ,  hoc  uhi  ex  te  audi- 
verit.    Heaut.  2,  3,  35. 

Cic.  de  Orat.  1,  26,  121.  quod  continuo  consilium  dimiserit, 
stmulac  me  fractum  ac  debilitatum  metu  viderit. 

Cic.  in  Verr.  4,  22,  48.  is^e  continuo  ut  vidit,  non  duiitavit 
illud  insigne  penatium  hospitaliumque  deorum  ex  hospitali 
mensa  tollere. 

5.  Laurentius  Valla  Elegant.  2 ,  30.  quod  docuerat, 
non  continuo  et  non  statim  significare  non  ideo,  id  Vor- 
stius  de  Latin.  falso  susp,  18.  p.  188.  proprium  tri- 
buit  enuutiationibus  couditionalibus,  quasi  abundanter 
adderetur  coniinuo ,  sicuti  in  Germanorum  nicht  als- 
hald.  £t  ita  etiam  illico  usurpatur.  Neque  universa 
ratio  verbi,  quara  illustraviraus,  mutatur  addita  nega- 
tione,  sed  conlinuo  indicat  nexum  rernm  proximum 
aut  necessarium,  nulla  conditione  iutercedente.  Quare 
Varro  de  Ling.  lat.  8,  27.  dixit:  neque  ideo  statim  ea  in, 
omnihus  cerbeis  est  sequenda. 

Cic.  Tusc.  3,  19,  45.  ego  summum  dolorem  — ■  non  coniinuo 
dico  esse  brevem.  3,  3,  5.  quum  —  ncc  omncs,  qui  curari  se 
passisunt,  continuo  ctiam  convalescant. 

Cic.  de  Orat.  2 ,  48 ,  199.  si  illae  seditiones  saluti  huic  civi- 
iati  fuissent ,  non  continuo ,  si  qui  motus  populi  factus  esset ,  id 
C,  Norbano  in  nefario  crimine  —  esse  ponendum.    p.  Roec.  Am. 


CONTINVO.  107 

33,  94.  non  continuo,  si  me  in  gregem  sicariorum  contuli,  sum 
sicarius.  Gaius  Instit.  2,  204.  quod  autem  ita  legatum  esf, 
post  aditam  hereditatem  ,  etiamsi  pure  legatum  est ,  non  ut  per 
vindicationem  legatum  continuo  legatario  adquiritur ,  sed  nihilo- 
minus  heredis  est.  Manil.  2 ,  345.  nec  quum  sunt  forte  qua- 
drata,  continuo  inter   se  servant  commercia  rerum. 

Cic.  de  Fin.  4,  27,  75.  aeque  enim  contingit  omnibus  fidi- 
hus ,  ut  incontentae  sint :  Jllud  non  continuo ,  ut  aeque  incon- 
tentae. 

Quinctil.  9,  2,  84.  continuone,  si  ille  siulte  cogitavit,  nobii 
quoque  stulte  dicendum  est  ?  Cic.  Tusc.  3 ,  18 ,  40.  si  malo  co- 
reat,  continuone  fruitur  summo  bono? 

6.  Graecae  llnguae  auctores  quum  vidissent  avrtxa 
ab  initio  sententiae  saepe  in  probandis  argumentis  poni 
pro  exempli  gratia  (vid.  Ernest.  ad  Xenoph.  Mem.  4, 
7,  2.  Ruhnken.  ad  Tiraae.  p.  56.),  Koenius  in  notis  ad 
Gregor.  Cor.  p.  194.  (416.  Schaef.)  hunc  usum  ad  Lati- 
nos  translatum  esse  putabat,  atque  in  eumdem  modum 
esse.  expHcandum  locum  Virgihi  Ge.  1 ,  356.  continuo, 
ventis  surgentihus  aut  jreta  ponti  incipiunt  agitata. 
tumescere  etc.  cui  alii  addiderunt  1,  60.  1,  169.  3,  75. 
4 ,  254.  At  primum  avriKa  non  poterat  ita  ,  ut  illi  fece- 
runt,  explicari,  sed  significat  rem,  quae  coraprobationi 
inservit,  in  promptu  esse.  Tum  vero  in  illo  Virgilii 
loco  dicitur  natura  imposuisse  leges  prirao  ortu.  Deni- 
que  in  reliquis  signihcat  statimy  gleich,  vel  statira  a 
principio,  gleichanjangs.\e\u\.i  1,169.  continuoin  silvis 
magna  vi  flexa  domatur  in  burim,  i.  e.  gleich  imTJ^alde, 

Sic  Georg.  3,  75.  continuo  pecoris  generost  jinllus  in  arvis 
altius  ingreditur.  intellige  equura  adhuc  puUura ,  qui  statira 
in  priraa  iuventute  generosae  prosapiae  indolem  declarat  in- 
gressu.  4,  254.  continuo  est  aegris  alius  color.  i.  e.  iam  inci- 
piente  aegritudine. 

Oclisnerus  in  Eclog.  Cic.  p.  104.  probasse  Tidetur  senten- 
tiam  Koeaii,  argumeutis  tamen  novis  noa  gubstructis. 

CONTRA. 

CoNTRA  formatum  esse  videtur  ex  conterus^  sicuti 
extra ,  supra ,  infra  aliaque.  Conf.  T.  I.  p.  390.  Ha- 
bemus  enim  etiam  contro  in  coniroversus :  sicuti  dicitur 
intra  et  intro.  Neque  negari  potest,  con^  quod  subest, 
antiquam  formam  ess»  verbi  cam.   Primitiva  enim  signi- 


'  108  CONTRA. 

ficatio  id  complectitur,  quod  apparet  in  aequali  positio- 
ne,  in  qua  unura  ad  alterum  refertur  recta  iJDea,  et 
utrumque  una  regione  contioetar.  Aliae  opiniones,  qui- 
bus  Vossius  a  contiior ,  Scheidins  ad  Sanctium  p.  227.  a 
contus ,  Ang.  Caninius  ex  transposito  verbo  avny.ov  de- 
ducebant,  oranes  falsae  sunl.  Verum  vidit  Scaliger  de 
Caussis  lat.  ling.  c.  155. 

A1)!atlvara  formam  ryllaba  extrcma  prodit.  Ea  enim  pro- 
ducitur.  Et  quae  brevem  exhib^nt,  exempla  sunt  i?tiud  aeta- 
tis ,  in  qua  plurima  prosodiae  pars  accentu  regebatur ,  aut 
debentur  negligentiae  recentissimorura  scrlptorura.  Ennius 
apud  Varron.  de  Ling.  lat.  6,  2.  quis  pater  aut  cognatus  volet 
jios  eontra  tueri?  Attius  apud  !!Macrob.  Sat.  6,  1.  quum  neque 
tueri  contra  aeque  affari  queas.  Ita  Vossiu^  scripsit  Art.  gram. 
2,  24,  p.  266.  ante  Hermaunum  ,  Opusc.  T.  3.  p.  121.  Apud 
Lucretium  1,  467.  dudura  restitutum  est:  ne  forte  hacc  per  se 
CQo^ant  nos  esse  fateri,  pro  contra  falsri.  Sed  Manilins  2,  253. 
eontra  iacet  cancer  paiulam  distentus  in  alvum,  ubi  Bentieiug 
emendavit  strata  iacent,  Stoeberus  excusat  vitium  doctae  neg- 
ligentiae  nomine :  Gesnero  videbatur  iacet  per  dialysin  le- 
gendura  esse  tribus  syllabis.  Auson.  Praefat.  Theodo!».  16. 
saepe  mora  est ,  quotiens  contra  parem  dubites.  Exemplura, 
quod  grammatici  afferunt  ex  Phaedr.  3 ,  2 ,  4. ,  non  huo  per- 
tiaet. 

Ab  initio  tinus  erat  adverbii  usus.  Qnare  apud  co- 
micos  praepositio  nusquam  occurrit,  nisi  in  una  ea  for- 
mula,  quae  mutationis  occasionem  suppeditasse  videtur. 
Quura  enira  dicere  .solerent  adstare  aLiquetn,  his  addi- 
derunt  contra:  unde  factura  est  coiitra  aliquem  adstarey 
ut  legitur  apud  PlautumPers.  1,1,  13.  Significatio  igitur 
adversae  contentionis  apud  antiquiores  scriptores  non- 
dum  expriraitur  praepositionis  forma.  Vnde  etiam 
postea  saepe  factum  est,  ut  confra  ante  accusativum  no- 
jninis  poneretur,  quod  non  cohaereret. 

Quod  in  lexlcls  e  Plauto  affertur :  se  contra  disciplinam 
mcam  gesserint,  Traiani  sunt  verba  ia  Epist.  Pllnii  10,  82. 

Praepositionem  etiara  cum  dativo  cor.^trui ,  falsis  exemplis, 
quae  adversativum  sensum  habercnt,  demonstrare  volnerunt. 
Plaut.  Stich.  5, 7,  4.  corruptione  laborat.  vid.  infra  IT.  5.  Mil.  2,  2, 
43.  quem  dolum  doloso  conira  conservo  parem.  advcrbiura  est, 
quod  cum  verbo  cohaeret.  Neque  in  formula  contru  aurn,  au- 
ro  contra  datlTum  aguoscimus,   sed  ablativum,  qno  pretium 


CONTRA.  109 

exprlmi    flolet   (vld,    Ramshorn.    Gr,  144,  7,),    adiecto    ad- 
verbio. 

I,  1.  Ratio  ,  qua  omnis  usus  liuius  verbi  constitui- 
tur,  duplex  est.  Atque  priraum  dicitur  de  re  in  loco 
adverso  posita,  ut  sit  i.  q.  adversus,  ex  adverso  ,  e  re- 
gione,  germanicum  gegenilher,  gallicum  vis  a  vis.  Conf. 
Tom.  J.  p.  180.  Ita  usurpatur  et  adverbium  et  inde  a 
Varronis  temporibus  etiam  praepositio. 

Frlscian.  14.  p.  976.  stmiliter  contra  quando  jtora 
significat,  loco  liraepositionis  est  accipiendum ,  ut,  conira  con- 
cionem  Metdli;  qiium  vero  to  i^Evtcvziccs,  quod  proprium  est 
eius,  signijicat,  adverbium  est  sine  dubio  ,  ut  ego  in  hanc  par- 
tem  specto,  tu  contra.  Quae  quam  parum  sufficiant,  non  ceit 
quod  demongtrcm.  Charislus  p.  207.  contra  et  adversiis  ita 
differunt,  quod  contra  ad  locum,  ut  contra  hasilicam,  advcrsus 
ud  animi  motum ,  ut  adversns  illum  facio.  Interdum  aulem 
promiscue  accipitur. 

Liv.  5,  37,  8.  iam  omnia  centra  circaque  hoslium  plena 
vrant.  ubi  nihll  emeudandum  est. 

Prlmariam  gignificatlonem  expressam  video  iu  Pllnii  Ilist. 
n.  18,  33,  76.  contra  mediam  facieni  meridies:  ct  paullo  post: 
^rui/m  minima  umbra  contra  medium  fiet  hominem.  i.  e.  recta 
linea.  5,9,  10.  contra  perpendiculum  fontis  sidcre  stante. 

Caes.  B.  gall.  3 ,  9.  auxilia  ex  Britannia ,  quae  contra  eas 
regiones  posita  est ,  arcessunt.  4,  20.  7,  62,  8.  qui  praesidio 
contra  castra  habieni  erant  relicti.  B.  civ.  3,  23.  insulamque, 
^uae  contra  brundisinum  portum  est ,  occupavit.  LIv.  3,  26,  8. 
contraeum  ipsumlocum,  ubinuncnavalia  sunt.  38,4,5.  castellum 
loco  edito  contra  arccm  cbiecit  24,  41,  5-  ubi  vid.  Drakenb.  et 
ad  5,  37,  8.  87,  15,  7.  pacatis  contra  insulam  suam  terris^ 
ubi  alii  libri  ciixa:  at  recte  dlcltur  contra  insulam  dc  terria 
ab  adversa  una  parte  obiectis.  vld.  Drakenb.  ad  h.  1.  Plin. 
Hist.  n.  6,  23,  26.  contra  insulam  distans  LXX  stad.  Alexan- 
dria.  Alla  Vossius  et  Burmann.  ad  Vellei.  Pat.  2,  76,  3.  qui 
tamen  frustra  laborant  in  defendendia  verbls :  sed  pax  contra 
Brundisium  composita.  Recte  emendavlt  Rhenanus  circa.  Alia 
Oudendorp.  ad  Frontin.  1,4,7.  et  ad  Caes.  B.  gall.  8,  41,  2w 
et  Davis.  ad  Bell.  hisp.  27.  Celsus  4 ,  5.  id  quod  contrd  slO" 
machum  est.    7,  7.  atrumento  notare  eas  contra  tempora. 

Plinius  Illst.  n.  37,  7,  25.  eosdem,  —  tonira  radios  solin  et 
tcintillare.  cf.  6, 22.  quod  est  37,  6 ,  10.  adversis  posita  soiis  ra- 
diis.     Columell.  7,  3,  8.  ea  poni  debent  tontra  medium  dkm. 


110  CONTRA. 

Caes.  Bcll.  gall.  5,  13.  cnntra  septemtriones.  qiiod  Talgo  dicitar 
ad  septcmtrioiies.    Piin.  Hist.  n.  6,  22,24.  conira  meridiem. 

Quinctil.  10,  3,  32.  relinquendae  autem  in  utrolibet  genere 
contra  vacuae  tabellae,  in  quibus  libera  adiicicnti  sit  excursio. 
«bi  vid.  Burra.  Sueton.  Calig.  25.  mandasse  ad  Pisonem  contra 
accumbentcm.  18.  equiti  contra  se  hilarius  avidiusque  vescenti 
partes  suas  misit.  Celsus  8,  8.  si  acuta  fragmenta  sunt, 
incidi  contra  cutis  debet.  Ovid.  Slet.  7,  587.  tem.pla  vides 
contra.  Virgil.  Aen.  6,  23.  Tacit.  Agr.  10.  septentrionalia 
eius,  nullis  contra  terris,  vasto  atque  aperto  mari  pulsantur, 
Plin.  Hist.  n.  2,  65.  cur  non  decidant  contra  siti.  Saepe  di- 
citur  contra  stare.  luyenal.  3,  290.  Vid.  Drakenb.  ad  Liv.  3, 
60,  9.  Plautus  dixit  Pers.  1,  1,  13.  quis  illic  est ,  qui  contra 
mc  adstat.  vid.  n.  2. 

Plaut.  Cas.  5,  3,  2.  nec  meam  ut  uxorem  adspiciam  contra 
oculis.  Pers.  2,2,  26.  feminam  scclestam  te  adstans  contra 
contuor.  Most.  5,1,  56.  surge,  ne  nugare:  adspice  dum  con- 
tra  me.  ubi  adverbium  est,  non  pracpositio.  Lir.  1,16,7. 
petens  precibus ,  ut  contra  iniucri  fas  esset.  quod  recte  defen- 
dunt  coUato  loco  9 ,  6,8.  ubi  Drakenb.  Hinc  poetarum  aliae 
dictiones,  veluti  SU.  Ital.  6,  368. /ert  lumina  eontra  pacatua 
frontem. 

Singularl  modo  de  parte  contrarla  Ovld.  Met.  4 ,  79.  parti- 
que  dedere  oscula  quisque  suae^  non  pervenientia  contra. 

Salmasius  ad  Lamprid.  Heliogab.  33.  et  ad  Trebell,  Poll. 
Galien.  I.  18.  recentiores  dixisge  putat,  contra  se  pro  contra,  ut 
ontc  se  pro  ante  (vid.  Tom.  1.  p.  363.) ,  afferfcque  Teterem  in- 
scriptionem :  contra  se  porticus. 

2.  Hac  vero  ratione,  qua  contra  aliquem  stare 
dicebant ,  recentiores  scriptores  etiam  in  aliis  formulis 
contra  pro  coram  posuerunt.  De  voc.  adversum  vid. 
Tom.  1.  p.  181.  Plinius,  qui  in  hoc  vocabulo  magnam 
sibi  concessit  licentiam,  adeo  pro  ad  posuit. 

Plant.  Rnd.  1,4,  22.  accede  ad  me  atque  adi  contra.  i.  e. 
adsiste  contra:  ut  Pseud.  1,2,  23.  adsistite  omnes  contra  me 
et  quae  loquor,  advortite  animum. 

Birtius  Bell.  alexand.  24.  flens  orare  contra  Caesarem  toepit. 

Plin.  Hist.  n.  18,  87.  et  cum  terrestres  votucres  contra  aquam 
tlangorea  dabunt)  perfundentea  sese.  i.  e.  ad  aquam  con- 
Tereae. 

3.  Adverbium  cum  quibusdam  verbis   coniungitur, 
quibus  aliquid  ab  altera  parte  vicissim  vel  mutuo  fieri 


CONTRA.  111 

dicitnr.  vid.  Goclenii  Observ.  p.  229.  Ruhnken,  ad 
Tereat.  Eun.  2,  3,  63.  Sic  conlra  amare,  quocuni 
Bachius  iu  Sylloge  eleg.  poem.  p.  32.  male  comparavit 
ciyaTtav  avti  Tivog. 

Plaut.  Araph.  2,2,  23.  quae  me  amat,  quam  contra  amo. 
Cist.  1,1,  97.  Catull.  16,  23.  non  iam  illud  quaero  ^  coritra 
ut  me  diligat  illa.  Qui  scripserunt  contra  me  ut  diligat ,  sea- 
8um  mutare  non  poterant :  neque  contra  me  coniungendum 
eseet  magis  quam  apud  Terentium  Ad.  1,1,  24.  habui,  amavi 
pro  meo.  —  Ille  ut  item  contra  me  habeat ,  facio  sedulo.  Quo 
exCmplo  utitur  Servius  ad  locum  Virgilii  Aen.  10 ,  567.  cum 
Uomero  conciliandum,  sed  frustra.  Autliolog.  lat.  2,  124.  non 
contra  iit  sit  amor  mxituus  inde  mihi. 

Terent.  Eun.  3,  1,  53.  si  laudabit  haec  illius  formam,  tu 
huius  contra.  Hec.  4,  2,7.  nunc  tibi  me  ccrtum  est  contra 
gratiam  referre.  Eun.  2,  3,  64.  Hec.  1,1,  13.  nemo  qnis- 
quam  scito  ad  te  venit,  quin  ita  paret  sese,  abs  te  ut  blanditiia 
suis  quam  minimo  pretio  suam  voluptatem  cxpleat:  hisce  tu 
amabo  non  contra  insidiabere.  Flaut.  Amph.  2,2,  62.  te  ut 
deludam  contra  lusorem  meum.     Trin.  4,  2,55. 

Cic.  Agr.  2 ,  33 ,  91.  nihil  cnim  supererat ,  de  quo  certarent : 
nihil,  quod  contra  peterent,  nihil,  ubi  dissiderent. 

II.  Vocabula,  quae  locum  adversura  significant, 
duplicem  admittunt  sensura ,  quo  et  res  opponuntur  et 
adversandi  modus  exprimitur. 

1.  Igitur  contra  usurpatur  in  designandis  personis 
vel  rebus  opponendis,  sive  contrariae  siat  partis,  sive 
diversae.  Est  igitur  ex  altera  parte»  In  his  vero  ad- 
verbium  potestatera  couiunctionis  habet.  INos  dicimus 
dagegeji,  Poetae  et  recentiores  scriptores  in  eiusmodi 
distinctione  contra  dicunt  pro  autem,  quemadmodum 
Graeci  uv  pro  di  ponunt.  vid.  Hermann.  ad  Viger* 
n.  234. 

Cornel.  Epam.  6,  1.  tdem  quum  in  conventum  'oenissei  Arca- 
dum,  petens,  ut  societatem  cum  Thebanis  et  Argivis  facerent,  eon- 
traque  Callistratus  Atheniensium  legatus  —  postularet,  ut  potiui 
amicitiam  sequerentur  Atticorum  etc.  Petron.  13.  exhilaratus 
ego  —  negavi  circuitu  agcndum,  sed  plane  iure  civili  dimican- 
dum.  —  Contra  Ascyltos  leges  timebat,  Celsus  8,  20.  medicui 
debet  id ,  quod  emmet,  retro  cogsre,  minister  contra  eoxant 
propelleret 


112  CONTfiA. 

Plaut.  Mil.  2,2,  89.  (87.)  ut  si  illic  concriminatus  siet  ad- 
vorsum  militem  meus  conservus,  eam  vidisse  hic  cum  alicno 
oscularier,  arguam  hanc  vidisxe  apud  te  conlra  conservum  meum 
cum  suo  amatore  amplcxantcm  atque  osculantem.  Ita  edidit 
Lindemannus. 

Propert.  2,  1,  44.  cnumcrat  milcs  vulnera,  pastor  oves.  JSos 
contra  ans^^uslo  versauies  proelia  lecto.  Ineptinn  enim  mihi  \i- 
detur  intelligere  hostili  sensu  versantes  proelia  contra  alios. 
Est  cnim  nos  autem.  Et  arahigna  significatione  dlcit  poeta 
proelia  et  cxercendo  et  narrando  tractata.  Sueton.  Domit.  23. 
occisum  eum  populus  indifferenter ,  miles  !>:ravissime  tulit.  — 
Conlra  senatus  adco  laetatus  est,  ut  etc.  Tiher.  2.  contra  Clav- 
dius  Appius  etc. 

2.  la  enuntiationibus ,  quibus  duae  res  coraparan- 
tur,  altera,  quae  opponitur,  per  voc.  contva  gravius 
designatur:  ut  —  sic  contra^  tanium  abest  ut  —  ut 
contra» 

Cic.  Tusc.  5,  6,  16.  ut  hi  miscri,  slc  contra  ilU  heati,  quos 
nulli  metus  terrcnt.  de  Orat.  1,  45,  198.  ut  apud  Graecos  — 
sic  in  nostra  civiiate  contra. 

Lir.  6 ,  15 ,  5.  cui  ego  rei  tantum  abest ,  ut  impedimento  sim, 
ut  contra  te,  M.  Manli,  adhorter,  liberes  foenore  plebem  roma- 
nam.  6,  31,  4.  in  qua  trepidatione  tantum  afuit,  tit  civilia 
certamina  externus  cohibcret,  ut  conlra  eo  violcntior  potestaa 
tribunicia  impediendo  delectui  esset. 

3.  Eodera  raodo  per  adverbiura  contra  opponuntur 
res  contrariae.  Saepe  fil,  ut  adverbium  vira  coniunctionis 
recipiat:  saepe  etiam,  utadiectivum  contrariaesigaificatio- 
nis  ita  expriraatur.  Interdum  pro  negatione  usurpatur. 
Atque  in  hoc  usu  contra  fere  post  aliud  nomen,  quo- 
cum  cohaeret,  vel  primo  loco  ponitur. 

Propert.  1 ,  11 ,  25.  seu  tristis  veuiam ,  seu  contra  laetus 
amicis. 

Cic.  dc  Off.  1,  27,  94.  quod  cnim  viriliter  animoque  magno 
fit ,  id  dignum  viro  et  decorum  videtur:  quod  contra,  id  ut  tur- 
pe,   sic  indecorum. 

Cic.  de  heg.  2,  1,  2.  mirabar  te  tam  valde  hoc  loco  delecta- 
fi:  nunc  contra  miror  te,  quum  Roma  absis ,  usquam  potius 
esse.  ad  Fam.  5,  5.  pro  iis  rebus  nuUam  mihi  abs  te  relatam 
esse  gratiam ,  tu  cs  optimus  testis:  contra  etiam  esse  aliquid 
abi  te  profedum ,  es  multis  audivi,  L  e.  contrarium  mihi. 


CONTRA.  113 

Cic.  Acad.  2,  32,  103.  esse  rerum  elumodi  dhsimttitudincs, 
ut  aliae  probabilcs  videantur,  aliae  contra.  <le  OfF.  2,  2,  7.  alia 
probabilia ,  contra  alia  dicimus,  nam  critlci  elecei"unt  glosciam 
non  probabilia  cssc:  si  vera  est  illa  scriptura,  aniraadvertatur 
positio  verbi  non  in  aliis  exemplis  obvia.  De  Inv.  2 ,  15  48. 
locus  communis  aut  certae  rei  quamdam  continct  ampUJicatio- 
nem,  —  aut  dubiae ,  quae  ex  contrario  quoque  habcat  proba- 
biles  rationes  argumentandi :  ut  suspicionibus  credi  oportere,  et 
contra ,  suspicionibus  credi  non  oportere. 

Varro  de  Re  r.  1 ,  8 ,  1.  contra  vineam  sunt  qui  putent 
sumptu  fructum  devorare.  1 ,  47.  contra  herba  in  praiis  ad 
spem  focnisiciae  nata  non  modo  non  evellenda  in  nutricatu  etc. 
Ita  Varro  saepissirae,  non  item  Cicero.  Sueton.  Caes.  73. 
simultates  contra  nullas  tam  graves  excepit  umquam ,  ut  non, 
occasiojie  oblata ,  libens  deponeret.  Ita  recte  unus  cod.  Memm. 
non  nuUos.  Oppouuntur  verba  anteced.  amicos  tanta  scmper 
facilitate  tractavit.  Vitell.  2.  Vesp.  16.  sunt  contra,  qui  opi- 
nentur  etc. 

4.  Altera  slgnificatio  complectitur  motum  ex  ad- 
verso  loco  et  actionem,  quae  ex  altera  parte  dirigitur. 
Nos  dicimus  entgegen.  Quo  sensu  —  nam  praeposi- 
tionis  usus  ne  in  his  quidem  antiquior  est  — •  adverbium 
cum  verbis  componitur:  contra  sonare.,  contra  venire, 
contra  collocjni^  contra  niti  et  alia.  Cf.  Tom.  1.  p.  183. 
Quorum  nonnulla  post  Augusti  tempora  ita  copulaban- 
tur,  ut  nova  compositorura  verborum  formatio  exsisle- 
ret.  Quod  factum  est  in  verbis  contradicere ,  contrai- 
re ,  contraponere  cum  dativis  constructis :  quae  Cicero- 
ni  et  reliquis  antiquis  scriptoribus  incognita  erant, 

Plaut.  Amph.  1 ,  1 ,  72.  contra  consonat  terra.  Merc.  5,  3, 
41.  contra  pariter  fer  gradum  et  confer  pedem.  i.  e.  komm  mir 
eben  so  entgegen.  Pseud.  2,  4,  17.  Bacch.  3,  6,  6.  Amph.  1, 
1 ,  183.  verum  certust  confidenter  hominem  contra  coUoqui. 
Epid.  4,  1,  20.  orationis  aciem  contra  conferam.  Araph.  1,  1, 
67.  item  hostes  contra  legiones  suas  instruunt.  Virgil.  5,  21. 
tiec  nos  obniti  contra,  neque  tcndere  tantum  sufjicimus.  Sallust. 
lug.  35,  8.  Cic,  Agr.  2,  33,  91.  nihil  supererat,  de  quo  cer^ 
tarent:  nihil,  quod  contra  peterent,  Contra  Uceri,  i.  e.  licendo 
ge  altcri  opponere ,  Caes.  B.  gall.  1 ,  18.  iUo  Ucente  contra  h- 
ceri  audeat  nemo.  Liv.  4 ,  53 ,  6.  Maenio  contra  vociferante. 
de  altercatione. 

Contra  rescribere,  contra  cavere  dictiones  sunt  iurlsconsnl- 
torum.  Vid.  Brlsson.  de  Signif,  v.  p.  261.  Curt.  4,  1,10, 
contra  rcspondere  Curt.  7,  9,  1.    Virgii,  Aen.  6,  23. 

II.  8 


114  CONTRA. 

Caes.  B.  gall.  7,28.  constiterunt  hoo  animo,  nt ,  el  qua  ex 
pcrte  obviam  contra  veniretur,  acie  instructa  depugnarent.  quae 
defendit  Oudendorp.  collato  loco  B.  afric.  45.  contra  Caesarem 
adversus  armatusque  consistam.  quo  nihil  comprobatur :  alii 
ecripscrunt  obviam  contraveniretur.  Recte  Vrsinus  auctoritate 
codicis  sui  contra  abiecit. 

Contradicere  primns  scripsisse  Tidetnr  Livlas.    Vid.  8,  2,  2. 

Vlpianus  in  Dig.  9,  2,  29,  4.  si  navis  alteram  contra  se  ve- 
nientcm  obruissei  etc.  Cicero  aliique  contra  aliquem  vcnire 
dixerunt  pro  oppugnare  aliquem,  de  actione  contra  nliquem  in- 
«titucnda.  Cic.  p.  Mur.  4,  9.  si  turpe  existimas,  te  advocato, 
illum  ipsum  ,  qucm  contra  veneris ,  caussa  eadere.  ubi  vid.  Ma- 
nut.  p.  Rosc.  Com.  6,  18.  quid  tu,  Saturi,  qui  contra  hunc 
venis,  existimas  aliter?  Phil.  2,  2,  3.  8,  6,  18.  Adverbium 
Civ.  ia  Verr.  2 ,  43 ,  107.  si  de  Utteris  corruptis  contra  venit  ?  si 
contra  omni  rutione  pugnavit?  Mencken.  Observat.  p.  191. 
De  verbis  contra  ali^ucn*  adesse  vid.  Cort.  ad  Plin.  Epist.  1, 
23,  3. 

5.  Qai  contra  consistit,  nec  mntat  locura,  hostilem 
impelum  sustinet  aut  propulsat:  qui  adversatur,  e  con- 
trario  loco  agit.  Quare  contra  usurpalur  de  certaminis 
contentione  et  de  quocumque  adversandi  modo,  sive  in 
hostili  aggressione,  sive  in  alia  quacUmque  conteutio- 
ne,  et  ila  quidem  ,  ut  in  verbo  adiersua  inagis  ad  animi 
motum ,  in  contra  ad  ipsum  irapetura  oppugnanfem 
respiciaraus,  Taraen  ,  ut  Charisius  ait,  haec  proraiscue 
accipiuntur.  Advtrsa  apponuntur  contrariis  ex  aequo. 
Cic.  Orat.  19,  65,  Cf.  T.  1.  p.  184.  Opponilur  inter- 
dum  yiro ,  quod  vide,  Iq  his  vero  praeposilionis  usus 
recenlior  est. 

Caes.  B.  gall.  2,  17.  qua  (leglone^  pu\sa  tmpedimentisgue 
direptis,  fuiurum,  ut  reliquae  contra  consistcre  no»  auderent. 
Catul.  62,  6.  ccrnttis ,  innuptae ,  iuvenes  consurgite  contra.  i.  e. 
ut  certamen  ineatis. 

Propert.  3,  11,  13.  (4,  10,  13.)  ausa  ferox  ab  equo  contra 
oppugnarc  sagittis  Macotis  Danaum  Penthesilea  rates.  Ovid. 
Met.  2,  434.  vid.  Buraian.  ad  Properr.  loc.  Liv.  3,  15,  2. 
eo  acrius  contra  tribuni  tendcbant.  Aid.  Drakenb.  ad  3,  13,4. 
Terent.  Eun.  4,1,  10.  voluit  facere  contra  huic  aegre.  Cic. 
in  Verr.  2,  43,  107.  si  dc  litteris  corruptis  contra  venit?  si  con~ 
tra  omni  ratione  pugnavit^i  de  Orat.  1,  19,  65.  disputabant 
contra  diserti  homines. 


CONTRA.  115 

Cacs.  B.  gall.  2,  13.  contra  populum  romanum  armis  con- 
tendere.  Coel.  ad  Cic.  Ep.  10  ,  9.  nunc  te  contra  victorem 
Caesarem  facere  —  summae  stultitiae  est.  Sallust.  lug,  31 ,  6, 
neque  ego  hortor ,  • —  uti  contra  iniurias  armati  eatis.  Virgil. 
Aen.  5,  414.  his  magnum  Alciden  contra  stetit.  5,  370.  solus 
gui  Paridem  solitus  contcndere  contra.  Stat.  Thel).  9 ,  IG.  aut 
saevos  Libyae  contra  ire  leones.  Cic.  Acad.  2,  18,  60.  restat 
illud,  quod  dicunt  veri  inveniendi  caussa  contra  omnia  dici  opor- 
tere  et  pro  omnibus. 

De  formula  contra  rem  jiublicam  facere,  sentire  vid.  Brisson. 
de  Form.  p.  203.    Herzog.  ad  Sallust.  Cat.  26,  4. 

Plautura  dixisse  ferunt  vocarc  contra  pro  in  certamen  voca- 
re:  at  verba  Stich.  5,  7,  4.  corrupta  sunt.  Non  male  emen- 
davit  Bothius :  omnis  voco  cinaedos :  contra  stetis. 

Flaut.  Poen.  5j'6,  18.  ag.  num  quid  recusas  confra  me? 
lY.  advorsum  quidem.  In  his  duae  res  offendunt,  praeposi- 
tionis  usus  Plauto  iiicognitus  et  iuauis  vcrborum  lusus.  Vtri- 
que  cgregie  consuluit  Saliiiasius  hac  certissima  emendatio- 
ne:  num  quid  recusas  contra?  ly.  ne  advorsum  quidem.  Atque 
intelligitur  in  verbo  adversum  mitior  animi  recusatio ,  ut  sen- 
6US  sit :  ne  adversa  quidem  mente. 

Contra  esse  non  raodo  de  adversariis  honiinihus  usurpatur, 
eed  etiara  de  rcbus,  quae  non  favent,  nec  approbationem  af- 
ferunt,  sed  repugnant  et  redarguunt:  veluti  de  tcstimoniis  et  de 
arguraentis.  Nos  quoque  gcgen  cinen  sprechen^  gegen  einen 
seyn.  Cic.  de  Orat.  3,  20.  quare  hoc,  quod  complector  tantam 
scientiam  vimque  doctrinac,  non  modo  non  pro  me,  sed  contra  me 
€st  potins.  p.  Quint.  24 ,  76.  tiium  testimonium  —  quoniam 
contra  te  cst  ctc.  de  Orat.  2,  81,  330.  p.  Cluent.  36,  102. 
Senec.  de  Benef.  6,  31,  6.  sed  haec  res  contra  nos  est. 

Franc.  Robortellus  Annot.  1,  37.  castigavit  Manutium,  quod 
orationcs  in  Verrera  a  Ciccrone  habitas  inscrlpserat  contra 
Verrem:  „  nara  si  quando ,  inquit,  accusat  Clcero  et  reprehen- 
dit  aliquera  acrius  nominatum,  tunc  inscribit  orationcs  suaa 
in ,  ut  in  Tatinium ,  in  M.  Antonium :  si  quando  autem  disse- 
ritur  adversus  aliquem  m  ser.atu,  dum  dlcuntur  sentcntiae,  vi- 
detur  idem  Cicero  exlstlmasse  contra  debere  tunc  orationcm 
inscribi.  In  eo  igitur  llbro  qui  inscribitur  orator  (31,  111  ^ 
ait :  muUac  sunt  eius  totac  orationes  subtilcs ,  ut  conira  Lepti- 
nem.  Demosthenis  oratio  inscribitur  JtQog  AiTttivrjv ,  in  qua 
disserit  contra  illura  de  loge  immunitatis :  uulla  cst  accusatio, 
eed  dictio  tantum  sententiae  apud  populum.  Nec  vero  me  la- 
tet  Cic.  etiam  ecribere:  ui  contra  Aeschinem  falsae  legationis, 

8* 


116  CONTRA. 

vl  contra  eutndem  pro  caussa  Ctesiphontis :  sed  duos  ego  manu- 
scii}jtos  Iiabeo ,  in  qulbus  iion  contra,  eed  in  est  scriptum:  et 
ita  omnino  legi  debere  affirmo. "  In  codicibus  nemo  alius  in- 
venit  in :  tamen  recte  appcllatur  oratio  contra  aliquera  habita, 
qua  adversarlus  ipge  orator  irapngnatur,  Aliter  iudicavit  Si- 
gonius  Emendat.  1 ,  19.  Sed  ipse  Ciccro  contra  dicere  posuit 
pro  accusare ,  pr.  Cluent.  48,  133.  si  quis  contra  dicere  vellel. 
ubi  non  est  widersprechcn,  sed  contra  C.  Licinium  dicere :  id- 
que  Qiiinctil.  5,  11,  13.  reddidit  verbis  :  tiullo  accusantc ,  et 
PlutarchusApophtheg.  reg.  p.  200.  E.  iirjdsvds  nuTrjyoQOvvTog. 

6.  Hlnc  transferlnr  acl  defensionem,  qua  quls  ho- 
stem  aut  raalum  qualecumque  repellit,  aut  se  tuetur: 
unde  etiam  dicilur  firmus ,  iiivicius  contra  alicjuid. 
Idem  notavimus  in  adi^ersus  Tom.  1.  p.  185. 

Cic.  de  Orat.  1,  39,  177.  quum  egd  C.  Scrgii  Auratae  con- 
tra  hnnc  nostrum  yintonium  iudicio  privato  caussam  defcndcrcm. 
p.  j\lil.  1,  2.  non  illa  pracsidia,  —  etsi  contra  vim  collocata 
sunt,  non  afferunt  tamen  aliquid ,  ut  etc.  Tacit.  Agr.  45. 
Tubor ,  quo  se  contra  pudorem  muniebat:  ubi  Walchius  frustra 
defendit  o  quo.  Cic.  de  Senect.  13,  51.  contra  avium  mino- 
Tum  morsus  munitur  vidlo  aristurum.  Tusc.  5,  7,  19.  ut  essct 
contra  fortunam  sempcr  armatus.  Plin.  Ilist.  n.  18,  8,  19.  cx 
omni  gencre  durissimum  far  ct  contra  hiemes  jirmissimum.  23, 
1,22.  minus  roboris  contraque  labores  patientiae.  8,  25,  37. 
et  unguibus  hic  armatus  est ,  contra  omnes  ictus  cute  invicta. 

7.  Atque  usus,  quem  eumdem  habet  voc.  adi^ersuSy 
est  de  remediis  adhibendis.     Vid.  Tora.  1.  p.  186. 

Plin.  Hist.  n.  7,  2,  2.  et  tamen  omnibus  hominibus  contra 
serpentes  incst  vcnenum.  5,  1,  1.  20,  8,  27.  7,  1.  totque  me- 
dicinae  contra  mala  excogitatae.  Pallad.  11,  14,  17.  vinum, 
quod  salutarc  contra  pestilentiam  sit ,  —  Jieri  hoe  genere  fer- 
tur,  10,  3,  2.  quoniam  quacdam  animalia  stibterranea  sectis 
radicibus  necant  plerumquc  frumenta ,  contra  haec  proderit,  si 
hcrbae  etc. 

8.  Sed  potest  hoc  modo  etiam  res  designari ,  quae  1 
non  ipsa  repugnat  aut  nocet,  sed  in  quam  reiiciendam  j 
vel  impugnaudam  aliquis  loquitur  vel  agit. 

Cic.  de  Xat.  d.  2,  67,  168.  mala  cnim  et  impia  consuetudo 
est  contra  dcos  disputandi.  p.  Quint.  13,  44.  Q.  Uortensius 
contra  caput  non  didicit  diccre.  i.  e.  de  crimine   capitali. 

Cic.  de  OiT.  3,  19,  77.  se  illam   rem  tiumquam  iudicaturum. 


CONTRA.  117 

ne  aut  spoUaret  fama  prohatum  hominem ,  si  contra  iudicassct, 
aut  statuisse  viderctur  virum  honum  cssc  aliqucm. 

9.  Dicitar  contra  etiam  de  eo,  quod  cursiim  aut 
modum  rerum  naturalem  noii  sequitur,  sed  adversum 
lendit,  sicut  in  fluraine.  Et  quum  ardua  adscendeutes 
cliam  adversum  agere  videantur,  ctiam  de  iis  ponitur 
contra.  Gesnerus  in  Clirestom.  Plin.  p.  112.  origiuem 
dictionis  in  eo  quaerit,  quod  qui  scalas  adscendit,  eas 
ante  oculos  sibi  oppositas  habet. 

Cic.  Orat.  partit.  13 ,  46.  illa  autem  altera  argumentatio, 
guasi  retro  et  contra,  prius  sumit  qiiae  vult  eaque  confirmat, 
dcinde  id ,  quod  proponendum  fuit,  permotis  animis  iacit  ad  ex- 
tremum.  i.  e.  inTersio  ordine :  nam  einiiilici  ordine  primum  di- 
cimus,  quod  defendere  volumus,  deinde  argumenta  eubii- 
cimus. 

Plin.  Hist.  n.  29,  3,  12.  cxpcrimcntum  eius  esse ,  si  contra 
aquas  fluitet  vel  auro  vinctum.  18,  35,  88.  6ot'cs  coelum  olfa- 
ctantes,  seque  lambentes  contra  pilum.  27,  4,  5.  capite  in  sole 
contra  capillum  uncto.  Coluraella  7,  3,  12.  ut  contra  ventum 
gregem  pascamvs.  Pallad.  de  lle  r.  8,  4,  4.  Plin.  Ilist.  n.  19, 
8 ,  39.  si  —  increscentia  folia  contra  ipsas  religentur. 

Silius  14,  352.  pujtpes  etiam  constructaque  saxa  feminea 
traxisse  fcrunt  contra  ardua  dextra.  Plin.  Hist.  n.  7,  20,  18. 
ducenaria  duo  humcris  contra  scalas  ferebat. 

10.  Ita  refertur  ad  omnem  rem  ,  quae  non  sequilur, 
sed  obvertilur,  et  a  norma  aut  ab  hominura  opinione 
deflectit  et  distat,  vel  cum  aliqua  re  pugnat.  Nos  ivi- 
der,  entgegen.  Vid.  Vorstius  de  Latin.  falso  susp. 
c.  23.  p.  233.     Opponitur  seciinchnn. 

Cic.  de  Off.  3,  5,  21.  detrahere  igiiur  alteri  et  hominem  ho- 
minis  incommodo  suum  augere  commodum  ,  magis  est  contra 
naturam  quam  mors.  Sallust.  Cat.  2  ,  8.  Plin.  Hist.  n.  7,  8, 0. 
Cic.  de  Off.  1,  6,  19.  cuius  (veri)  siudio  a  rebus  gerundis  ab- 
duci,  contra  officium  est.  Acad.  1,  10,  37.  officium  ct  conira 
officium.  Sallust.  Cat.  15,  1.  alia  huiusccmodi  contra  ius  fas- 
que.  Sueton.  Caes.  43.  qui  obsonia  contra  vctitum  retinercnt.  Cic. 
dc  Orat.  3,  19,  70.  aut  ex  lege  aut  non  contra  legcm.  in  Verr. 
2,  10,  26.  Plin.  Hist.  n.  10,  75,  98.  confra  consuciudincm 
somnium.  Cic.  ad  Att.  9,  7.  contra  mchercule  nieum  iudicium 
ct  contra  omnium  antiquorum  auctoritatem. 

Caes.  B.  gall.  6,  30.    ccleriler   contraque  omnium  opinioncm 


118  CONTRA. 

eonfeeta  itlnere.  Sallust.  lug.  15 ,  9.  Pricae.  ad  Apulei.  Met. 
10.  p.  523.  Caes.  B.  gall.  8,  40.  quum  contra  exspcctationem 
omnium  Caesar  Vxellodunum  venisset.  Liv.  24,  45,  3.  quumque 
res  romaiia  contra  spem  votaque  cius  resurgeret  etc.  Solemnis 
est  forranla  in  sepulcroium  inscriptionibus  contra  votum.  Vid. 
Murator.  T.  3.  p.  1353,  7.  p.  1313,  8.  Burmann.  ad  Anthol. 
lat.  T.  2.  p.  168.  et  689. 

Sallust.  lug.  33,  1.  contra  decus  regiiim  cultu  quam  maxume 
miserabili.  46,  5.  ubi  contra  bclli  faciem  tuguria  plcna  ho^ 
minum,  Gaius  lust.  3 ,  15T.  quod  contra  bonos  mores  est. 
Plln.  Ilist.  13,  22,  43.  Aejo  Caesar  —  nocturnis  grassationi~ 
hus  ccnverberatam  faciem  iUinens  sibi  cum  thure  ceraque,  et 
sequuto  die  contra  famam  cutem  sinceram  conferens. 

Liv.  9,  18,  6.  qui  Partkorum  quoque  contra  nomen  Romanum 
gloriac  favcnt.  Sueton.  Aug.  78.  nc  id  contra  commodujn  face- 
ret.  Cic.  p.  ^lur.  23,  47.  quibus  aut  contra  valltudinis  cornmo- 
dum  laborandum  est^  aut  incommodo  morbi  etiam  ceteri  vitae 
fructus  relinquendi. 

Celsus  4,  19.  contra  priores  auctores  Asclepiades  affirmavit. 

11.  Proprielatem  eara,  de  qua  Tom.  1.  p.  184. 
diximus,  corilra  ab  ach-ersus  dislingui  officiendi  et  op- 
pugnundi  notiooe,  antiqui  scriplores  omnes  huic  voca- 
Lulo  servarunt.  Plinius  tameu,  historiae  naturalis  auctor, 
wsum  huius  verbi  tantopere  extendit,  ut  non  sine  vilii 
specie  pro  er^a  vel  in  poneret, 

Plin.  H.  n.  8,  7,7.  de  elephanto :  tpsius  animalis  tanta 
narratur  clementia  contra  minus  validos,  ut  in  grege  pecudum 
occurrcnlia  manu  dimovcat.  Quo  modo  id  factuhi  sit,  mon- 
strant  dictiones  vulgaris  sermonis :  Plaut.  Truc.  1,2,  4.  ct  tu 
fcr  contra  manum. 

Capitol.  Maxim.  8.  et  ut  se  habcnt  stnltae  opinioncs ,  tales 
cos  contra  spcrabat  futuros  ^  quum  iani  imperator  esset.  alii  li- 
hri  contra  sc. 

Vlpian.  in  Djg^est.  48,  8,  4.  lege  CorneJia  '  de  sicariis  tene- 
iur ,  qvi,  quum  in  magistratu  csset,  eorum  quid  feccrit  contra 
hominis  neccm ,  quod  Ugibus  pcrmissum  non  sit. 

12.  Cognata  sive  eadeni  est  significatio ,  qua  contra 
etiam  diversum  et  alienum  modum,  quo  quid  fiat,  indi- 
cat.  Id  vero  etiara  ad  id  pertinet,  quod  exspectationi 
aut  opinioni  non  respondct.  Saepe  in  his  pro  simphci 
Degatione  dicitur. 


CONTRA.  119 

Varro  do  Wng.  lat  8,  41.  quutn  origo  nomimtus  osfendertt 
contra.  i.  e.  aliter.  Plin.  Epist.  1,  20,  T.  eg-o  cantra  puto. 
Vlpian.  in  Dig.  9,  2,  21.  iicet  Cetsu*  contra  scribit.  Sallust- 
lug.  85,  21.  eorum  fortia  memorando  clariorea  se  putanti  quod 
contra.  i.  e.  quod  aliter  se  habet. 

Cic.  ad  Fam.  12,  18.  utrumque  contra  accidit.  Horat.  Sat. 
1,3,  27.  at  tibi  contra  evenit.  Cic.  p.  Cluent.  31,  84.  in  stul-' 
titia  contra  est.  Senec.  £pist,  7,  3.  contra  est.  i.  c.  aliter 
quam  exspectaverani, 

Terent.  And.  5,  4,  23.  age  nune  iam,  experiamur  porro 
eontra ,  ecquid  ego  possiem  blande  dicere  aut  bmigne  facere. 
i.  e.  aliter  et  contrario  modo» 

Cic.  de  Orat.  2 ,  81 ,  330.  ad  summam  tottus  eaussae  pertinet, 
caute  an  contra  demonstrata  res  «it.  Acad.  1,  10,  36.  quae 
autem  secundum  naturam  essentf  ea  tumenda,  ei  quadam  aesti- 
matione  dignanda  docebat  eontraque  contraria:  ncutra  autem 
in  mediis  relinquebat.  Gaius  Instit.  2,  78.  si  in  tabula  mea 
nliquis  pinxerit  velut  imaginem,  contra  prohatur.  i.  e.  nou 
probatur. 

13.  Ita  coninnguntur  in  compavatione  rernm  discre- 
pantium  vocabula  contra  atqne,  conira  quam  pro  all- 
ler  ac,  iit  adcersus  guam,  de  quo  vide  Tom.  1.  p.  188.. 
Discrimen  inter  vocabula  atque  et  qtiam  intercedens,. 
quod  Herzogius  ad  Sallust.  Cal.  60.  sempiternum  vocat, 
non  ubique  observatur,  ut  ipsa  exempla  raonstrant. 
Kam  et  aequiparationi  et  comparationi  locus  est  in  hac 
sententia. 

Varro  de  Re  r.  1,  7,  6.  item  eontra  atque  apud  nos  fieri. 
Cic.  p.  Balb.  3 ,  7.  si  denique  aliquid  non  contra,  ac  liceret,  fa- 
ctiim  diceretur,  sed  contra  atque  oporterct:  tamen  esset  omnis 
eiusmodi  reprekensio  a  vobis  rcpudianda.  dc  Divin.  2,  24,  53. 
vides  tamen  omnia  fere  eontra,  ac  dicta  sintj  evenitse.  cf.  in 
Verr.  4,6,  11.  Orat.  40,  137.  Caes.  B.  civ.  8,  12.  B.  ffall. 
4,  13.  Sallust.  Cat.  60,  5.  Petrcius  ubi  videt  Catilinam,  contra 
ac  ratus  erat,  magna  vi  tendcre  etc.  ubi  alteram  ecriptu- 
ram  quam  non  dixerim  deteriorem.  Cic.  Phil.  11,  13,  34. 
in  Catil.  3,8,  20.  simulacrum  lovis  faccrc  maius  et  in  excelso 
collocare,  et  contra  atque  ante  fuerat,  ad  orientem  convertere. 
p.  SuUa  24,  69.  Plin.  Hist.  n.  12,  19,  43.  quem  contra  at- 
jue  in  cinnamo  levari  ct  exinaniri  pretium  cst.  Vid,  Hadrian. 
Cardin.  de  modis  1.  1.  p.  8. 

Cic.  de  Orat.  2 ,  20 ,  86.  clamarc  contra  quam  dcceat  et  quam 


120  CONTBA. 

possit,  hominis  est  stuUitiae  siiae  quam  plurimos  testes  domesti- 
co  praeconio  coUigcntis.  p.  Clucnt.  5,  12.  in  Pis.  8,  18.  ut  se- 
natus  contra  quam  ipse  censuisset,  ad  vestitum  redirct.  de  Leg. 
2,5,  11.  quum  contra  fecerint  quam  polliciti  professique  sint. 
p.'  Dom.  47,  122.  ad  Quint.  fr.  1,1,1.  Liv.  30,  19,  9.  con- 
tra  quam  sanctum  legibus  est.  Critici  restituerunt  30,  10,  4. 
contra  quam  in  navali  certamine  solet.  rid.  Gronov.  Pliu.  Hifit. 
n.  10,  53,  74.  aves  omnes  inpedes  nascuntur,  contra  quam  re- 
liqua  animalia.  11,  20,  24.  Gellius  6,  8.  contra  quam  nos 
supra  diximus.  Silius  15,  107.  omnia  contra  experienda  ma- 
ncnt  quam  spondet  blanda  voluptas.  i.  e.  contraria  iis ,  qnae 
spondet  voluptas.  Vid.  lo.  Fort.  Ringelberg.  de  usu  vocum, 
quae  non  flcctuntur.  in  Oper.  Lugd.  1556.  p.  125.  Schorus  in 
Pliras.  lat.  ling,  p.  92.  quum  barbaros  contendissct  dicere  con- 
trarium  faccre  quam,  latinos  contra  quam ,  defensores  exstite- 
runt  Cellariu8  ct  Biinemannus  ad  Lactant.  Inst.  3,  29,  13. 
tamen  praetcr  cb.ristiaQOS  Bcriptores  nullum  coustituere  po- 
tuerunt  teetem. 

14.  Sed  etiam  in  componendis  similibns  rebiis  huic 
vocafeulo  conceditur  locus.  ]Nam  in  pendendis  et  pon- 
dere  examinandis  rebus  contra  proprium  est  verbum 
ponderis  oppositi.  Ita  aes  contrarium  dicitur,  ut  ait 
Festus ,  aes  grave ,  dvri^^oTiov.  vid.  Scaliger.  ad  Plaut. 
Epid..3,  3,  30.  Vnde  lacta  est  proverbialis  diclio  auro 
conlru,  et  apud  recentiores  contra  aurum,  i.  e.  auro 
contra  appeuso,  prelio  auri.  vid.  Scaliger  etVrsinusad 
Varr.  de  Re  rust.  1 ,  2.  Praeterea  quaecumque  com- 
pensatio  admittit  hanc  praepositionem. 

Plin.  Hist.  n.  17,  10,  14.  contra  immane  pondus  attollcrc 
se  non  valet. 

Flaut.  Mil.  4,2,84.  contra  auro  alii  Jianc  vendere  potuit 
opcram.  Petron.  7,  6.  oneravi  vinum:  et  tunc  erat  contra  au- 
rum,  Scbcirerus  «cribendura  esse  suepicabatur  contra  auro, 
sine  caussa  iusta  in  lioc  quidem  scriptorc.  De  ablativi  ratio- 
ne  vid.  p.  108. 

Plaut.  Epid.  3,  3,  29.  nac  tu.  hahes  servom  graphicum  ct 
quantivis  pretii.  non  caru^st  auro  contra.  Nos  cr  ist  nicht  mit 
Golde  zu  bezahlcn.  Curc,  1,3,  45.  ph.  auro  contra  cedo  mo- 
destum  amatorem:  a  me  aurum  accipe.  pa.  Ccdo  mihi  contra 
aurichalco ,  cui  ego  sano  serviam.  conf.  Pseud.  2,3,  23.  Mil. 
3,1,  64.  Truc.  5,  G,  58.  iam  mihi  auro  contra  constat  Jilius : 
etiamnum  me  nihil  pcpcndit,     Giacci  similiter.    Alcman   apud 


CONTRA.  121 

Plutarch.  Lycurg.  21.  iQnsi  yaQ  avra  rm  aiSccQOi  ro  xaicos 
v.i%aQi6Ssiv.     Welckerus  rto  ciSccQOi  ecripsit. 

Corruptus  est  locus  Varron.  de  Re  r.  1 ,  2 ,  10.  huiusee,  tn- 
quam,  pomaria  summa  sacra  via,  uhi  poma  veneunt  contra  au- 
rum  imago.  Ita  cod.  vet.  Victorii  et  Vaticani.  Emendationes 
a  criticis  factae  oianes  ineptae  sunt.  Voc.  imago  adscriptum 
videtur  ali  aliquo ,  qui  antea  pinacothecas  cum  oporothecis 
comparatas  viderat.  Traheae  vcrsus ,  quem  Scaliger  affert, 
fraudi  Mureti  dehetur.    vid.  Fabricii  Bibl.  lat.  4,  1,  4. 

Plin.  Hist.  n.  7,  1.  cuius  (horainis)  caussa  videtur  cuncta 
alia  genuisse  natura  magna  saeva  mercede  contra  tanta  sua 
munera.  Terent.  Eun.  2,  3,  64.  si  scias  quod  donum  dono 
huic  contra  comparet ,  magis  id  dicas. 

Huc  refero  formulam  in  inscriptione  apud  Gruterum  p.  331. 
n.  4.  coronato  contra  omnes  scaenicos:  qui  n.  6.  dicitur  coro- 
natus  adversus  histriones  et  omnes  ecaenicos  artifices. 

III.  1.  His  adiiciamus  formulas,  ia  quibus  contra. 
cura  aliis  particulis  coniungitur.  Ac  primo  notanda  est 
formula  quod  conira^  quam  nonnulli  pro  anastrophe 
praepositionis  acceperunt,  alii  per  ellipsin  explicuerunt 
clrca  qiiod  negotium.  Ea  vero  ratio,  quam,  Ochsne- 
runi  sequutus,  Beierus  ad  Cic.  Lael.  24,  90.  proposuit, 
ex  qua  nominativo  quod  addantur  verba  in  appositione 
aequalia,  ob  concinnitatis  defectum  probari  non  potest. 
Quod  nectit  senlentiam  etiam  contrariam  non  alio  rao- 
do,  quam  in  verbis  si^  quoniarn,  quia,  et  aliis.  Vid. 
not.  ad  Wopkens.  Lect.  p.  S6.  Est  enira  in  wie  jern, 
Atque  vis  eadem  est,  quae  exprimitur  item  contra. 
Pleonasraus  nullus  apparet,  sed  arcta  coniunctio,  Vsum 
primus  observavit  Pareus  in  Lex.  Lucret.  s.  v.  qiiod, 
Cf.  Hottinger.  ad  Civ.  de  Divin.  2,  62.  Goerenz.  ad  Cic. 
de  Ein.  1,  20,  67.  Quod  idem  Goerenzius  ad  Cic.  de 
Fin.  1,6,  19.  explicat,  quod  pro  immo  hoc  dici,  non 
ad  quod  pertinet ,  sed  ad  contra. 

Cic.  Lael.  24,  90.  peccasse  enim  se  non  anguntur,  ohiurgart 
moleste  ferunt :  qtiod  contra  oportehat  delicto  dolere,  correctio- 
nc  gaudere.  Comma  erat  delendura  post  oportehat.  De  Senect. 
23,  84.  cuius  a  me  corpus  crematum  est:  quod  contra  decuit  ab 
illo  meum.  Non  recte  explicat  Gernhardus  quum  contra.  Lu- 
crct.  1,  81.  illud  in  his  rebus  vereor ,  ne  forte  rearis,  impia  tc 
rutionis  inire  elementa  viamque  indugredi  scelcris :  quod  contra 
sacpius  illa  religio  peperit  scelerosa  atque  impia  facta.     Cic.  p. 


122  CONTRA. 

Quint.  28 ,  67.  rellquum  est ,  ut  eum  nemo  iudtcio  defenderit. 
Quod  contra  copiosissime  defcnsum  esse  contendi.  de  Off.  1 ,  15, 
49.  sed  in  collocando  beneficio  et  in  rcferenda  gratia ,  si  cetera 
paria  sunt,  hoc  maxime  officii  est ,  vt  quisque  maiime  opis  in- 
digeat,  ita  ei  potissimum  opitulari:  quod  contra  fit  a  plcrisque. 
ITii  Beierus  magnopere  errat,  quura  anastrophen  praepositio- 
nis  exemplis  conCrmat.  Posset  quidem  quod  pro  id  accipi: 
id  vero  fit  contra :  ut  apitd  Sallust.  lug.  85 ,  21.  eonim  fortia 
facta  memorando  clariores  sese  putant:  quod  contra. 

2.  Ifem  contra  componit  ex  alfera  parte  rem  aut 
vicissitudine  aut  aequali  ralione  comparandam.  Saepe 
est  id  qiiod  ex  sua  altera  parte. 

Plaut.  Aul.  Prol.  20.  item  a  me  contra  factum  est.  i.  c.  ut 
iUe  me  neglexit.  Pers.  5,  2 ,  32.  Cic.  de  Fin.  2,  27,  8G. 
beate  autem  vivcre  alii  in  alio ,  vos  in  voluptate  ponitisi  itcm 
contra  omnem  infelicitatem  in  dolore. 

Plaut.  Cas.  Prol.  48,  at  cam  puellam  hie  senex  amat  efjlictim 
et  item  contra  fiUus. 

Plaut.  Amph.  1,  1,  67.  item  hostes  eontra  legioncs  suaa  in- 
struunt. 

Alio  modo  Terentius  Ad.  1,  1,  25.    rid.  p.  111. 

8.  Adverbium  et  ipsum  per  se  et  cum  aliis  particu- 
lis  coDiunctora  inservit  oppositioni ,  qua  contraria  sen- 
tentia  adiuamtur.  Ita  dicitur  contra  ^'ero  in  rebus  di- 
Tersis  componendis  apud  recentiores  scnptores  pro  at 
vero.  Et  comprobatur  aliqua  enunfialio  apposilo  con- 
trario :  nani  confra,  atqni  contra.  Et  coniunguntur 
verba  at  conira.  secl  conira ,  quibus  saepe  praeuiiltitur 
Dcgativa  sententia  in  formulis  non  modo  non,  —  sed 
contra  ,  non  quo  —  sed  contra, 

Plin.  Hist.  n.  16,  39,  74.  mirum  apxid  antiquos  primo  punico 
beJlo  classem  Duillii  imperatoris  ab  arbore  excisa  LX  die  nnvi~ 
gasse.  Contra  vero  Hieronem  regcm  CCXX  naves  effectas  die~ 
bus  XLV  iradit  L.  Piso.  Apud  Cic.  de  Off.  1,  27,  94.  unus 
codex  iniusta  vero  contra ,  et  paullo  post  alter  quod  vero  con- 
tra  exhibet  praeter  Ciceronis  morem.     Celsus  3,6.  p.  152. 

Sallust.  Ing.  1,  1.  falso  queritur  de  natura  sua  genus  huma- 
num,  quod  imbccilla  atquc  aevi  brevis  forte  potius  quam  virtutc 
regatur.  ISam  contra  reputando  nequc  maius  aliud  neque  prae- 
stabilius  invenias.     Quinctil.  Inst.  1,  1,1. 

Apulei.  Apol.  p.  287,  24.  tu  mihi  vitio  dabis  —  quod  paueio- 


COOTRA.  123 

res  ego  servoS  haheo ,  parciu»  pasco ,  levtus  vestiQ,  minus  ob- 
sono?  Atqui  ego  contra:  quantulacumque  tibi  haec  videntur^ 
multa  etiam  et  nimia  arbitror. 

Cic.  ad  Fam.  4,  4.  nos ,  qui  domi  sumus,tibi  beati  videmur* 
at  contra  nobis  non  tu  quideni  vacuus  molestiis,  sed  prae  nobia 
beatus.  Sallust.  lug.  15 ,  3.  omnibus  modis  pro  alicno  scelere  et 
flagitio  sua  quasi  pro  gloria  nitebantur.  At  contra  pauci,  qui- 
bus  bonum  et  acquum  divitiis  carius,  subveniendum  Adherbali 
—  ccnsebant.  4,  7.  Sueton.  Galb.  15.  Tacit.  Ann.  5,  28, 
Alia  A-iile  Tom.  1.  p.  418.  et  444. 

Cic.  Acad.  1 ,  10 ,  35.  Zeno  igitur  nullo  modo  is  erat,  qui  ut 
Theophrastus  nervos  incideret:  sed  contra  qui  omnia,  quae  ad 
beatam  vitam  pertinerent,  in  una  virtute  poneret.  Symmacb, 
Epist.  6,  81.  nobis  Tibiiris  aura  blanditur,  sed  contra  exaspe^ 
rat  animum  male  gesta  ratio  villicorum.  ■ 

Cic.  p.  Flacc.  11,  26.  quod  quidem  ego  non  modo  non  posttilby 
sed  contra,  iudices,  vos  oro  et  obtestor ,  ut  totam  caussam  quam 
maxime  intentis  oculis ,  ut  aiunt,  acerrime  contemplemini.  ad 
Att.  9,  15.  non  modo  autem  nulla  qucrela  est  municipalium  ha~ 
minum  ac  rusticorum  ,  sed  contra  metuunt  ut  crudclem,  iratum. 

Cic.  de  Orat.  3,  24,  93.  quos  (magistros  dicendi)  ego  censor 
edicto  meo  sustuleram :  non  quo  —  acui  ingenia  adolescentium 
nollem,  sed  contra  ingenia  obtundi  nolui. 

4.  Et  contra ,  coniraqne.  His  coniunguntur  res 
sibi  oppositae.  Interdura  ila  redditur  sensus  verbi  im~ 
mo,     Etiam  in  disiuuctione  locum  habet  vel  contra* 

Cic.  p.  Balb.  22,  51.  atque  utinam,  qui  ubique  sunt  prO" 
pugnatores  htiius  imperii,  possent  in  hanc  civitatem  vcnire ,  et 
contra  oppugnatores  reip.  de  civitatc  exterminari.  Sueton.  Cal. 
51.  non  imr.icrito  mentis  valetudini  attribuerim  diversissi^^a  in 
eodem  vitia ,  summam  confidcntiam  et  contra  nimium  metum, 
Tit.  7. 

Cic.  p.  Marc.  6,  20.  non  enim  tua  ulla  culpa  est,  si  te  ali- 
qui  timuerunt,  contraque  summa  laus ,  quod  plerique  minime  ti- 
mendum  fuisse  seriserunt.  de  Fin.  2,  17,  55,  num  igitur  eum 
postea  censes  anxio  animo  aut  sollicito  fuisse?  nihil  minus:  con~ 
traque  illa  hcreditate  dives  ob  eamque  rem  laetus. 

Quinctil.  4,1,  72.  de  prooemio  :  nam  et  supervacuutn  aU- 
quando  est,  si  sit  praeparatus  satis  etiam  sine  hoc  iudex.  "^ 
Contraque  est  interim  prooemii  vis  etiam  non  exordio. 

Sueton.  Galb.  3.  quod  praepinguis  fuerit  — ,  vel  contra  quod 
tam  exilis  etc. 


124  CONTRA. 

5.  Quin  contra.    De  hac  fcrmula  vide  in  qtin. 

6.  Contra  ea  gramraatici  docent  pooi  pro  contra. 
Sed  primum  distinguenda  sunt  ea  exempla,  in  quibus 
ea  noQ  abundat,  sed  ad  ante  dicla  respicit,  veluti  Liv. 
5,57,  1.  contra  ea  V^irginins  —  aiebat.  cf.  33,31, 
10.  Caes.  B.  gall.  5,  29.  Tum  vero,  praesertim  a  Livii 
tempore,  quo  praepositionis  usus  invaluerat,  nonnulli 
scriptores  dixerunt  co/i/m  ea  eodera  raodo,  quo  ^^r^e- 
terea,  postea,  siqjra  ea,  pro  contra  adver1)io  in  oppo- 
nendis  duabus  seutentiis  conlrariis:  nos  im  Gegensatz 
von  diesem,  dagegen.  Yicem  praestat  coniunctionis. 
Quid  sibi  Gerlachius  voluerit,  qui  ad  Sallust.  lug.  85. 
cojitra  ea  gravius  dici  existimat,  equidem  non  per- 
spicio.  Celsus  dicere  solet  contra  id  pro  contra,  in 
contraria  parte. 

Liv.  4,  52,  6.  superbe  ab  Samnitibus,  qui  Capuam  habebant 

hti    .Cumasque,    legati  prohibiti  commercio  sunt:    contra  ea  benigne 

' -o6  Siculorum   tyrannis   adiuti.    41,  24,  8.  opportuni  propinqui- 

tate  ipsa  Maccdoniae  sumus :   an  infirmissimi  om.nium,  tamquam 

quos  nuper  subiccit,  Dolopes'?  immo  contra  ea  vel  viribus  vestris, 

deum  bcnignitate  vcl  rcligionis  intcrvallo  tnti.  ubi  vid.  Crevier. 

et  Drakenb.  2,  60,  1.   contra   ea   in   Aequis  inter  consulem   ac 

viilitem  comitate  ac  bencficiis  certatum  est.    44,  43,  1.  21,20,6*. 

' -j  !  contra  ea  audire  sese  etc.     Caes.  B.  civ.  3,  74.     Coriicl.  Praef. 

-  '.  \6.  Alcib.  8,  3.     Con.  5,  4,    Epam.  10,  4.    Jph.  3,  4.  patcr  — 

Thracem  me  genuit,  contra  ea  mater  Aiheniensem.    Epam.  5,  6. 

.^      namque  ille  cum  universa  Graecia  vix  decem  annis   unam   ccpit 

, ,      nrbem :  ego  contra  ea  una  urbe  nostra  dicque  uno  totam   Grac- 

'.,/,  ciam   —    liberavi.     Olim   legebatur    contra   ex   una.     Bremius 

observavit  Cornelium   contra  non   nisi  AIc.  8,  1.     Ages.  7,  4. 

ct  Epam.   6,   1.    contraque    dixisse.     Id  fortasse   argumentimi 

erit  quaestionis  de  auctore  Imius  libri  instituendae. 

Sallust.  Ing.  85,  1.  sed  mihi  contra  ea  videtur.  Hoc  omnes 
critici  vel  auctoritate  codicum  vel  falso  gravitatis  nomine 
defendunt:  Cortius  explicat :  sed  milii  id ,  qnod  est  contra  ea, 
vidctur:  quod  probari  non  potest.  Equidem  vero  vehcmentcr 
dubito ,    an  contra  ca  cum  verbo  passivo   coniungi  possit:  ncc 

.j     xatio  suppetit,  neque  aliud  exemplum. 

^  f  •  Celsus  8 ,  4.  scd  fere  contra  id  dolor  est.  4 ,  13.  solet  cnim 
contra  id  tumcrc. 

'"''-   if.   Recentissimae  originis  sunt  forraae  eco/z^rar ,  vel, 
ut  alii  scribunt,    e    contra ,   ct   deconlra.      liUid  Gcr. 


CONTRA.  125 

Vossius  de  Vit.  serm.  1,  25.  p.  108.  existimat  ortum  esse 
ex  verbis  e  contrario ,  compendio  male  accepto ,  vel  ex 
vitiosa  corruptione  verborum  et  conlra^  eccontra:  at 
duplicata  praepositione  conslat,  cuius  gcuei-is  multa  in- 
veniuntur  apud  scriptores  infimae  latinitatis.  Nemo  an- 
tiquorum  ita  loquutus  est. 

Aurel.  Yictor  de  Caes.  39,  45.  honestiorumque  provectu  et 
econtra  svppUciis  flagitiosi  cuiusque  virtutum  studia  augeban- 
iur.  Fortasse  ex  librariorum  consuetudine.  Hieronym.  Epist. 
12.  aliis  vero  econtra  videtur.  Ep.  138.  alia  affert  Vossius 
I.  c.  Gul.  Insulani  Sylva  ObserTat.  1533.  edit.  p.  43.  „  e  con- 
tra  non  est  latinum,  sed  Iiaec  illius  vice  potius  e  divcrso  aut 
contra,  dum  lioc  in  vim  adverbii  transit. "  Goclenii  Silv. 
p.  23.  Borrich.  Analect.  p.  61.  Cellar.  Antibarb.  p.  42.  (30.^ 
Curae  post.  p.  269. 

In  Taciti  Ann.  12 ,  47.  ex  cod.  florent.  restitui  roluit  Piclio- 
na  et  erant  e  contra.  Sed  iam  I.  Fr.  Gronovius  tribuit  id 
terapori,  quo  factum  est  illud  exemplar.  Etiam  13,  37.  in 
edit.  pr.  legitur  si  copia  econtra  duceretur.  vid.  lac.  Gronov. 
ad  12,  47.  In  Apuleii  Met.  2.  p.  116.  nunc  correctum  Icgitur 
ecce  lapis.  lam  Becichemus  iu  Epist.  c.  74.  „ecce,  non  c  con~ 
tra :  qui  sermo  in  ore  illiteratorum  est :  non  enira  diciraus 
c  contra  neque  e  converso,  sed  contra.  Scio  quosdam  g^rara- 
maticos  inniti  similitudine  quadara,  quod  ita  liceat  dicere 
e  contra,  sicut  exadvcrsum:  qui  videntur  ignorare  proprieta- 
tem  latinae  Iluguae,  quae  non  huiusmodi  nugatione,  sed  ob- 
eervatione  et  usu  excellentissimorum  scriptorum  nitescit. " 
IVon  mudo  in  Servii  Coraraentariis ,  eed  etiam  in  Virgilii  car- 
juinibus  saepe  a  librariis  suppositum  esse  notavit  Burman. 
ad  Aen.  1,  76.  Ita  etiam  in  Quinctil.  4,  1,  8.  ubi  vid.  Re- 
gius  et  in  Priscian.  1,9.  p.  49.  Kr. 

Salmasius  ad  Capitolin.  Opil.  Macr.  11.  affert  ex  Innocentil 
libro  de  casis  litter.  de  contra  sextanea  parte  aquam  vivam  in- 
venies. 

8.   In  praepositione  notanda  est    anastrophe,   qua 
nomen  praemittitur,  maxime  relativura. 

Tacit.  Ann.  3,  1.  /tgrippina  Corcyram  insulam  advchitur, 
litora  Calabriae  contra  sitam.  cf.  apvd  p.  416.  Cic.  p.  Mur. 
4,  9.  quem  contra  veneris.  Phil.  2,  8,  18.  Orat.  10,  34.  non 
intelUgit  eum,  quem  contra  dicit ,  laudari.  Plin.  Epist.  1,  23,  3. 
st  forte  me  appeUasset,  vel  iUe,   cui  adessem,  vel  iUe,   quem 


126  CORAJSI. 

contra.  VirgU.  Aen,  5,  370.  Solus  qut  Paridem  solttus  conten^ 
dere  contra.  10,  567.  vid.  Rulinken.  ad  Vellei.  P.  2,  91.  Mat- 
thiae  ad  CIc.  p.  Mui".  4.  qui  quae  affert  ex  orat.  pr.  Cluent. 
47,  130.  nunc  aliter  leguntur.  Arabigue  scripsit  Cic.  ad  Att. 
10,  8.  non  est  committendum ,  ut  iis  pareamus ,  quos  contra  nie 
senatus  —  armavit. 

Quinctil.  10,  7,  3.  nam  saepe  ea  ,  quae  opinati  sumus  et 
contra  quae  scripsimus ,  faUunt.  Frotscher  cum  Wolffio  ex- 
plicat  adversus  qnae:  at  iutelligeudum  est  adverbium  quae 
acripsimus  contra. 

*)  Confuncluntur  a  librariis  contra  et  circa.  vid. 
p.  60.  et  corani  Lucrel.  4,  1084.  et  intra.  vid.  Drakenb. 
ad  Liv.  10,  5,  11.  et  mutantur  contra  et  ach>trsMs.  vid. 
Drakeiib.  ad  Liv.  Epit.  57.  et  omittitur  ob  compeadii 
brevitatem.     vid.  interpret.  ad  Cic.  Acad,  2,  43,  134. 


CORAM. 

Mirabllla  oplnionum  commeDta  grammaticis  placue- 
rnnt  in  origine  verbi  coram  explorauda.  Petrus  Nun- 
nesius  deducebat  a  y.aqa,  C.  Scaliger  a  v.oqri,  pupilla  ocu- 
li,  nulla  ratione  hnhita  longae  syllal)ae,  quara  Raum- 
garten-Crusius  in  Clavi  SuclOU.  p.  252.  frustra  detendit 
inconstantiae  nomine  et  exeraplis  alienis:  Vossius  ex 
cor  et  am  coraposilum  putabal ,  ut  esset:  circum  cor, 
Martinius  in  Lex.  p.  261.  T.  1.  e,^se,  quasi  coiram  a 
coco ,  Val.  Slothuberus  in  Diatr.  de  Caussis  casuum  lat. 
p,  164.  et  Scheidius  ad  Sanct.  p.  234.  ex  %(oqci  factura, 
dici  pro  naxa.  xcoQav ,  e  regioue.  Coguationera  verhi  os 
unus  Schellerus  suspicaius  est,  taraen  non  exposuit. 
Vocabula  enim  ora  et  ors ,  quod  mufatura  est  in  os^ 
unam  habebant  significationem  extreraae  partis  vel  fa- 
ciei,  quae  ad  aliquid  spectat.  C  litlera  praefixa  illud 
est  augraentum  demonstrativum,  de  quo  in  CE ,  ccdo  et 
CEV  loquuli  suraus.  Quare  si  plenura  sensum  tenere 
velis  ,  \\>xheh\s  in  oram ,  quod  est  in  os  :  ins  Angesiciit 
liin,  angesic/its.  Sicuti  Terent.  Ad.  2,  4,  5.  i>ereor 
corani  ia  os  te  laiidare.  Neque  vero  ea ,  quae  apud 
Apuleium  legitur,  incoram  anliquior  est  forma ,  sed 
nova  ex  sensu  innato  profecta.  Vulgus  enim  coram  ita 
acceperat  quasi  esset  nomen  cora ,  ideoque  fecit  in  co- 
ram,  sicuti  dixerunt  i'icem  et  imiicem. 


CORAM.  127 

Adverbio  ubi  nomen  adiiciendum  est,  ablatlvus  aut 
praemiltitur  aut  postponitur.  Praeposiiio  vix  potest 
appellari.  Saepissirae  praecedit  ablalivo,  quocum  non 
cohaeret. 

Priscianus  14 ,  6.  p.  998.  coratn  quoque  et  palam  apud  Grae~ 
cos  adverbia  sunt,  quae  propter  supra  dictas  caussas  nostri 
etiam  iriter  praepositiones  assumserunt.  Sed  mihi  videtur,  quum 
inter  advcrbia  quoque  haec  eadem  plerique  ponant ,  quippe  quod 
eine  casualibus  verbis  possint  adiungi,  adverbia  ea  dicere,  quac 
praepositiva  possunt  esse  etiam  casualium. 

Et  quum  in  eo ,  quod  coram  agitur,  duplex  sit  ra- 
tio,  et  eius,  ante  quein  aliquis  adesl,  et  eius,  qui  prae- 
sens  ipse  adest,  utraque  exprimitur  uno  hoc  vocabulo. 
Quare  modo  redditur  angBsichls,  i^or^  i.  e.  ante  oculos, 
in  conspectu(Servius  ad  Virg.  Aen.2,  533.  comparat  ivw- 
mov),  mo(\o  persdnlich,  in  eigner  Person,  i.  e.  praesens. 

Terent.  Eun.  4,7,  24.  quae  mi  ante  oculos  coram  amatorem 
adduxti  tuum.  And.  5 ,  3 ,  29.  illum  huc  coram  adducam. 
Flaut.  Pseud.  4,7,  43.  quia  te  ipsus  coram  praesens  praesen- 
tem  videt.  Cic.  de  Lege  agr.  3,  1,  1.  commodius  fecissent  tri- 
buni  plebis ,  si ,  quae  apud  vos  de  me  deferunt ,  ea  coram  po- 
tius  me  praesente  dixissent.  Horat.  Sat.  1,  6,  56.  ut  veni  co^ 
ram ,  singultim  pauca  toquvtus.  Liv.  2 ,  47 ,  4.  Manlius  quOf~ 
que  ad  restiiuendam  aciem  se  ipse  coram  offert.  i.  e.  in  conspc- 
ctuni  militum ,  qui  consulem  putabani  interfectum  esse.  43, 
5,6.  s»  coram  cum  arguere  vellent.  Sueton.  Aug.  13.  hunc 
foedissimo  convicio  voram  prosciderunt.     Tiber.  24. 

Tacit.  Ann.  4,  54.  nec  tamen  Tiberii  vox  coram  sequuta,  sed 
ohversus  ad  matrem  —  ait.  i.  e.  vox  Tiberii  non  conversa  est 
ad  Agrippinam  ipsam  recto  ore.  Terent.  Ad.  3 ,  4 ,  36.  immo 
hercle  extorque  ^:  postrcmo  non  negabit:  coram  ipsum  cedo. 
i.  e.  statue  ante  oculos. 

Symmacli.  Epist.  10 ,  30.  ut  coratn  vestmm  numen  advenerer. 
quod  10,  27.  augusta  ora  venerarer.  Idem  de  praesentia  usur- 
pat  formulam  coram  locaius  6,  9.  10,  27. 

Cic.  in  Pis.  6,  12.  mihi  vero  ipsi  coram  genero  meo,  pro- 
pinquo  tuo,  quae  dicere  ausus  es?  luvenal.  10,  22.  cantabit 
vacuus  coram  latrone  viator. 

Cornel.  Epam.  4,2.  at  ille  Diomedonte  coram  —  inquit. 
Tacit.  An.  3,  14.  4,8.  diis  ct  patria  coram  obtestor.  et  ita 
«emper  Tacitus.  vid.  Heusingeri  Emendat.  p.  81.  et  Ouden- 
dorp.  ad  Sueton.  Aug.  69.   ubi  bene   emendant  viro  eoram: 


128  CORAIM. 

nam  quidquld  dicant  vulgatae  scripturue  defengoree,   ineptus 
manet  sensus. 

Opponitur  abseus.  Lentul.  ad  CIc.  12,  14,  15.  practerea 
milii  promiserttnt  Pansa  et  Ilirtius  coram,  et  absenti  mihi 
scripscrunt.  Caes.  B.  gall.  1 ,  32.  ne  • —  abscntis  Ariovisti  cru- 
dclitatem ,  velut  si  coram  adcsset ,  horrerent.  Cic.  in  Verr.  2, 
41,  101.  tollit  ex  tabulis  id,  quod  erat,  et  facit,  coram  dela- 
tum  esse. 

lurisconsulti  Tocabulo  tribuerunt  eam  potestatem,  ut,  ei 
quul  corara  allquo  factum  esse  dlceretur,  id  ab  illo  intel- 
lectum  esse  deberet.     vid.  Dig.  50,  16,  209.  4,  8,  25,  5. 

Opponltur  id,  quod  per  eplstolas  aut  per  scriptura  agatui'. 
Cic.  ad  Att.  12,  1.  quid  ergo  opus  crat  epistola^i  quid ,  quum 
coram  sumus?  1 ,  20.  7,  3.  extr.  6,  1.  ad  Fam.  11,  16.  quem- 
admodum  coram ,  qui  ad  nos  intcmpestive  adeuni.,  molcsti  saepe 
sunt,  sic  epistolae  offendunt  non  loco  redditae.  ad  Quint.  3,1,5. 
cum  eo  enim  coram  Caesar  egerat,  ad  Oppium  scripserat.  ita 
bene  emendavit  Ernestius  vulg.  corani  Cacsare.  ad  Fara.  5,  12. 
coram  me  tecum  cadem  haec  agerc  saepe  conantcm  dcterruit  pu- 
dor  quidam  pene  subrusticus :  quac  nunc  expromam  abscjis  au- 
dacius:  epistola  enim  non  erubescit.  Sueton.  Tlber.  6fi.  nullo 
non  damnatorum  omne  probri  genus  coram ,  vel  per  libcllos  in 
orchestra  positos  ingerente. 

Dura  vcrborura  constructlo  est  apud  Sueton.  Aug.  39.  lenis- 
simum  genus  admonitionis  fuit  traditio  coram  pugillarium.  tra- 
debantur  enim  in  ipsas  manus  eorum,  qui  admonerentur. 

2.  Nec  tantum  de  uno  homine,  sed  etiam  de  mul- 
titudine  usurpatur,  veluti  de  populi  coaventu. 

Cornel.  Epam.  6,  4.  coram  frequentissimo  legationum  convcntu 
sic  Lacedaemoniorum  tyrannidcm  coarguit.  Ilorat.  Art.  p.  183. 
ne  pueros  coram  populo  Medea  trucidet.  Sueton.  Tit.  10.  in 
quorum  (spectaculorum)  Jine  populo  coram  ubertim  flcverat. 
Horat.  Sat.  1,4,  73.  non  rccito  cuiquam,  7iisi  amieis ,  idqvc 
coactus,  non  ubi  vis  coramve  quibusUbet.  Pliaedr.  2,  3,  4. 
noli  coram  pluribus  hoc  facere.  Tacit.  An.  13 ,  32.  propin- 
quis  coram. 

3.  Verba  videndi,  audiendi,  cognoscendi  corapo- 
nuntur  cum  voc.  coranif  ut  sensum  exliibeant,  rem 
ipsis  oculis,  ipsisve  auribus  perceptam  esse. 

Cic.  de  Provinc.  9,  22.  quod  intucor  coram  haec  lumina  at- 
gue  vrnamenta  reipublicae  P.  Servilium  et  A/.   Lucullum.  i.  e. 


CORAM.  129 

vIto9  ipse  intueor.  Vir^l.  Aen.  2,  538.  qui  vati  eoram  me 
cernere  letum  fecisti.  Gell.  15,  18.  gemitus  y  vulnera,  proinde 
ut  si  ipse  in  proelio  versaretur,  coram  videre  sese  vociferatus  est. 
Cic.  Acad.  1,  4,  13.  quod  coram  etiam  ex  ipso  audiebamus. 
Virgil.  Aen.  3 ,  173.  coram  agnoscere  vulttis. 

4.  Coram  adesse,  coram  teneri  formulae  sunt,  qui- 
bus  praesentiae  tribuitur  maior  vis. 

Cae3.  B.  gall.  1,  32.  vide  p.l28.  Virgil.  Aen.  1,  595.  co- 
ram,  quem  quaeritis ,  adsum  troius  Aeneas.  Curt.  8,  10,  1. 
Patrem  Liberum  atque  Herculem  fama  cognitos  esse:  ipsum  co- 
ram  adesse  cernique.  Cic.  pro  Cluent.  13 ,  39.  extrahitur  domo 
latitans  Opyianicus  a  Manilio:  index  Atiliua  ex  altera  parte 
coram  tenetur.  ot  praesens  adsit. 

6.  Coram  non  addito  nomlne  ita  saepe  ponltur,  tit 
ex  verbo  intelligatur  persona,  tamquam  dictum  sit  co- 
ram  se.  Pronomen  librarii  addere  solebant.  vid.  Ou- 
dend.  ad  Sueton.  Ner.  49. 

6.  Interdum  hoc  nomine  etiam  simpliciter  expri- 
mitur  vis  pronominis  ipse, 

Terent.  Phor.  5,  7,  20.  ferme  eadem  omnia,  quae  iute  du- 
dum  coram  me  incusaveras.  ubi  Donatus  haec :  nova  loquutio 
coram  etc.  non,  quae  hic  incusaveras.  Belle:  ut^  si 
quid  neget,  contra  se  ipsum  sentire  videatur.  Sueton.  Claud. 
34.  tormenta  quaestionum  poenasque  parricidarum  repraesenta~ 
bat  exigebatque  coram. 

7.  Quod  grammatlci  pcrblbent,  slgnificarl  publlce 
ct  palam  factam  rem,  id  ad  ea  quodammodo  per- 
tinet ,  quae  ante  oculos  hominum  agi  dicuntur.  cf.  n.  9. 
Contra  etiara  ea,  quae  cum  uno  homine  aliquis  separa- 
tim  aut  propius  accedens  agit,  hoc  modo  designautur, 

Sueton.  Ner.  41.  oc  ne  tunc  quidem  aut  senatu  aut  populo 
coram  appellato  ,  quosdam  e  jirimoribus  domum  evocavit.  i.  e. 
in  omniiun  conspectum,  in  puLlicam  curiam.  Tacit.  An.  6,  8. 
spectamus  porro,  quae  coram  habentur,  cui  ex  te  opes,  honoreSf 
quis  plurima  iuvandi  nocendive  potentia.  i.  e,  quae  ante  oculoa 
posita  sunt.  Stat.  Achill.  1,  152.  ipsi  mihi  saepe  queruntur 
Centauri,  raptasque  domos  abstractaque  coram  armenta.  i.  e. 
ipsis  conspicientibus. 

Cic.  pr.  Lege  manU.  22,  68.  libenter  haec  coram  cum  Q.  Ca- 
tulo   et   Q.  Hortensio   disputarem,  summis   et  clarissimis  viris. 

U.  9 


130  CORAM. 

Qul  non  infellexerant ,  ctim  elecernnt.     Est  vero ,  praeserdm 
cuiu  Catulq,  in  prlvata  quasi  diripntatlone. 

AiFerunt  Lucret.  4.  1084.  quod  fieri  coram  ioium  naiura  re- 
pugnat.  Sed  ibi  codices  praebent  contra.  Ovid,  M€t.  9 ,  559. 
et  damus  amplexus  et  iungimus  vscula  coram.  i.  e.  coram  aliis. 
uti  Heroid.  16 ,  225.  oscula  quum  vero  coram  non  dura  darcti$ 
etc.  quod  pauUo  anie  me  spcctantc. 

8.  Singaloris  cst  dictio  apud  Ciceronera  Orat.  27, 
95.  ^e  philosophorum  scholis  tales  fere  evadunt ,  et  nisi 
corum  erit  comparatus  ilLe  fortior,  per  se  hic,  quem 
dico ,  probuhitur,  Alii  reddunt  illico  ,  auf  der  Stelle: 
alii  contra^  gegenilber:  alii  iuxta,  promus.  Cicero 
autem  iutellexit  comparalionem  in  ipsa  oralorum  duo- 
rura  couteiitione  iuslitutam,  ubi  praesentia  haud  pa- 
rum  valet. 

Servlus  ad  Vlrn^U.  Aen.  2,538.  coram,  modo :  advefbium 
temporis  cst ,  ut  1 ,  595.  cbram ,  quem  quaeritis,  adsum,  Vtro- 
que  in  loco  alitcr  accipi  debere,  iam  antea  diximus. 

9.  Suetonius  etiara  propria  liabet  ex  recentiori  usu. 
Et  saepe  ambigua  est  explicatio.  Ponitur  enim  coram 
d«  rebus,  quae  agere  non  veremur,  nec  celamus:  quare 
€sse  potcst  coram  se,  et  hoc  pro  illico ,  quemadmodura 
nos  dicimus  vor  seinen  Augen  pro  au[  der  Stelle: 
potest  vero  etiam  intelligi  coram  omnibus ,  vor  alltr 
Augen.  Servius  quidem  non  errat,  quum  coram  et 
palam  eo  distinguit,  quod  illud  ad  personam  unam, 
hoc  ad  omnes  referatur,  Nam  vulgaris  sermo  discessit 
a  significatioue  priraitiva,  quae  cerl^m  ralionem  "cora- 
plectilur.  Hinc  Vlpianus  in  Dig.  50,  16,  33.  palam  est 
coram  pluribus. 

Sueton.  Dom.  23.  senaius  adeo  laetatus  est ,  ut  —  non  tem~ 
peraret ,  quin  ■ —  scalas  infcrri,  clypeosquc  et  imagines  eius  co~ 
ram  detrahi  et  ibidcm  solo  affligi  iuberet.  ubi  non  potest  esse 
praesente  senaiu ,  sed  aut  coram  omnibus ,  aut  illico.  Aug.  27. 
tiam  et  Ptnarium,  equitem  romanum,  quum  concionante  so,  ad- 
missa  turba  paganorum,  apud  miUtes,  svbscribere  quacdam 
animadvertissct ,  curiosum  spccidatorem  ratus,  coram  confodi 
imperavit.  Cland.  16.  essedum  argenteum ,  sumptuose  fabri- 
eatum  ac  venale  ad  sigillaria,  rcdimi  concidique  coram  im- 
peravit. 

Hinc  formula  coram  dcprchensus  pro  tn  flagranti  crlmine, 
in  avzocpcoQO).    vid.  Eimenhorst.  ad  Apulei.  3Iet.  3.  p.  131,  2. 


CORAM.  .      151 

hhhetis  ttaque  renm  tot  caedtbus  impiatum ,  fenm  eordtn  depre- 
hensum.  9.  p.  226,  34.  non  quidem  coram  noxae  deprehensu^ 
conscientia  tamen  pessima  permistits  lacrimis. 

10.  Constructio  verborum  saepe  ita  est  comparata, 
ut  verbum  praepositionem  cum  attrahat,  simulque  ad- 
verbium  coram  secum  habeat, 

Cic.  ad  Fam.  5,  12.  coram  me  tecum  eadcm  haee  eaepe'  co- 
nantem  deterruit  pudor.  Liv.  28,  17,  8.  firmandae  eius  fidem 
nec  dare,  nec  accipere,  nisi  cum  ipso  coram  duce  romana.  Pe- 
rizonius  interpretatur :  cum  ipso  Laelio  coram  Scipione  j  eed 
recte  Drakenborch.  unum  inteUigit  Scipionem. 

11.  Recentiori  tempore  factum  esse  videtur  inco" 
ram,  quemadmodum  insuper ,  inante  et  alia.  Vid. 
Raevardi  Var.  8 ,  3.  Burmann.  ad  Anthol.  lat.  Tom.  1, 
p.  157.  SedApuleius,  qui  solus  lioc  nomine  utitur,  sem- 
per  coniunxit  cum  genitivo  ita,  ut  substantivum  esse 
putaret.     Quare  scribendum  est  in  coram. 

Apulei.  Met.  7.  p.  197,  21.  mulierem  ibidem  in  coram 
omnium  gestiebat  inscendere.  ubi  conf.  Oudendorp,  p.  488. 
9.  p.  221,  17.  p.  223,  32.  insistens  iubebat  in  coram  sui  plaga* 
mihi  quam  plurimas  irrogari.  10.  p.  241,  5. 

Met.  10.  p.  249,  33.  quae  meciim  in  coram  puhlicam  populi  ca~ 
veam  frequcntaret.  Quae  corrupta  esse  nerao  negabit.  Scd 
$i  cum  Roaldo  transposuerls  verba  in  eoram  populi  puhl.  c.  /. , 
desiderabis  aptuiu  Terbum,  sin  cum  Oudendorpio  addidcrid 
coitura ,  non  conveniet  voc.  coram.  Quare  vidcntur  mlhi  plu- 
ra  verba  escidisse  poet  in  coram. 


CRAS. 

Cras  dicitur  de  die  proxime  futuro',  avQiov ,  mor-^ 
gen.  Vnde  descendat  vocabulum,  non  apparet  in  opi- 
nione  Martinii,  qui  a  •nqaaig  derivat:  neque  ex  coram 
factnm  es(,  ut  Vossius  putati  Equidem  diversam  tem- 
poris  rationera  expressam  video  in  vocibus  her  {Jierif 
liesternus)  et  cer ,  unde  ceras ,  cras:  illa  diem  antece- 
denlem ,  haec  futurum  designat. 

Significatio  una  est.  Opponuntur  Jiodie,  perendie, 
heri.  Interdum  non  diem  proximum,  sed  fulurum 
tempus  universum  intelligimus* 


1S2     *  CRAS. 

CIc.  ad  Att.  13,  30.  quem  quidem  negat  Eroi  hodie:  eraa 
mane  putat.  i.  e.  renturum  esse.l2,  44.  scies  tgitur  fortasse  eras, 
Mummum  prrendie> 

Horat.  Carm.  1 ,  9 ,  13.  quid  sit  futurum  cras ,  fuge  quaere- 
re.  ubi  vid.  Mitscherlich. 

Pro  futuro  verba  praesentis  temporis  coniunguntur, 
qnando  certus  rei  eventus,  non  temporis  ratio  spe- 
ctatui'. 

SerTius  in  Art.  ecc,  Donati.  p.  1791.  item  qui  dieunt  cras 
lego  iecfionem,  vitiose  loquuntur:  nam  cumlego  tempo- 
ris  praesentis  sit,  eras  vero  adverbium  futitrum  ,  utique  haec 
loquutio  non  cohaeret.  Tractandum  est  illud ,  an  sana  sit  lo- 
quutio  haec  eras  legam,  an  eras  lego.  Craslego, 
ut  diximus ,  vitiosum  est.  Cras  autem  legam  ideo  nonnulli 
vitiosum  iudicant,  quoniam  duo  futura  quasi  in  aliud  fuiurum 
nos  deferunt.  Serviua  in  Arte  grarara.  p.  516.  similiter  soloe- 
cismus  ,  si  dixero ,  cras  ad  te  v.nio  et  lego  tibi :  cras  enim  fu- 
turi  tsmporis  est,  lego  praesentis.  Dicendum  est,  cras  ad  te 
veniam  et  legam  tibi.  Hanc  quaestlonem ,  quam  subtilcm  ap- 
pellat,  Fompeius  In  Commento  artis  Donati  multis  Terbia 
p.  315.  persequutus  est ,  id  demonstrans,  in  verbis  craa  dicam 
utrumque  ad  unum  tempus  faturum  deferri ,  non  ad  dno. 

Terent.  Eun.  2,  3,  47.  cras  est  mihi  iudicium.  Phorm.  3,  2, 
46.  eras  mane  argentum  mihi  miles  dare  se  dixit.  Plaut.  Most. 
C,  1,  125.  abeo:  sat  habeo,  si  cras  fero.  Horat.  £pli»t.  1,5,9. 
ubi  vld.  Schmid.  Varro  ayud  Kon.  2,  336.  eras  credOf  ho~ 
dit  nihil. 

Quum  aptior  forma  deesset,  cras  dicebatur  etiam 
pro  in  crastinum  diem,  auf  morgen. 

Martlal.  2,  37,  11.  craa  i«,  Caeciliane^  non  voeaor. 

Instar  substantivi  construitur  cum  adiectivis.  vid. 
Vossius  de  Construct,  p.  562. 

Martlal.  5,  58,  2.  d»c  mihi,  crat  istud,  Postume,  quando  ve- 
nit?  Pers.  5,  67.  ted  quum  lus  altera  venit,  iam  cras  hester- 
num  comumsimus. 

Scriptores  recentissimi  temporis  dixerunt  crastino. 
vid.  Pricaeus  ad  Apuleii  INIet.  1.  p.  60. 

Gelllus  2,  29.  si  cnim  dominus,  inquit,  messem  ad  amicos 
reiicit,  crastino  seges  non  mctetur.  Apulei.  Met.  2.  p.  119,38. 
quam  largus,  inquit,  imber  aderit  erastinQ. 


CREBRO.  135 

CREBRO. 

CREBROadverbinm,  ex  cre&er  desumptum ,  a  ter- 
bo  cresco  derivandum  esse,  omaes  etymologi  consen- 
tiunt,  diversi  tamen  in  distinguenda  significatione.  Doe- 
derlinus  nuper  Synonym.  lat.  T.  1.  p.  17.  demonstrare 
voluit,  crebro  esse  minoris  potestatis  quam  saepe,  red- 
dique  debere  per  lidnfig:  nam  crebram  dici  rem  stipa- 
tam,  quae  denso  ordine  exsistat,  gedrdngt,  frequen- 
tem  autera,  cuius  larga  copia  adsit:  ideoque  verbo  cre- 
bro  saepius  notari  reni  vituperandam.  T.  S.  p.  305.  ad- 
dit  crebro  opponi  vocabulo  raro,  Hoc  verum  puto,  non 
ilem  reliqua.  Nam  crebro,  ex  cresco  natum,  a  verbis 
saepe  elfreqnenierita  dificrt,  ut  in  his  ad  iterationem 
et  mulliplicationem  respiciamus,  in  crebro  id  amplecta- 
mur,  quod  ex  iteratione  et  frequcntia  prodit  et  redun- 
dat.  Ilaque  id,  quod  saepe  et  a  mullis  factum  est,  cre- 
brum  fit.  Quare  saepe  et  frequenter  in  se  habent  tem- 
poris  rationem,  crebro  copiae  apparentis,  Thucydides 
apud  Cic.  de  Orat.  2,  13,  56.  creberfit  rerum  frequeji-^ 
iia:  freqneniior  fama  apud  Livium  2,  32.  cst  quae  a 
pluribus  circumfertur,  crtbrior  apud  Plinium  Hist.  n.  36, 
26,  66.  quae  ampliori  ambitu  constat:  lucus  frequenti 
silva  septus  Liv.  24,3, 4.  multas  habet  arbores,  creber  arun- 
dinibus  Ovid.Met.  11,190,  densam  silvam.  Sic  nostrum 
oft  indicat  temporis  successum,  hdufig  autem  copiam 
rerum,  quae  adsunt.  Ideoque  crebro  maius  quid  signifi- 
cat,  vertique  polest  gar  oft,  recht  oft*  £st  enim  non 
raro ,  sicuti  saepe  est  non  semel. 

Plaut.  Pers.  4,4,  104.  libera  eri$  actutum ,  $i  crelro  cadcf. 
Tacit.  Aon.  15 ,  73.  crebro  vulgi  rumore  lacerahatur. 

Quaraquam  vulgari  sermoni  accurata  interdum  dc- 
cst  distinctio,  sed  tamen  in  iis,  quae  non  raro  fiunt, 
et  in  quibus,  ut  multa  sint,  requirifur,  recte  adhibetur 
crebro,  sicuti  coniungitur  cum  verbis  plenitudinis  et 
copiae. 

Plaut.  Aul.  4,6,9.  erehro  salicto  oppletus.  Cic.  ad  Att. 
6,  5.  obvias  mihi  litteras  quam  argutitsimas  de  omnibus  rehua 
crebro  mittas.  ad  Frat.  3,  1,2.  urbanam  expolitionem  urgst 
ille  quidem  et  Philotimus  et  Cincitts :  scd  etiam  ipse  crebro  in- 
terviso.  de  Leg.  1,5,  15.  crebro  insistens ,  intcrdum  acquie- 
scens.  i.  e.  non  raro ,  ita  ut  multum  ceset  f actum.  In  his  BO- 
curatissimns  auctor  non  facile  commutasget  verba. 


m  CVM. 

Sed  p.  Coel.  24,  59.  et  quum  parietem  saepe  feriefia  cum^ 
gui  cum  Q.  Catulo  fuerat  ei  communis,  crebro  Catulum ,  saepe 
me ,  saepissime  rempublicam  nominabat.  in  hia  variatnr  oratio, 
ne  ideiu  verbura  recurrat. 

Crebro  adverbium  qnum  seraper  ad  tempus  et  na- 
merum  constipalum  referatur,  dixerunt  quidam  ^crebre 
de  loco  et  de  rebus  spissis, 

Yitruv.  2,  9,  10.  alnus  —  quod  minus  habet    in  corpore  hu- 
moris ,   in  palustribiis  locis  infra  fttndamenta  aedijiciorum  pala- 
l       tionibus  creb.e  fixa  • —  permanet  immortalis.  cf,  10,  14  (20),  S. 
crates  ex  tenuibus  virgis  creberrime  tcxtae. 

Idem  Vittuvius  pro  cr«6ro  disit  <;rcWiter  XO ,  J.3  (19j ,  7. 

'^  CVM. 

Vix  operae  prelium  est  argumentis  refellere  opinio- 
nes,  quae  raaximam  partem  ineptae  de  origine  et  for- 
mationc  particulae  CVM  conceplae  sunt.  Ne  dicam  de 
Perizonio,  qui  ad  Sanct.  Min.  Tom.  2.  p.  508.  ex  he- 
jJbraeo  fonte  derivat,  aut  dc  Scheidii  somniis,  quibus 
ciim,  pro  ciime  dictum,  ablalivum  e5SQ  censuit  nominis 
ciimis ,  a  'm-av^ui  et  kvco,  turaeo,  raole  augeor,  dedu- 
cti,  quasi  ct/m  illo  esset  illo  taraquam  curaulo  adiecto: 
Scahger  de  Caussis  lat.  hng.  c.  155.  graeca  esse  putabat 
«al  ovv,  et  quod  facihus  ad  coniunctionem  referri  pos- 
set,  praepositioni  tribuit.  Bultmannus  nuper  in  Lexi- 
logo,  Tom.  2.  p.  263.  docuit,  cu7n  et  graecum  gvv  con- 
iuncta  esse  in  '^vv  ita,  ut  a  priraitivo  nvv,  praefixa  a  fa- 
ctura  esset  okvv,  unde  aUera  htlera  oraissa  avv,  quem- 
adraodura  cognata  essent  ^vvog  et  zoivog.  Haec  fieri  po- 
tuisse  facihus  deraonstrabilur,  quam  facta  esse ,  nec  ma- 
«is  audacler  Ang.  Caninius  0  et  jc  liLteras  comrautatas 
*sse  posuit.  Quid  ihud  kvv  sit,  an  graecum,  an  peregri- 
aium  ,  nenio  dixit:  Graccis  scihcet  id  non  opus  erat,  ut 
Cvv  in  ^vv  mutarent. 

Ahi  in  eo  laborabant,  ut  praepositionis  et  coniun- 
ctionis  unam  esse  origiuera  et  indolera  comprobarent: 
sed  frustra.  Eos  anle  orania  meminisse  oportebat,  in, 
quacuraque  hngua  haud  serael  ilictum  esse ,  ut  duae  plu- 
resve  voces  a  diversa  stirpe  profectae  similem  haberent 
speciem ,  nec  facile  reperiri  exemplura  praepositionis 
ud  coniunctivum  usura  simphciter  apphcatae.  Nara  quae 


CVM.  135 

Doeleklus  iu    Graffim.   p.  214.   comparat,   antequam, 

postquani,  alieni  sunt  generis.    Atque  in  praepositione 

et  in  coDiunclione  diversa  apparet  caussa:  nam  coniun- 

clio  quum,  qnom,  cum  est  reJativa  forma  eius  stirpis, 

e  qua  ium  demonstrativa,  mim  interrogativa  forma  exit, 

Inde  factum  est  cumque,      Praepositio  per   se   constat^ 

non    aliunde    deducenda,    nisi   quod   similitudinem  ad 

graecum  verbum  conferaraus.      Ilaec    vocabula  iam  ab 

antiquis  temporibus  distingui   solebant  scriptura,  quae^ 

ia   coninnctione  ambigua,    praepositionem  semper    per 

litteram  c  designabat.     Id  docent  grammatici,  Quincti- 

lianus  1,7,5.     Mar.  Yiclorinus  p.  2460.     Velius  Lon- 

gus  p.  2231.     Scaurus  p.  2261.  in  eo  cousentientes  ,  ut 

pronuntiationis  fere  nullam   diversitatem  ,  unam  tamea 

seriptnram  praepositionis  agnoscerent.    Quod  enim  apud 

Gruterum  p.  509.  6.     qvom  soveis  VIATORIBVS  legitur  et 

alia   in  aliis   inscriptionibus    unum    hoc    monstrant,    » 

sculptoribus  alleram  formam  com,  antiquis  Jemporibus 

usitalam,   expressara  esse  litleris  in  coniunctione   adhi- 

bendis.      In  verbis  Scauri  p.  2262.  alii  sic,  quoties  V 

sequitur,  Q  ponendum,  ut  per  quo  lilteram  mequ  om^ 

tequomy  quotus  efc.   non  inesse  video  eum ,   quem 

alii  volunt,  sensura ,  quasinarret,  fuisse   qui  scribereufe 

mequom,  sed  addit  exempla,  quae,  si  illud  praeceptum 

proburclur,  ita  scribenda  essent. 

x^niiqua  forma  erat  com,  ex  osca  lingua  desumptai: 
nam  in  tabula  bantina  legitur  com  preivalud.  i.  e.  cum 
privato.  Haec  servata  est  in  verbis  compositis,  quae  ar 
vocali  incipiunt,  comedoy  comitia,  unde  apud  Plutar- 
chum  Rora.  19.  (p.  30.  a.)  legitur  KoiiiQe  pro  coire,  et 
ante  b,  p,  m  consonantes.  INam  ante  reliquas  conso- 
nantes  mutari  com  in  con,  falsumque  esse  omnium  lere 
gramraaticorum  decretum,  quo  formara  con  priraiti- 
vam  fuisse  slatuebant,  egregie  demonslravit  Schneide- 
rus  in  Gramm.  T.  1..  p.  306.  et  537.  Priscian.  14,  3, 
29.  p.  988.  excepta  cum,  pro  qua  con  in  compo- 
sitione  semper  iui^enitur  praeposita ,  eamdem  signijl- 
cationem  habens,  quam  cum  praepositio,  ut  concur- 
ro,  co nficio,  ISec  scriptura  tamen  multum  discre- 
pat.  Antiqui  enim  pro  cum  con  scribebant,  Et  sae- 
pe  tamen  m  in  n  sicut  n  in  m  coni^erti  solet.  Citra  com- 
positionem  con  non  oceurrit,  nisi  in  quibusdam  inscri- 
ptionibus:  con  quem  apud  Gruter.  p.  325.  n.  7.  quicon 
vixit  p.  751.  n.  8.     Sed  hia  exemplis,  sicuti  formula 


1S6  CVM. 

cum  nohiSf  obscoenitatis  noraine  suspecta,  ea  tanturo, 
ut  idem  Schneiderus  vidit ,  declaratur  consuetudo ,  qua 
M  ante  litteras  Q,  V,  N,  pronuntiabatur  N.  Cun  exstat 
in  inscriptione  apud  Grut.  p.  21.  n.  3.  cvN  fratribvs. 
Quod  legitur  p.  315.  n.  2.  cvxc  petkonia  compen- 
dium  est  verbi  coniunx,  non  praepositio. 

Terentianus  Scaurus  de  Orthogr.  p.  2261.  narrat 
antiquis  adverbium  cume  usurpatum  fuisse  pro  cum*  Id 
etiam  ad  praepositionem  retulit  Meursius  Exercit.  crit.  1. 
p.  53.  emendans  Plauti  Capt.  prol.  24.  postquam  helli- 
gerant  Aetoli  cume  aliis,  Dixisse  enim  veteres  cume^ 
tame  y  quamey  et  interserta  D  littera,  cumcle,  tamde, 
Vide  in  QVAM.  Sed  a  praepositione  prorsus  aliena  erat 
haec  formatio.     In  Plauti  verbis  cum  non  eliditur. 

CvM  coniunctionem  adsignificat,  sive  eam  rationem, 
qua  aiicui  rei  alia  consociatur,  coniungitur,  construi- 
tur,  aut  aliquo  raodo  cohaeret.  £a  non  expriraitur 
simphci  casu  ablativo,  sed  addita  praepositione  propter- 
ea,  quod  localis  notio  non  sufficit  ad  designandara  con- 
sociationem.  Quare  ea,  quae  in  gramraaticis  dicunlur 
componi  cum  dativo  pro  praepositione  cum  posito, 
iunctus  alicui  et  aliqua  re,  miscere  aliquid  alicui 
rei ,  certare  alicui ,  loqui  alicui  cognatam  quidera,  sed 
nihilominus  diversam  rationem  habent,  neque  etiam  ex 
graecis  desumpta  sunt.  Id  bene  intellexit  Zumptius, 
n.  473.  non  item  Kamshornius  n.  124.  4.  In  verbis 
enim  iunctus  et  coniunctus  ipsis  inest  notio  coniuncti- 
va.  Praeposilio  autem  non  polerat  cum  alio  casu  nisi 
cum  ablativo  construi ,  et  quae  in  inscriptionibus  legun- 
tur  cum  coniugem  Gruter.  p.  1139.  n.  13.  cum  jpartem 
jundi  p.  215.  n.  2.  cum  quem  p.  528.  n.  5.  777.  n.  2. 
con  quem  p.  825.  n.  7.  p.  757.  n.  1.  editori  muneris  sul 
cum  ferarum  libycarum  p.  343.  n.  2.  (conf.  Laurenberg. 
Antiquar.  p.  98.  et  115.)  ea  ineruditorura  sculptorum  ne- 
gbgentiae  debentur.  Rationes  vero  ,  quas  Graeci  distin- 
guunt  verbis  cvv  et  fiara,  quorum  illud  coniunctionera  et 
consociationem,  hoc  autem  compositionera,  qua  res  se 
attingunt  aut  se  excipiunt,  significat,  Latini  uno  verbo 
coraprehendunt. 

1.  Igitur  priraum  comitatura  et  societatem  signifi- 
cat:  quod  uotum  est.  Additur  interdum  una.  Atque 
uno  hoc  coniunctionis  nomine  possunt  omnia  ea  com- 
prehendi ,  quae  non  ab  uno  homine,  sed  coniuncta 
opera  agantur,  et  quae  ad  phu-es  homines  vel  res  aliquo 
modo    coniunctas    perlineanl.       Attamen    distingueudu 


C™.  137 

nobis  quaedam  sunt  deinceps  ob  singularem  rationem 
coniunctionis. 

Sueton.  Caes.  10.  venationes  autem  ludosque  et  eum  eollega 
et  separatim  edidit,  Sallust.  Cat.  46,  5.  reliquos  cum  custodi- 
bu$  in  aedem  Concordiae  venire  iubet.  Terent.  Eun.  3,2,  41. 
haud  convenit  una  ire  cum  amica  imperatorem  in  via.  Cic.  ad 
Att.  14,  21.  cum  Pansa  vixi  in  Pompeiano.  CatuU.  67,  36. 
cum  quibus  illa  malum  fecit  adulterium.  Virgil.  Georg.  1 ,  41. 
ignarosque  viae  mccum  miseratus  agrestes  ingredere. 

Senec.  Epist.  58.  quidquid  vides,  currit  cum  tempore,  Sym- 
mach.  Epist.  3,  13.  quia  crescunt  vitia  cum  tempore. 

2.  In  quibusdam  dictionibus  non  tam  societas  aut 
coniunctio  est,  quam  respiciamus ,  quam  locus,  in  quo 
duo  horaines  simul  versanlur,  et  id  quod  per  vocabu- 
lura  apud  exprimilur.  Sic  /labiiare,  coenare,  esse  cnm 
aliqiio:  mecum  pro  apud  me ,  circa  me ,  um  mic/i: 
dormire  cum  aliquo  de  commercio  araoris  et  vitae  con- 
iugalis:  stare  cum  ailquo  pro  stare  ab  alicuius  parte. 

Cic.  Verr.  1 ,  25 ,  64.  eius  esse  filiam ,  quae  cum  patre  habi- 
taret  propterea,  quod  virum  non  haberet.  PauUo  aliter  ad  Att, 
14,  21.  vivit  habitatque  cumBalbo.  Sueton.  Dora,  3.  essetne  quis 
intus  cum  Caesare.  i.  e.  apud  Caesarem.  Terent.  Eun.  1,2, 
115.  me  te  oblectes :  mecum  tota  sis.   i.  e,  apud  me. 

Virgil.  Ecl,  2,  12.  at  mecum  raucis ,  tua  dum  vestigia  lustro^ 
sole  sub  ardenti  resonant  arbusta  cicadis.  Male  Burmannus 
explicat:  me  etiam  cautante.  vid.  Vosgiug  ad  h.  I.  coll.  Stat^ 
SilT.  2,  1,  21. 

Hornt.  Epist.  1,7,  70.  si  coenas  hodie  mecum.  i,  e.  apud 
me.  Quod  differt  ab  his  Cic.  de  Sen.  13,  45.  epulabar  igitut 
cum  sodalibus  omnino  modice, 

Ovid.  Art.  1,  601.  et  bene  dic  dominae,  6enc,  cum  quo  dor- 
miat  illa.     Remed.  481.    Her.  19,  57.     Cic.  ad  Att.  5,  1. 

Terent.  Phorm.  2,  1,  39.  nam  ni  haec  ita  essent,  cum  illo 
haud  stares.  ubi  vid.  Ruhnken.  Cic.  de  Fin.  5 ,  28 ,  88.  tu  veroy 
inquam ,  ducas ,  si  sequatur :  erit  enim  mecum ,  si  tecum  erit. 

3.  Sed  etiam  de  quacuraquererura  hominurave  con- 
lunctione  usurpatur  praepositio,  ut  si^nificet  una  cum 
/lis  et  pariter,  ideoque  idem  exprirait,  quod  et.  Quare 
saepe  nominibus  additur  adiectivum  et  verbura  plurali 
numero.  Interdum  de  raultitudine,  in  qua  quis  cum 
aliis  versatur,  pro   inter   usurpatur.      Ceterum  pauca 


138  CVM. 

sunt  axcmpla,  ia  quibus  iuanimatae  rcs  coniunclae  ita 

designentur:  plurima  personas  nominant,  quibns  haec 
dicfio  propria  esse  videlur.  In  illis  saepe  temporis  com- 
muuis  ratio  efficit  cousociationem  ineummodura,  ut 
dicatur,  quando  illud  fuctum  sit ,  simul  et  hoc  fa- 
ctum  esse. 

Cic.  ad  Aft.  8,  2.  vagamur  egenies  ctim  conuigtbus  et  lihe- 
ris.  Liv.  21,  60,  7.  ipse  dux  cum  aliquot  principibus  capiunlur. 
26,  46,  8.  in  quam  Mago  cum  omnibus  aimatis  refugerant. 
Tid.  Stroth.  ad  22 ,  21.  Schaeferus  in  Glossario  comparat 
graecum  usura.  Claudian.  in  Eutrop.  2 ,  415.  cum  ducc  muta- 
tae  vires.  Florus  3,  10,  8.  Cottam  cum  Titurio  Sabino  le- 
gato  ibi  amisimus.  ubi  GraeTius.  Lir.  45,  28,  1\.  filiam  cum 
minore  filio  a  Sanothrace  adcitos  Amphipolim  omni  Uberali 
ciiltu  habuit.  Salhist.  Cat.  43,  1.  Lentulus  cum  ceteris ,  qui 
principes  co7iiurationis  erant  —  consiitucrant  etc.  Caes.  l». 
gall.  6,  1.  duplicatoque  earum  cohortium  numcro ,  quas  cum 
Q.  Titurio  amiserat.  Horat.  Art.  p.  145.  Antiphaten  Scyllam- 
que  et  cum  Cyclope  Charybdin.  Sat.  1,  10,  85.  te,  Mcssala, 
tuo  cum  fratre.  ubi  vid.  lleindorf.  2,  3,  58.  honesta  soror,  cum 
cognatis  pater ,  uxor. 

Pluralis  usum  in  verbis  et  adiectivis  adiunctis  illustraverunt 
Grouov.  ad  Liv.  22,  21,  4.  in  Syllog.  Epistol.  Burman. 
Toni.  3.  ep.  1G9.  Perizonius  ad  Sanctii  i\lin.  4,  10.  p.  368. 
Burmann,  ad  Seren.  Samon.  203.  ad  Ovid.  Met.  1 ,  320.  Cor- 
tius  ad  Sallust.  lug^.  101.  ad  Cat.  43.  Wopkens.  in  Miscell. 
Obs.  nou.  T.  1.  P.  2.  p.  9.  Ondendorp.  ad  Apulci.  ?.Iet. 
p.  224.  Drakenb.  ad  Liv.  21,  60,  7.  32,  25,  9.  37,  12,  6.  ad 
Epit.  73.  Schellerus  in  Graram.  p.  351 ,  3.  et  Broederus 
129.  tirones  moneut,  ut  abstineant  ab  hac  dictione,  cjuam 
optimud  quisque  scriptor  usurpavit 

Virgil.  Geor.  2,  8.  nudataque  musto  tingue  vovo  mecum 
ilireptis  crura  cothurnis.  Aen.  1 ,  675.  scd  magno  Aencae 
mecum  teneatur  amorc.  i.  e.  ut  ego  eura  amo.  Nam  argu- 
mentum,  quo  Servius  hanc  explicationem  reprobat,  nullum 
est.  Ovid.  Her.  3,  55.  scilicet  ut  quamvis  veniam  dotata  repel- 
lar,  et  mecum  fiigias ,  quae  tibi  dantur ,  opes.  Liv.  38,  48,  16. 
negaretis  hoc  mihi  cum  diis  immortalibus?  ubi  vid,  Drakenb. 

Stat.  Achil.  1 ,  12.  mcque  inter  prisca  parentum  cumque  suo 
rnemorant  Amp\ione  Tkcbae.     vid,  Barth.  ad  Silv.  1,1,  20. 

Liv,  6,  41,  11.  fidem  abrogari,  cum  qua  omnis  humana 
socictas  tollitur.  Cic.  Tusc.  3 ,  1 ,  2.'  ut  pene  cum  lactc  nutri- 
cU  errorem  suxi^se  videamur.    de  Leg.  2,  14,  86.  neque  solum 


CVM.  1S9 

eum  laetitia  vivendi  rationem  accipimus ,  sed  etiam  cum  spe  me- 
liore  moriendi.  Liv.  21 ,  51 ,  2.  advenienti  Hamilcar  —  prae- 
fectus  praesidii  cum  paullo  minus  duobus  millibus  militum ,  op- 
pidumque  cum  insula  traditur.  Plaut.  Rud.  5,3,6.  una  istinc 
cistella  excepta  est  modo  cum  crepundiis ,  quibuscum  liodie  filiam 
inveni  meam.  i.  e.  simul  cum  iis.  Perizonius  ad  Sanctii  Min, 
Tom,  2.  p.  250.  male  explicuit :  quorum  opera ,  Bauerus  flliam 
eecum  habentem  crepundia,  Sallust.  lug.  85 ,  3.  ne^we  me 
fallit,  quantum  cum  maxumo  heneficio  vestro  negotii  sustineam. 
Graevius  et  Ciacconius  cum  Perizonio  emendarunt  quum  maxi- 
me :  sed  perpcram.  Bene  Cortius ,  esse  sensum :  una  cura 
maximo  beneficio  vestro  maxlmimi  etiam  negotium  me  sujti- 
nere  scio.  conf,  Baueri  not.  ad  Sanct.  p.  251.  Liv.  40,  2,  1, 
atrox  cum  vento  tcmpcstas  coorta,  Curtius  3,  13,  7.  vcsles, 
quas  cum  pecunia  pGrtabant,  9 ,  3 ,  16,  olamor  vndique  cum  plo-' 
ratu  oritur. 

Liv.  22,  31 ,  5,  ad  mille  hominum,  cum  kis  Sempronio  Blae- 
so  quaestore  amisso.  ita  legendum  est,  non  amissum ,  quod 
quomodo  per  defectum  participii  verbi  substantivi  dici  posset, 
nemo  demonstravit,  Voc,  amisso  proxirao  noraini  acconinioda- 
tum  est,  quamquam  ad  superius  quoque  pertinet,  Cic.  de 
Orat.  2,  73,  2%'.  idquc  mcmoria  teneo  —  dixisse  me  cum  cete- 
ris  tuis  laudibus  lianc  essc  vel  maximam. 

Goerenzius  in  Cic.  de  Fin.  3,  16,  55.  reposuit :  nam  quia 
sapicntia  est  convenicns  actio,  est  tum  illo  pertinenti  gencrc, 
quod  dixi.  quasi  ex  graecismo  quodam  dici  posset  latine  ctini 
genere  aliquo  esse  pro  in  genere  vel  generis  esse.  At  prorsus 
diversa  est  ratio  graecae  dictionis  ovv  rivt  tivat  de  iis,  qui 
alicuius  partes  eequuntur.  Et  potest  dici  cum  aliquo  alicuius 
vel  eiusdem  generis  esse,  sed  ne  cogitari  quidera  cum  generc 
esse.     Egregia  est  Davisii  emendatio  est  in  illo  p.  genere, 

4.  His  apertum  est,  quo  modo,  ubi  res  per  hano 
praepositionem  coniunguntur,  adiiciantur  parliculae 
etiam,  quoque.  Atque  ita  exprimitur  qualiscumque  re^ 
rum  communitas. 

Liv.  2 ,  52 ,  1.  urbi  cum  pace  laxior  etiam  annona  rediit.  4,  2, 
14.  si  patribus  tribuni  cum  iure  ae  maiestate  adempta  animos 
etiam  eripuerit. 

Cic.  in  Verr.  4,  28,  64.  qui  cum  ceteris  rebus  illud  quoque 
eximium  atque  pnlcherrimum  donum  in  Capitolium  afferrent. 
p.  Mur.  19,  40.  itaque  lex  haec,  quae  ad  ludos  pertinet,  est 
omnium  gratissima,  quod  honestissimo  ordini  cum  splendore 
frucius  quoque  iucunditatis  est  reslitutus. 


140  CVM. 

Vano  de  Re  t.  8,  5,  2.  quidam  eum  eo  adUciunt  praeierea 
aves  alias  quoque,  quae  pingues  veneunt  carne.  Haec  cor- 
rupta  esse  nemo  non  videt:  nam  ne  Scribonius  quidem,  quem 
Schneiderus  affert,  cum  eo  dixit  pro  praeterea.  Equidem  ar- 
bitror  excidisse  aliquam  sententiam  post  verba  quidam  cum  eo, 
praesertim  quum  Arsinus  in  codice  quodam  legisse  se  narret 
quidam  cum  eo  coniiciunt.  Scribonius  Comp.  med.  135.  videtur 
autem  vinum  vetustius  ventremque  cum  eo  satis  molUt.  Rho- 
dius  correxit  bibetur  autem  etc.  Sed  videtur  dictum  est  pro 
videtur  adhibendum ,    et  cum  eo  pro  mixto  cum  aloe. 

5.  Communionis  ratio  in  iis  quoque  intercedit,  quae 
aequalifate  et  similitudine  cohaerent  aut  comparantur. 
Quare  cum  locum  habet  in  comparationis  formulis  post 
■verba  aeqite,  pariter,  iuxia,  et  in  designanda  similitudi- 
ne  atque  dissirailitudine  (nara  ea  quoquo  liuius  est  gene- 
ris,  quamquum  Bauerus  ad  Sanct.  Tom.  2.  p.  261.  id  ne- 
gavit)  et  io  rerum  unitate,  post  vocabula  iderriy  unum, 

De  verbis  aeque  cv.m  vide  Tom.  1.  p.  193.  de  reliquis  6U0 
loco  dicemus. 

C.  Caesar  in  Vita  Terentii:  lenibus  atque  vtinam  scripti$ 
adiuncta  foret  vis,  comica  ut  aequato  virtus  polleret  honore  cum 
Graecis.  Virgil.  Aen.  4 ,  239.  pedibus  talaria  nectit  aurea, 
quae  sublimem  alis  —  rapido  pariter  cum  flamine  portant. 
Quae  ex  Humero  desumpta  8unt  Od.  5,  46.  ajiu  Ttvot^g 
ccvi^oio. 

Apulei.  Florid.  p.  366 ,  7.  quibus  inter   se   nox  cum   die  dif~ 

ferunt, 

Cic.  ad  Fam.  2,  13,  5,  genus  institutorum  et  rationum  mea- 
rum  dissimilitudinem  nonnullam  habet  cum  illius  administratio- 
ne  provinciae, 

Tacit.  Ann.  15,  2.  hiine  ego  eodem  mecum  patre  genitum, 
in  possessioncm  Armeniae  deduxi.  GeUius  9,  10.  Annianua 
poeta  et  plcrique  cum  eo  eiusdem  Musae  viri  summis  assiduisque 
laudibus  hos  J  irgilii  versus  ferebant.  vid.  Perizon.  ad  Sanctii 
Min.  4,6,  p.  260.  sq.  Horat.  Carm.  3 ,  2 ,  26.  vetabo ,  qui 
Cereris  sacrum  volgarit  arcanae,  sub  isdem  sit  trabibus  fragi- 
lemve  mccum  solvat  phaselon.  ubi  iisdem  per  se  intelligi  non 
posse ,  bene  aniniadvcrtit  Bauerus  p.  262.  qui  tamen  errat, 
quum  apud  Gelliura  coniungit  verba  cum  eo  ferebant, 

Caes.  B.  gall.  2,  3.  qui  eodem  iure  iisdem  legibus  utantur^ 
unum  imperium  unumque  magistratum  cum  ipsis  habeant. 
Graecigmum,  quo  idem  cum  dativo  Eimplici  componitur,  illu- 


CVM.  141 

strat  Heinsiua  ad  Ovld.  Am.  1,4,1,  ubl  pro  his»  «iV  tuus  €it 
epulas  nobiscum  aditurus  easdem.  restltuit  nobis  aditurus  eas^ 
dem,  idemque  conllciens  in  Stat.  Silv.  2,  4,  5.  sed  frustra. 

Vorstiud  de  Latin.  merito  susp.  p.  32.  bene  demonstravit, 
barbaras  et  ab  antlquo  verbo  alienas  esse  loquutiones,  quibua 
olim  scriptores  ex  Germanorum  gente  utebantur :  comparatum 
est  cum  aliquo,  alitcr  cum  aliquo  se  habet ,  eadem  ratio  est 
cum  hac  re.  Tamen  fortasse  recte  dici  posse  est  huic  rei 
eadem  ratio  cum,  illa ,  ex  superiori  declaratione  patet. 

Scriptores  aevi  chrlstlani  multa  exhibent  nova  et  mirabllla. 
Alcimus  Avltus  Poem.  3 ,  230.  quod  pelagus  gignit ,  quod  terra 
creat,  quod  flumina  gignunt  —  portabat  pallens  auri  eum  fasce 
minister.  i.  e.  pariter  atque  aurum,  quod  portabat.  Sed  no- 
Etri  tcmporls  ecrlptores  non  pauca  ex  germanica  llngua  ad  la- 
tinam  transferre  solent ,  quae  ab  antlqua  ratlone  et  usu  pror- 
Eus  abhorrent :  veluti :  post  hoc  vocabulum  cum  Beckero  comma 
ponendum  est.     Schaefer.  ad  Demosth.  T.  1.  p.  207. 

6.  Ad  tempus  relatum ,  cum  indicat  duas  res  eodem 
tempore  simul  apparuisse  vel  factas  esse.  Quo  con- 
ficiuntur  formulae  quaedam  ad  tempus  significandum. 
Additur  simiil.  De  conslruclione,  qua  simiiL  cum  abla- 
tivo  componitur,  omissa,  ut  credunt,  praepositione,  vide 
in  siMVL.  Saepe  tempus  designatur  nomine  rei  factae 
aut  faciendae,  quae  quum  exsisteret,  aliud  quid  secura 
tulisse  dicitur. 

Plaut.  Araph,  3,2,  111.  egone  ais  te  aiii  hinc  hodie  cum 
diluculo.  Cic.  ad  Att.  4,3.  Metellus  cum  prima  luce  furtim  in 
campum  —  currebat.  de  Off.  3 ,  31 ,  112.  accurrisse  Romam  et 
cum  primo  luci  Pomponii  domum  venisse  dicitur.  alii  llbri  omlt- 
tunt  praeposltionem:  de  verbls  primo  iuct  vldc  Belerum.  Hirt. 
Bel.  afric.  62.  cum  primo  mane  Leptim  universa  classe  vectus. 
Sallust.  lug.  106.  Sulla  pariter  cum  ortu  solis  castra  metaba- 
tur.  c.  68.  pariter  cum  occasu  solis  expeditos  educit.  Vld.  Vor- 
etlus  de  Latin.  falso  susp.  p.  225.  Westcrhov.  et  Bentlel.  et 
Ruhnken.  ad  Terent.  Ad.  5,  3,  55.  Cort.  ad  Sallust.  lug.  68. 
Burmann.  ad  Ovld.  Am.  3,  14,  7.  ad  Lucan.  5,  678.  Ouden- 
dorp.  ad  Sueton.  Claud.  34.  ad  Hirt.  B.  afrlc.  62.  et  105.  Fa- 
brlc.  et  Heusing.  ad  CIc.  de  Off.  3,  31,  7.  et  ad  Nep.  Eum.  3. 
Graecum  usum  comparavit  Vechner.  Hellenolex.  p.  555. 
Heus. 

LucIIIus  apud  Dlomed.  p.  372.  ergo  e  somno  pueros  eum 
mane  expergitus  clano.  Plaut.  Merc.  2,  1,  81.  ad  portum 
ft»n«  aiii  mane  cum  i«c»  simul.    vid.  eiMVi.    Virgil.  Aen.  3, 


142  CVM. 

868.  inietea  fessos  ventus  cum  sole  reliquit.  i.  e.  Bimiil  qQtim 
occidebat  sol.  Oudendorpius  quum  in  Suet.  Vespas.  5.  legendum 
esse  coniiciebat,  cum  initio  secundi  consulatus,  non  demonstra- 
Tit ,  quis  umquam  ita  loquutus  esset. 

Caes.  B.  gall.  5 ,  46.  exiit  cum  nuntio  Crassus.  quod  est  eo- 
dem  tempore,  quo  nuntius  abiit.  Sed  Hirt.  B.  afric.  12.  et 
hercule  cum  eo  nuntio  pulvis  inrrens  conspici  coeptus  est.  i.  e. 
quum  nuntiaretur.     De  loco  Ovidii  Met.  1,  179.  vide  n.  12. 

Liv.  1 ,  82 ,  10.  cum  his  nuntius  Romam  ad  consulendum 
redit.  Minuc.  Felix  4,5.  et  cum  dicto  eius  adsedimus.  vid. 
Barth.  ad  Stat.  Theb.  4 ,  679. 

Liv.  1,  10,  5.  simul  cum  dono  dcsignavit  templo  lovis  fines. 
i.  e.  spolia  donavit  et  simul  designavit  eodem  tempore  flnes 
templi. 

Quod  Germani,  qui  latine  scrlbunt,  ex  vernacula  lingua  trans- 
ferre  solent  cum  tcmpore  pro  tempore,  procedente  tempore ,  id 
quam  alienum  et  vitiosum  sit,  exposuit  Vorstius  de  Latin. 
merito  susp.  p.  89.  distinguens  locos  Syramachi  et  Senccae, 
quos  p.  137.  posui.  Conf.  Scioppius  de  Stilo  hist.  p.  133. 
Cellar.  Antib.  p.  211. 

7.  Sed  noa  modo  ea,  quae  cum  aliis  aguntur,  aut 
Una  cum  aliis  exsistunt,  liac  praepositione  siguanlur, 
sed  ipse  nexus,  quo  duae  res  in  unum  composilae  sunt 
et  coliaerent.  Ita  in  constructione  verborum  conne- 
cteudi,  copulandi,  componendi,  cohaerendi,  quae 
eamdem  praepositionem  in  se  iiabent. 

Exempla  horum  rerborum  stippedit»nt  lexica. 

Taclt.  de  Orator.  13,  5.  quod  alUgati  cum  adulatione,  nec 
imperantibus  umquam  satis  servi  videntur ,  nec  nobis  satis  libe- 
ri.  Crltlci  aut  abiecerunt  praepositionem,  aut  correxerunt: 
nemo  vero  ita  prudenter,  ut  coraprobari  posset.  Quae  Osan- 
nus  miper  contulit,  prorsus  nihil  ad  rem.  Vnum  hoc  quae- 
ritur,  num  recte  dici  possit  alligati  cum  adulatione.  Atqui 
non  potest.  Lltteris  cum  exprimitur  compendium  verbi  ci- 
vium:  quod  alligati  civium  adulatione  etc. 

II.  1.  Aliae  sunt  dictiones,  ia  quibus  Latini  hoc 
consociationis  nomine  ufuntur,  ut  praesentiam  alterius 
liominis  vel  rei  indicent,  quod  vel  ad  communionem, 
vel  ad  caussara,  vel  ad  modum  propius  accedit.  Atquc 
liaec  est  ratio  variarum  loquutionum,  quas  nunc  dein- 
ceps  illustraturi  sumus.    ISam  quum.  Caesar  de  Bell.  civ. 


CVM.  143 

1,  ^8.  ait:  Varro  cum  iis ,  qiias  hahebat  ^  legiombu& 
ojnnemulteriorem  Hispaniam  tveatur ,  non  exacte  in- 
telligitur  dux  cum  legionibus  coniunctus,  neque  una 
curn  legionibus,  neque  etiam  caussa  ipsa,  sed  adhibi- 
las  esse  legiones  ad  hanc  expeditionem  easque  praesen- 
tes  agendae  rei  participes  fuisse.  Idque  etiam  simplici 
ablativo  exprimitur.  cf.  Wiillneri  Expositio  de  natura 
casuum  p.  82.  Stare  cum  aliquo ,  ut  supra  vidimus, 
est  slare  ab  alicuius  parte. 

Liv.  1,5,7.  Romulus  —  non  eum  globo  {uvenum ,  —  sed 
aliis  alio  itinere  iussis  certo  tempore  ad  regiam  pastoribus ,  ad 
regem  impctum  facit.  Drakenborchio  non  displicuit  codicia 
neap.  scriptura  globo  iuvcnum:  quam  bene,  vide  n.  8.  Saepe 
recurrunt  formulae  cum  copiis ,  cum  exercitu,  Cic.  ad  Fam. 
2 ,  10 ,  5.  Tacit.  Ann.  1 ,  34.  quae  apud  Gcrmanias  iUis  cum 
legionibus  pulcherrima  fecisset.  in  quibus  auxilium  operae  in- 
telligitur.     Conf.  II.  14. 

Ovid.  Her.  20,  106.  (103.)  tpse  dedit  lcto,  cum  quibua  anie 
feras.  i.  e.  qui  ei  auxiliabantur  in  feris  caedendis. 

2.  Tum  adhaerere  et  coniunctum  esse  cum  aliquo 
homine  vel  cum  aliqua  re  id  dicunt  Latini,  quo  homo 
vel  res  exstruitur,  aut  instruitur,  aut  completur.  Hinc 
cum  ponitur  in  eo  designando  ,  quod  receptaculum  aut 
vas  aliquod  continet:  sicuti  Germani  dicunt  e//i  i^^i/yi 
?nit  Wtin.  Tum  de  vestilu  hominum  et  de  armatura 
et  de  aliis  rebus ,  quibus  quis  instructus  incedit,  aut 
quibus  quid  praeditum  est.  Deinde  in  aliis  formulis 
ponitur  cum,  quae  alibi  in  habent.  Exempla  ablativi 
non  cum  praepositione  coniuncli  vide  apud  Ruddimau. 
T.  2.  p.  268. 

Quaeritur ,  num  recte  dfcatur  instructus  cum  aliqua  re.  Liv, 
1,  51,  5.  non  dubitare ,  —  quin  prima  luce  —  instructus  cum 
coniuratorum  manu  armatusque  veniurus  sit.  3,  14,  4.  instructi 
paratique  cum  ingenti  clientium  excrcitu  sic  tribunos  —  adoHi 
sunt.  Haec  exempla  rem  non  declarant,  ncc  desunt  codices, 
qui  praepositionem  omittant.  Sed  exstructionis  notionem  cx- 
pressam  videraus  in  Cic.  p.  Rosc.  Am.  46 ,  133.  familiam  vero 
quantam  et  quam  variis  cum  artijiciis  habeat,  quid  ego  dicam? 

Lucret.  5,  365.  at  neque ,  uti  docui,  solido  cum  corpore 
mundi  natura  est. 

Plaut.  Stich.  5,1,7.  cadum  modo  hinc  a  me  huc  eum  vino 
iransferam.  Pers.  2,3,  15.  qui  salitunn  scrvo  obsignant  cum 
eale.     Recte    Lambinus:    ii    est    salinum,    in    quo    est  sal. 


144  CViM. 

^ost.  1,3,  91.  cedo  mihi  speculum  et  cum  ornamentis  arcit- 
lam.  Carc.  i ,  i ,  83.  eine  hic  cum  vino  sinus  fertur  ?  Cato  de 
Be  r.  156.  postea  ollam  statuito  cum  aqua.  Cic.  in  Verr.  Act. 
1 ,  8 ,  22.  fiscos  complures  cum  pecunia  siciliensi  —  trans- 
latos. 

LiT.  30,  24,  5.  cenium  oncrariac  naves  eum  eommcatu  —  ire 
Africam  transmiscrunt.  Alia  apud  Drakenb.  ad  30,  36,  2. 
Cic.  Verr.  4,  27,  62.  erat  etiam  vas  vinarium ,  ei  una  gemma 
pergrandi  trulla  excavata  cum  manubrio  aurco.  Codices  pluri- 
mi  oraittunt  praepositioncra,  quod  MadTigiura  comraovit,  ut 
in  Epist.  crit.  ad  Orell.  p.  29.  eam  non  latinam,  certe  non  ci- 
ceronianara  censeret,  ubi  res  norainaretur,  quae  non  aliam 
extra  addita  comitaretur,  sed  eius  pars  esset.  At  manubrium 
aureum  ipsum  erat  adiectum  truUae  e  gemma  factae. 

plaut.  Rnd.  1,  4,  31.  siccine  hic  cum  uvida  veste  grassahimur  ? 
Stich.  2,  2,  26.  Cie.  in  Verr.  4,  24 ,  54.  in  hae  officina  maiorem 
nartem  diei  cum  tunica  pulla  sedere  solebat  et  pallio,  5,  13 ,  31. 
ouum  iste  cum  palUo  purpureo  talarique  tunica  versaretur  in  con- 
viviis  muliebribus.  in  Vatin.  13,  31.  p.  Rabir.  Posth.  10,  27.  L. 
vero  Scinionis  —  non  solum  cum  chlamyde,  sed  etiam  cum  crepidis 
in  Capitolio  statuam  videtis.  Liv.  35,  34,  7.  Sueton.  Claud. 
13.  Cal.  12.  Florus  4,2,  45.  Silius  Ital.  1 ,  94.  atque  Ache- 
ronta  vocat  stygia  eum  veste  sacerdos.  Alia  Gronov.  ad  Liv. 
S  47,  1.  et  Observat.  4,  25.  et  ad  Gellium  7,  12.  conf. 
Dwkenb.  ad  Liv.  4,  19,  2.  et  ad  29,  19,  12. 

Cic.  in  Verr.  5,3,7.  edicta  praetorum  fuerunt  eiusmodi, 
iit  ne  quis  cum  telo  servus  esset.  Tusc.  5,  23,  65.  immissi  cum 
falcibus  multi  purgarunt  et  aperuerunt  locum.  Phll.  2,  8.  quum 
in  hac  cella  Concordiae  —  cum  gladiis  homines  collocati  stcnl. 
in  Catil.  3,  2,6.  Diversa  paullo,  taraen  cognata  est  dictio 
aggredi  cum  gladio.  cf.  n.  12.  Petron.  105.  aggrediuntur  nos  fu- 
rentes  nautae  cum  funibus.  Cic.  p.  Caec.  9,  25.  ut  in  Caeci- 
cinam  advenientcm  cnm  ferro  invaderet.  Vid.  Cortius  ad  Sal- 
lust.  Cat.  27  ,  2.  In  his  si  quis  instrumentum  intelligi  dixerit, 
germanicae  linguae  rationem  tenebit,  non  latinae.  Bremiua 
ad  Cornel.  Alcib.  10,  4.  quod  permirum  videtur ,  cum  propter- 
ea  addi  putat,  quoniam  coniunctio  multorum  horainuni  ar- 
watorum  intelligatur.  Poetae  omittunt  praepositionem  inter- 
dnm.  Virgil.  Aen.  9 ,  615.  praeceps  saltu  sese  omnibus  armis  m 
fluvium  dedit. 

Liv.  27 ,  11 ,  5.  eum  elephantl  eapite  puerum  natum.  30 ,  2, 
11.  equulcus  Beate  cum  quinque  pedibus  ncrtus.  27,  4,  11.    vid. 


CVM.  145 

Duker.  ad  LIv.  32 ,  9 ,  3.  ubi  restituenda  est  praepositio.  Sue- 
ton.  de  Rhetor.  4.  quem  ferunt  olim.  praecipitatum  in  fonicm 
fluminis  Sarni,  paullo  post  cum  cornibus  exstitisse.  Flaut. 
Rud.  !2 ,  2 ,  15.  cum  istiusmodt  virtutibus  operisque  natus 
gui  sit. 

Cic.  de  Nat,  d.  2,  2,  6.  duo  iuvenes  cum  equis  albis.  Davi- 
eius  coniecit  in  equis,  quod  idem ,  non  melius.  Vid.  Heindorf, 
et  Wytte.ibach.  p.  741.  conf.  Ep.  ad  Quint.  fr.  2 ,  13.  vide  ia- 
fra  n.  8. 

Liv.  34,  30,  4.  Pythagoras  ad  imperatorem  vetiit,  nullis 
ctim  aliis  mandatis.  ut  alibi  mittcre  cum  mandatis.  \id.  Duker. 
ad  Liv.  24,  28,  9.  Intelliguntur  ii,  quibus  mandata  erant 
commissa. 

Huc  referri  etiam  possunt  formulae  cum  praesidio  equitum^ 
de  qua  Oudendorp.  ad  Caes.  B.  gall.  8 ,  2.  et  46.  cum  copiis, 
et  similes. 

S.  Sic  etiam  verba  complendi,  inficiendi,  ornan- 
di  et  quae  sunt  huius  generis,  alias  cum  simplici 
oblativo  vel  eliam  cum  dativo  composita,  constru- 
uutur. 

Columel.  de  Arbor.  4 ,  5.  sulcum  cum  stercorata  ierra  ad 
tnedium  complcto.  Cato  de  Re  r.  77.  cum  melle  oblinito  bene. 
Plin.  Hist.  n.  7,  19,  20.  vehicula  cum  culeis  onusta.  Cuto  d^ 
Re  r.  10 ,  2.  iuga  cum  loris  ornata. 

Huc  refero  etiam  Virgil.  Aen.  6,  359.  ni  gens  crudclis  madir 
da  cum  veste  gravatum   • —  fcrro  invasisset. 

4.  Eodem  modo  vitae  conditio,  et  quae  ei  iniunctae 
sunt  proprietates  designanlur,  quasi  res  et  conditio,  iri 
qua  quis  versatur,  ipsi  adhaereat.  Ila  ponitur  praepo- 
sitio  in  iis,  quibus,  quaHs  aliquis  sit,  describitur.  Piuhn- 
kenius  ad  Terent.  Ad.  5,4,  37.  videtur  hai:.c  formam 
propriam  ti^ibuisse  indignationi. 

Cic.  ad  Att.  6 ,  9.  cognovi  ex  eo  —  te  Romam  venisse  — r  cum 
febri.  conf.  UI,  6.  de  Off.  1,  38,  136.  ira  procul  absit ,  cum 
qud  nihil  recte  fieri  —  potest. 

Tercnt.  Andr.  5,4,  37.  dignus  es  cum  tiia  religione  odio. 
Phorra.  3,1,1.  multimodis  cum  istoc  animo  es  vitupcrandus. 
Colurael.  4  ,  22 ,  8.  cuius  cum  vitio  consenuit,  nullo  modo  rc- 
stituendum  ccnsemus.  Ennius  apud  Cic.  de  Senect.  1,  1. 
ille  vir  haud  magna  cum  re,  sed  plemi'  fidei.  Sallust.  de 
II.  10 


146  CYM. 

Rep.  const.  2,4,2.  mtilti  praeterea  cum  spe  hona  adolescen- 
tes.  ul)i  vid.  Cortius. 

Tcrent.  Eiin.  1,2,  73.  egon^  quidquam  cum  istis  faclis  libi 
rcspondeam.  Coliaerent  verba  iibicumistis  faclis,  q.  e.  qui  liaec 
feceris.  Cic.  Pliil.  13,  18,  37.  conscrvandus  civis  cum  tam  pio 
iustoque  focdere. 

IIuc  pertinent  formulae  esse  cum  imperio^  cum  potestatc. 
Cic.  ad  Fam,  1,1,7.  de  Inr.  1 ,  25 ,  35.  Sensum  ver- 
boriun  cum  imperio  illusti*ant  Manut.  ad  Cic.  Epist.  1,  1. 
1».  37.  Po^pnia  de  Differ.  3.  p.  134.  Cort.  ad  Cic.  ad  Fam. 
1,  1,  7.  Markland.  ad  Cii;.  post  Rcdlt.  14.  et  in  Remarks  on 
the  epistles  of  Cicero.  p.  257.  et  permultls  exemplis  collatis 
Guntlierus  Latln.  reatitut.  Part.  alt.  p.  263.  Cum  magistratu 
Sueton.  Tib.  12.  ncmine  cum  iwpcrio  aut  magistratu  tendente 
quoquam  ,  quin  deverteret  Rhodum.  Quum  addito  adiectiro 
praepositlo  omittitur,  alia  est  ratio.  Cornel.  Milt.  8,  3.  dicuntur 
iyranni,  qui  potestate  sunt  perpetua.  i.  c.  perpetuae  potestatis. 

Ennlus  apud  CIc.  de  Senect.  1 ,  1.  ille  vir  haud  magna  cum 
re,  sed  plenu  fidei.  Contrarimn  Cic.  p.  Coel.  32,  78.  hominem 
sine  re  ,  sine  fide. 

6.  Proprie  aiitem  conditio  animi  in  enm  modum 
per  praeposifionem  significatur,  ut  animus  aflectibus  et 
facultale  quasi  instructus,  et  cum  habifu  coniunctus 
esse  videatur,  in  quo  nos  Germani  dicimus  eum  ver- 
sari.  Ablalivo  simplici  id  exprimitur,  ubi  accedit  ad- 
ieclivum. 

Ennius  apud  Servium  Petrl  Daniells  (vid.  Mernla  p.  820._) 
haut  temcre^st,  quod  tu  tristei  cum  mcnte  gubernas.  i.  e.  dum 
tristis   es. 

Cic.  p.  Cluent.  18  ,  51.  semper  cquidem  magno  cum  metu  in~ 
cipio  dicere.  Liv.  38,  17,  17.  omnis  illa ,  cum  qua  venerant, 
mansucfacta  est  fcritas.  Cic.  m  Catll.  2,0,  19.  quodsi  iam 
sint  id ,  quod  cum  summo  furore  citpiunt ,  adcpti  etc. 

Lucret.  1,  288.  molibus  incurrit  validis  cum  viribus  amnem. 
nt  Cic.  in  Arat.  145.  Eridanum  cernvs  —  funestum  magnis 
cum  tiiribus  amnem.  Cic.  de  Ofl".  1,  38,  137.  quue  enim  cum 
aliqua  pertnrbutione  fiunt .  ncc  coustantcr  Jicri  possunt,  nee  iis, 
qui  adsuht,  probari.  ubl  Heusing-erus  de  abundantia  agit. 

Ennlus  npud  Donat.  ad  Terent.  Phorni.  3,  1,  1.  omnia  cum 
pidcris  animis  romana  iuvcntus.  Tcrent.  I.  1.  muliimodis  cum 
isthoc  animo  es  vitupcrandus.  Caecilius  apud  Xonium  1,  33.  s. 
V.  illcx:  quid  narrus  barbcre  cum  indomiiis  moribus.   Lucrct.  5, 


CVM.  147 

862.   levisomna   canum  fido  cum  peciore   corda.  6,  1232.   dcfif 
cicns  animo  moesto  cum  corde  iacebat. 

Terent.  Ad.  3 ,  3 ,  88.  homo  antiqua  virtute  ac  fide.  Non 
poterat  dici  omisgo  adiectivo. 

6.  Praeter  eum  nexum,  quo  duo  pluresve  homines  una 
aliquam  rem  agunt,  saepe  communio  intercedit,  in  qua 
non  tam  ageutes ,  sed  actionem  communem  spectamus : 
quae  triplicis  est  generis.  Nam  aut  agimus  aliquid, 
quod  allerum  tangat,  aut  alterum  nobis  adiunctum  ha- 
bemus  consentiendo  et  conveniendo,  quod  etiam  ad  re- 
rum  rationes  congruas  refertur,  aut  denique  actio  con- 
stat  mutuo  negotio,  sicuti  in  bello  et  certamine,  in  quo 
manus  conseruntur  et  adversarii  committuntur.  Haec 
una  particula  Latini  designant:  Graeci  diversas  habent: 
qnemadmodum  dillerunt  cx^axtvsiv  ^txa  uvos  et  Gvv  rm, 
tlvctt  Gvv  rivi  et  ^zxa  xivos. 

Curt.  4,  10,  30.  cum  foeminia  ernfo  agcrc  debemus?  Com-' 
municare  cum  aliquo  et  Bimilia  illustrat  Ruddimann.  T.  2. 
p.  217.  dividere  aliquid  cum  aliquo  Flaut.  Stich.  5 ,  4 ,  15. 
facium  ego  tecitm  divido.  Horat.  Sat.  2,5,  81.  quae  si  semel 
mio  de  sene  gustarit  tecum  partita  lucellum.  Curt.  5,  «J,  16.  9, 
10,  6.    lustln.  6,  9,  5.   ul)i  multa  alia  Vorstius. 

Cic.  ad  Att.  2,  4.  interea  quidem  cum  Musis  nos  dclectamus 
animo  acquo.  i.  e.  cum  Mugis  versanteg.  Neque  aliter  de  Orat. 
2,  14  ,  Cl.  cum  liis  me,  ut  dixi,  oblecto,  qui  res  gestas  — .scri- 
pserunt.  Nemo  tameu  dixit  oblectare  se  cum  aliqua  re.  Te- 
rcnt.  Hec.  4,  1,  40.  quacum  tot  consuesset  annos. 

Consentire  cum  aliquo ,  congruere ,  convenire  et  quae  huius 
generis  sunt,  ad  res  etiam  referenda,  e  lexicig  nota  sunt. 
Cum  aliquo  facere  dicuntur ,  qui  ab  alicuius  parte  stant.  Cic. 
ad  Att.  (i,  8.  cum  illo  praetores  designatos  —  facere.  dc  Di- 
vin.  2,  57,  118.  p.  Caecin.  28,  80.  Cornel.  Agcs.  2,  5.  vid. 
Forcellin.  Lex.  T.  2.  p.  268.  Esse  alicui  cum  aliquo  de  fami- 
liaritate  intercedente  et  d«  commercio  dicitur.  Cic.  p.  Quint. 
6,25.  iussit  bona  proscribi  eius ,  quicum  familiaritas  fucrat, 
societas  erat.  Terent.  Phorm.  2,3,  74.  postremo  tccum  nil  rci 
nobis,  Demipho,  est.  Vide  multa  exempla  apud  Gronov.  ad 
Plaut.  Cas.  2,  2,  13.  Terent.  Eun.  4,6,  21.  quicum  res  tibi 
cst ,  peregrinus  est.  Curt.  6,  3,  8.  cum  feris  bestiis  rcs  esi. 
8,  14,  14.  Sed  etiara  de  rebus.  Cic.  p.  Cluent.  17,  5.5.  quid 
mihi,  inquit  cum  ista  summa  sanctimcnia  ac  diligentia?  In 
his  quoque  intcUigitur  nesas  agendi.     Scd  praetcr  hauc  for- 

10* 


148  CVM. 

mulam  nullus  est  usua.  Quare  Frotgcher  haud  bene  coniecit 
Quinctil.  10,  1,  107.  scripsisse  :  in  epistolis  quidem,  quamqunm 
sunt  utriusque,  dialogisve ,  eum  quibus  nikil  illi ,  nulla  conten- 
tio  est.     De  formula  cum  aliquo  esse  vide  I,  2. 

Qui  orationem  hahet,  eum  cum  aliquo  esse  oportet  non  tau- 
tum,  qui  audiat,  sed  quocum  agat  oratione.  Cic.  p.  Mur. 
29,  01.  et  quoniam  non  est  nobis  hacc  oratio  hahenda  aut  cum 
imperita  multitudine ,  aut  in  aliquo  conventu  agrestium.  alii 
codd.  in  imp.  m.  alli  imp.  in  m.  quo  suspecta  redditur  scriptu- 
ra.  Caes.  B.  gall.  7,  47.  legionisque  decimae ,  quacum  erat 
concionatus,  signa  constitere.  Schellerua  in  Observ.  p.  94. 
jconiecit  coram:  alii  ex  edit.  Gryph.  edlderunt  qua  tum  erat 
. ,  . ,  comitatus ,  alii  commoratus  ,  qua  tum  e.  concionatus.  Sufficit 
in  defensionem  scripturae  codd.  Terent.  Ilec.  2,3,  21.  hanc 
habere  orationem  mecum  principio  instilit.  £t  concionari  recte 
dicitur  pro  habere  concionem,  agere  in  concione. 

Orare  cum  aliquo  et  qiieri  cum  aliquo  dici  poterat,  quum 
intelligeretur  precibus  et  querimonlis  agere  cum  aliquo  :  qua- 
re  illud  in  precum  perpetuitate,  hoc  in  exprobratione  locum 
habct.  Plaut.  Asin.  3,  3,  72.  iube  petere  atque  orare  mecum. 
Cas.  2,  5,  15.  Curc.  3,  62.  tecum  oro  ct  quaeso.  Terent. 
Hec.  4,  4,  C4.  I.  H.  Vossius  ad  Vlrgil.  Ecl.  2,  12.  expllcat, 
pro  apud  poni :  quod  aliquanto  dlversum  est.  In  Caes.  B.  civ. 
1 ,  22.  cum  eo  de  salute  sua  orat  alque  obsecrat.  glossatores  scri- 
pserunt  agit;  reliqua  verba  integerrlma  sunt,  nec  quidquam 
reduudat.  vid.  Davis.  et  Oudend.  ad  h.  l.  Pareus  in  Lex. 
Flaut.  tecum  et  mecum  pro  te  et  me  «();j;«iV.aj  5  posita  censebat : 
Auson.  Popma  de  Vsu  antiq.  loq.  1,  0.  et  Ruddimann.  T.  2. 
p.  371.  adeo  illud  cum  jiro  syllabica  adiectione  habebant,  In 
Ennil  fragm.  apud  Festum  s.  v.  orarc  scribendum  mlhi  Alde- 
tTir :  face  vero,  qtiod  tecum  precibus  patcr  orat.  non  te  cum  pre~ 
cibus.  CIc.  ad  Fam.  3,  7,  7.  quum  diceret  te  secum  esse  que- 
stiim.  Acad.  2,  25,  81.  p.  Deiot.  3,  9.  quamquam  cui  sunt 
inauditae  cum  Deiotaro  querelae  tuae?  ubi  alli  de  Deiotaro. 
Coel.  ad  Cic.  8,  9,  13.  scio  eum  conquestum  esse  cum  Scipione. 
Tibull.  2,  6,  34.  supplexque  sedebo ,  et  mea  cum  muto  fata 
qiierar  cinere.     vid.  Cort.  ad  Cic.  Ep.  3,7,7. 

Liv.  9,  1,8.  qiiodsi  nihil  cum  potentiore  iuris  humani  re- 
linquitur  inopi.  i.  e.  in  consortione ,  adversus  potentiorem. 
6,  14,  8.  Curt.  4,  4,  15.  cognationis  cum  Tyriis  memores. 
Qua  rationc  defendam  verba  Li^ii  40,  34,  14.  pacemque  cum 
iis  populus  romanus  —  praestitit. 

Servare  fidem  cum  hoste  CIc.  de  Off.  3,  29,  107.  ubi  alli 
libri  substituunt  hosti.    Firmare  fidem  cum  hoste  Liv.  28, 17,  8. 


CVM.  *  149 

mutare  fliem  cum  aliquo  Terent.  Phorm.^,  2,  27.  Haec  illu- 
gtrat  Drakenborch.  ad  Liv.  28,  17,8.  Yaria  composuit  Li- 
viiis  in  his  23,  33,  3.  postquam  tertia  iam  pugna,  tertia  victoria 
cum  Poenis  erat.  quihus  tamen  non  vindicatur  importuna  con- 
iectura  21 ,  51 ,  11.  a  lac.  Gronovio  facta. 

Ovid.  Pflet.  10,  570.  pedibus  contendite  mecum.  Bellum  ge- 
rere  cum  aliquo ,  pugnare  cum  hoste ,  certare  cum  aliquo :  vide 
exempla  in  lexicis,  in  quibus  inepte  dicitur  cum  significare 
contra.  Cf.  Iluddiiiiann.  T.  2.  p.  217.  Ceterum  notandus  est 
locus  Cornel.  Chabr.  3,  1.  quod  Chabrias  adversum  regem  bel~ 
lum  gereret  cum  Acgyptiis. 

Disscntirc ,  differre  ,  discrepare  cum  aliquo.  vid.  Ruddimann. 
T.  2.  p.  215.  Cic.  Brut.  49,  185.  itaque  numquam  de  bono 
oratore  aut  non  bono  doctis  homiiiibus  cum  j)opulo  dissensio  fuit. 
de  Orat.  2,  (iH ,  267.  quum  stomacharetur  cum  Metello.  Terent. 
Eun.  2,  3,  31.  ubi  vid.  Donatus.  Vt  iias  dictiones  quodam- 
modo  explicaret,  Herzogius  ad  Sallust  Cat.  9.  rationem  hanc 
posuit,  quasi  in  verbis  cum  hostibus  simnltates  exercere  intel- 
ligeretur  consociatio  animi  infesti.  Qnod  alienum  est.  Quod- 
cuiiique  enim  actionis  consortium  Latini  per  c,um  designant, 
non  tantum  eam  rationem,  quam  Herzogius  eubiectivam  ap- 
pellat. 

Cic.  p.  Deiot.  5,  15.  quonam  ille  modo  cum  regno ,  cum  do- 
mo ,  cum  coniuge,  cum  carissimo  filio  distractus  esset,  tanto 
scclerc  non  modo  perfecto,  sed  etiam  cogitato"?  Heumann.  et 
Orellius  explicuerunt  praepositionem ,  ille  putans  distractum 
cum  aliquo  dici,  qui  ex  amico  eius  factus  sit  inimicns,  hic 
comparans  verba  discrepnre  cum  aliquo ,  dissidere  cum  aliquo. 
Wernsdorfius  id  fieri  posse  negat,  quum  h.  1.  ron  sermo  sit 
de  societate  amicorum  olim  contracta,  neque  verba  quonam 
modo  aptum  praebeant  sensum.  At  prinium,  ut  iam  Erne- 
Btius  vidit,  nusquam  dicitur  tegno  distrahi,  sed  a  regno  distra- 
hi:  tum  coniunctio  cur  tam  saepe  et  cum  vi  repetatur,  nnlla 
est  caussa ,  quae  adest  in  locis  a  Wernsdorfio  coUatis  ;  denique 
oratio  non  potest  ita  abrurnpi  nisi  praemissis  iis ,  quibus  sup- 
pleatur,  aut  in  hunc  modum  conforraari :  quonnm  ille  modo 
talc  facinus  perficere  potuit,  quum  tanto  scelere  perfeclo 
distractus  csset  a  regno?  Neque  etiam  apponi  poterat  illc. 
Quare  nihil  restat,  quam  ut  distrahi  cum  aliquo  dici  posse 
etatuamus,  ut  Germani  dicunt  mit  einem  zerfallen,  mit  einem 
auseinander  kommen.  Seneca  Epist.  65,  23.  distraham  cum 
illo  socielatem.  Atqui  inter  rcgem  et  regnum  sempcr  inter- 
cedit  coniunctio  quaedam  et  nccessitudo.    Quonam  modo  dictum 


150  CVM. 

est  cnm  admiratlone ,   ut  in  Epist.   ad   Att.  8,  16.    quo  modo 
autem  se  venditant  Caesari? 

7.  Formnlarnm  cjnji  animo  cogitare,  investigare, 
recordari  rationem  non  bene  explicuerunt,  qui  instru- 
mentum  intelligebant.  In  omnibus  euimlocis  operosam 
cogitationem  ac  repulationem  his  verbis  expressam  vide- 
mus :  quare  id  commercium  intelligi  necesse  est,  quo 
quis  cum  animo  suo  ipse  consulat  et  reputando  agitet: 
iinde  etiam  dicunt  agitare  cum  animo.  Nam  quum 
dicunt  animo  agitare  (vid.  Cort.  ad  Sallust.  lug.  84,  4.), 
eadem  fere  est  res ,  sed  alia  ratio.  Bene  intellexit 
Bauerus  ad  Sanct.  Min.  T.  2.  p.  249.  comparans  Ho- 
meri  usum. 

Plant.  Most,  3,2,  13.  quo  ma^is  cogito  cgo  cum  meo  animo. 
Terent.  Ad.  3,  4  ,  55.  Pliiut.  Aul.  4,9,3.  equidcm  quo  eam, 
aut  Jibi  sim  ,  aut  qui  sini,  ncqvco  cum  animo  ccrtum  invcstijare. 
Sallnst.  lug.  13 ,  5.  in  otio  facinus  suttm  cum  animo  rcputans. 
70,  5.  lug.  6,  2.  mttlta  cutn  antmo  suo  volvebat.  108,  3.  vid. 
Cort.  ad  Cat.  32,  1.  Oudendorp.  ad  Apul.  Flor.  p.  29.  Yir- 
gil.  Aen.  6,  185.  atquc  haec  ipse  suo  tristi  cum  corde  volutat. 
Cic.  p.  Cluent.  25,  70.  st  cum  animts  vestris  longo  intcrvallo 
tccordari  C.  Staieni  vitam  ct  naturam  vohicritis.  Sallnst.  lug. 
93,  1.  Marius  —  anxius  trahere  cum  ammo.  sed  c.  84,  4.  ani- 
viis  trnhcrc.  Cic.  in  Verr.  3,  41,  95.  sic  habuisti  statutum  cum 
animo.  De  loquutione  cum  animo  agitare  vid.  Cort.  ad  (Sal- 
lust.)  Ep.  ad  Caes.  2,1,4.    DrakenL.  ad  Liv.  8,  25,  2. 

Ab  his  Tero  aliquantum  difTerunt  veiba  secnm  co- 
gitare,  secnm  repntare,  secum  dubitare ,  quibus  de- 
signatur  tacila  et  occulta  cogitatio,  qua  aliquis  non  cum 
aliis  agat,  sed  se  cohibens  aut  in  se  conclusus.  Quare 
additur  saepe  ipse.  Terentius  dixit  lleaut.  2,  4,  5. 
qnimi  egornet  nunc  mecum  in  animo  ^'itam  tuam  con- 
sidero. 

Plaut.  Mil.  4,8,  (55.  quum  cgomet  mccum  cogiio.  CIc.  post 
Red.  12,  32.  mulia  mecum  ipse  rcpuiavi.  Boetliius  Consol.  1,  1. 
haec  dum  mccum  tacitus  ipse  reputarem.  Sallust.  Cat.  32,  1. 
multa  sccum  ipse  volvcns.  Cic.  de  OfT.  1,  32,  118.  diu  secum 
multumque  dubitassc. 

Propert.  3,  18,  (IG^  17.  iollc  animos  ct  tccum  fingc  trium~ 
fhos.  i.  e.  tibi  finge,  Tcrent.  Hec.  1,2,  32.  haud  proptcrca 
U  rogo,  ut  hoc  profcram,  sed  ut  tacita  mccum  gaudcam. 


CVM.  151 

8.  Quum  nec  comitatus  simpllci  ablativo,  nec 
caussa  pez- praepositionem  cum  exprimatur,  mirum  vi- 
deri  potest,  quod  Caesar  et  Livius  aliique  Listorici 
gcriplores  copias  et  exercitum,  quocum  dux  in  aciem 
descendat  aut  beljum  gerat,  omissa  praepositione  de- 
signare  solent.  Id  commune  habent  cum  Graecis,  qui 
GtoXay ,  Xmtoig,  vavdi  dicunt.  Vid.  Scbaefer.  ad  L.Bos. 
p.  745.  Matthiae  Gramm.  p.  741.  Alii  ad  ellipsin  praepo- 
sitionis  confugiunt,  alii  cum  Hermanno  de  Ellipsi  p.  104. 
instrumentum  infelligunt,  uti  Heldius  ud  Caes.  B.  civ.  1, 
41.,  alii  ad  modum  rei  constituendum  referunt;  Vid. 
Bernhardi  Syntax.  gr.  p.  100.  Seebodii  Bibl.  crit.  1825. 
p.  416.  Neque  vero  caussa,  nenue  eliam  instrumentum 
intelligi  potest  ia  itinere  faciundo,  nisi  de  equis  iiisessis 
aut  navibus,  qnibus  vehimur.  Sed  Latini,  et,  ut  videtur, 
cliara  Graeei  ito  loquuntur  adiecto  alio  nomine  adiectiro, 
vei  genitivo,  quo  vel  numerus  vel  genus  vel  conditio 
significatur :  quare  ipse  ablativus  modum  et  conditio-» 
nem  indicat  non  ahter  quam  in  reliquo  usu,  quem 
grammatici  absohitum  vocant.  Sicuti  integris  signis 
apud  Cic.  in  Calil.  8,3,6.  dicitur  non  omissa  praepO'- 
silione:  ila  magna  manu ,  omnibns  copiis  intelhguntur, 
quum  raagna  essetmanus,  omnes  copiae  essent  collectae.. 
Germani  dicunt  bei  ganzein  JJeere ,  unter  zahlreicJier 
Begleitung,  magno  comilatu.  Neque  diverso  moda  apud 
Livium  22,  9,  5.  praecla  —  gaudentibus  profecius^  et 
8,  30,  4.  exerciiu  instructo  paratoque  projectus.  quod 
male  accipiunt  ^vo  cum  gaudentibus,  cum  exercitu.  Ne- 
que  vero  his  opponi  potest,  saepe  eliam  dici  cum  copiis, 
Accedenle  enint  adiectivo  mutatur  ratio,  non  res:  sicuti 
dicitur  pace  advenire  Plaut.  Amph.  proh  32.  et  cum 
pace  delabi  Horat.  Carm.  3,  29,  35.  Vei'ba,  quae 
cum  hac  formula  componuntur,  designant  militares 
actus  proficiscendi ,  considendi,  occupandi ,  nec  tantum 
ad  motum  pertiuent,  ut  Heldio  visum  est.. 

Exeraplis  non  opns  est.  Ea  cong^esserunt  Cort.  ad  Sallust. 
Cat.  57,  4.  Perizonius  ad  Sanctii  Mln.  4,  G.  p.  272.  Burra. 
ad  Sueton.  Caes.  33.  Drakcnljorcli.  ad  Liv.  1,  14,  7.  2,  26,  2, 
et  22,  9,  5.  3,  14,  4.  23,  41,  10.  37,  11,  fi.  Oudendorp.  ad 
Caes.  B.  gall.  2,  7.  In  locis  Livii  his  35,  24,  10,  r<igcm  Ilel- 
lcspontum  cjim  exercitn,  transissc.  36 ,  12 ,  10.  consulcm  iani  cttm 
legionibiis  mare  traiecissc.  in  quibus  unus  codex  omittit  prae- 
positionera,  Dralcenborchius  attenderc  dehebat  ad  defectuni  ad- 
iectivi.    Apud  Statium  Silv.  1,  1,  30.  iret  —  castris  non  esse 


152  CVM. 

cam  castris ,  expogui  in  notis  et  ad  Gronov.  Diatr.  p.  48.  Liv. 
9,  13,  10.  alter  consul  victore  exercitu  advenit.  Etiam  hoc  de- 
fendi  posse  puto,  quaraquara  in  aiiis  codd.  haud  paucis  legitur 
cum  victore  exercitu.     Est  enim  in  victore  exercitu. 

Cic.  Catil.  3,2,  6.  qnum  iam  pontem  mulvium  magno  comi- 
tatu  legati  Allobrngum  ingrcdi  incipercnt.  Beneckius  docet  ad 
li.  1.  omitti  praepositionem ,  ubi  comitatus  praeter  societatem 
a)iud  consilium  exsequatur,  sicuti  AUobroges  cum  legatis  missi 
essent,  ut  iis  auxiliura,  si  quando  opus  esset,  afferrent.  Tale 
Gonsilium  ubique  supponere  non  licet :  sufficit  praesentiae  et 
conditiouis  notio.  p.  Mil.  10,  28.  obviam  fit  ei  Clodius  expe- 
ditus ,  in  equo  ,  nulla  rheda,  nuUis  impcdimentis,  nullis  graecis 
comitibus ,  ut  solcbat  — •  quum  hic  insidiator  —  cum  uxore  ve- 
herctur  in  rheda,  paenulatus ,  magno  et  impcdito,  ac  muliebri 
ct  delicato  ancillarum  puerorum^ue  comitatu.  de  Re  publ.  2,  3. 
quod  ei  fuit  illa  manu  copiisque  facillimum.  Male  supplet 
Creuzerus  cum:  est  bei  jener  Mannschaft,  quum  ei  esset  illa 
manud. 

Heldius  ad  Caes.  1.  1.  instrumentalem  intelligens  ablativmn, 
ita  exponit  rationem ,  ut  statuat  duos  esse  modos ,  quibus  ali- 
quis  per  copias  proficisci  aut  aliquid  agere  dicatur :  aut  esse 
ducem,  qui  agat,  aut  voluntatem  omnium  uno  nomine  populi 
sive  exercitus  comprehendi ,  atque  eos,  qui  in  agendo  consilio 
Torsentur,  quamquam  iidem  sint  cum  istis,  tamquam  instru- 
menta  et  actores  suae  voluntatis  distingui.  At  his  machinis 
nihil  opus  esse  videtur,  nec  recte  dicitur  aliquis  per  omncs 
copias  prnficlsci  seu  ire,  neque  in  locis,  qualis  est  Caes. 
B.  gall.  4 ,  1.  fsipetes  magna  cum  multitudinc  hominum  flumen 
Rhenum  transierunt.  ne  in  his  quidem  locis  intelligitur  comi- 
tatus,  sed  tantum  praesentia  magnae  multitddinis  :  quum  esset 
magna  multitudo.     vid.  n.  1. 

Vbi  ablativus  ponitur  non  adiecto  epitheto ,  alia  est  ratio, 
quae  instrumentum  indicat.  Caes.  B.  civ.  1,  36.  Domitius 
navibus  Massiliam  pervenit.  cf.  Oudend.  ad  2,  24.  etDrakenb. 
ad  Liv.  5,  34,  8.  Cic.  de  Off.  3,  21,  84.  quanto  plurcs  ei 
regi  putas  f  qui  exercitu  populi  romani  populum  ipsum  romanum 
oppressisset,  Ileusingerus  errat,  quum  dictura  putat  pro  cv.m 
exercitu.  Nec  minus  Doeringius  in  Ilorat.  Epist.  2,2,  72.  fe- 
stinat  calidus  mulis  gerulisque  redemptor.  intelligens  cum  mulis. 
Est  enim  dativus  :  vehemens  in  aiulas. 

9.  In  rebus  agendis  ea,  quae  rera  comitari  videntur 
et  cum  iis  coniuncta  sunt  ita,  ut  ilJis  apparentibus  eliam 
ipsa  appareant,  aut  ex  illis  proveuiant,  aut  una  conser- 


CVM.  153 

ventur.  Germani  utuntur  praepositlonibus.  unter  et  hei 
et  zu.  Haec  noQ  semper  commuui  verbi  ratione  conti- 
nentur,  sed  potest  res  dici  abesse,  dum  manent  ea, 
qiiae  hoc  defeclu  efflciuntur,  ut  apud  Ciceronem  au- 
ftrre  cum  gemitu  cUitatis.  Ablativus,  non  addita 
praepositione,  ponitur,  ubi  res  cum  alia  re  comitante 
cohaeret  necessario  et  proximo  nexu ,  neque  haec  ex- 
trinsecus  accessit,  sed  in  unum  coaiuit:  idque  fit ,  ubi 
cura  nomine  coniunctum  est  participium  aut  adiectivum. 
Nam  ii,  qui  rationem  ablativi  absoluti  eo  explicaverunt, 
quod  res  cum  alia  sive  tempore  sive  caussa  coniuncta 
diceretur  (vide  Wiillnerum  de  Cusibus  p.  99.),  non  de- 
monsLraverunt,  quomodo  id  non  fieret  nisi  adiecto  par- 
ticipio  aut  adiectivo.  Id  vero  fit  communi  notione,  qua 
esse  res  cogitantur.  Ea  enim,  quae  inest  in  coniunctio- 
ne  attributivorum,  coit  cum  ea,  quae  est  verbi  prima- 
rii:  in  simplici  nomine  non  subest. 

Caesar  B.  gall.  1,  20.  Divittacus  mtiltis  cum  lacrtmis,  Cae~ 
sarem  coviplcxus,  obstcrarc  coepit.  i.  e.  unter  vielen  Thrdnen. 
Liv.  8,  33,  23.  Cic.  in  Verr.  1,  24,  63.  ut  illo  ittnerc  veniret 
Lampsacum  cum  magnn  calamitate  et  prope  pernicie  civitatis. 
i.  e.  ut  simul  exsisteret  calamitas.  in  Catil.  1 ,  13,  33.  in  Verr. 
1,  19,  49.  hunc  ipsum,  inquam ,  Tenem  —  abstulit  magno  cum 
gemitu  civitatis.  Caes.  B.  gall.  1,  10.  id  stfieret,  intelltgebat, 
magno  cum  provinciae  periculo  fiiturum.  1,  17.  7,  54.  vid. 
Oudend.  &d  7,  14.  Plaut.  Baccii.  3,  4,  4.  illud  hercle  cum  malo 
fcctt  suo.  p.  Mur.  1,2.  ut  consul  —  bcncficium  populi  romani 
cum  vestra  atque  omnium  civium  salute  tueatur.  i.  e.  ut  civium 
ealus  coniuncta  sit  cum  eo ,  in  salutem.  Flancus  ad  Cic.  10, 
24 ,  13.  quae  mens  eum ,  aut  quorum  consilia  —  ad  cogitatto- 
nem  consulatus  bimestris  summo  cum  terrore  hominum  et  insulsa 
cum  efflagttatione  transtulerint ,  exputare  non  possum.  in  Verr. 
3,8,  19.  Terent.  Ad.  4,  1,  3.  Vellei.  P.  2,  98,  2.  vid. 
Mattlilae  ad  loc.  pro  Mur.  p.  180.  Velleius  Pat.  2,  88,  3. 
nullaque  cum  perturbattone  aut  renim  aut  hominum  oppresso 
Lepido.  Cornel.  Milt.  7,  4.  quo  factum  est,  ut  —  Miltia- 
des  —  Athenas  magna  cum  offensione  civium  suorum  Tcdiret. 
ubi  vid.  Guenther.  Sueton.  Aug.  24.  Cic.  de  Orat.  1,  32, 
145.  magna  cum  exercitatione  praecepta  gustaram.  ubi  egregie 
Ernestius,  iion  per  longam  exercitatiouem ,  inquit,  praecepta 
a  Cicerone  percepta  erant,  iramo  gustaverat  tantum :  sed  prae- 
cepta,  quae  ^ustarat,  coniuncta  fuei-ant  cum  magna  exercita- 
tione.  Liv.  44,  31,  8.  vano  cum  incepto  moenibus  pcpulissent 
Romanos.  i.  e.  ut  Inceptum  Romanorum  irritum  escjet.    Aliter 


154  CVM. 

8,  83,  15.  ^Mj  foedissimo  cum  eventu  pvgnassd.  37,  16,  12. 
Bomani  cum  haud  incruenta  victoria  ad  naves  redientnt.  Fre- 
quens  est  formnla  cum  mascna  spe,  cum  bona  spe.  Cic.  p. 
Rabir.  Posth.  2,5.   ad  Att.  7,  10.     Liv.  7,  7,  2. 

Catxill.  61,  19.  inna  cum  hona  nubet  alite  virgo.  40,  7.  quan- 
doquidem  meos  amores  ciim  longa  voluisti  amare  poena.  64, 
112.  inde  pedem  sospes  multa  cum  laude  rejlexit.  Liv.  5,  26,  8. 
praeda  ad  quaestores  redacta  cum  magna  militum  ira. 

Caes.  B.  gall.  3,  1.  quod  iter  pcr  Alpes,  quo  magno  cum 
periculo  magnisque  cum  portoriis  mercatores  ire  consuerant,  pa- 
tefieri  volebat.  Liv.  43,  23,  1.  rex  cum  minore  vcxatione  iu- 
mentorum  hominnmque,  quam  venerat,  in  Macedoniam  rediit. 
ul)i  alia  Dralvcnb.     Cic.  de  Invent.  1,  3,  5.  coU.  1,  2,  3. 

Cic.  de  Fin.  4,  22,  61.  quum  in  republica  princeps  esse  velles 
ad  camque  tucndam  cum  summa  tua  dignitate  maxime  a  nobia 
ornari  atqueinstrui  posscs.  i.  e.  itaut  tua  dignitas  servaretur.  de 
Leg.  1,24,  62.  qua  —  consolari  possit  affictos  factaque  et  consulta 
fortium  et  sapientum  eum  improborum  ignominia  sempiternia 
monumentis prodcre.  i.  e.  ut  simiil  appareat  ignominia  iraprobo- 
rimi.  Cic.  de  Off.  1,  28,  97.  nobis  autcm  persoiam  imposuit 
ipsa  natura  vingna  cum  excellentia  praeslantiaque  animalium 
reliquarum.  Virgil.  Aen.  1,  55.  illi  indignantes  magno  cum 
murmure  montis  circum  claustra  fremunt.  i.  c.  ita  ut  raagno 
murmure  resonaret  mons.  Beierus  ad  Cic.  de  Off.  T.  I.  p.  102. 
contulit  varia,  quae  non  iiisi  rerum  coniunctionem  indicant. 
Liv.  7,  10,  y.  in  advcnicntis  arma  hostis  vanum  caesim  cum 
ingcnti  sonitu  cnscm  dciccit.  quae  conferantur  cmu  uifra 
p.  156.  positis. 

Curt.  6,  10,  35.  ego  ipse  —  eum  ludtbrio  crcdulitatis  reptil- 
sus  sum.  i.  e.  in  hulibrio ,  inter  ludibrium.  Liv.  9 ,  2 ,  14.  sua 
zpsi  opera  labvrcmque  irritum  —  cum  miserabili  confessione 
chidcntcs.  Liv.  29,  27,  15.  milites  sine  armis  cum  ingcnti  tu- 
multu  in  terram  evasisse.  7 ,  10 ,  9. 

Recentiores  scriptores  interdum  aliquid  ausi  sunt,  ut  lustin. 
7,  2,  5.  Argacus  moderate  ct  cum  amore  popularium  adniini- 
sirato  rcgno  succcssorem  Philippum  rcliquit. 

Quo  iure  Herzogius  ad  Caes.  B.  gall.  1,  10.  elegantiam  ser- 
monls  latini  in  eo  positam  esse  censeat,  quod  cum  proprie  dc 
personis  et  rebus  sensu  pcrcipiendis,  tura  vero  in  me-apJiorica 
dictione  de  rebus  non  sensu  percipicndis  usurpetur,  cquidera 
iion  asscquor.  Id  enim  pcne  omaibus  praepositionibus  com- 
mune  est. 


CVM.  155 

Et  potest  res  coniuncta  dici ,  quae  tamquam  condi- 
tio  adhaeret,  veluti  apud  Cnrtium  6,7,5.  et  ille  ratns^ 
Tiihilj  quod  eiiam  CMvi  periurio  detegendnm  foret ,  in-^ 
dicaturmn:  i.  e.  nihil,  qiiod  ut  detegeretur  necesse  esset, 
etiam  admisso  periurio.  Haec  tam  similia  sunt  iis,  quae 
njodum  rei  agendae  definiunt,  ut  vix  dignosci  possint.  Nam 
quum  Livius  22,  32,  1.  ait:  consules  Fahii  artibns  cnm 
summa  inter  se  concordia  bellnm  gessernnt  ^  et  condi- 
tio  comitans  intelligitur ,  et  id  ,  quod  modum  agendi 
constituit.  Et  quum  Suetonius  Caes.  70.  decumanos 
Romae  cum  ingentibns  minis  snmmoque  etiam  urbis 
periculo  missionem  et  praemia  fiagitantes :  esse  polest 
inter  minas  et  per  minas.  Nec  dislinxit  haec  genera 
Beierus  ad  Cic.  de  0(T:  1,  13,  40.  p.  102.  Saepe  idem 
exprimitur  verbis  non  sine,  veluti  Curt.  6,  7,  33.  veri- 
inm,  ne  iurgium  inter  amatorem  et  exoletum  non  sine 
risu  aliorum  deiulisset, 

10.  Eiusdem  generis  sunt,  in  quibus  duo  substanti- 
va  per  praepositionem  coniunguntur,  quorum  alterum 
indicat  modum  et  conditionem  allcrius  rei. 

Cic.  p.  Sext.  45,  98.  id  quod  cst  pracstanttsstmum  — ■  cum 
tllgnitatc  otium.  i.  e.  quotl  secum  hjibet  dignitatem.  ad  Fara. 
1,  9,  60.  de  Fin.  3,  6,  20.  sequilur  deinceps  cum  officio  scle~ 
ctio.  i.  e.  cui  iniunctum  est  officium.  Ilaec  nou  l)ene  explicuit 
Bcierus  ad  Cic.  de  Off.  T.  1.  p.  102. 

11.  Modus  rerum  agendarura  ita  potest  definiri,  ut 
ipse  modus  ad  rem  agendam  adliiberi  et  cum  ea  coniun- 
gi  dicatur.  Quae  igilur  adverbiis  designautur  conditio- 
ries  rei  agendae^  etiam  praeposilionem  cirm  admittunl, 
ubi  non  caussa ,  sed  modus  adhibitus  significatur.  Nani 
ablativo  exprimitur  caussa,  quasi  in  uno  loco  cum  ipsa 
re  posita,  et  cum  ea  sua  sponte  cohaerens  aut  conflala: 
praepositione  adiecta  mutatur  ratio ,  dum  actionera  et 
TOodura  tamquam  duas  res  ab  eo,  qui  agit,  couiunctas 
videmus.  llla  coniunctio  percipitur  cogitatione,  haec 
autem  apparet  conspicua  in  rebus  ipsis  coniunctis. 
Quare  a  bonis  quidem  scriptoribus  haec  dictio  usurpa- 
tur,  quando  agentis  persona  in  conspectum  cadit. 
Praepositio  enim  requirit  ac  constituit  notionem  eius, 
qui  agit,  ablativus  autem  aclionis,  quae  agitur.  Ita  fit, 
ut  praepositio  personae  alicui  aliquid  tribuens  perspi- 
cuitatem    atque   vim    oralioni   addat,    et   imprimis    in 


156  CVM. 

iis  locum  habeat,  qnae  ad  animum  eiusqae  affectus  per- 
tinent. 

Hid  similia  exposuit,  nescio  an  verbis  non  satis  perspicuis, 
Herzogius  ad  Sallust.  Cat.  51,  38.  in  eo  quidem  falsus,  quod 
in  praepositione  notionem  temporis  continui  expre.«sara  putat: 
nec  potest ,  ut  ille  voluit ,  arabitus  huius  usus  certa  reg-ula 
determinari.  Alia  enim  nomina  admittunt  praepositionem,  alia 
sua  natura  respuuiit.  Ita  rccte  dicitur  fide  amicitiam  colere  et 
cum  fide ,  quod  est  adhibita  fide :  non  itera  c.ira  scriberv  littc- 
ras,  sed  cum  cura:  nam  curam  nos  adhibemus  in  re  agendfi, 
ildes  autera  potest  amicitiae  colendae  caussa  et  auctor  es^se. 
Hoc  raodo  a  Ciccrone  dicitur  ratioue  et  via  orationem  habcrc, 
ratione  philosophari,  et  ab  aliis  iure  aliqiiid  facere:  nam  mo- 
d.is  intelligitur  ipsius  rei  agendae.  Sed  regula,  quam  Zump- 
tius  Gramra.  n.  472.  in  usum  tironum  coraposuit,  qua.si  simplici 
gubstantivo  seraper  nddatur  praepositio,  in  adiectivo  adiuncto 
et  poni  et  oraitti  possit,  diversos  modos  confundit,  et  ad  per- 
versa  iudicia  deducit.  vid.  Hessius  ad  Tacit.  Germ.  40,  5. 
Kam  adiuncto  adiectivo  exsistit  ratio  diversa  eiusdem  senten- 
tiae,  atque  conficitur  caussae  definitio  singularis  ita,  ut, 
quum  Nepos  dicit  Epaminondas  a  iudicio  capitis  mniima  disccs- 
sit  gloria,  sententia  sit :  discessit ,  quum  esset  gloria  inaxiraa. 
Si  scrlpsisset  maximn  cum  gloria,  videreraus  Epaminondam 
una  cum  gloria ,  quae  raaxiraa  erat ,  i.  e.  non  sine  raaxima 
gloria  discessisse.  Quae  Ramsliornius  in  Gramra.  p.  252.  do- 
cuit,  equidera  non  intelligo.  Ablativum  norainis  cum  adiecti- 
TO  coniunctura  iiliistrat  Brerai.  ad  Cornel.  IMilt.  1,  4. 

Cic.  de  Nat.  d.  2 ,  23 ,  59.  multitudo  nec  cessantium  deorum, 
nec  ea,  quae  agant.  molientium  cum  laborc  opsroso  ac  molesto. 
Plin.  Epist.  2,  li) ,  5.  xtt  ea,  quae  scripsimus  cum  labore ,  cum 
labore  etiam  audiri  putcmus.  Liv.  Epit.  81.  lustin.  12,  7,  13. 
Institut.  Prooem.  1.  quorum  utramque  viam  cum  summis  vigiliis 
summaque  providentia  annuente  deo  perfccimus.  Cic.  de  Fin. 
1,3,  9.  quem  —  locum  cum  mulia  venustate  ct  omni  salc  idcm 
hucilius.  ubi  Matthiae  cum  abiiciendum  esse  putat:  est  vero, 
admodura  venustus:  nec  pertinet  praepositio  ad  nonien  salis. 
Liv.  38,  10,  4.  Athenienses  cum  silentio  auditi  sunt.  Tacit. 
Ann.  1,  fi7  Plin.  Pan.  83,  8.  non  et  ipsa  cum  silcntio  incedat, 
quod  Sallu^t.  lug.  106,  4.  dixit  silentio  cgrcdi.  Plaut.  Amph. 
1,  1,  89.  maxumo  cum  clamore  involant.  Liv.  2,  23,  8.  cum 
clamore  in  forum  curritur.  i.  e.  clamantes  cnrrunt.  Alia 
vide  apud  Drakenb.  ad  24,  31,  10.  Cacs.  B.  gall.  8,  52. 
summa  cum  celcritate  ad  excrcitum  Nemetoccnnam  rediit.  vid. 
Oudendorp,  ad  Beil.  Iiispan.  1,  5.    Plaut.  Mil.  3,  1,  9  (7).  si 


CVM.  157 

mmus  cum  cura  aut  kktu  Xoyov  locus  loquendi  lectus  est.  Lir. 
22,  42,  5.  speculatusque  omnia  cum  cura  renuntiat,  insidias 
profecto  esse.  38,  18,  7.  cum  cura  coacto  agmine  procedebat. 
Cic.  de  Inv.  1 ,  39 ,  70.  Sallust.  Cat.  51 ,  38.  Seneca  de  Pro- 
•vid.  5 ,  7.  ut  cfjiciatur  vir  cum  cura  diccndus ,  fortiore  fato 
opus  est.  item  de  Tranquil.  an.  14,  6.  De  Benef.  4,  1,  1. 
tribuit  lianc  loquutloneni  tamquam  propriam  Sallustio :  nihil 
tam  nccessarium ,  aut  magis,  wt  ait  Sallustius ,  cum  cura  di~ 
cendum.  Seneca  loquiturde  formula  c%im  cura  dicendum.  Quare 
Cortius  prudentcr  haec  ad  fragmenta  retuHt  p.  1010.  immerl- 
to  reprehensus  a  Ruhkopflo.  Cum  cura  saepe  dixerunt  Livius, 
Curtius ,  Tacitus  et  alii.  Permulta  exempla  contulit  Otto  in 
Gifanii  Observat.  p.  112.  Alia  sedulo  coUecferunt  Vorstius  de 
Latin.  falso  susp.  p.  226.  Cortius  ad  Saliust.  Cat.  51,  38. 
lug.  54,  1.  Drakenborch.  ad  27,  24,  8.  et  ad  38,  18,  7.  et 
ad  39,  41,  0.  Liv.  8,  25,  12.  cogitaret  populus  romanus  po- 
tius,  cum  quanto  studio  periculor/ue  reditum  in  amicitium  suam 
esset.  vid.  Drak.  ad  39,  39,  11.  An  vero  apud  Livium  4, 
58,  4.  recte  dicatur:  quia  cum  summa  vi  restare  nuntiabantur. 
quod  Drakenborchiu  visum  est,  equidem  vehementer  dubito. 

Tacit.  Ann.  3,  76.  quum  ferme  cunctos  proceres  cum  honore 
nominavisset.  Plin.  Epist.  8,  6,  5.  quod  et  ipie  cum  simnno 
honorc  mentionem  eius  prosequutus  esset. 

Plaut.  Most.  3,1,  129.  nec  minus  bono  cum  iure,  Cic.  ad 
Fam.  15 ,  4  ,  10.  curavi ,  ut  cum  auctoritate  regnaret.  Liv.  29, 
18 ,  2.  vidimus  enim,  cum  quanta  ceremonia  non  vestros  solum 
colatis  deos ,  sed  etiam  externos  accipiatis, 

Cum  pace  et  cum  bona  pace  aut  dicitur  de  eo ,  qui  sine  con- 
tentione  cum  aliis  aglt.  Cic.  Tuscul.  5,  29,  83.  sed  is  ut  co/i- 
tra  Stoicos ,  quos  studiosissime  semper  refellebat  et  contra  quo- 
rum  disciplinam  ingenium  eius  exarserat:  nos  illud  quidem  cum 
pace  agemus.  LIv.  21  ,  24 ,  5.  cum  bona  pace  exercitum  per 
fines  \suos  transmiserunt.  aut  de  conditione  eum,  qui  agit,  corai- 
tante.  Liv.  21,  32,  6.  cum  bona  pace  ad  Alpes  incolentium  ea 
loca  Gallorum  pervenit,  Alia  vide  apud  Drakenb.  ad  28,  37,  3. 
De  formula  cum  pace  dicere  Bvakenb.  ad  Liv.  3 ,  19 ,  7.  llo- 
rat.  Carm.  3,  29,  oZ.  fLuminis  —  nunc  medio  alvco  cum  pace 
delabentis  etruscum  in  mare.  Cum  bona  venia.  Liv.  29,  17,  6. 
cum  bona  venia ,  quaeso ,  audiatis ,  patres  conscripti ,  id  qiiod 
invitus  dicam.  29,  1,  7.  cf.  Drakenb.  ad  7,  41,  3.  Ovid. 
Trist.  4 ,  1 ,  104.  cum  venia  facito ,  quisquis  es ,  ista  legus. 
vid.  Frotscher.  ad  Quinctil.  10 ,  1 ,  72.  Cic.  de  Fato  4 ,  7. 
Posidonium  —  cum  bona  gratia  dimittamus. 


X58  CVM. 

Lit.  1,  25,  13.  Romani  ovantcs  et  gratulantes  IJorattum  ac- 
cipiunt,  eo  maiore  cum  gaudio ,  quo  prope  metum  res  fuerat. 
ubi  vid.  Drakenb.  et  Pricaeiis  ad  Apuleii  Met.  p.  300.  Liv.  9, 
11,  3.  te  victori  cum  qua  pctes  fide  restituis.  23,  19,  16,  tum 
remissi  Cumas  cum  fide.  Cic.  de  Orat.  2,  85,  345.  quid  ctim 
fide ,  quid  cum  acquabilitate  fcccrit.  Curt.  8,  11,25.  pretium 
cum  fide  rcdditum  est.  Tacit.  llist.  2,  98.  Valerius  Festus  le- 
gatus  studia  provincialium  cum  fide  iuvit.  i.  e.  fidelis.  Scd 
Auii.  4 ,  59.  cum  fide  audiebatur.  i.  e.  fide  sibi  habita.  Alia 
Pricaeus  ad  Apuleii  Metani.  p.  58.  Gronov.  ad  28,  32,  1. 
Drakenb.  ad  23,  14,  7.  45,  8,  4.  39,  7,  5.   Otto  1.  1.  p.  113. 

Cic.  de  Fin.  2,  11,  34.  vivere  cum  intelligentia  earum  rerum. 
8,8,  29.  honeste,  id  cst  cum  virtute,  vivere.  Quaraquam  niiror 
B  Goerenzio  in  verbis  2,  16,  50.  viriute  vivere  omissaru  prae- 
positionem  siibstitui.  de  OfT.  1,  38,  136.  ira  procul  absit,  cum 
qua  nihil  rcctc  ficri ,  nihil  consideratc  potcst. 

Planc.  ad  Cic.  10,  17,  6.  sicut  adhuc  singulari  cum  lenevo- 
lentia  fecisti.  Liv.  3,  12,  1.  coactus  cum  multa  indignatione 
prensabat  singulos.  Caes.  B.  gall.  7,  54.  obsidibus  siimma  cum 
contumclia  cxtoriis.  i.  e.  atUiibens  modum  maxime  contume- 
liosum. 

Liv.  27,  13,  2.  cum  tanto  pavore  incidcntibus  vobis  in  vallum 
portasque,  Sallust.  lug.  14,  15.  clausi  in  tenebris  cum  moerore 
et  luctu  morte  graviorem  viiam  exigunt.  Curt.  7,  5,  IG.  totam- 
que  eam  noctem  cum  magno  animi  motu  perpetuis  vigiliis  egit, 
Cic  Orat.  52,  174.  quum  enim  vidcrct  oratorcs  cum  severitate 
audiri ,  poetas  autem  cum  voluptatc.  Alla  vide  apud  Ouden- 
dorp.  ad  Apuleii  Metam.  p.  170.  et  in  Guntheri  Latin.  restit. 
P.  2.  p.  253. 

Sueton.  Cal.  16.  cum  fide  ac  sine  calumnia  repraesentata 
persolvit. 

Insolentiora  haec  sunt.  CIc.  de  Fln.  5 ,  11 ,  31.  qui  —  sl 
metuant,  nc  cum  dolore  moriantur,  idcirco  mortem  fugiant. 
ubi  quod  Goerenssius  dedit  iie,  quum  dolore  m.,  idcirco  m.  f^ 
nullum  praebet  seusum.  ad  Quint.  fr.  1,  2,  2.  certo  enim  scio 
te  fecisse  cum  caiissa.  Auson.  Epigr.  138,  2.  nomcn  qui  pro- 
prium  cum  vitio  loquitur.  Horat.  Carm.  1,  33,  12.  (Veneri) 
flacct  impares  formas  atque  animos  sub  iuga  acnea  saevo  mittere 
cum  ioco.  Graeci  eodem  niodo  loquuutur.  Soph.  Philoct. 
842.  '/.op,7iHv  S'  £cr'  uxiXri  cvv  ipsvSeatv  alcxQov  ovsidog.  i.  e. 
^svScos.     Alcipliron  1 ,  5.  sl  nlovTels ,  Gvv  Smaicp  Tt).cvrii, 

Cum  adverbio  componitur  apud  Plin.  Epist.  2,  13,  8.  quod 
quamquam  parce  ct   cum  delectu  daret. 


CVM.  159 

12.  Quod  inslrumento  aliquo  adhibito  fit,  aiit  ope    . 

alicuiusrei  agitur,  id  dicipotest  cura  ea  agi:  quod  rationi 
bene  convenit.     Nam  subest  duarum  rerum   coniunclio, 
Id  grammatici  olim  ita  conceperunt ,  ut  in  quocumque 
ablativo  iustruraentum  significante  praeposilionem  vitan- 
dae    ambiguitatis     caussa    omissara   intelligerenl.      Vid. 
Sanctii  Min.  4,  6.  p.  248.   £t  rairatur  Vossius  de  Constr. 
47.  p.  498.  ablativnm   apud  Latinos   refiigere  praeposi- 
tionem :    quani    quum    omnes    fere   linguae   exprimant, 
etiam  in    latina    intelligendam    esse.      Cuius    sententiae 
advei'sarii  poslhac  exslilerunt  muUi.      Sed  Perottus    in 
Cornu  cop.  p.  320.  et  Laur.  Valla  in  Elegant.  2,  6.  et 
Goclenius   in  Problem.    gram.  3,   13.    demonstraverant 
ciun  praepositi6iBem  numquam  iungi  nomini  instrumen- 
ti,  sed  coraitis,'nec  Litine  dlci  jDerciissi  cimi  /lasta ,  sed, 
sicubi  occnrreret  praepositio,  significari  comitera.     CL 
Bangii  Observ.  philol.  T.  2.  p.  875.      Perizonius,    qui 
Sanctio    pluriraa    exempla    aliena  aut   falsa    exprobrat, 
ipse  ne  uniim  quidera  attulit,  quod  cum  ratione  congrue- 
ret.     Nec  Scaliger  de  Gaussis  h  L  4,  81.  p.  189.  alia  de- 
derat  quam   Sanclius:   sed   in  Perizonii  demonstratione 
acquieverunt  Vrsinus  Instit.  T.  1.  p.  1065.  2.  p.  294.  ct 
alii  multi.     Ac  Bauerus  certe  in  repreheudcnda  hac   de- 
monstratione   pertinaciler    est   versalus.      Ruddimannus 
autem  quum  Vallara  sequutus  negasset,  cum  significare 
instrumentum,  eaque  exempla,  quae  ahi  adstruxissent, 
vel  falsae  vel  dubiae  lecLionis  videri ,   et  caussam  rei  non 
in  evitanda  ambiguitate,  sed  in  arbitraria  latine  loquen- 
tium  cousueludine  quaerendara  esse,  ipse  intellexit,  esse 
Utique,  in  quibus  re  vera  adiungeretur  praepositio  abia- 
tivo  instruraenti,  sed  vel  ipsa  incerta,  vel  ex  auctoribus 
latinitatis  minus  usitatae  desumpla.      Res  ita  se  habet. 
Antiquissirao  tempore  Latini  praepositionera  usurpabant 
ad  designandum  instrumentura   adhibitura,    sed    quum 
Toluntatem    et  vira   agentis,  qua  instrumenta  reguntur, 
accuratius   distinguere   et  in  hngua  conforraanda  ratio- 
cinatione  magis  quam  sensu  uti  coepissent,    oraiserunt 
praepositionem ,  et  ablativo  expresserunt  caussalem  no- 
tionem.     Tamen  antiquus  usus  mansit  in  vitae  commu- 
nis  sermone  et  in  carminibus  poetarum.     Quare  exem- 
pla  aut  antiquiorum  scriptorum  sunt,    aut  eorum ,  qui 
artes  tradebant  vulgares,  medicam  et  rusLicam  ,  aut  poe- 
tarum.     Pvecentissimi  scriptores  vulgari   dictioni  adhae- 
seruat:  quare  etiam  multos  locos  a  librariis  in  modum 


160  CVM. 

ipsls  usitatam  interpolatos  videmns.  Atque  sunt,  in 
qaibus  non  facile  modus  ab  instrumento,  aut  caussa  ab 
ratione  distinguatur,  et  alia  quaedam  ex  vulgari  ser- 
mone  etiam  :n  bonorum  scriptorum  libros  per  consue- 
iudinem  translata:  illud  tamen  omnibus  temporibus 
commune  et  elegans  et  optimo  cuique  probatum  fuisse 
•videtur,  ut,  ubi  aliquid  per  homines  aclum  esse  dice- 
retur,  ne  deesset  aliqua  voluntalis  coniunctio,  pro  sim- 
plici  casu  aut  pro  vocabulo  per  poneretur  cwm,  socie- 
tatem  operae  signiticans. 

Piget  iterum  apponere  orania  ea  exempla,  quae  Sanctius, 
Cyr.  Guntherus  in  Latin.  restit.  P.  2.  p.  250.,  Perizonius  alii- 
que  perversa  intei-pretatione  huc  referunt,/"»  noLis  suo  loco 
restituta.  Pauca  sufficiant.  Ovid  Met.  -4,  179.  terrijicam 
ca^itis  concussit  terque  quaterque  caesariem ,  cum  qua  terram, 
mcre,  sidera  movit.  Perizonius  societatem  rei  vel  actiunis, 
Bauerus  idem  tempus  intelligit,  quo  et  caesariem  lupiter  con- 
cusserit  et  terram  moverit.  Ita  iam  Goclenius  Prohlem.  grara. 
3, 13.  et  recte  quidera  :  est  simul  cum.  uec  exputo,  quid  in  hac 
explicatione  ineptura  videatur  AViillnero  de  Casib.  p.  82.  Ira- 
mo  displicet  caesaries  instrumenti  instar  adhibita.  Conf.  lo- 
cus  Plauti  Rud.  5,3,  6.  p.  139.  Curtius  5,1,  23.  ipse  cum 
curru  urbem,  ac  deinde  regiam  intravit.  ubi  Cellarius  ,  prae- 
positionis,  inquit,  insolentior  usus  videtur  pompae  et  appara- 
tus  comitatum  significare.  Liv.  9,  16,  3.  legatisque  missis  ad 
pacem  cum  precibus  petendam.  Frequenter  scilicet  dicitur 
precibus  petere  pacem  (vid.  Drakenb.  ad  1,  16,  3.)  et  caassa 
intelligitur ,  sed  addita  praepositione  adhibitae  preces  dicun- 
tur  et  modus,  quo  pax  petatur.  Cic.  ad  Att.  11,  15.  Quintus 
non  modo  non  cum  magna  prece  ad  me,  sed  acerbissime  scri- 
psit.  Lactant.  dc  Ira  d.  16,  2.  eumque,  qui  sit  dominus  ac  pa- 
rens  omnium ,  venerantur  cum  prccibus  assiduis  ac  frequentibus- 
votis.  Alii  libri  et  precibus ,  ut  haec  cum  inferioribus  cohae- 
reant.  Lactant.  Instit.  5,  20,  8.  quibus  cum  lacrimis ,  cum  ge- 
jiiiiu,  cum  sanguine  de  mcmbris  omnibus  flucnte  Ubatur.  Quo- 
Kodo  haec  explicentur,  unura  vocabulura  gemitus  ostendit. 

Caes.  B.  gall.  5 ,  58.  equites  tela  coniiciunt  et  magna  cum 
contumclia  verborum  nostros  ad  pugnam  cvocant.  Intelligo  et 
telis  et  contumelia,  inter  contumeliosa  verba.  Virgil.  Ge.  2, 
423.  ipsa  satis  tellus  cum  dente  recluditur  unco,  sufjicit  humo- 
rem  ct  gravidas  cum  vomerc  fruges.  Servius  ita  :  cum  abundut: 
nam  hoc  dicit :  subministrat  fruges  vomere,  id  est,  per  vomerem. 
J  rbanus  tamen  sic  accipit  gravidas  cum  vomerc,  id  est,  statim 
post  arationem.    Neutrum  potcst  probari.     Heynius  vidit  esse 


CVM.  161 

coniunctionem  quum.    Alia,  quae  animi  conditionem  designant, 
vide  p.  156. 

Cl.  Quadrigar.  apud  Gell.  9 ,  13.  extemplo  silentio  facto  cum 
voce  maxima  conclamat,  Claudian.  Bapt.  Pros.  2,  365.  exsul- 
tant  cum  voce  pii. 

Ennius  apud  SerTiura  ad  Virg.  Ge.  2,  424.  effundlt  vocea 
proprio  cum  pectore  sancto.  LucIIius  apud  Non.  4,  69.  acribus 
inter  se  cum  armis  confligere  cernit.  Dousa  coniecit  inter  sese 
armis.  Conf.  quod  supra  p.  144.  posuimus  cum  ferro  aliquem 
invadere.  CatuUus  98 ,  3.  ista  cum  lingua ,  si  usus  veniat  tibiy 
possis  culos  et  crcpidas  lingerc  carbatinas. 

Nec  potest  disceptari,  si  quis  malit  huc  referre  Yirg.  Aen. 
5,  368.  continuo  vastis  cum  viribus  effert  ora  Dares. 

Cclsus  7,  6,  4.  si  morabitur,  excuti  quoque  cum  aliquo  ferra- 
mento  potcrit.  sed  editiones  vet.  habent  excuti  quoque  ictum. 
Vitruv.  2,  8,  4.  cum  ansis  fcrreis  et  plumbo  frontes  vinctac 
sint.  Vegetius  artis  veterinariae  auctor  frequentissime  hac 
dictione  usus  est.  1,  27,  2.  caede  caudam  cum  tabula  aliqua 
non  ponderosa.  3,  31.  statim  eam  cum  fibulis  consuito.  1,  11,  8. 
7JCC  ungere  cum  vino  et  oleo  tepcfacto  desit  industria.  Festus  in 
Paulli  exemplo :  funebres  tibiae  dicuntur,  cum  quibus  in  funere 
canitur.  Schol.  Germanici :  Aquila]  Dicitur  sagitta  Apollinia 
fuisse ,  cum  qua  Cyclopas  interfecit.  Orosius  7 ,  33.  ipse  impe- 
Tator  cum  sagitta  saucius  (al.  sauciatus)  versusque  in  fu" 
gam  etc. 

Grammaticorum  est  formula  vocabulum  scribi  cum  littera 
quadam.  Varro  de  Ling.  lat.  4,  4.  ferra  in  augurum  libris 
scripta  cum  R  uno. 

Ovid.  Met.  6,  614.  aut  ego  cum  factbus  regalia  tecta  cre- 
mabo,  artificem  mediis  immittam  Terea  flammis,  aut  linguam 
—  ferro  rapiam,  Si  cum  coniunctionem  esse  iudicamus ,  ex- 
eistit  intolerabilis  languor,  nec  ferri  potest  cremabo^  quod 
Heinsius  mutavit  in  cremaro :  sin  praepositionem  prohamus, 
addi  debet  copula,  quam  nonnuUi  codices  guppeditaut,  art.  et 
mediis  vel  mediisque :  nam  ne  vehementia  quidem  orationis 
excusabit  asyndeton.  Art.  am.  3 ,  556,  sed  7ieque  vtctor  equum-^ 
qui  nuper  sensit  habenas  cum  paribus  frenis,  artificemque  reget. 
alii  comparibus  frenis ,  quod  an  in  antiquis  libris  inventum  sit, 
nemo  narravit.  Virgil.  Aen.  9 ,  816.  de  flumine :  ille  suo  cum 
gurgite  flavo  accepit  venientem. 

Librarii  saepe  ex  suo  usu  adiecerunt  praepositionem.  vid, 
Ovid.  Her.  16,  260. 


162  CVM. 

IS.  In  his  exemplis ,  quae  diversa  ralione  distinxi- 
mus,  plurimain  se  Labentverbum  eundi,  vel  proficiscen- 
di,  vel  veniendi ,  velmitLendi,  vel  persequendi,  eoqiie 
declarant  primitivam  particulae  vim,  quae  comitatum 
siguificat.  Illa  igitur  verba  quocumque  modo  assumunt 
praepositionem  cum,  etiam  ubi  instrumentum  et  caus- 
sam  intelligas. 

Ita,  quae  supra  posuimus ,  cum  magno  periculo  ire,  cum 
victoria  redire,  cum  clamore  currere ,  cum  mandatis  mittere. 
Sic  Curt.  5,  1,  23.  cum  curru  intravtt.  3,6,  8.  cum  poculo 
intravit.  Liv.  38,  18,  23.  traducite  in  terras  cum  multis  for~ 
tibus  factis  saepe  a  vobis  peragratas.  Curt.  8,  13,  15.  cum 
gloria  abire.  Liv.  34,  30,  4.  cum  qua  fama  venerunt.  et  quae 
Drakenb.  ad  43,23,  1.  Liv.  4,  9,  8.  in  agros  optimatium 
cum  ferro  ignique  excursiones  facit.  Admodum  durum  est,  quod 
Minucius  Felix  Octav.  3.  scripsit :  cum  hoc  sermone  eius  me- 
dium  spatium  civitatis  emensi. 

Ilinc  etiam  dicitur  prosequi.  Liv.  39,  55,  4.  prosequuii  cum 
donis  lcgatos  sunt.  Alia  ride  apud  Sanctium  3Iin.  4,  6.  p.  272. 
Aliter  Cic.  ad  Q.Frat.  2,  13.  quod  eum  essent  cum  equis  prose- 
quuti.  In  Taciti  Germ.  40,  5.  deam  —  vectam  bubus  feminis 
multa  cum  veneratione  prosequitur.  alii  libri  omittunt  cum. 
Uinc  Hessius  abiiciendum  putat ,  simul  negans ,  substantivo 
nude  posito,  id  iieri  posse:  quod  quam  falsum  sit,  eum  do- 
ceat  Vellei.  Pat.  2,  i)j2,  5.  et  innumera  alia  exempla. 

Defendendum  est  ipso  elegantiae  nomine,  quod  dixit  Tacit. 
Dialog.  de  Orat.  7,  3.  habere  quod  si  non  in  animo  oritur,  nec 
codicillis  datur,  nec  cum  gratia  venit.  Atque  eadem  ratione  ex- 
plicuerim  verba  illa  Phaedri  2,5,  25.  de  quibus  vide  III,  4. 
veneunt  est  vcnum  eunt :  quod  apte  coniuugitur  cum  nomine 
negotiantis:  mecum  veneunt. 

14.  Quaeritur,  num  id,  quod  de  adhibitis  rebus 
recte  dici  oslendimus,  etiam  ad  personas  transferatur, 
atque  cum  allquo  pro  per  aliquem  ponalur.  Qua  ia 
quaestione  ante  omnia  cavendum  est,  ne  aliena  confuu- 
dantur.  Scilicet  quod  supra  posuimus  p.  151.  cum  le- 
gionibuSy  cum  copiis ,  et  quod  infra  illustrabimus  cum 
volenlibus  diis ,  auxilium  attinent  praesentiae.  Keliqua 
videntur  alius  esse  rationis. 

Tacit.  Ann.  1,  43.  tua,  dive  Auguste,  coelo  recepta  mens,  tua^ 
pater  Druse,  imago ,  tui  memoria  iisdem  istis  cum  militibus, 
5fuos  iam  pudor  et  gloria  intrat ,  eluant  hanc  maculam.    Sunfc 


CVM.  16S 

qm  explicent ;  per  istoB  milites.    Est  potius,  adhibitis  istis  mi- 
litibus. 

Liv.  82 ,  5 ,  6.  et  cum.  Achaeis  quidem  per  hacc  societatem 
firmahat.  Macedonum  animos  sibi  conciliavit  cum  Heraclide. 
interpretantur  plurimi,  per  Heraclidem,  Douiatius  autem ,  ad- 
iuvante  Heraclide.  Equidem  plura  verba  excididse  puto:  nam 
ab  omnibus  antiquis  libris  absunt  verba  sibi  conciliavit ,  desi- 
deraturque  expositio  caussae,  qua  Heraclidea  populo  infensua 
faisset. 

III.  Restat,  at  proprietatera  quarnmdum  dlctionum 
illustremus.  Nam  vulgaris  sermo ,  qui  ia  omnibus  prae- 
positionibus  usum  multiplicat,  efiam  in  hac  singularia 
composuit,  quae  ne  boni  quidem  scriptores  repudia- 
verunt. 

1.  Rationem  Jiahere  cum  aliquo  dicitur  de  eo,  qui 
oliquo  nomine  coniunctus  est  cum  aliquo  et  commer- 
cium  aut  rem  habet  cum  aliquo:  im  f^erhdltnijs,  im 
Verhelir  mit  elwas  stehen, 

Cic.  ad  Att.  2 ,  5.  nunc  vero ,  quoniam ,  quae  putavi  csse 
praeclara ,  expertus  sum,  quam  essent  inania,  cum  omnibus  Mu- 
eis  rationem  habere  cogito.  i.  q.  Tusc.  5,  23,  66.  cum  Musia 
commercium  habcre.  p.  Coel.  20,  50.  si  qua  mulier  sit  huius- 
modi ,  —  vita  institutoque  meretricio,  cum  hac  aliquid  ado- 
lescentem  hominem  habuisse  rationis,  num  tibi  perturpe  aut 
perflagitiosum  esse  videatur?  de  Senect.  15,  51.  habent  enim 
(voluptates  agricolarum)    rationem  cum  terra. 

Cic.  in  Verr.  2,  65,  159.  cum  statua  se  eius  habuisse  tempo- 
ris  rationem,  quo  posita  esset:  cum  homine  vcro,  quo  gereret 
bellum  atque  hoatis  esset.  i.  e.  rationem,  quae  inter  Rhodios  et 
etatuam  Mithridatia  intercederet ,  fuisse  temporia,  quo  haec 
posita  esset. 

2.  Facere  cum  aliquo  ^  praeter  eum  sensura  ,  quem 
p.  143.  exposui,  de  eo,  qui  ab  alicuius  parte  stat,  usur- 
paUir  in  vulgari  formulu  de  rebus  in  usum  adhibitis. 
Alia  est  diclio  •.  qnid  cum  hac  re?  Et  dicunt  Lalini  etiam 
ablativo  et  dativo  posilo:  quid  hoc  homine  fucias? 
Cic.  p.  Sext.  13 ,  29.  ubi  Manut.  et  quid  huic  homini 
facias?  Cic.  p.  Caec.  11,  30.  IIoc  homine  est,  quum 
talis  .sit  homo,  ut  Cic.  de  Leg.  3,  16,  37.  non  quid  hoc 
IJopulo  obtineri  possit.  Zumptius  in  Gramni.  n.  491. 
temere  negavit  usum  praepositionis. 

11  * 


164  CVM. 

Plaut.  Capt.  4 ,  2,  22.  quid  hic  homo  tantim  tncipissit  faccre 
cum  tantis  minis. 

Fhaedr.  3 ,  19 ,  8.  medio  sole  quid  cum  lumine  ? 

3.  Deliberare,  quod  verbum  abaliis  refertur  ad  per- 
sonam,  deliberare  cum  aliqiio,  Quinctilianus,  primitivara 
siguificationem  a  libella,  qua  quid  perpenditur,  deri- 
vans,  ita  usurpat,  ut  deliberare  cum  alicjua  re  sit  ralio- 
nem  habere  alicuius  rei,  eaque  collata  et  perpensa  ali- 
quid  constituere. 

Quinctil.  3,  7,  16,  utra  sit  autem  harum  via  utilior,  cum 
materia  deliberabimus.  5,  13,  59.  tamquam  perierit  haec  ratio 
media  et  nihil  cum  ipsius  caussae  utilitate  sit  deliberandum. 
7 ,  10 ,  10.  quare  plurima  petamus  a  nobis ,  et  cum  caussis  deli- 
heremus.  9,4,  117.  occasionibus  utendum  et  cum  re  praesenti 
dcliberandum. 

4.  Brevitatis  caussa  simpliciter  ponitur  cujn,  iit  si- 
gnificetur  id,  quod  aliquo  modo  cum  re  agenda  iamquam 
eius  conditio  aut  pars  cohaeret. 

Liv.  9,  31,  10.  datum ,  ut  triduum  quotannis  ornati  cum 
eantu  atque  ftac,  quae  nunc  solemnis  est ,  licentia  per  urbem 
vagarentur. 

5.  MecujTif  tecum,  et  reliqua  pronomina  persona- 
lia  mulliplicem  admittunt  verborum  coniunctionem. 

Secum  afferre  Cic.  ad  Att.  10 ,  13.  semper  secum  aliquid  af~ 
ferunt  tuae  litterae.  Secum  habere  et  de  comitatu ,  et  de  con- 
tinendis  ac  silentio  servandis  rebus.  Cic.  ad  Att.  5,  8.  hc  il- 
lum  malus  emptor  alienus  mancipiis,  quae  permulta  sccum  ha- 
bet,  spoliarct.  de  Orat.  1,  18,  52.  Sed  ad  Att.  4,  15.  iiaec  tw 
tecum  habcto.  ad  Fam.  7 ,  25 ,  4.  Nec  negaverira  cum  Erne- 
etio  recte  scribi  Cic.  in  Verr.  2 ,  31 ,  77.  habeatis  sane  vobis- 
cum  istum  senatorem.    cf.  n.  6.     Scripserunt  vulgo  vobis. 

Secum  esse  pro  sibi ,  in  sua  parte.  Liv.  4 ,  32 ,  5.  proin 
memores  secum  triumphos ,  secum  spolia^  secum  victoriam  esse. 
Virgil.  Aen.  4,  115.  mecum  erit  iste  labor.  i.  c.  mihi.  Silius 
8 ,  330.  mecum  erit  haec  prorsus  pietas.  i.  e.  in  me.  Ovid.  Aui. 
1,  6,  37.  erga  Amor  et  modicum  circa  mea  tcmpora  vinum  me- 
cum  cst.  Tum  de  anirao  sc  continente.  Cic.  de  Senect.  15, 
49.  secum  esse  secumque ,  ut  dicitiir ,  vivere.  i.  e>  anirao  in  se 
revocato  et  secum  agitante.  Horat.  Sat.  2,7,  11.  adde,  quod 
idem  non  horam  tccum  esse  potes ,  non  otia  recte  poncre.  ubi 
Acron  Schol.  quum  ductris  voluplatibus ,  non  es  tecum,   id  est. 


CVM.  165 

non  es  sanus.  Easet  igitur  i.  q.  apud  te,  in  te.  Cruquius  ad 
inconstantiam  animi  vel  ad  inaequalitatem  vitae  refert.  Po- 
tius  intelligamus  enra,  qui  libidine  et  rerum  deliciis  distractus 
non  secum  agit,  sed  aliena  et  externa  captat. 

Secum  reputare  vide  p.  150.  De  mecum  pro  apud  me  vid. 
p.  137.  Vt  verba  obscura  Fhaedri  2,  5,  25.  explicarent,  cri- 
tici  mecum  esse  domi  meae,  apud  me  demonstrarunt  locis  Te- 
rent.  Hec.  1,  2,  99.  Phaedr.  3,  5,  15.  Cic.  ad  Att.  5,  8. 
qui  omnes  prorsus  diversi  sunt.  Cum  Bentlcio  ego  quoque 
miror  ineptam  interpretationem ,  ex  qua  latine  dicatur  multo 
maioris  alapae  mecum  veneunt  de  manumissione  nescio  cuius 
pro :  libcrtas  apud  me  maioris  venditur.  Scnsum  idem  Eent- 
leius  bene  perspcxit.  Est  vero  hic  iocus :  parva  adhuc  cst  tua 
opera,  et  ne  alapis  quidem  digna.  Quo  ego  pugnis  pmiiaui, 
maiiis  quid  conficiendum  erit.  Quomodo  vero  mecum  hut 
verbis  conveniat,  vide  in  II,  13. 

6.  Miiretus  ad  Catull.  89.  (98.)  3.  haec:  „particula 
C7im  tacitam  quamdam  significandae  indignationis  vini 
habet,  quae  percipi  facilius  quam  exprimi  potesf.  Te- 
rent.  Eun.  (4,3,  9.)  abi  liinc  quo  cligmis  es ,  cnm  clo- 
nis  tuis  tam  lepiclis.  Idem  Ad.  (4,  6,  2.)  ut ,  Syre,  te 
cum  tua  monstratione  magnns  perdat  luppiter.^^ 
Ruhnkenius  in  Praefat.  ad  Schelleri  Lex.  (jd.  509.  Orat. 
a  Friedemanno  edit.)  addit  haec  Plaut.  Epid.  1,  1^33. 
abi  in  malam  rem  maximam  a  me  cnm  istac  condi- 
tione.  Mostell.  2,  2,  33.  clii  te  deaecjue  omnes  faxint 
cum  isto  omine.  Liv.  5,  27,  5.  scelestus  ipse  cum  sce- 
lesio  mnnere  venisti.  et  ad  Terent.  Andr.  5,4,  38.  alia 
haec  Eun.  1 ,  2  ,  73.  Phorm.  3,1,1.  Hec.  1,  2,  59. 
Haec  vero  indignatio  non  inest  in  ipsa  particula,  sed  in 
eo  potius,  quod  in  abominandis  hominibus,  ipsos  cum 
omni  re,  quae  adhaeret,  aut  qua  illi  molesti  fiunt,  simul 
comprehendimus.  Quai-e  Livii  verba  aliam  habent  ra- 
tionera,  et  in  Terent.  Eun.  1,  2,  73.  et  Phorm.  3,  1,  1. 
conditio  describitur. 

7.  Quod  Graeci  dicunt  Gvv  ^sco,  Germani  mit 
Gottf  Latinos  non  expressisse  verbis  cum  Deo,  sed 
dixisse  deo  iuvante,  cleo  anspice,  grammatici  quidem 
docuerunt.  Vid.  NoUenii  Lex.  p.  1413.  Contra  Vos- 
sius  de  Constr.  p.  593.  etiani  in  his  formulis  praeposi- 
tionera  omissam  esse  putabat.  Et  additam  videmus  apud 
Ennium  et  Calonem  et  alios. 


165  CVM. 

Enniua  apud  CIc.  de  Off.  1 ,  12 ,  88.  doque  volentibu'  cuin 
magnis  dia.  Cato  de  Re  r.  141,  1.  cum  divis  volentibus  quod- 
quc  bene  eveniat.  Liv.  21,  43,  ?•  agite  cum  dia  bene  iuvanti~ 
bus  arma  capite. 

Similiter  Plancas  ad  Cic.  Epist.  10,  8,  12.  nam  cum  deum 
benignitate  ab  omni  re  simus  paratiores. 

Clandian.  de  Cons.  Stil.  3,  174.  hanc  tu  cum  auperis,  Stili- 
eho  praeclare ,  tueris. 

8.  Peculiaris  est  formula  cum  eo,  qua  et  ea  condi- 
tio  significatur,  quae  cum  aliqua  re  cohaeret  innexa  sive 
innata,  et  ea,  quae  alicui  rei  substruitur  vel  super- 
struitur,  ut  sit:  hac  addita  conditione  vel  exceptione, 
sub  hac  lege,  sub  hac  conditione.  Intelligitur  enim 
coniunctio,  ut  dicitur  cum  edicto,  Sequitur  qnod  et  iit. 
Vbi  vero  sententia  aliara  praecedentem  restringit  et  sin- 
gulari  conditione  vincit,  additur  cjuidem  et  tamen.  Cf. 
Nolten.  Lex.  p.  141S.  Spalding.  ad  Quinctil.  2,  4,  30. 
10,7,  13.  Ita  loquuntur  scriptores  post  Livium,  im- 
primis  Celsus  (vid.  Rhodius  ad  Scribon.  135.  p.  208.): 
non  autem  Cicero,  nisi  in  epistolis  ad  AtLicum,  et  so- 
mel  quidem  aut  raro.  Cuicumque  sententiae  potest  hoc 
modo  addi  conditio. 

Liv.  29,  21,  5.  eastraque  in  campo  locat,  cum  gravi  edicto, 
$i  quis  miles  etc. 

Quinctll.  Declam.  13,  15.  nam  et  cetera  animalia  videtur  mi~ 
hi  natura  usibus  nostris  genuisse,  haec  etiam  deliciis  cum  eo, 
quod  in  illis ,  quae  vel  scindendo  solo  velmaturando  itineri  com- 
paramus ,  multus  ante  reditus  insumittir  labor.  Scrlbon. 
Larg.  Compos.  med,  60.  hoe  cum  eo,  quod  candidos  facit 
dentes. 

Qulnctil.  Inst.  10,7,13.  nec  fortuiti sermonis  contextum  mira- 
hor  umquam  — ;  cum  eo,  quod,  si  calor  ac  spintus  tulit ,  fre- 
quenter  accidit,  ut  sussessum  extemporalem  conscqui  cura  non 
possit. 

Liv.  36,  5,  3.  apud  regem  gratiam  initam  vjibant  cum  eo, 
ut  cavcjrent ,  ne  quid  offenderent  Romanos.  8 ,  14 ,  2.  et  8.  30, 
10,  21.  Celsua  3,  22.  p.  169.  sanguis  mittendus  est,  sed  pau- 
latim  —  cum  eo,  ut  cetera  quoque  eodem  modo  serventur. 
6,2. 

Columella  5,1,4.  obsequar  voluntati  iuae  cum  eo ,  ne  du- 
bitcs  id  opus  geometrarum  magis  essc  quam  rusticorum.  Celsus 
7 ,  22.  rames  —   adurendua  est  tenuibus   et   acutis  ferramenlis. 


CVM.  167 

quae   ipsis  venis  infigantur   cum  eo,    ne    ampUu$  quam  has 
ttrant. 

Celsus  2,  17.  p.  94.  manentibus  vero  adhuc  febribus ^  si  hae 
sunt  lentae ,  lienesque  iamdiu  male  habent,  recte  medicina  ista 
tentatur,  cum  eo  tamen,  ne  praecordia  dura  sint.  3,5.  p.  127. 
4 ,  6,  7 ,  27.  Cic.  ad  Att.  6 ,  1.  sit  sane ,  quoniam  ita  iu  vis : 
sed  tamen  cum  eo ,  credo ,  quod  sine  peccato  meo  fiat. 

9.  Vt  expriraerent,  quotuplum  ex  agro  vel  ex  semi- 
ne  rediret,  vulgari  sermone  Latioi  contractara  formu- 
]am  usurpabant,  cumdecimo.  Intelligitur  cum  d.  grano, 
Germani  dicunt,  zehnfdltig, 

Varro  de  Re  r.  1 ,  44 ,  1.  ut  ex  eodam  semine  aliubi  cum 
decimo  redeat,  aliubi  eum  quintodecimo.  Cic.  in  Verr.  3,  47, 
112.  ao-er  efficit  eum  octavo  ,  bene  ut  agatur:  verum,  ut  omnes 
dii  adiuvent  ,  cum  decumo,  Plin.  Hist.  n.  18,  10,  21.  cum 
centesimo  quidem  et  Leontini  Siciliae  campi  fundunt. 

Flena  dictione  Flin.  Hisf.  n.  5,  4,  S.  cum  eentesima  fruge 
agricolis  foenus  reddente  terra. 

10.  Supra  notavimus  p.  145.  dici  de  corporis  con- 
ditione  cum  febri.  Ita  etiam  propria  fit  formula  cum 
vulnere,  quemadmodura  etiam  Germani  loquuntur. 

Lir.  9 ,  44 ,  15.  Minucium  consulem  cum  vulnere  gravi  rela- 
tum  in  castra.  33 ,  25 ,  9.  Tuditanum  cum  gravi  vulnere  latum. 
ex  proelio  haud  ita  multo  post  exspirasse. 

11.  Grammatici  tradunt,  in  poetarura  carminibus 
praepositionera  a  suo  noraine  longius  removeri,  nec  pro- 
xirae  coniungi:  tamen  quae  afferunt  exerapla,  vaide  du- 
bia  esse  videntur.  Cuningharaus  in  Aniraadvers.  in 
Bentl.  not.  in  Horat.  p.  144.  exemplis  denionsti'are  vo- 
luit,  a  poetis  eleganter  et  fere  semper  praepositionem 
cum  post  adiectivum  positam  esse:  in  oratione  nuraeris 
solula  alias  adiectivura  praecedere,  alias  sequi.  Bent- 
leiMs  contrarium  usum  Horatii  observasse  se  narrat  ad 
Serm.  1,  10,  49.  Elegantia  vero,  quara  dicunt,  com- 
munis  est  oranibus  praepositionibus  monosyllabis :  nec 
certa  constaL  regula. 

o 

Horat.  Sat.  1,  3,  69.  amicus  dulcis,  ut  aeqnum  est ,  cum  mea 
compenset  vitiis  bona ,  pluribus  hisce ,  si  modo  plura  mihi  bona 
sunt,  inclinet.  Interpretes,  antlqua  scliolia  sequuti,  coniun- 
gunt:  cum  vitiis  meis  mea  bona  compenset.  Argumenta,  quae 
criticis  placuerunt ,   nimis  exilia  \identur :  «am  coniunctivus 


168  CVM. 

rccte  8C  habct,  ut  dlxit  Cic.  de  Orat.   1,  38,  174.   tu  mihi 

quum  in  circulo  decipiare  adversarii  stipulatiuncula  —  ego  tibi 
vllam  caussam  maiorem  committendam  putem.  Et  quod  existi- 
uant  dicendura  fuisse  :  quum  compenset  vitia  mea  bonis ,  hoc 
genu9  Terborum  compensandi,  comparandi,  aequandi  utrara- 
que  rationem  rautuara  adraittit,  non  mutato  sensu.  Cic.  de  Fin. 
2,  30,  96.  compensabatur  cum  his  omnibus  animi  laetitia.  Qua- 
re  nihil  impedit ,  quo  minus  scribaraus  :  quum  mea  compenset 
vitiis  bona.  Apud  Lucretium  2 ,  1167.  quem  confert  Heindor- 
Cus ,  recte  legitur :  et  quom  tempora  temporibus  praesentia  con- 
fert  praeteritis.  Horat.  Ep.  2,  1,  24.  foedera  rcgum  vel  Gabiia 
vel  cum  rigidis  aequata  Sabinis.  interpretes  retrahunt  praepo- 
eitionera,  quod  nou  opus  esse  vidit  Marcilius. 

Interpositae  copnlae  exemplum  habet  Cic.  Tusc.  5,  23,  66. 
cum  et  diurno  et  nocturno  motu. 

Exerapla  praepositionis  inter  adiectivum  et  substantivum  in- 
terpositae  permulta  collegit  Cuninghamus  I.  1.  qui  adeo  cor- 
rigenda  putat  verba  Horat.  Sat.  1 ,  8 ,  50.  2,3,  112.  Art. 
p.  260.  Caesar  ecripsit  B.  gal.  5,  43.  summa  cum  laude,  eed 
Flinius  Ep.  7,  9.  cum  summa  laude. 

12.  Anastrophes  in  hac  praepositione  multiplex  est 
nsns.  Ac  primo  fere  semper  post  pronomina  me,  te, 
«e,  nohls,  vohis  ponitur.  Vid.  Priscian.  12.  p.  949.  14. 
p.  988.  Tum  adiuogitur  pronomini  qno,  cjua ,  quibus, 
et  quicnm  dicilur  pro  quocum  et  qnacum.  Priscianus 
p.  949.  quomodo  igitur,  si  dicam  propter  ie  et  te  pro- 
jpter,  idem  signijico ,  et  cum  quihus  et  quihuscum,  sic 
cum  me  et  mecum,  Nam  antiquissimi  utrumque  dice- 
hant:  sed  in  plnrali  primae  personae  cacephati  caussa 
solehant  per  anasirophen  dicere  nohiscnm  pro  cum  no- 
his.  Itaque  propter  hoc  reliqnarum  qnoque  persona- 
Tum  ahlaiivos  simiiiier  praepostere  proferre  coeperunty 
teste  PLinio,  qui  hoc  in  II.  lih.  sermonis  duhii  ustendit, 
et  Cicerone ,  qui  de  oratore  his  utitur  verhis:  JSolnimus 
CU771  me  et  cum  te  dicere,  ne  eidem  computationi 
adiungendum  esset,  cum  nohis ,  sed  potins  mecum 
et  tecum  et  s  ecum  et  n  ohiscu  m  diximus ,  c u m 
praepositione ,  quae  jacit  ohscoennm  ,  assidne  postpo- 
sita.  Antiqui  tamen  ahsque  ohserpatione  naiurali  or- 
dine  haec  protulisse  inveniuntur.  Ciceronis  verba  in 
Oratore  45,  154.  aliler  se  habent  sic:  quid?  illud  non, 
olei  unde  sit,  qnod  dicitur  cum  illisj  cum  autem 
nobis  non  dicitury  sed  nobiscum?  quia  si  ita  dice- 


CVISI.  169 

retury  ohscoenius  concurrerent  Utterae,  vt  etiam  modo, 
nisi  auteni  iaterposuissem ,  concurrissent,  JEx  eo  est 
mecum  et  tecu m ,  non  cum  me  et  ciim  te ,  nt 
esset  simile  illis  jiobiscum  atque  vobiscum,  Ex 
his  intelligitnr,  ambigunm  icsum,  qno  et  cum  te,  cum 
nobis  et  tecum,  nobiscuni  dicebatur,  a  grammalicis  iam 
olim  ad  praeceplnm  illud,  quo  rariora  vitari  iubereni, 
revocatum  eique  praeceplo  substructara  esse  rationem 
speciosam  qiiidem,  sed  non  verara.  INam  etiam  in  Epist. 
9,  22.  refert  Cicero  vnlgo  dici:  cum  nos  te  volumus 
convenire,  Quod  vero  in  cum  nobis ,  liquida  littera 
assimilata ,  obsoeans  sonns  resultat,  casu  fit  et  potest  ab 
oratore  vitari :  lamen  perversa  argnmentatione  cum  Ci- 
cerone  conclndererans,  ob  hanc  canssam  evitaudae  ia 
cum  nobis  obscoenitalis  etiam  dictnm  essQ  tecum ,  i^-o- 
hiscum.  Alii  grammatici  veteres  videntur  rationem  quae- 
sivisse  in  una  collisione  litterarnm  m  et  n,  quarnm  illa 
in  hanc  transiret  ita,  nt  praepositionis  vis  et  species 
absconderetur:  et  recte  quidem.  Qninctilianus  ulrum- 
qne  miro  modo  coniunxit  8,3,  45.  iunctura  deformi- 
ter  sonat ,  ut  si  cum  hominibus  notis  loqui  nos 
(licimus,  nisi /loc  ipsum  hominibus  medium  sit,  in 
praefanda  videmur  incidere  (i.  e.  obscoena  pronuntia- 
re) :  quia  ultima  prioris  sjUabae  littera  ,  quae  exprimi 
nisi  labris  coeuntibus  non  potest,  aut  intersistere  nos 
indecentissime  cogit  (i.  e.  ut  coninnctio  praeposilionis 
legitima  tollatnr) ,  aut  continuata  cutn  insequente  in 
naturam  eius  corrumpitur  (i.  e.  commutata  in  n  exuit 
natnram  suam).  Ycra  et  priraa  ratio  cernilur  in  maiori 
Tohibilitate  pronominum,  quae  facilins  cednnt  in  sna- 
viorem ,  ut  tum  videbatur,  formam.  In  hac  vero  com- 
positione  utrumque  vocabulum  uno  accentu  comprehen- 
debatur,  tamquam  praepositio  facta  esset  enclitica. 
Qna  de  re  Priscian.  12.  p.  950.  Jiulla  tamen  monosyLla- 
ha  praepositio  anastrophen  patitur ,  nisi  ea.  Ea  for- 
iassis  ideo  encUtici  vice  fungitur ,  quia  encUtica  Jiio- 
nosyUaba  sunt.  et  14.  p.  988.  aUis  vero  ideo  encUtici 
vice  fungi  postposita  videtur ,  ne,  si  acuatur  y  adver- 
hiujn  esse  putetur. 

Dixeriint  de  hac  rc  Manut.  ad  Cic.  Eplst.  9 ,  22.  p.  1042. 
Bangius  Tom.  1.  p.  699.  et  reliqui  grammatici  fere  omnes, 
in  Ciceronis  explicatione  acquiescentes.  Koltenius  p.  1415. 
observasse  se  narrat  veteres  pro  ciim  nonnuUis  dlxisse  cum 
paucis.    Idem  notat  exempla  Caes.  B.  c.  1 ,  31.  cum  navibus  et 


170  CVM. 

Virgil.  Aen.  1 ,  197.  et  Hirt.  B.  afr.  23.  qnae  parum  in  istam 
sententiam  probant. 

Locos,  in  quibus  cum  quibus ,  eum  quo  poslta  eunt,  college- 
runt  Drakenborch.  ad  Liv.  38 ,  9,2.  Heusinger.  ad  Cic.  Off. 
1,  35,2.  Brerai  ad  Corn.  Nep.  Milt.  1,  2.  Cf.  Gernliard. 
ad  Cic.  Lael.  1 ,  2.  et  6 ,  22.  Doelekius  p.  158.  et  Ramshorn. 
p.  378.  praeponi  praepositionem  dicunt,  ubi  vim  habeat  pecu- 
liarem.  Quod  quamquam  demonstrari  posset  verbis  Cic.  de 
Fato  16,  36.  interesse  autem  aiunt ,  utrum  eiusmodi  quid  sit, 
sine  quo  aliquid  effici  non  possit ,  an  eiusmodi,  cum  quo  aliquid 
effici  necesse  sit.  taraen  in  lioc  loco  discrepant  libri  scripti,  nec 
in  reliquis  Cic.  de  OfF.  2 ,  23 ,  82.  Cori.el.  Att.  4 ,  2.  apparet 
maior  vis.  Diversa  cst  caussa  apud  Cic.  ad  Fam.  14,  14,  3. 
his  de  rebus  cum  Pompeio ,  cum  Camillo,  cum  quibus  vobis  vi- 
debitur,  considcretis,  Ibi  enim  dicitur  pro  cum  iis ,  qui- 
buscum. 

13.  Quod  Drakenborchius  ad  LIv.  31,  29,  15.  ob- 
servasse  sibi  visus  est  hanc  praepositioaem  eleganler  bis 
poni,  veluti  apud  Liv.  9,  9,  12.  cian  senatu,  cum  populo 
de  pace  ac  Jbedere  agere:  id  certe  non  hoc  exemplo 
probari  poterat:  ibi  enim  adscendit  oratio  per  eam  for- 
mam,  quae  omnibus  verbis  communis  est.  Sed  Zump- 
lius  quoque  n.  744.  proprietatem  quamdam  huius  repe- 
lilionis  notat  cum  hac  conditione,  ut  altero  in  loco 
praeposilio  annexa  esse  debeat  pronomioi:  quemadmo- 
dum  Cic.  de  Amic.  3,11.  memitii  Caionem ,  anno  ante 
quammortuus  est,  mecum  et  cum Scipione  disserere.  Et 
recte  quidem,  si  quaeritur,  num  in  hac  coniunctione 
omitti  possil  altera  praepositio:  quamquam  nihil  impe- 
dit,  quo  minus  etiam  aliis  nominibus  iterum  apponalur, 
si  utrumque  nomen  singulalmi  pronuntialur,  nec  in  una 
notione  arctius  cohaeret. 

Cic.  de  Amic.  21 ,  84.  idque  factunt  cttm  desiderio  et  cum 
quadam  similitudine  amoris  humani.  Graevius  omisit,  quae  in 
multis  codd.  deest,  praepositionem.  Bene  eam  tamquam  nc- 
cessariam  vindicat  Gernhardus :  „  nam  desiderium  animantes 
eentiunt ,  sirailitudinem  vero  insciae  gerunt.  "  Orat.  13  ,  42. 
me  autcm  —  una  cum  Socrate  et  cum  Platone  errare  patian- 
iur.  Editiones  vet.  omittunt  cum  alterum :  recte:  nam  in  an- 
tecedentibus  Socrates  et  Plato  uaam  personam  tenent.  de 
Fin.  1,3,  9.  cum  multa  venustate  et  omni  sale.  6upra  dixi 
non  attrahi  praepositLouem. 


CVM.  171 

14.  Qtium  coniunctio  et  cum  praepositio  in  una 
enuntiatioue  posilae  nullam  habent  ofiensionem  in- 
gratam. 

Cic.  p.  Arch.  4,  6.  interim  satts  longo  intervallo  et  qtium  es- 
set  cum  L.  Lucullo  in  Siciliam  profectus ,  et  quum  ex  ea  pro- 
vincia  cum  eodem  Lucullo  decederet  etc.  ad  Fam.  3,  6,  3. 
ut  mihi ,  cum  illo  quum  loquerer ,  tecum  loqui  riderer.  2 ,  6 ,  1, 
15,  2,7.  Quinctil.  6,1,  25.  mutae  tamen  res  movent ,  aut 
cum  ipsis  loquimur ,  aut  quum  ipsas  loqui  fingimus.  coniectura;! 
multas  enarrant  editores.  Scribendum  erat  mutae  tantum  res 
movent ,  aut  quum  ipsi  loquimur  etc.  Oederus  quidam  in  Epi- 
stola  critica  Gottlng,  1742.  edita  p.  8,  hoc  loco  et  10,  7,  2!J. 
cum  semel  positum  coniunctionis  et  praepositionis  vicem  simnl 
Bustinere  existlmabat.  Sim.  Bosius  in  Cic.  ad  Att.  5 ,  13. 
coniecerat  legendura  quum  cum  decumanis.  Ineptiarum  libeUi, 
quales  itlelissus  grammaticus  olim  composuit,  etiam  hodie 
componi  poterunt. 

*)  In  codicibus  interdum  commutata  sunt  cu  et  cd. 
i.  e.  canssa.  vid.  Drakenb.  ad  Liv.  4,44,  10.  cum  et 
eum.  vid.  Urakeub.  ad  Liv.  4,  19,  2.  10,  7,  3.  27, 
44,  9.  Oudendorp.  ad  Apulei.  T.  1.  p.  141.  et  in.  Dra- 
kenb.  ad  Liv.  9,  30,  10.  Cic.  de  Senect.  1,1.  et  iam. 
Burman.  ad  Lucan.  5 ,  678.  et  tum  ad  Virgil.  Aen.  6, 
185.el  praenomen  C.  Drakenb.  ad  Liv.  4,  52,  4.  etC/i.  ad 
8,  18,  13.  et  Q.  Duker.  ad  Flor.  3,21,  21.  et  con  in 
compositis  verbis.  Drakenb.  ad  Liv.  4,  24,  7.  Excidit 
antecedente  syllaba  cum.  Drak.  ad  Liv.  32,  9,  3.  et  tum 
ad  35,  23,  10.  et  iam  ad  36,  12,  10.  et  sequente  sylla- 
ba  com  s.  con  ad  3 ,  7 ,  7.  3  ,  69 ,  5.  6,14,12.  Addita 
est  ob  praecedentem  syllabam  cum  ad  9,  17,  9.  Et 
saepe  adiecerunt  librarii  ex  suo  usu.  vid.  Ovid.  Her, 
16,  260.  Liv.  38,  25,  7.  nam  bene  dicitur  cum  aUquo 
homine  periclitari ,  non  item  cum  alicjua  re.  De  con- 
fusis  V.  cum  et  quum  Broukhus.  ad  Tibull.  p.  25.  et  317. 
Burmann.  ad  Lotich.  p.  406. 

CVMPRIME.     GVM  PRIMIS* 

GelliusexQ.  ClaudiiAnnal.  17,  2,  14.  IS am  M.,  in- 
quit ,  Manlius,  quem  Capitolium  s  ert^ass e 
a  GalLis  supra  ostendi,  cuiu  sq  ue  operam 
M.  Furio   dictatore  apud  GaLlos  cumpr ime 


172  CVMPRLME.     CV.M  PRLMIS. 

Jortem  atque  exsuper ahilem  res  puhlica 
sensit^  is  et  genere  et  vi  et  virtute  bellica 
nemini  concedehat.  Apprime  crehrius  est^ 
cumprime  rarius:  traductumque  ex  eo  esl ,  quod 
CU771  p rimis  dicehant  pro  eo ,  quod  est  in  pri^nis, 
la  his  duplex  apparet  error,  ab  omnibus  poslhac  re- 
ceplus.  Primum  enim  cu77ipri77ie  non  poterat  a  cu7npri- 
mis  deduci:  neque  vero  coraparari  diversa  vocabuli 
apprime  corapositio.  Prime,  de  quo  Sosipater  p.  188. 
et  Priscianus  dixeruot,  fit  appri77ie ,  quod  auctam 
habet  vim  signiflcalionis  apposito  praeverbio  ad,  sicuti 
affaii77i,  approhe,  addecet.  vid.  Vol.  1.  p.  200.  Sed 
si  iu  similem  compositionem  adhiberetur  praeposltio 
cum,  formatio  esset  compri77ie.  In  cum-pri777e,  sive 
qwnn  - pri77ie  et  cum-77iaxi77ie ,  sive  qu}i7n-77iaxi77ie  ap- 
positura  est  adverbium,  nou  composita  praepositio: 
nec  raultum  refert,  utrura  unum  vocabulum  scribamus, 
an  hyphen  interponamus.  Significat  autem  cu77ipri77ie 
idem  quod  qua7n  pri77ie.  Conf.  CVMQVE.  In  cum  pri- 
mis  haberaus  praepositiouera  noraiui  praeraissara,  ut  sit 
in  primis ,  inter  pri77ia  ,  prae  ceteris.  Haec  recentiori 
terapore  in  unura  verbura  co7npri7/Lis ,  sicuti  i7npri77iis, 
coniuncta  sunt,  et  si  qui  adeo  scripserunt  c7/772^jr//7iZ5, 
ii  nativara  forraam  servaruut  ex  antiqua  consuetudine. 
Inde  vero  nata  est  falsa  ista  deductio  verbi  cumprime» 

Cum  pri77iis  dicitur  in  comparatione  eorura  ,  quae 
in  quoque  genere  priraa  sunt,  et  praecipue  excellunt, 
Ita  Turnebus  Advers.  30 ,  19.  Sed  ponitur  etiam  de 
ordine  etprincipio,  \)Vo  pri77iu77i ,  ante  alia. 

Plaut.  Truc.  3,1,  15.  eradicare  est  certum  cum  primis  pa- 
trem ,  post  id  locorum  mat.cm.  Lucret.  2,  849.  cum  primis 
quaerere  par  est.  5,  337.  et  hanc,  primus  cum  primis  ipse  re- 
pertus  nunc  ego  sum,  in  patrias  qui  possim  vortere  voceis.  Vir- 
gil.  Geo.  1,  178.  area  cum  primis  ingenti  aequanda  cylindro, 
ubi  Serviu8 :  interea  quod  maximc  ncccssarium  est ,  vcl  inier 
prima  opera  ct  officia. 

Lucret.  1,  717.  quorum  agraganiinus  cum  primis  Empedo- 
cles  est.  opponuntur  \.  735.  inferiores.  2,  537.  3,  929.  tam- 
quam  in  morte  mali  cum  primis  hoc  sit  corum.  5,  620.  C,  260. 
KoTissinius  editor  cur  in  quibusdam  locis  2,  848.  3,  929.  6,  260. 
coniunctam  scripturam  praetulerit,  non  exputo. 

Cic.  de  Dlvin.  1 ,  32 ,  68.  Coponium  ad  te  venissc  —  cum 
primis  hominem  prudcntcm  atque  doctum,  in  Verr.  1,  52,  137. 


CVMQVE.  173 

2 ,  28 ,  68.  homo  domi  snae  cum  primis  locuples  atque  honestus. 
Sed  Brutus  apud  Cic.  de  Orat.  2,  55,  2Ii4.  sapiens  videlicet 
homo  cum  primis  nostrae  civitatis  norat  hunc  gurgitem.  coniun- 
ge  cu7n  primis  nostrae  civitatis.  i.  e.  inter  primos. 

Gelliuj  1 ,  13.  cumprimis  autem  respicicndum  putaverunt  in- 
genitim.  Apulei.  de  Deo  Socr.  p.  54,  7.  sed  comprimis  miran- 
dum  est.  ubi  vid.  Oudendorp.  p.  170. 

los.  Scaliger  in  notis  ad  rcstura  p.  105.  Dac.  existiinasse 
videtur  cumpartim  al)  antiquis  scriptoribus  dictum  esse  in  mo- 
dum  Tcrborum  cumprime ,  impracscntiarum.  Quod  falsum  est. 
Vid.  Geliius  10,  13.  qui  deraonstrat ,  partim  cum  praepositione 
coniungl  instar  nomiuis  iu  casus  inclinati. 

CVMQVE. 

Vocabulum  cvmqve  sive  Cvnqve  quamquam  ad 
coniunctionem  quiun  pertinet,  quam  etiam  scriptura 
distiDguimus ,  tamen  quia  veteres  scriptores  praeter 
pauca  exempla,  in  compositis  certe  verbis,  semper  vi- 
identur  scripsisse  cumcjue,  non  quumque  aut  quojnque, 
hoc  ordinis  loco  dicendum  est  de  eo.  Atquc  joronun- 
tiatio  una  erat,  sicuti  in  praepositione ,  nec  subsidio 
scripturae  opus  erat,  quo  adverbium  et  praepositio  in- 
ter  se  discriminarentur.  Apud  Gruterum  quidem  p.629. 
in  antiqua  tabula  legitur  qvosqvomqve,  et  in  Lucre- 
tio  2,  21.  et  113.  nescio ,  an  cum  antiqua  auctoritate 
ediderint  quomque:  in  codice  britann.  2.  apud  Wake- 
fieldum  legitur  1,  326.  quaecomque,  1,  263.  quaecon- 
que ,  in  editione  veneta  1,  434.   quodquumque. 

Quum  coniunctio  significat,  id,  quod  dicitur,  aut 
temporis  aut  caussae  rationi  esse  subiectum :  que  sylla- 
bicum  vocabuli ,  cui  adhaeret,  arabitum  et  vim  extendit, 
et  in  relativis  verbis  quisque,  ubique  et  abis  ita,  ut  omnes 
res  alicuius  generis  comprehendantur,  quod  Germani  di- 
cunt,  wer  immer ,  wer ,  wo ,  wie  auch  es  sey ,  et  in 
demonstrativis  vocabulis,  veluti  in  itaque,  ut  tota  res 
contineatur  et  definitius  designetur  (nos  so  iiherhdupt, 
so  eben):  quare  cumque  proprium  sensum  habet  verbo- 
rum,  wie  immer ,  wie  auch  et  wann  immer,  indicat- 
que  omnem ,  qui  cogitetur,  modum,  omueve  tempus. 
Vniversitatera  huic  nomini  propriam  iam  Gesnerus  in  Thes. 

notavit.     Lindemannus  de  Adverh.  1.  p.  19.  comparat  graecum 

T£  in  Sore ,  ths :  in  quo  equidem  non  aseentior. 


174  CVMQVE. 

Duplex  est  hiiius  vocabuli  usus.  Coraponitnr  enim 
cum  formis  relalivis  qiiicimique,  qualiscumque ,  uhi- 
cumquey  et  quae  sunt  reliquae,  suo  loco  explicandae, 
in  quibus  saepe  admiLtitur  tmesis.  Tum  Tero  etiam 
ipsum  cumque  a  poelis  antiquioris  temporis  usurpabatur 
solum,  vel  ad  tempus  relatum,  ut  significaret  quanduque, 
quoquo  tempore  ,  vel  de  modo  ac  ratione  rei  universa, 
quoquo  jnodo ,  ut  idem  sit  atque  in  uni^ersum ,  iiber- 
/laupl, 

Lucret.  2,  20.  pauca  videmus  esse  opus  omnino,  quae  demant 
quomque  dolorem.  Larabinus  edidit  quemque.  Verto ,  was  dcn 
Schmerzubcrhauptbenchme.  2,  113.  contemplator  enim,  quom  solis 
lumina  quomque  insertim  fundunt  radios per  opaca  domorum,  (>,  8*. 
aunt  tempestates  et  fulmina  clara  canenda,  quid  faciant,  et  qua 
de  caussa,  quomquc  ferantur.  i.  e.  weshalb  irgend.  5,  312.  rion 
monimenta  virum  dilapsa  videmus?  quaerere  proporro  sibiquom- 
gue  senescere  credas.  i.  e.  quoquo  niodo.  sed  vid.  Forbiger  ad 
h.  1.  Horat.  Carm.  1 ,  32.  o  decus  Phoebi  et  dapibus  supremi 
grata  testudo  lovis ,  o  laborum  dulce  Unimen ,  mihi  cumque  sal- 
ve  rile  vocanti.  ubi  Scliol.  quotiescumque  te  vocavero ,  quando- 
cumque.  Bentleius,  „scio,"  inquit,  „quid  interpretes  de  cumque 
illo  slc  nude  posito  dixerint,  quoruin  ego  nientem  et  indu- 
etriam  laudo  :  ncque  tamen  quisquam  quod  sciam  vel  ex  omni 
qua  patet ,  latinltate  simile  exemplum  proferre  potuit:  neque 
quidquara  de  tam  singulari  loco  liabent  gramraatici  veteres. " 
Cuningharaus  vero  Aniraadr.  p.  239.  praeter  Lucretii  locum 
affert  cod.  Theodos.  de  Susceptoribus  12 ,  6 ,  32.  aurum  sive 
argentum  cumque  a  possessore  confertur ,  arcanus  vel  susccptor 
accipiat. 

Cic.  de  Leg.  3,3,  9.  equitem  cumque  qui  regat,  habeto.  Ita 
scripserunt  Turnebus,  Goercnzius  et  alii,  quod  Orellio  ne  la- 
tinum  quidem  esse  Tidetur:  imrao  inepta  exit  sententia,  si  con- 
iungis  quicumque.  Cod.  unus  paris.  praebet  equitatum  cumque 
qui  regat  et  sirailiter  exc.  Victor.  Hoc  verura  puto ,  et  in  eum 
niodum  dictura ,  quo  Lucretius  supra  quac  demant  quomque 
dolorcm:  ut  intelligatur,  qui  universo  imperio  equitatum  re- 
gat ,  sive  qui  universum  equitatum  regat.  Sic  Lucret.  3,  548. 
velut  aures  atque  ocuhi  sunt  atque  alici  sensus,  quei  vitam 
quomque  gubernant.  ubi  haud  facile  coniunges  quicumque ,  nisi 
eimul  comprehendas  gubernandi  negotium  universum.  conf.  4, 
739.  6,  1017.  Turnebo  indigna  erat  opinio ,  qua  connecti 
posse  putabat  cum  habeto. 

Tmesin  in    compositis    TOcabulis   non  tantum    poetae,   sed 


CVR.  175 

etiam  oratorea  eaepe  usurpant.  Terent.  Andr.  1 ,  1 ,  36.  cum 
quibus  erat  cumqiie  una.  Lucret.  2 ,  405.  quae  amara  atque 
aspera  quomque  videntur.  2,  805.  .5,  2C0.  Cic.  de  Orat.  3, 
16,  59.  quam  se  cumque  in  partem  dedisset.  de  Fln.  4,  25,  69. 
de  Div.  2,  2,  7.  de  Orat.  2,  23,  97.  quantulum  id  cumque  cst. 
p.  Sext.  31,  68.  quocunique  venerat,  quod  iudicium  cumque 
subierat.    Alia  collegit  Cortius  ad  Sallust.  Cat.  52,  10. 

Lexicoruin  auctores  mirabile  formant  vocabulum  cumcum- 
que ,  allato  loco  Lucretii2,  113.  in  quo  tniesis,  etiam  a  Doe- 
derlino  Synonym.  1.  p.  16.  approbata,  nullum  habet  locum. 

CVR. 

Antlqui  grammatici  iam  docuerunt,  cvr  contractum 
esse  verbum  qnare.  Velius  Longus  p.  2231.  est  enim 
cui  j'ei,  qnod  significat  oh  quani  reni:  ex  hoc  re- 
tinuit  consuetudo  liodierna^  ut  dicerenius  quare:  quo 
una  syLlaha  castigaluni  fit  cur,  cjuod  jios  cojitenli 
sumus  per  C  scrihere,  Schellerus,  ut  transformatio- 
nem  persequeretur,  collocavit  voces  quare,  quar ,  qnur^ 
cur,  contulitque  quatio  et  cutio.  His  vero  adcli  posset, 
qui  ab  anliquis  diclum  fuisse  pro  qua ,  et  liiteram  I 
creberrime  transire  in  V.  Tamen  probabilior  mihi  vi- 
detur  esse  altera  Gerh.  Vossii  senlenlia  in  Etymol.  s.  v. 
cuni  et  de  Analog.  4,  21.  p.  254. ,  conlrahi  verba  cui 
rei:  qua  et  antiquioris  scripturae  ratio  quor ,  i.  e.  quoi 
rei ,  facilius  intelligitur,  et  primiliva  significatio  demon- 
strari  potest :  quamquam  in  antiquissima  lingua,  ubi 
nuilum  eral  dativi  et  ablativi  discrimen,  quoi  rei  et  qui 
re  proxima  cognatione  cohaerebant. 

Antiquos  quor  scripsisse  narrat  Velius  Longus  p. 
2236.  quasdam  vero  scriptiones  antiquis  relijiquamusy 
ut  iji  eo ,  quod  est  cur.  ILli  enijn  per  qiior  scrihe- 
bant.  Primitivum  sensum  expressit  Plautus  Poen.  3,  31. 
AN.  Viscum  Legioni  dedi  fundasque:  eo praesternehujit 
foLia  farferi.  LY.  Quoi  rei?  AN.  Ne  adfujidas  viscns 
ad/iaeresceret.  Est  igitur  c//r  relativa  forma:  in  cjnani 
rem,  zu  ivas:  quae  non  primitus  interrogationi  inservil, 
sed  per  contractam  orationem.  Nam  dicitur  in  inlerro- 
gatione  pro  ciuid  est ,  cui  rei.  Vnde  inlelhgitur  discri- 
men,  quo  distinguiraus  quare.  Id  enim  ipsam  rem  ef- 
ficientem  notat,  cur  aulem  caussam,  quae  cogitatur,  et 
rem,  qua  aliquid  ^sz^  coguoscitur,,  den  Grund.    lu  li- 


176  CVB. 

bro  de  Differentiis  vocab.  qui  Frontoni  tribuitur  p.2191. 
Cp.  466.  Mai.)  cur  simplioiter  percontatvr :  quare 
caussarn  rationemque  desiderat.  nec  male:  nam  qui 
cur  quaeritat,  saepius  non  distinctam  vult  caussam,  sed 
aut  in  universum  de  re  facta  rogat,  aut  rem  tantum  ad 
aliquam  caussara  refert.  Haec  tamen  rursus  omnia 
miscet  usus  vulgaris. 

I.  1.  Pi-imitivam  significationera  ponamus  relati- 
vam  eam ,  qua  aljquid  ad  caussam  referatur,  quae  ad 
rem  agendam  exciteL  et  commoveat:  quod  nos  dicimus 
iveshalb  ,  Latini  quam  oh  rem:  ideoque  lioc  vocabulo 
etiam  designari  finem  et  consilium,  cui  aliqua  res  inser- 
Tiat,  in  qua?n  rem,  wozu.  Pertinet  igifur  ad  animum 
et  voluntalis  Caussam ,  quara  nos  Beweggrund  voca- 
mus,  et  ad  argumentum  senteutiae.  Tura  aut  praemit- 
titur  nomen  caussae,  argumenti ,  rationis ,  quo  refe- 
ratur  cur  ^  aut  omittitur.  Quod  fit  etiam  post  orania 
verba,  quae  ratiocinationis  atque  iudicii  vel  sensus  et 
affectus  notionem  exprimunt  aut  secura  afFerunt  inclu- 
sara,  veluti  accusare,  mirari,  irasci ,  dolere. 

Cic.  p.  Rosc.  Com.  16,  49.  non  fuit  caussa,  cur  tantum  la- 
borem  capcrcs.  p.  Rosc.  Ani.  50,  146.  quodsi  tibi  caussa  miUa 
est ,  cur  Jiunc  miserum  tanta  calamitnte  affici  velis:  si  tibi 
vmnia  sua  jyraeter  animam  tradidit:  quae  ista  tanta  crudclitas 
zst.  de  Orat.  2,  45,  189.  de  Nat.  d.  3,4,  9.  eur  contuerere 
autem  altero  oculo,  caussa  non  csset.  ad  Fani.  15,  20,  3. 
quamquam  duae  caussae  sunt ,  cur  tu  frcqucntior  in  isto  officio 
tsse  dcbeas  quam  nos.  Cic.  Lael.  13,  48.  quae  caussa  est,  cur 
nmicitiam  funditiis  toUamus  e  vita?  Codices  multi  praeljent 
ut.  ad  hacc  vero  Gernhardus  :  ,,cur  ipsum  effectum  ab  ipsa  eiua 
caussa  snspcflsum  ostendit^  "     De  Orat.  2  ,  45 ,  189. 

Cic.  de  Xat.  d.  1,  23,  62.  id  satis  magnum  esse  argumcn- 
ium  dixisti,    cur  esse  dcos  confiteremur.  3,  4,   10.    de  Div.  1, 

8 ,  5.  Cic.  ad  Fam.  6 ,  8,2.  ncgare  et  afferre  rationem ,  cur 
7i€garent.  Xeque  alienum  est>  quod  Tacit.  Ann.  1,  76.  cur 
abstinucrit  spectaculo  ipse,  varie  trahebant.  nam  trahere 
eigniCcat  ad  rationem  referrc ,   beziehen. 

Vulgares  sunt  formulae  est  cur,  non  est  cur,  nihilcur.  Ovld. 
Met.  2,  518.  cst  vero ,  cur  quis  lunoncm  laedere  noUt.  Flaut. 
Stich.  1,1,  51.  neque  est ,  cur  non  studcam  has  nuptias  muta- 
rier.  Ovid.  Her.  10,  144.  non  tumen  cst ,  cur  sis  tu  mihi  caus- 
sa  necis.     vid.  Burmann.  ad   Petron.   176.  extr.   Cic.   ad  Fam. 

9,  6,  4.  quod  ego  cur  nolim,  nihil  video. 


CVR.  177 

CIc.  io  Verr,  3,  7,  16.  qua  in  re  pTtmum  ttlud  reprehendo 
et  accuso ,  cur  in  re  tam  veteri ,  tam  usitata ,  quidquam  novi 
feceris.  ad  Att.  3 ,  13.  quod  me  sacpe  accusas ,  cur  hunc  meum 
easum  tam  graviter  feram.  quod  dixit  ep.  12.  hic  tu  me  accu- 
sas,  quod  me  afflictem.  p.  Sext.  37,  80.  maledicito  Sabinio,  fto- 
mini  reatinOf  cur  tam  tempori  exclamarit  occisum.  Plin.  Epist. 
8,  5,  16,  repeto,  me  correptum  ab  €o ,  cur  ambularem.  ubi 
vide  Schaeferum.  Tacit.  Ann.  6,  4.  Haterius  Agrippa  con- 
sules  anni  prioris  tnvasit  i  eur^  mutua  accusatione  intenta ,  nvnc 
silerent. 

Cic.  de  Fin,  5,  27,  80.  non  pugnem  eum  homine,  eur  tan- 
tum  habeat  in  natura  boni.  in  quibus  corruptelam  latere  cen- 
eet  Orellius:  at  sana  eunt  haec:  quid  eit,  cur  tantum  boni 
habeat. 

Cic.  ad  Fam.  7,  27.  intror,  eur  me  aceuses,  quum  tibi  id 
facere  non  liceat.  i.  e,  miror,  quid  sit,  cur.  Philip,  2,  20, 
49,  ad  Fam,  5,  12,  30,  Terent.  Heaut,  prol.  1.  ne  cui  sit  ve- 
strum  mirum,  cur  partis  seni  poeta  dederit,  quae  sunt  ado- 
lescentium.  Horat.  Epist.  1,  8,  9.  irascar  amicis,  cur  me  fu- 
nesto  properent  arcere  veterno.  i.  c.  cogitans ,  quid  sit,  cur. 
Horat,  Cnrm.  1,  33,  3.  Albif  ne  doleas  plus  nimio ,  memor 
immitis  Glycerae,  neu  miserabiles  decante»  elegoSf  cur  tibi 
iunior  laesa  praeniteat  Jide.  i.  e.  quid  eit,  cur. 

2.  Sed  liaec  orationis  contractio  ad  alia  quoque  ver- 
ba  adhibetur,  quae  non  ipsa  rationem  vel  caussam  at- 
tingunt.  In  loco  Iloratii  Carm.  1 ,  S3  ,  3.  modo  allato 
brevior  erat  explicatio.  Sed  quum  Livius  41,  24,  11. 
ait:  Jecerit  aliqiiid  Philippus ,  ciir  aduersus  eum  arma- 
tum  et  hellum  gerentem  hoc  decerneremus :  quid  Per- 
seus  f  noms  rex,  omnis  iniuriae  insons  y  —  meruit? 
haec  intelligi  debent  ita:'  fecerit  aliquid,  quod  caus- 
sae  esset,  cur  hoc  decerneremus.  Quod  nos  dici- 
mus,  weshalb.  Est  igitur  cwms  cuussa ,  propter  quod. 
Atque  hanc  dictionem  rariorem  dixerim ,  non  item  illam 
antea  explicatam ,  auctore  Lambino.  Recentiore  aetate 
caussam  cuiusvis  generis  Latini  ita  designabant.  Apud 
antiquiores  inveni  verba /acere,  committerey  accideref 
et  similia. 

Non  perspicio ,  cur  Schmidiua  ad  Horat.  Ep.  1,  8,  10.  in 
his  omnibus  breviloquentiam  agnoscere  noluerit:  modo  ne  in- 
telligat  verbum  quaeritandi. 

Liv,  5,  46,  6.  Caediciu^  negare,  se  eommissurum,  cur  sibi 
IL  12 


178  CVR. 

aut  deorim  aut  hominum  quisquam  imperlum.  finiret  poitus  quam 
ipse  mcmor  ordinis  stii  jiosccret  imperatorcm.  Cornel.  Arist. 
1,  3.  qnid  Aristidcs  commisisset ,  cur  tanta  pocna  dignus  ducc- 
retuT.  Sueton.  Cal.  15.  nihil  sibi  admissum,  cur  cuiquam  invi- 
s«s  esset.  Ovid.  Am.  1,  3,  1.  quae  me  nuper  praedata  puella 
€St,  aut  amet ,  autfaciat,  cur  cgo  scmpcr  amem. 

LiT.  10,  18,  14.  malle  frustra  operam  insumptam,  quam 
quidquam  incidisse,  cur  non  satis  esset  Etruriae  unus  consularis 
exercitus.  i.  e.  quod  caussae  esset,  cur  etc. 

Sueton  Galb.  3.  qui  primus  Svlpiviorum  cognomen  Galbae 
tulit,  cur  aut  unde  traxerit,  ambigitur.  Ilorat.  Epist.  1,  9 ,  7. 
multa  quidem  dixi ,  cur  excusatus  abirem.  Schol.  Cruq.  c«r 
i.  e.  ut.  Quod  faclle  alios  decepit.  Sensus  est:  multa  dixi  de 
re1)ug,  quarum  caussa,  seu  quibus  excusarer. 

In  his  omnibus  coniunctivum  requiri,  grararaatica 
docet.  Tamen  exstiterunt,  qui  indicativum  defende- 
reut.  vid.  Rarashorn.  p.  497.  Sed  iam  Tom.  1.  p.  359. 
dixi  aut  corrupta  aut  aliena  esse  exempla.  Interim  de 
hac  re  disputavit  Buschius  in  Diar.  scliolast.  a.  1828. 
p.  691.  Omnia  ad  unum  hoc  referri  debent:  indicativo 
nullum  esse  locum  in  oratione  pendeute,  qua  rei  notio 
coustituatur,  sed  per  eum  indicari  rera,  quae  in  se  con- 
stet  et  ipsa  definita  subiiciatur  sentenliae  non  definilae. 
Xa  Cic.  Verr.  3,  26,  64.  iam  omnes  intelLigunt ,  cur 
umversa  prouincia  defensorem  siiae  salutis  eum  quae- 
sivitj  cuius  iste  Jidei,  diligentiae ,  perseverantiae 
nulla  ratione  eripi  possit.  recte  correxerunt  quaesii^e- 
rit.  vid.  Herehus  in  Coramenlat.  philolog.  a  Ruperlio 
editis  Vol.  4.  p.  95.  Apud  Priscian.  1.  (5,  25.)  p.  548. 
interpungas:  cjuaeritur:  cur  in  valiy  ali  post  vocales 
ponitur  aspiratio  ? 

S.  Haec  locum  habent  in  ipsa  interrogatione  Tel 
recta  vel  obliqua  post  verba  quaerendi.  Vnde  formula 
quid  est ,  cur ,  ut  dicitur  quid  est ,  quare:  quid  est, 
quam  oh  rem, 

Cic.  p^  Cluent.  53,  147.  quid  est,  cur  tu  in  isto  loco  sedeas? 
de  Fin.  1 ,  10 ,  34.  hanc  ego  quum  tencam  scntentiam,  quid  est, 
cur  verear ,  ne  ad  eam  non  possim  accommodare  Torquatos  vo- 
ttros'?  Liv.  21,  43,  12.  ubi  Gronov.  et  Drakenb.  p.  Cacl.  20, 
50.  p.  Flacc.  2,  5.  quid  est  caussae,  cur  non  is,  qui  Catilinam 
cx  urbc  expulit,  pertimescat^i  ad  Fam.  3.  13,  3.  «^e  Orat.  3, 
48,  185. 


CVR.  179 

Cic.  ad  Fam.  2,  16,  10.  quid  ergo  aecidit,  eur  eonsilium 
mutarem?  Liv.  3,  38,  8.  quidnam  incidisset,  cur  ex  tanto  in- 
tervallo  rem  desuetam  usurparent.  Terent.  Andr.  1 ,  1 ,  7G. 
quid  ohstat ,  cur  non  verae  fiant  ? 

Catiill.  14 ,  4.  nam  quid  feci  ego ,  quidve  sum  loquutus ,  cur 
me  tot  male  perderes  poctis? 

Cic.  p.  Cluent.  61,  169.  in  quo  primum  illud  quaero,  quae 
caussa  Avito  fuerit,  cur  interficere  Oppianicum  vellct.  ad  Fam. 
9,  2,5.  quaeres  fortasse ,  cur,  qiium  liaec  in  urhe  sint ,  non 
absim.  p.  Arch.  6,  12.  p.  Sulla  1,3.  de  IVat.  d.  1,  22,  60. 
quum  —  Iliero  requireret,  cur  ita^faceret.  Sueton.  Caes.  74. 
interrogatusque ,   cur   igitur  repudiassct  uxorem  —  inquit  etc. 

Hadrianus  Cardinalis  Leue  observavit  antiquum  usum  ele- 
gantiorum  scriptorum,  qui  non  dicebant:  aliquam  caussam 
quaero ,  propter  quam ,  aut  o6  quaTn  me  domo  extrudas:  neque 
etiam :  quid  est ,  quod  me  videre  non  potes? 

11.  1.  Interrogalio,  quae  de  caussa  actionis  et  con- 
silii  quaeril,  proprie  designatur  particula  ciir.  Nara  logi- 
ci  quidam  subtiliore  distinctione  constituunt  rationeni 
sufficientem  agendi:  quae  quidem  a  ratione,  qua  quid 
fiat  rerum  nexu,  aliquantura  differt.  Atque  multiplex 
est  usus  huius  interrogationis  ad  exprimendum  anirai 
seusum.  Nam  primum  ea  a  dubitatione  et  ab  incerta 
sententia  proficiscitur,  in  qua  de  ralione  agentis  ita 
quaeritur,  ut  vel  caussa,  quae  agentera  comraoverit, 
vel  consilium ,  quod  quis  amplexus  sit,  declaretur. 

Plaut.  Poen.  1,2,  140.  eur  miki  haec  irata  est?  Sabinua 
Mas&urius  apud  Geliium  4,  20.  et  cur,  inquiunt,  ita  est,  ut 
iu  sis  quam  equus  curatior?  Liv.  6,  15,  12.  nam  quod  ad 
thesauros  galiicos  attinet,  rem  suapte  natura  facilem,  diffici^ 
lem  interrogatio  facit.  Cur  enim  quaeritis ,  quod  aciiis?  cur 
quod  in  sinu  vestro  est ,  excuti  iubetis  potius,  quam  ponatiSf 
nisi  aliqua  fraus  suhest?  Liv.  2,  84,  9.  cur  ega  plebeios  ma- 
gistratus,  cur  Sicinium  potentem  video  sub  iugum  missus?  Tc- 
»ent.  And.  1,1,  107.  qui^  agis?  cur  te  is  perditum^i 

Cic.  de  Leg.  1,  1,4.  quorsum  tandem,  aut  cur  ista]quaeris? 
i.  e.  quo  tendis  hac  quaestione,  aut  potius  quae  est  caussa 
quaestionis  ?  Male  igitur  quidam  ecripeeroat  ae,  Terent. 
£un.  3,3,  17.  haec  cur  quaeritat? 

Cic.  p.  Cluent.  60,  167.  quod  autem  iempus  veneni  dandi 
tllo  die?  unde  sumptum?  quae  deinde  tnterceptio  populi?  cur 
non  de  integro   autem  datuml    Terent.   Phorm.   4,  8,  15.  euv 

12* 


180  CYR. 

nm ,  inquam  ,  Phormio ,  vtdes ,  inter  no9  haec  pottu$  eum  hona 
ut  componantur  gratia  quam  cummala?  LW.  8,4,3.  cur  non 
omnia  aequantur?  cur  non  alter  ab  Latinis  consul  datur? 

2.  Deinde  eius  est ,  qui  alium  vel  se  ipsum  repre- 
heudit,  et  cum  iudignatione  non  sufficere  aut  deesse 
caussam  coarguit.  rsegatione  adiecta  querimur  de  re, 
nt  videtur,  temere  omissa. 

Cic.  ad  Att.  7,  3.  cur  imperium  illi,  aut  cur  illo  modo  pro- 
rogatum  est^i  cur  tantopere  pugnatum  est,  ut  de  eius  absentis 
rationa  habenda  decem  tribuni  plebis  ferrent?  de  Div.  2,  30, 
65.  cur  autem  de  passerculis  coniecturam  facit  ^  in  quibus  nul- 
lum  erat  monstrum :  de  dracone  silet ,  qui  —  lapideus  dicitur 
factus  'i 

Terent.  Andr.  5,  3,  15.  Sed  quid  ego  me  autem  excruciot 
cur  me  macero?  cur  meam  senectutem  huius  sollicito  amentia? 
£un.  5,  4,  42.  (5,  22.)  atque  adeo  autem  cur  non  egomet  introeo? 
Horat.  Carm.  2,  17,  1.  cur  me  querelis  examinas  tuis? 

Terent.  Heaut.  5 ,  5 ,  3.  ehem ,  Menedemc ,  eur  non  acccrsi 
iubcs  Jiliam ,  et  quod  dotis  dixi ,  Jirmas  ? 

Apud  Flautum  saepe  occurrit  formula  cur  ausus  es.  Men.  8, 
2,  28.    aiil.  5,  9.    Pseud.  1,3,  114.  al. 

S.  Haec  interrogatio  inservit  et  dolori  exprimendo 
et  desiderio ,  quasi  cum  indignatione  obscuram  fati  ra- 
tionem  reddendam  flagitemus. 

Cic.  Phil.  7,  4,  14,  heu  me  miserum !  cur  scnatum  cogor, 
quem  laudavi  semper ,  reprehendere?  ad  Fam.  2,  7,  5.  dii  im- 
mortales ,  cur  ego  non  adsum  vel  spectator  laudum  tuarum ,  vel 
particeps  vel  socius  vel  minister  consiliorum?  ad  Att.  16,6. 
2,  19.  me  miserum!  cur  non  ades?  nihil  tc  profecto  prae~ 
teriret. 

Terent.  Andr.  3,  5,  17.  ei  mihi:  cur  non  habeo  spatium ,  ut 
de  te  sumam  supplicium'?  Sed  Faernus  et  alii  omnes  scripse- 
rnnt  quum  non  habeo.  quod  valde  dubito  an  non  praestet.  Hec. 
1,1,  17.  ehcu  me  miserum ,  cur  non  aut  isthaec  mihi  aetas  et 
forma  est,  aut  tibi  haec  sententia? 

4.  Vtitur  hac  formula,  qui  nullara  caussam  vel  ra- 
tionem  agendi  adesse  indicaturus,  sc  ipsum  vel  ahum 
excusat.    Id  per  coniunctivum  exprimitur. 

Cic.  ad  Fam.  2 ,  18 ,  5.  cur  ego  te  velim  incidere  in  terrores 
tribunitios  ?  i.  e.  warum  sollte  ich  wollen  ?  Flaut.  Fera.  4,  4,  68. 


CVR.  181 

cur  ego  id  mirer,  nii  hom?    Poen.  1,  l,  24.    Most.  B,  2,  24. 
cur  non  tangerem? 

Caes.  de  B.  gall.  1,  40.  Ariovistum^  se  consule,  cupidissime 
populi  romani  amicitiam  appetisse:  cur  hunc  tam  temere  quia- 
quam  ab  ofjicio  discessurum  iudicaret? 

Cic.  p.  Coel.  29 ,  68.  at  propinquis  placuit,  Cur  non  place- 
ret,  quum  rem  —  a  te  ipsa  compertam  deferre  diceres?  Planc. 
ad  Cic.  10,  23,  15.  quidquid  aliquando  futurum  fuit  in  castria 
perditorum  contra  patriam,  hoc  omne  iam  convenit.  Pro  urbis 
vcro  salute  cur  non  omnibus  facultatibus ,  quas  habemua , 
utamur  ? 

Locus  est  Cic.  Tusc.  5,  27,  76.  sint  sane  illa  genera  bono- 
rum,  dum  corporis  et  externa  iaceant  humi  et  tantummodo,  quia 
sumenda  sint,  appellentur  bona:  alia  autem  illa  divina  longa 
lateque  se  pandant  eoelumque  attingant:  ut  ea  qui  adeptus  sit, 
cur  eum  beatum  modo  et  non  beatissimum  etiam  dixerim.  Etiam 
iis  cognitis,  quae  Orellins  ad  infringendam  defensionem  horum 
verborum  protulit,  in  ca  confidcnter  pereistam:  nam  mutationis 
eubitae  caussa  cernitur  ia  iuterrogatione  mcidente.  vid.  ad 
Wopkens.  Lect.  p.  150. 

6.  Omissis  reliquis  verbis,  tota  interrogatio  inter- 
dum  una  voce  constat,     Ellipsis  est  per  se  clara. 

Terent.  £un.  3,  1,  46.  c.  immo  auge  suspicionem.  th.  cur? 
o.  rogas?  3,3,  28.  py.  at  tu  apud  nos  hic  mane ,  dum  redeat 
ipsa.  CH.  nil  minu».  tr.  cur ,  mi  Chreme?  Pl«ut.  Aul.  2,  4, 
24.    Capt.  4,  2,  82.     Cas.  8,1,8.  cur  autem? 

Terent.  lleaut.  1,1,  110.  ch.  apud  me  sis  volo.  mb.  non 
possum.  CH.  cur  non  ?  Ad.  4,  7,  30.  Eun.  5,  2,  58.  hunc  tu  in 
aedis  cogitas  recipere  posthac?    th.    cur  non? 

6.  Saepe  ex  sententia,  quae  assumptionem  aut  con- 
ditionera  in  se  habet,  oratio  transit  ad  interrogationem. 
Praecedunt  igitur  coniunctiones  sz,  quum. 

Cic.  de  Nat.  d.  3,  39,  93.  fac  esse  distentam,  coelum  versan- 
tem,  terram  tuentem,  maria  moderantem:  cur  tam  multos  deos 
nihil  agere  et  cessare  patitur?  cur  non  rebus  humanis  aliquos 
otiosos  deos  praeficit?  Terent.  Phorm.  2,3,  53.  ium  id  si fal- 
sum  fuerat ,  filius  cu,-  non  refellit?  Cic.  ad  Att.  7,  3.  si  respu- 
blica  defenditur,  cur  ea  consule  isto  ipso  defensanon  est?  deNat. 
d.  1,  11,  28.  cur  autem  quidquam  ignoraret  animus  hominis,  st 
csset  deus?  Cornel.  Eura.  11,  4.  quid  tu?  inquit,  animo  si  isto 
eras ,  cur  non  in  proelio  eecidisti  potius ,   quam  in  potestatem 


182  CVR. 

immici  veniresl  ubi  Bremius  falsam  interpunctionem  coramen- 
dat:  quid?  tu,  inquit,  aninio  etc.  Plautus  eodem  modo  Truc. 
4,3,  23,  Orid.  Fast.  1,  257.  quum  tot  sint  lani,  cur  stas  sa- 
cratus  in  uno?  Cic.  Acad.  2,  17,  55.  cur  enim,  inquics  ,  quum 
ex  illis  individuis  —  in  reliquis  mundis  ■ —  innumerabiles  Q. 
Lutatii  Catuli  non  modo  lyossint  csse,  sed  etiam  sint ,  in  hoG 
tanto  mundo  Catulus  alter  nonpossit  effici? 

7.  Ea ,  quam  ia  AN  Torn.  1.  p.  349.  illiistravimus, 
arguraentatio ,  a  minore  ad  mains  progredieus ,  ut  vo- 
cant  logici ,  etiam  per  cnr  conficitnr.  Quaeritur,  qua 
de  caussa  alterum  locum  suum  teneat,  alterum  vero  non 
teneat. 

Cic.  Orat.  41 ,  142.  cur  igitur  ius  civile  docere  semper  pul~ 
chrum  fuit ,  hominumque  clarissimorum  discipulis  floruerunt  do- 
vius:  ad  dicendum  si  quis  acuat  aut  adiuvet  in  eo  iuventutem, 
vituperetur  ? 

8.  Non  raro  praemittitur  interrogatio  per  quid  ef- 
formata,  et  altera  sequitur  negativae  formae  cur  noju 

Terent.  Eun.  1,2,  7,  quid  hic  stabas?  cur  non  recta  introi' 
bas"}  3,  2,12. 

9.  Alteram  interrogationem  altera  interdutu  sequi- 
tur  negativa. 

Plaut.  Pseud.  1,5,  75.  cur  haec ,  uhi  tu  rescivisti,  illico  cae- 
lata  me  sunt?  cur  non  rcscivi'i  Merc.  2,4,  3.  cur  ego  vivo? 
cur  non  morior? 

10.  Plures  interrogationes  ita  formatas  continuo  or- 
dine  componi  posse,  omnes  Ciceronis  orationes  com- 
probant.  Sed  coniungantur  obliquae  et  rectae  etiam 
interposilis  particulis  qiie  et  ce  et  aut. 

Ovid.  Fast.  1 ,  219.  tu  tamen  auspicium  cur  sit  stipis  vtile, 
quacrls ,  curque  iuvent  nostras  acra  vetusta  manus.  Ita  legen- 
duni  ex  antiq.  llbris.  Vide  quae  dixi  in  Ephem.  litter.  Lips. 
a.  1813.  p.  2087. 

Ovid.  Trist.  5,  8,3.  qilae  tibi  rcs  animos  in  me  facit,  im- 
probe?  curve  casibus  insultas ,  quos   potcs  ipsc  pati? 

Plaut.  Amph.  1,1,  253.  quid  igitur  cgo  dubito^  aut  eur 
non  introeo  in  nostram  domum^    Asiu.  1,1)  33. 

11.  Particulae  interrogationi  propriae  nam^  enim, 
igltur  saepe  appoaunLur,  cLiara  in  obliqua  oratione. 


DE.  183 

Plant.  Amph.  3, 1,  33.  am.  Pestis  te  tenet.  so.  nam  chr  istuc 
dtcis?  Aul.  1,  1,  3,  nam  cur  me  miseram  verberas^i  Sne- 
ton.  Claud.  4.  cur  enim  non  praeficitur  urbi ,  si  potest  fratrem 
suum  sequi  in  montem^  Cic.  Acad.  2,  17,  55.  cur  enim,  in~ 
quiesj  etc.  Terent.  Andr.  1,  1,  21.  cur  simulas  igiiur^i  Flaut. 
Amph.  2,  2,  98. 

Sueton.  Cal.  34.  cur  enim  sibi  non  licere    dicens    quod  Pla-    t 
toni  licuisset,      Caes.  74.   interrogatus ,   cur  igitur  repudiasset 
uxorem. 

12.  De  ordine  verbornra  hoc  tenendum  est.  Quau- 
do  vocabukun  aliquod  rnaiori  vi  praevalet,  particula  se- 
cundum  vel  tertium  oblinet  locum.  Qua  ia  positione 
eleganliam  nescio  quam  reconditam  viderunt  grammati- 
ci.  Vid.  Nolten.  Lex.  antib.  p.  1771.  Sicuti  Graeci 
TttSg  et  rig  adeo  in  fine  sententiae  locant,  ita  etiam  poe- 
tae  latini. 

Flaut.  Stich.  5, 4, 23.  stratege,  noster  curhic  cessat  cantharus  ^ 
Horat.  Sat.  2,7,  104.  obsequium  ventris  mihi  perniciosiits  cst 

curf  2,3,  187.    ne  quis  humasse  velit  Aiacem,  Atrida,    vetas 

cur?    \id.  Heindorf.  ad  1,  2,  111. 

IS.  Negatio  ubi  additur,  ut  quaeratur  de  re  non  fa- 
cta,  coniungilur  ea  proxime  cum  particula  interrogati- 
va,  nisi  intercedit  aliquod  vocabulum  parum  validum, 
veluti  enim,  igitur.  Vt  voc.  quiclni  ab  his  distingue- 
rent,  alii  dicebant,  quidni  esse  affirmantis  et  admiran- 
tis  cum  quadam  ironia  coniunctum,  Zumptius  autem 
praecepit,  in  cur  non  responsionem  requiri,  Y>ev  quidni 
non  nisi  orationem  in  affirmationem  converti.  Vid. 
Habichli  Lex.  synon.  p.  227.  lllud  non  quadrat:  hoc 
verum  est. 

DE. 

Vt  pluriraarum  praepositionum  significaliones  ab 
observatione  motus  proficiscuntur,  ita  etiam  de  pro- 
prie  declarat  motum,  quem  alicunde  procedentem  se- 
quiuiur.  Nam  molum  duplici  ralione  observamus  ocu- 
lis  vel  sensu  ,  aut  in  eo  loco,  a  quo  incipit  et  exit,  aut 
in  eo ,  ad  quem  proferlur.  In  illo  consideramus  et  ori- 
ginem  vel  exitum,  et  id  quod  reraovelur  vel  separatur: 
in  Jioc  autem  et  ipsura  motura  et  eam  rationem,  qua 
locura  relinqui,   et  alteram  rem  cum  altera  antea  co- 


184  D£. 

haesisse  vldemus.  Illud  per  a  designatur ,  quod  est 
voTi  da  ans  y  von  da  hin,  hoc  per  ae,  quod  est  von 
da  her,  Kam  in  de  non  spectamus  initium  motus,  nec 
rem  ex  alio  in  alium  locum  iam  essQ  translatam,  sed 
persequimur  raotum,  rem  ad  alium  locum  quasi  per- 
aucentes  ita,  ut  uexus,  qui  inler  locum,  unde  motio 
fit,  et  rem  motam  intercedat,  non  omnino  tollatur.  la 
a  apparet  separatio  rerum  simplex,  in  de  adhibemus 
rationem  loci  vel  rei,  quacum  id,  quod  removelur, 
coniunctum  erat.  Primitiva  igitur  vocabuli  notio  posita 
est  in  deductione. 

A  castris  (vii.  T.  1.  p.  50.)  est  vom  Lager  aus,  de  castris 
apud  Sallust.  Cat.  61,  8.  vom  Lager  her:  a  tergo  est  im  i?u- 
cfcen  ,  sed  de  tergo  (lustm.  20 ,  5 ,  5.J  vom  Rucken  her.  A 
principio,  quod  vulgo  dicitur,  est  vom  Anfang:  de  principio 
apud  Cic.  p.  SuUa  24 ,  69.  vom  Anfange  her.  Nec  sine  ratio- 
ne  factum  est,  ut  Latini  dicerent  ab  filiquo  vel  ex  aliquo  loco 
redire,  non  de  aliquo  loeo. 

Ex  his  intelligitur  falsam  esse  opinionem  vulgarera, 
qua  grammatici  plurimi  de  dicunt  proprie  esse  deor- 
sum.  Nam  haec  notio  superioris  loci  acceclit,  atque 
etiam  per  a  exprimitur,  Tum  vero  a  significat  hinab, 
de  autem  herab ,  quod  utrumque  saepe  iu  unam  rem 
quadrat.  In  verbis  videre  ab  aliquo  loco ,  deiicere  ab 
aliquo  loco  (vid.  Tom.  1.  p.  14.)  proprie  intelligimus 
eum ,  qui  videat  aut  deiiciat,  in  superiore  loco  stare. 
Et  quum,  quae  loDge  absunt,  supra  sita  esse  videantur, 
€t  quura  in  iis  designandis  per  coutinuum  spatiura  ad 
inferiora  quasi  descendamus,  haec  ad  eamdem  notiouem 
referri  possunt.  Quemadmodum  descendere  pvo  prodi- 
re  usurpatur.  Vid.  Garaton.  et  VYernsdorf.  ad  Cic. 
Phil.  2,  6.  Neque  vero  eorum  sententia  comprobari 
potest,  qui  omnia  ad  notionem  partis  ex  aliciua  re  de- 
sumptae  revocant  ita,  ut  in  verbis  dicere  de  alicjuo  intel- 
ligant:  ahquam  parlem  alicuius  personae  vel  rei  sumere 
dicendam.  Quod  absurdum  est.  Scaliger  vero,  ex  ety- 
mologia  aliquid  lucri  pctens ,  de  Caus.  lat.  ling.  c.  155. 
docuit  de  esse  ex  di  factum,  sicut  prae  ex  pri,  iie  ex 
ni.  Atque  illud  di  alii  a  graeco  bia ,  alii  a  6ig  deduce- 
bant,  et  verba  composita  comparabant,  in  quibus  di 
nibil  nisi  sumplionem  significare  videretur,  ut  sunt  di- 
lecfns  ,  dirigere  et  aha.  Quae  ahter  constituenda  sunt. 
Triplex  enim  fuit  forma,  de  et  di  longa  svllaba,  ex  6t« 


DE.  185 

natnm  «t  dis  brevis  syllabae,  ex  Slq  faclum.  Sed  prima 
illa,  quae  deductionem  (von  wo  weg)  significat,  et  alte- 
ra,  quae  dissipationem  (aus  einander)  indicat,  cum 
lertia,  quae  rem  duplicatam  declarat,  cognatione  sua 
tam  prope  cohaerebant,  ut  pronuntiatione  et  liberior« 
Terborum  compositione  saepe  commutarentur. 

Quod  Scaliger  narrat,  se  aliquando  in  eo  fuisse,  ut  de  a 
Sel  deduceret,  id  non  magis  ridebimus,  quam  quod  Burges- 
eius  in  Annot.  ad  Dawesii  Misc.  crit.  p.  517.  (i^i.)  opinatui 
est,*  8s  et  S^  et  del  facta  esse  ex  dfo),  quod  csset  I  am 
going  to. 

Multa  in  hac  praepositione  miscuit  vulgaris  nsus, 
sed  praeler  antiquissimos  scriptores,  quibus  nondura 
corroborata  erat  Jingua,  et  praeter  recentissimos,  qui 
antiquitatis  hbertatera  affectabant,  phirimi  tamen  dis- 
crimina  servarunt.  £t  quod  Lucilius  dixerat:  solus  iam 
vim  de  classe  prohibuit  Vulcaniam.  id  singulare  ex- 
emplum,  quo  de  pro  a  dictum  esset,  iamNonius  12,  35. 
notavit. 

De  vulgari  recentiorls  aevi  more  Fapinianus  in  Digest.  86, 
1,  57 ,  2.  dixit :  peto  de  te ,  uxor  carissima ,  uti,  qvum  morieris, 
hereditatem  meam  restituas  Jiliis  meis,  £t  Hyginug  Fab.  54. 
Prometheus  — '  de  monte  Caucaso  est  solutus. 

I.  1.  Primum  igitur  haec  praepositio  usurpatur  de 
motu ,  quo  ahqua  res  secedit  vel  ad  alium  locum  prodit, 
ideoque  cum  locorum  nominibus  coniponitur,  unde 
ahquid  promovetur  aut  proraitur.  Qui  abiit,  non  adest 
et  mutavit  locum,  sed  qui  decessit,  rehquit  locura, 
in  quo  erat  aut  esse  debebat:  quod  abest ,  non  reperi- 
lur,  quod  deest^  desideratur.  Plaulus  dixit  Poen.  4,  2, 
107,  dum  herus  ad\^enit  a  joro ,  opperiar  domi,  i.  e. 
exiens  a  foro.  Sed  Cicero  Verr.  4,  65,  147.  itaque  tum 
dejoro,  quum  iam  advesperasceret ,  discessimus.  i.  e. 
rehquiraus  forura.  Ilhid  nos  Germani  vocamus  i^on  tva 
hin,  den  Ausgang ,  hoc  i>on  wo  her ,  ix>eg  von,  den 
TVeggang.  Nec  tantum  verba,  quae  eamdem  in  se 
habent  praepositionem,  iunguntur,  sed  ea  etiam,  qui- 
bus  adhaerent  a  et  ex.  Quibus  in  dictionibus  remotio 
et  exitus  coraprehenditur  una  cum  aotione  rehnquendi. 
Atque  hae  diversae  praepositiones  saepe  copulantur  va- 
rietatis  caussa,  saepe  eaedem  ob  similitudinem. 

Ovid.  Her.  4,  96.   ihat  ad  hunc  sapiens  a  sene  diva   viro. 

eodices  non  pauci  praebent  de,  quod  certe  gignificantia  prae- 


186  DE. 

stat.    Relicto  cnim  Tfthono  Aurora  se  convettit  ad  Cephaloin. 

Nos  sic  ging  von  ihm  weg. 

Sallust.  Cat.  61,  8.  qni  de  castris  visundi  aut  spoliandi  gra^» 
tia  processerant.  ubi  vid.  Cortius. 

Decedere  dc  provincia  apud  Cic.  Verr.  2  ,  20 ,  49.  idem  est 
quod  65,  157.  deccdcrc  ex  provincia.  Cic.  ad  Att.  2,  7.  nunc 
vero  qxium  cogar  exire  de  navi  etc.  de  Orat.  2,  65,  263. 
quando  tandem,  Galba,  de  tricUnio  exibis.  Curt.  8,  1,  51.  dc 
convivio  cxire. 

INura  quis  Lonorum  scriptorum  umquam  dixerit  abire  dc  ali~ 
quo  loco,  vehementer  dubito,  de  Cicerone  nego.  Quare  in 
verbis  ad  Fam.  14,  1,  7.  de  familia,  quomodo  placuisse  amicia 
scribis ,  facicmus :  de  loco  nunc  quidem  abiit  pcstilentia ,  scd 
quamdiu  fuit ,  me  non  attigit.  intelligamus  commate  interposi- 
to  :  de  loco  quod  quaeris.  vid.  II.  8.  Sed  Vlpian.  in  Dig.  3, 
8,  35,  2.  cogi  eum  etiam  in  provinciam  dc  Itoma  abirc,  vel  e 
contrario ,  vcl  a  provincia  in  aliam  provinciam ,  et  defendere 
durum  est.  Hygin.  Fab.  261.  quum  de  Graecia  ad  j4ulidem 
Vanai  venissent  etc.     Cf.  Astron.  2,  5. 

Dicitur  secedere  de  via ,  Plaut.  Curc.  2,3,2.  sed  ubi  ipsa 
distantia  et  remotio  intelligitur ,  secessisse  ab  aliqua  re.  Ovid. 
Fast.  6,  279.  tantum  secessit  ab  imis  terra.  Sallust.  Cat.  33,  3. 
saepe  ita  plcbes  —  armata  a  patribus  secessit.  Plaut.  Trin. 
2,  4,  80.  decedam  ego  illi  de  via,  de  semita,  de  honore 
populi. 

Cic,  p.  C.  Rabir.  perd.  11,  30.  qui  iam  de  vita  decesserunt. 
Lael.  4,  15.  quem  fuerat  aequius,  ut  prius  introieram,  sic  prius 
exire  de  vita.  Sed  3,  12.  pridie  qnam  excessit  e  vita.  tres 
quatuorve  codd.  habent  dc  et  de  Fin.  3,  18,  60.  duo  de  vita 
excedcrc.  Attamen  Goerenzius  in  lalinii  Annal.  pliil.  I.  2. 
p.  297.  negat  e  Ciceronis  et  aliorum  bonornm  sci-iptorum  usu 
dici  posse  exccdere  de  vita:  quamquam  dictum  sit  exirc  de  vi- 
ta.     Ratio  me  quidem  fugit. 

Cic.  ad  Fam.  10,  1,  1.  de  mcdio  cursu  reipublicae  voce  rC" 
vocatus. 

Quinctil.  6,1,  19.  fugiendum  de  civitate,  ccdendum  bonis. 
Cic.  p.  Rosc.  Am.  52 ,  151.  arbitrantur  isti  bonorum  cmptorcs 
vos  hic  talcs  viros  sederc,  qui  excipiatis  eos,  qui  de  suis  mani- 
hus  effugcrint.  Phaedr.  1 ,  17 ,  6.  de  conspectu  fugere  vcloci 
impetu.  quod  Terentius  e  conspectu. 

2.   Ex  Iiis  verbis  ,   quae  cum    de  iunguntur,     non 
pauca  assumuut  e.v,   sensu  non  diverso:  quare  librarii 


DE.  187 

haec  vocabula  commutaverunt,  ubicumque  libuit,  poe- 
tae  autem  noa  raro  de  pro  ex  posaerunt,  nbi  concursus 
vocalium  alterum  hoc  non  adraisisset.  Alque  adeo  ea, 
quae  rem  aliquani  internam  significaut,  de  suo  loco 
dicuntur  depromi.  Hinc  grammaticorum  praecepta, 
quibus  de  pro  ex  poni  docuerunt.  Cf.  Cortius  ad  Sal- 
lust.  Cat.  61,  8.  et  ad  Lucan.  1,  534.  7,  741.  Henmanno 
vero  videbantur  Afri  ita  loqui ,  non  RoraaDi.  Ei  oblo* 
quutus  est  Biineraann.  ad  Lactant.  5,9,  1.  Latinis  de- 
est  vocabulum,  quo  nostrum  wegnehmeji,  weggehen 
exprimant:  quare  dicunt  aiiferre,  toUere  de  aliqua  re: 
non  habent  desianptionem,  Solvere,  quod  cum  a  vul- 
go  componilur,  attrahit  cZe,  ubi  intelligitur :  solvere  et 
deducere. 

Cic,  de  Fln.  2,  7,  23.  iam  dolorts  medicamenta  illa  epicurea, 
tamquam  de  narthecio  proment.  luvencus  2,  120.  haec  divino 
de  pectore  promit.  Cf.  Cort.  ad  Lucan.  2,  285.  Cic.  de  Oraf. 
1,  60,  252.  iuris  utilitas  —  vcl  a  peritis  vel  de  libris  depro- 
mi  potest.  Duae  rationes  in  his  coniunguntur  uno  Terbo: 
aliud  enim  desideratur  post  voc.  a  peritis.  Columel.  12,  11,  I. 
quum  secundarium  mel  defavis  fuerit  exemptum.  12 ,  49  (^T),  8. 
quum  exeunt  de  muria.  Cornel.  Paus.  4,  4.  hic  quum  semiani- 
mis  de  templo  elaius  esset,  ubi  Tzschuckius ,  significantius,  ifl- 
quit ,  quam  e  templo :  fuit  enim  in  loco  edito.  At  templum 
hoc  MinerTae  in  acropoli  situm  fuisse,  non  ipsa  praepositio 
indicat.  Ovid.  ex  Pont.  3,2,  94.  de  templo  rapiunt  simulacra 
Dianae.    Hj  gin.  Fab.  77.     Cic.  ad  Att.  2 ,  7.  vid.  p.  186. 

Cic.  p.  Sext.  33,  72.  nomen  suum  de  tabula  sustulit.  de  Nat. 
d.  3,  3,  84.  iam  mensas  argenteas  de  omnibus  delubris  iussit  au- 
ferri.  Senec.  Epist.  81 ,  12.  quantum  autem  existimas  interessCf 
Utrum  aliquis  de  arca,  qttod  praestabat,  sumserit ,  an  benejicium 
acceperit,  ut  daret?  Pctron.  71.  nummos  in  publieo  de  sacculo 
effundentem  (facias).  Ovid.  ex  Pont.  8,  5,  19.  magis  adducto 
pomum  decerpere  ramo ,  quam  dc  caelata  sumere  lance  iuvat, 
TibuU.  1,6,  80.  tracta  de  niveo  vcllere  ducta  putat.  Ovid. 
Fast.  3,8,  21.  qui  maculas  laesis  de  vestibus  atifers.  Her.  18, 
103.   dequc  tuis  demptos  humeris  mihi  tradis  amictus. 

Cic.  Tusc.  1,  32,  77.  me  nemo  de  immortalitate  dcpellet. 

Cic.  in  Verr.  4,  20,  44.  praeda  de  manibus  amissa.  adFam. 
7,5,  11.  hominem  tibi  ita  trado  dc  manu,  ut  aiunt ,  in  ma- 
num.     Plautus  dixit  Trin.  4 ,  2 ,  47.  e  manibus  dedit  in  manua. 

Cic.  p.  Font.  17,  36.  num  etiam  de  matris  hunc  complexu-— 
avellet  atque  abstrahet  ?    Stat.  TUcb.  8 ,  101.  ncc  alma  sic  ni&- 


188  DE. 

Tui  it  lue4  rapi.  Taclt.  An.  1 ,  87.  quum  fisci  de  imperatore 
rapti  tnter  signa  interque  aquilas  veherentur.  Quae  quomodo 
Intelligantur ,  ipsa  praepositio  monstrat.  Non  erat  pecunia 
imperatoris ,  Bed  militum ,  quae  apud  impcratorem  deponcba- 
tur  ad  signa.     Est  igitur  von  dem  Feldherrn  wegnehmen. 

Goerenzius  ad  Cic.  dc  Leg.  3,  19,  43.  contendit ,  a  Cicerone 
de  pro  e  poni,  si  quando  altera  haec  particula  ambiguitatem 
afferat :  quare  eum  p.  Arch.  p.  10,  22.  scripsisse  non  hunc  He- 
radeensem  de  nostra  civitate  eiiciemus?  ne  intelligeretur :  in 
exsilium  mittcmus.  IIoc  consilium  fuisse  Ciceronis  equidem 
non  crediderim.  Optimus  quisque  scriptor  de  aliquo  loco  eiici 
dixit  de  excludendis :  quamquam  interdum  etiam  de  expellen- 
dis.  Martial.  14 ,  166.  de  pompeiano  saepe  est  eiecta  iheatro. 
Hygin.  Astron.  2  ,  34.  dc  insula  eiectus  existimatur  Lemnum  ad 
Vulcanum  pervenisse.  Scd  jMattliiae  nunc  ad  Orat.  pr.  Arch. 
haec :  „omuiiio  tara  saepe  de  et  e  inter  se  permutantur,  ut  in- 
certum  sit,  an  verba  «  praepositione  iuncta  umquam  cum  de 
consociaverit  Cicero.  "  Ipse  affert  Catil.  2,1,  2.  de  manibua 
extorsimus :  et  sufliciunt  exempia  p.  186.  allata.  Accedit,  quod 
Cicero  semper  dicit  de  cioitate  eiicere,  delere,  non  e  civitatCf 
fiicuti  de  collegio. 

Cic.  in  Verr.  5,  11,  28.  ut  alius  inter  mamis  e  convivio,  tam- 
quam  e  proelio,  auferretur.  Sed  de  Fin.  2,  8,  23.  qui  de  con- 
viviis  auferantur, 

Propert.  1,  3,  21,  modo  solvebam  nostra  de  fronte  coroUas. 
Petron.  11.  lorum  de  pera  aolvit. 

Vtramque  praepositioncm  coniunctam  habent  PHn.  Epist. 
9,  7,  4.  possis  —  liiscari  hamumque  de  cubiculo  ao  pene  etiam  de 
lectulo,  ut  e  navicula,  iacere,  TertuIIian.  adrer*.  Iud.9.  p.  193. 
c.  Rigalt.  «ec  ex  r.quo  vel  dc  niuro ,  aed  de  nutricis  et  gerulae 
suae  dorso  sive  collo  hostem  dtstinaturus. 

£x  metrica  necessltate  pendent  haec.  Blartial.  Spect.  12,  3. 
exsiliit  partus  miserae  de  vulnere  mjtris.  Epigr.  1,  14.  gladiwn, 
quem  de  visceribus  traxerat  ipsa  suis.  0\  id,  Fast.  3 ,  433.  o 
quam  de  tenui  Romanus  origine  crevit.  3,  194.  aliquam  de  qua 
procreet,  anguis  habet.  3,  841.  quia  de  capitis  fertur  aine  matre 
paterni  veriice  prosiluisse.  Ex  Pont.  3,  8,  16.  terraque  de  fru- 
ctu  quam  sit  amara  docet.     Cf.  Tom.  1.  p.  34.  8. 

8.  Kaec  vero  est  ratio  ,  qua  plurima  verba  sumendi, 
capiundi,  excipiendi,  pelendi  cura  hac  praepositione 
coniunguntur,  ubi  parlem  a  toto  dcductam  intelligimus. 
Non  copia,  unde  quid  suraatur,  est,  quam  solam  respi- 
ciamus ,  uti  Perizoaio  videbatur   ad  Sanct.  Min.  T.  2. 


DE.  J89 

p.  265.  secl  ipsa  sumendi  actio ,  ia  qua  aliqnid  deducitur, 
reliquum  manet. 

Cic.  p.  Sull.  1,  2.  existimavit  —  aliquid  se  de  auctoritate 
meae  defensionis  posse  detrahere.  Petron.  26.  sciat,  quantum 
de  vita  perdiderit. 

Cic.  de  Lege  agr.  3 ,  1 ,  3.  si  ostendo ,  non  modo  non  adimi 
euiquam  glebam  de  Sullanis  agris ,  sed  etiam  etc.  Plin.  Epist. 
9,  40,  2.  multumque  de  nocte  vel  ante  vel  post  diem  sumitur. 
S ,  2 ,  9.  ad  quos  loc.  vid.  Cort.  Horat.  Sat.  1 ,  1 ,  55.  magno 
de  flumine  malim  quam  ex  hoc  fonticulo  tantumdem  sumere, 
Ovid.  Fast.  2 ,  264.  de  nullo  gelidae  fonte  bibantur  aquae. 

Tibull.  1,1,  34.  de  magno  est  praeda  petenda  grege.  Con- 
tra  OTid.  Fast.  3,  423.  de  veteris  Troiae  dignissima  praeda 
favilla. 

Plin.  Hist.  n.  31,  10,  46,  2.  minus  de  flumine  addunt.  i.  e. 
minorem  partem  aquae  iluvialis.  Flor.  3,  3,  9.  de  cruento 
flumine  non  plus  aquae  biberit  quam  sanguinis  barbarorum. 

Cic.  in  Verr.  4,  9,  20.  quod  hoc  non  da  summa  frumenti 
detractum  est. 

4.  Neqne  vero  ubiqne  intelligitur  copia  sitre  pars 
totiusrei,  sed  saepe  etiam  locus,  unde  aliquid  sumitur 
Tel  haurilur ,  et  res ,  unde  quid  Iransfertur.  Quo  per- 
tinent  verba  cognoscere^  habere^  satisfacere  de  ali" 
qua  re. 

Curius  ad  Cic.  Epist.  7,  29,  4.  nec  solere  duo  parietes  de 
eadem  fidelia  dealbare.  i.  e.  ex  eodem  urceo.  Cic.  de  Orat. 
1,  59,  252.  iuris  utilitas  ad  quamque  caussam  quamvis  repente 
vel  a  peritis  vel  de  libris  depromi  potest.  Ajgustin.  de  Civ.  dei 
7 ,  26.  quae  proferremus  de  libris.  Lactant.  1,6,6.  superest 
de  responsis  carminibusque  sacris  testimonia,  quaa  sunt  multo 
certiora ,  profcrre.  Alia  ex  hoc  scriptore  contulit  Biinemann. 
ad  1,  5,  L  5,9,1. 

Cic.  de  Off.  3 ,  31 ,  82.  tpse  autem  socer  in  ore  semper  gra«~ 
cos  versus  de  Phoenissis  habebat.  de  Orat.  3,  35,  141.  versum- 
que  quemdam  de  Philocteta  paullo  secus  dixit.  Quinctilianus 
de  eadem  re  3,  1,  14.  versu  ex  Philocteta  frequenter  usus. 

De  verbis  cognoscere  de  aliqua  re  vid.  infra.  Similiter 
Cic.  de  Orat.  2 ,  74 ,  299.  facit  enim  de  se  coniecturam.  i.  e.  ex 
ee  sumptam. 

Hygin.  Fab.  75.  quis  magis  de  re  veneream  voluptatem  ca- 
peret.  Asin.  PoU.  ad  Cic.  Epigt.  10,  82.  maiore  argenti  co- 
acto  de  publicis  exactionibw. 


190  DE. 

Hahere  de  allqua  re.  Ovid.  ex  Pont.  4 ,  10.  qnae  (marina 
unda)  mixto  de  salc  pondus  habet.  Apulei.  Met.  9.  p.  220,  7.  nisi 
eos  putas  aes  de  malo  habere.  vid.  Oudendorp.  p.  604.  Ovid. 
Fast.  1,  582.  hic  ubi  pars  urbis  de  bove  nomen  habet.  3,  810. 
quum  de  se  nomina  fecit  aquae.  Alia  ratione  vocari  de  aliquo 
nomine  vid.  infra. 

Satisfacere ,  supplicium  dare  de  aliqua  re,  quae  alii  male 
reddiderant,  propter  rem  ,  explicuit  Cortius  ad  Lucan.  4 ,  805. 
Intelligitur  id  ,  unde  poena  sumatur.  Cic.  ad  Frat.  1,3.  quum 
de  visceribus  tuis  et  jilii  tui  satisfacturus  sis,  quibus  debcs. 
Liv.  2,  35,  1.  nisi  de  tergo  plebis  romanae  satisfiat.  PJaut. 
Trin.  2,4,  25.  dabitur  pol  supplicium  mihi  de  tergo  vestro. 
_  ,.  Mil.  2,6,  22.  nisi  mihi  supplicium  virgarum  de  te  datur. 
Terent.  Heaut.  1,  1,  86.  Gronov.  ad  Senec.  de  Const.  14. 
Senec.  Suasor.  7.  p.  57.  afferri  protinus  flagra  iussit  et  Cice- 
Toni ,  ut  oportuit,  de  corio  Cestii  satisfecit.  i.  e.  petens  de  Ce- 
etii  corio  satisfactionem.  Lucan.  4 ,  805.  has  urbi  miscrae 
vestro  de  sanguine  poenas  nempe  datis. 

5.  Ex  his  intelligitur,  iibi  personae  nomen  poui- 
tur,  capere  cle  aliqno  proprie  non  esse  accipere  ab  ali- 
guo  y  scd  quod  nos  dicimus  i>on-  einem.,  einem  wegntli- 
men.  Idque  saepe  redit  ad  siraplicem  sumendi  notio- 
nem ,  qiiam  nos  designamus  von,  einem  entnehmen. 
Quare  proprius  est  usus  verborum  de  aliqiio  aliqnid 
habere  de  conducendis  rebus  :  quamquam  etiam  ad  alia 
refertur,  quae  alicunde  aliquid  recipiunt. 

Cic.  p.  Dom.  49,  128.  ut  imperator  agros  de  hostibus  captos 
consecraret :  i.  e.  den  Feinden  weggcnommene  Aecker.  Liv.  27, 
1,  1.  Marcellus  —  Mareoneam  et  Meles  de  Samnitibus  vi  ce- 
pit.  1,  38,  5.  haec  de  priscis  Latinis  aut  qui  ad  Latinos  defc- 
cerant ,  capta  oppida.  Hinc  Curt.  9,  1,  2.  obsoleta  esse  spolia 
dePersis.  8,  6,  9.    9,  10,  12. 

Terent.  Andr.  4,  1,  27.  quid  istue  iam  miram,  de  te  si  exem- 
plum  capifi  Simlliter  Caes.  B.  gall.  8,  31.  Caninius  ad  eos 
persequendos  contendit,  ne  de  detrimcnto  aut  timore provinciae  ma- 
gna  infamia  —  caperetur.  Ita  recte  legitur  in  codd.  Lactant.  dc 
Ira  dei  17,  3.  dum  membra  saturentur  cc  vigorem  capiant  de 
quiete.  ubi  vid.  Biinemann.     De  quibus  iterum  V.  4. 

Flaut.  Pseud.  4,7,  127.  de  improbis  virii  aufetri  praemium 
ef  praedam  decet. 

Terent.  Phorm.  2,3,  17.  ibi  agrum  de  nostro  patre  colen- 
dum  habebat.  Ager  enim  patri  manebat,  sed  CHo  tradebatur 
in  ueum.    Cic  de  Div.  2,  21,  47.    redemptor,   qui  columnam 


DE.  191 

tllam  de  Cotta  et  Torquato  conduxerat  factendam ,  noJi  tnertia 
aut  inopia  tardior  fuit. 

Apulei.  Met.  6.  p.  178,  11.  quoad  de  solis  Jlagrantia  mutua- 
tae  calorem.  ubi  Oudend.  p.  403. 

6.  Refertur  ad  personas,  a  quibus  aliquid  accipi- 
tur,  aut  quarum  ex  parte  ad  aliam  aliquid  ducitur,  m 
verbis  emere ,  qnaererej  aiidire,  discere ,  quae  saepius 
cum  praepositionibus  a  et  ex  construuntur.  Andire  de 
aliqno  /wmine  de  iis  usui-patur,  quae  audiuniur  ex  ipsis 
loquentibus  ,  ans  eignem  Munde,  Graeci  habent  Tta^cf, 
quod  proprie  ad  personas  adhibetur.  Recentior  aetas 
etiam  alia  verba  impelrare ,  petere  huic  rationi  accom- 
modabat  haud  probabili  modo. 

Cato  de  Re  r.  1 ,  4.  dc  domino  bono  colono  bonoque  aedifica- 
iore  meliiis  emetvr.  Plaut.  Capt.  Prol.  34.  emit  hosce  de  prae- 
da  ambo  de  quacstoribus.  Epid.  3,4,  59.  mercatus  te  hodie  est 
de  lenone  yipoecides.  Cic.  p.  Flacc.  20,  4G.  fundtim  cymaeum 
Jlomae  mercatus  est  de  impillo  Meculonio.  ad  Fara.  5,  6,  4. 
ul)i  Manutius.  ad  Att.  13 ,  31.  Quomodo  eadem  Terbormn 
constructio  ad  emporium  referatur,  vide  post 

Cic.  ad  Att.  1,  14.  postea  Messala  consul  in  senatu  de  Pompeio 
quaesivit ,  quid  de  religione  —  scntiret.  de  Div.  1 ,  24 ,  49.  et 
eum  admiratum  quaesisse  de  deo,  quodnam  illud  esset  tale  mon- 
strum.  p.  Deiot.  15,  42.  exquire  dc  lilesamio.  1,  3.  quum  more 
maiorum  de'.servo  in  domimim  ne  tormentis  quidem  quaeri  liceat. 
Diverso  scnsu:  Orat.  partit.  34,  118.  qui  quum  de  servis  in 
dominos  quaeri  noluissent ,  de  incestu  tamen  et  coniuratione  — 
quaerendum  putaverunt.     Cf.  Mattliiae  ad  Cic.  p,  Mil.  22,  59. 

De  discriminc  verborum  audire  ab  aliquo  et  de  aliquo  dixi 
Tom.  1.  p.  17.  Sunt  tameu  optimorum  scriptorum  loci,  irt 
quibus  de  pro  ex  dictum  est,  ut  proximum  commercium  intel- 
ligeretur.  Cic.  p.  Balb.  5,  11.  audivi  hoc  de  parente  meo 
puer.  de  Orat.  3,  34,  133.  equidem  sacpe  hoc  audivt  de  patre 
et  de  socero  meo.  de  Rep.  2,  15.  ad  Att.  1,  11.  verum  haec 
audies  de  Philadelpho.  i.  e.  ex  ipso  Ph.  ad  Fam.  11,  12,  4. 
qui  si  ita  sehabet,  ut,  quemadmodum  audiebam  de  Graeceio, 
confligi  cum  eo  sine  pertculo  non  possit ,  non  ille  mihi  fugisse  a 
Muiina  videtur,  sed  locum  belli  gerendi  mutasse.  Acad.  2,  4, 
11.  aderant  mei  familiares,  docti  homines ,  P.  et  C.  Selii  et 
Tetrilius  Rogus :  qui  se  illa  audisse  Romae  de  Philonc  et  ab 
tpso  illos  duos  libros  dicerent  dcscrtpsisse.  Goerenzius,  cui  hic 
abusus,  ut  vocat,  maguopere  displicet,  ita  interpretatur :  non 
ipsum  quidem  PhUonem  audisse,  sed  ex  aliis,  quae  iUe  sea- 


19^  DE. 

tiret,  acceplgae.  Tmmo  ineptua  esaet  scriptor,  qni  hoc  gensu 
adderet  nomen  de  Philone.  ad  Att.  1 ,  1,  agere  coepit  —  de  ii$ 
rebua,  quas  eum  dolo  malo  mancipio  accepisse  de  Vario  diceret. 
Sueton.  Ner.  46,  de  mausoieo ,  sponte  foribus  patefactis,  ex- 
audita  vox  est  nomine  eum  sciens.  De  consilio  ita  scripsit ,  ut 
indicaret,  ex  ipso  mausoleo  provenisie  Tocem. 

Terent.  Eun.  2,2,  31.  ut  sibi  liceret  discere  id  de  me.  Ar- 
rudanus  Messus  ia  Elucidat.  YirgU.  nondum  editis :  disco 
de  illo, 

Liv.  Epit.  51.  «Tor  eiu»,  quae  paucis  antc  diebus  de  marito 
impetrare  non  potuerat ,  ut  etc.  Petere  de  aliquo,  quod  primi- 
tivo  sensu  locum  designat,  ut  apud  Ovid.  Fast.  4,  822.  de  vi- 
cino  terra  petita  tolo,  id  de  precibus  non  usurpatur  nisi  a  raa- 
lii  «criptoribus.  Fapinian.  in  Dig.  36,  1,  57,  2.  peto  de  tc, 
vxor  earistima ,  vti,  quum  morieris,  hereditatem  meam  restituat 
filiis  meis.  Apulei.  3Iet.  6.  p.  179,  40.  petit  de  te  Feniis.  ubi 
Oudend.  p.  412.  Martian.  Cap.  2.  p.  47.  poscit  de  love.  Apu- 
lei.  Met.  2.  p.  122,  25.  restituit  Oudend.  forte  quadam  die  de 
fne  magno  opere  Byrrhaena  contendit.  Cf.  Oudendorp.  ad  Met. 
8.  p.  583. 

Quod  Tulgo  dicltur  stipulari  ab  aliquo,  interdum  etiam  de 
aliquo.    Paullus  in  Dig.  47,  2,  68,  5.    Africanus  7,  1,  37. 

7.  Deductionis  ratio  saepe  transfertur  acl  loca  supe- 
riora ,  ut  descensura  significans  de  sit  deorsum ,  i>on  — 
herab,  v.axi(.  jivog.     Sed  ipse  descensus,  ut  antea  iam  dixi, 
iion  primitiva  significatione  huius  particulae  exprimitur, 
sed  reliquis   verbis ,    atque  de  coelo   lapsns  est  proprie 
vom  Hiynmellier  gefallen,  quod  secundum  rei  naturam 
\x\\.(^\^\\mx  vom  Himmel  herah.     ISam  eliam   res,    nnde   - 
quid  assurgat,    eodera  modo   dicitur:  sicuti  Ovid.  Fasl. 
2,  354.  memhraqne  de  dura  vix  sua  tollit  humo.  5,  228. 
de  quorum  per  me  i^ulnere  surgit  honor.     Vbi  descen- 
sus  erat  significandus ,  fere  semper  dicebatur  de ,  non  a, 
quod  in  iis,  quae  Tom.  1.  p.  14.  dedi,  non  descensum, 
sed  regionem  et  fixam  sedera  declarat.     Tamen  vulgaris 
consuetudo  in  hac  quoque  re  multa  negligenter  confudit. 
Poetae  omittunt  praepositionem.  vid.  Ovid.  Fast.  3,  317. 
et  327.  Ceterum  verba  de  coelo  etiam  de  tractu  in  longi- 
tudine  dicuntur:    quod  nos    am  Himmel    her ,    Graeci 
etiam  in  aliis  verbis  per  xara  cum  accusativo  coniunctum 
exprimunt. 

Flaut.  Rud.  3,5,5.  ie  ara  capillo  iam  deripiam.  quod  esse 


DE.  19S 

potest  vom  Altar  weg.    Tibull.  1,  2,  84.   nutn  feror  —  serta 
de  sanctis  deripuisse  focis  ? 

Ovid.  Fast.  6 ,  387.  in  medioa  de  summis  arcibu»  hostes  mit- 
iite.  Am.  3,2,  14.  deque  meis  manibua  lora  remissa  fluent. 
Curt.  10 ,  2 ,  30.  desiluit  deinde  frendens  de  tribunali.  Cic. 
Verr.  2 ,  30 ,  75.  ita  properans  de  sella  exsiluit. 

Vsu9  vitae  communis  in  his  mutat  rationea.  Sic  Sueton. 
Caes.  9.  togam  deiicere  de  humero ,  sed  Aug.  52.  deiicere  ab 
humeris  togam.  cf.  Burmann.  ad  Domit.  10.  Et  deiicere  de 
aliquo  loco  dicitur  duplici  modo,  et  de  eo,  qui  in  Buperiore  loco 
ipse  stat,  et  de  eo,  qui  ex  aliquo  loco  aliquid  ad  se  deorcum 
traliit.  Caes.  B.  civ.  1,  18.  Lucretius  et  Attius  de  muro  te  de- 
iecerunt.  Sed  Livius  28 ,  6 ,  10.  venti  ab  utriusque  terrae 
praealtis  montibus  se  deiiciunt.  Id  regionem  indicat :  von  wo  aus 
herabstiirzen.  De  saxo  deiicerc  saepe  apud  Livium.  Flaut. 
Stich.  2,  2,  31.  hinc  araneaa  de  foribua  deiiciam  et  de 
pariete. 

Prospicere,  quod  componitnr  cum  a6,  Virgil.  Aen.  8,  648.  ct 
cum  ex,  Catuil.  64,  61.,  gaepe  eecum  habet  de.  Stat.  Theb. 
9,  895.  frustra  de  colle  Lycaei  anxia  prospectas.  Exempla 
collegit  Cort.  ad  Lucan.  3,  88. 

Virgil.  Ecl.  1 ,  17.  de  coelo  tactaa  memini  praedicere  quercus. 
Sed  Cic.  de  Div.  1,  42,  94.  quodque  propter  aeris  crassitudi- 
nem  de  coclo  apud  eos  multa  ficbant.  i.  e.  meteora ,  quae  per 
coeli  gpatia  furnicata  apparent.  Ita  Phillp.  2  ,  32 ,  81.  quis- 
quamne  divinare  potest ,  quid  vitii  in  auspiciis  futurum  sit,  nisi 
qtii  de  coAo  servare  constituitl  de  Prov.  cons.  19,  46.  p.  Sext. 
36,  78.  Garaton.  ad  Phil.  2,  32.  Plin.  Hist.  n.  2,  26,  33.  lu- 
men  de  coelo  noctu  visum  ett. 

8.  Propria  est  huius  praepositionis  vis ,  ut  exitnm 
rei  una  cum  nexu  iudicet,  quo  res  inota  antea  cohaese- 
rit.  Hinc  ei  tribuitur  etiam  iila  potestas ,  quae  declarat 
ahquid  proxime  ab  ahqua  re  solvi ,  vel  ex  ipsa  re  exire. 
Florus  quum  2,  15,  15.  ait:  subita  de  ciiierihus  jlamma, 
jtrodihit.  sensus  est :  ex  ipsis  cineribus  flamma  surget. 
Paliadius  de  Re  rust.  4,  10,  1.  seritur  plantis  de  ma- 
trum  radice  demlsis.  quod  vertas  unmitteihur  von  der 
TVurzel  ahgeldst.  Neque  alia  est  caussa,  qua  multae 
dictiones  hac  voce  formantur,  in  quibus  Germani  po- 
nunt  an.  Id  etiam  fieriin  particula  a,  dixiTom.  1.  p.  14. 
Dicitur  ah  alicjua  re  pendere  de  atfixa  re,  in  alicjuo  loco 
adhaerente,  sed  in  rZe  videmus  hanc  affixam  rem  quasi 
raoveri  et  descendere.  Transfertur  enim  molus,  qui  est 
II.  '  13 


194  DE. 

in  oculls  percnrrentibns ,  ad  rem  non  motara.  Tamen 
inepla  est  opinio  eornm,  qui  existimant  de  sigDificare  in, 
Vbique  euim  subest  aliqua  motionis  species. 

Cic.  Verr.  4,34,  72.  sagittae  pendebant  ab  humero.  Pe- 
tron.  30.  luccrna  de  camcra  pendebat.  Ovid.  Fast.  2,  760.  de- 
que  viri  collo  didcc  pependit  onus. 

Ovid.  Fast.  1,  151.  tunc  est  nova  temporis  aetas ,  et  nova  de 
gravido  palmite  gcmma  tumet.  Intellige  ex  palmite  prove- 
niens.  Plin.  Hi»t.  n.  28,  8,  27.  dentcs  si  de  sijiistra  parte  ro- 
stri  eruti  sint  etc.  ne  quis  accipiat  pro  in  sinistra  parte ,  ratio 
verbi  eruere  vetat. 

OvId.Her.  21,  100.  miror  —  de  qua  pariens  arhore  ntxa  dea 
est.  ubi  critici  mirifice  falluntur »  Lennepius  comparat  verba 
de  sella  agere ,  de  via  clamare :  at  nemo  sanus  umquam  dicet 
von  eincm  Orte  aus  gcbdhren,  Latona  vero,  ut  narratur  in 
hjmno  homerico  1 ,  115. ,  non  tergo  reclinata ,  sed  genubus  in 
terram  innixa  parturit,  brachia  circumdans  palmae,  de  qua 
pendere  videbatur. 

Varro  dc  Re  r.  3,  9,  14.  quando  dc  clunibus  coeperint  ha- 
lcre  pinnas ,  e  capitc  et  e  collo  corum  crebro  eligendi  pedes. 
Haec  corruptione  laborare,  nemo  non  videt.  Ipsum  toc.  eo- 
rum  indicat  aliqua  excidisse ,  quae  restituere  vix  Ilcebit.  Ve- 
get.  Art.  Teterin.  3,  54,  1.  orthocola  —  de  capitibus  ungula- 
ntm  calcant,  et  simt  rigidis  articulis ,  ut  planas  ungulas  in 
terram  pronere  non  possint.  Si  integra  sunt  haec  verba,  auctor 
ab  elegantla  alienus  indlcare  voluit ,  iumenta  illa  defiexis  un- 
gulis ,  nen  planls  calcare. 

Intcrdum  substltui  potest  pracpositio  in,  ubi  Germani  di- 
cunt  an.  SIc  in  verbls  Jieri  de  aliquo.  vld.  n.  11.  SaUust.  de 
Rep.  ordln.  2,  9,  5.  si  quid  adversi  coortum  est ,  de  illis  potis- 
simum  iactura  fit ,  quia  pretii  minumi  sint.  i.  c.  an  ihnen  wird 
der  Auswurf  vorgenommen. 

9.  Sed  in  imiversum  designatur  omnis  locns ,  unde 
aliquid  agitur:  id  quod  etiam  per  ex  exprimitur.  £st 
von  wo  lier ,  von  wo  aus,  quod  quidem  propi'ie  dicitur 
a  de  eo,  qui  in  ipso  loco  stat.  Tid.  Tora.  1.  p.  16.  Sed 
haec  usu  confunduntur,  neque  tantuni  loca  superiora 
intelliguntur,  sed  ne  metaphora  quidem  ab  iis  translata 
est  scmper,  ut  nonnullis  videbatur.  Quaedam  ver~ 
ba  propriam  sibi  virdicaut  hanc  praepositionem,  in  aliis 
aperla  est  commutatio  vocabidorum  de  et  ex. 

Cic.  Verr.  2,  38,  94.  palam  de  iclltt  qq  tribunali  pronuntiaf. 


DE.  195 

4,  40,  86.  agehantur  in  conveniu  palam  de  sella  et  de  loeo 
superiorc.  Cornel.  Timol.  4.  veniebat  in  theatrum  —  propter 
valetudinem  vectus  iumentis,  atque  ita  de  vehiculo,  quae  videban- 
tur,  dicebat.  Quae  superioris  loci  ratio  ia  aliis  evanescit: 
Cic.  in  Verr.  5,  7,  16.  ad  se  vocari  et  de  tribunali  citari  iussit. 

Cic.  de  Oif.  1 ,  30 ,  109.  qui  nihil  ex  occulto,  nihil  dc  insidiia 
agendum  putant.  Librarii  scripserunt  ex  insidiis ,  sed  vid. 
Heusing.  Tibull.  1,  1,  37.  neu  vos  de  paupere  mensa  dona, 
nee  e  puris  spernite  fictilibus.  ubi  Broukhusius  bene  restituit 
de.  vid.  Wunderlich.  Intelligo  dona  de  mensa  snmenda.  Ita 
Cohnnel.  9 ,  1,1.  semper  dc  manu  cibos  et  aquam  praebere. 
recte  Perizonius  ad  Sanctii  Min.  T.  2.  p.  254.  explicuit:  de 
mauu  sumendos :  ne  quis  coniungeret  de  manu  praebere.  cf. 
Ruddimann.  T.  2.  p.  267. 

Lucan.  3,  610.  ausus  romanae  graia  de  puppe  carinae  inie- 
ctare  manum.  Cic.  ad  Att.  1 ,  13.  quam  Cepistolam)  de  pha- 
selo  dedisti.  Paullus  in  Dig.  12,  1,  40.  me  accepisse  a  Publio 
Maevio  quindecim  mutua  numerata  mihi  de  domo. 

Cic.  in  Pis.  15,  35.  praeter  deos  de  lapide  emptos  tribunes 
plebis.  Apulei.  Apol.  p.  285,  16.  iussisse  duos  pueros  in  foro 
dc  mensa  cmi.  Met.  8.  p.  213,  35.  crat  quidam  iuvenis  satia 
corpulentus  —  collatitia  stipe  de  mensa  paratus.  de  quibus  lo- 
cis  vid.  interpret.  coll.  Gronovii  Observat.  4,  24. 

Possunt  etiam  huc  refcrri  verba,  quae  supra  posulmus ,  Cu- 
tn  ad  Cic.  Epist.  7,  29,  4.  nec  solcre  duo  parictes  de  cadem 
fi.delia  dealbare. 

Terent.  Andr.  3,2,  10.  eed  postquam  egressast,  illis,  qui 
sunt  intus ,  clamat  de  via.  i.  e.  es  via  in  domum. 

Hac  ratlone  constant  formulae  de  scripto  dicere,  de  libello  re- 
citare.  IUud  est  non  mcmoriter,  sed  libro  adhibito.  Consue- 
tudo  haec  fuit  senatorum ,  quum  seiitentia  ferenda  erat  de  re, 
quae  impcnsiore  cura  egere  videbatur.  Vid.  Markland's  Re- 
marks  on  the  Epistles  of  Ciccro  to  Brutus  p.  243.  apud  Wol- 
fium  in  Cic.  Orat.  p.  64.  Praef.  Cic.  ad  Fara.  10,  13,  2.  « 
roc  de  scripto  dicta  sententia  est.  Phil.  10 ,  2 ,  5.  ita  enim 
diiisti  et  quidem  de  scripto.  ad  Att.  4,  3.  med.  Brut.  12,  46. 
Plin.  Hist.  n.  28,  2,  3.  de  scripto  praeire  aliquem.  Cic.  in 
Verr.  3,  53,  124.  recita  de  epistola  reliqua. 

Sic  ctiam  formula  de  jilano,  qua  utuntur  imprimis  lurlscon- 
Bulti.  Pe  plano  cognoscere ,  discutere,  interloqui.  quod  est  ex 
aequo  loco,  non  ex  superiore  cognoscere,  non  cx  tribnnali, 
sed  inter  viara.  Praetores  controvcrsias  facile*  de  plano  di- 
iudicabant.    Sic  ;i;a/xd'9'£»  opponitur  verbis  %q6  ^j^hoczos  apud 

13  * 


196  DE- 

Modestln.  !n  Dlg.  27 ,  1 ,  IS ,  10.  Vld.  Lanibin.  ad  Luctet.  1, 
412.  p.  66.  Vlpian.  in  Dig.  1,4,  1.  vel  de  plano  interloquutus 
est,  vcl  edicto  praeeepit.  1,  16,  9,  3.  poterit  de  plano  simili- 
ter  et  libertum  non  obsequcntem  emendare  aut  verbis  aut  fustium 
castigatione.  Alia  vid.  apiid  Brissonium  de  Verb.  sign. 
p.  10<i2.  Cf.  Torrent.  ad  Sueton.  Tiber.  33.  Gesner.  in  Thcs. 
p.  908.  Hinc  i.  q.  facili  negotio,  non  multa  opera  adhibita : 
Lucret.  1,  412.  hoc  tibi  de  plano  possum  promittere.  i.  e.  non 
eolemniter,  sed  simpliciter.  Inscript.  ant.  apud  Gruter.  p.  408. 
ut  paucis  iam  onerosa  honeste  de  plano  ccmpartiamur.  Lingius 
in  Quaest.  Plaut.  p.  66.  cum  Wakefleldo  accipit  pro  adverbio 
et  expllcat  prorsus ,  penitus. 

Eadem  est  ratio  formulae  de  plano  legi  posse.  Vlpianus 
in  Dig.  14,  3,  11 ,  3.  proscribere  palam  sic  accipimus  claris 
litteris,  unde  de  plano  rccte  legi  possit,  ante  taberuam  scilicet. 
Auson.  Grat.  act.  p.  294.  Bip.  Vid.  Cuiac.  Observ.  7,  29. 
Senec.  Kat.  quaest.  1,4,2.  7ios  interim  repetamus  alias  pro- 
bationes,  quae  deplano  legi  possint.  Etiam  Ciceronem  auctorera 
laudat  Heinecciua  Epist.  ad  Att.  9,  27.     Locum  non  iavenio. 

10.  Regionera  haec  praepositio  potest  denotare,  ubi 
ea  alicuade  ad  aliquem  locum  vergit.  Sic  dicitur  de 
tergo ,  quod  esl  von  hinten. 

lustin.  20,  5,  5.  de  tergo  intentis  in  proeliunt  hostibuf. 
Plaut.  Asin.  2,2,  10.  de  tergo  ducentas  plagas  praegnantis 
dabo.    Sed  alio  sensu  2 ,  4 ,  75.    Vide  lupra  p.  190. 

11.  Illa  vero  notio  deduclionis  alios  quoque  modos 
regit.  Atque  ut  genus  alicnius  rei  desigaemus,  dupli- 
cem  viam  iuire  possumus.  Nam  aut  rem  dicimus  a  suo 
genere  proficisci  et  ex  suo  genere  provenire,  aut  cum 
eo  cohaerere  et  iude  deduci.  Quare  de  non  significat 
parlem  ex  loto  separatam ,  quemadmodum  e.v,  sed  rem 
esse  alicunde  sumplam,  eoque  pertinere.  Nexus  igitur 
iirmior  est,  et  relatio  fit  pauUo  distinctior  ad  id,  quo 
res  pertinet.  Pauca  exempla,  quae  exstant  in  a  prae- 
posilione,  notavi  Tora.  1.  p.  34. 

Ex  hac  ratione  de  ponitur  in  genere  constituendo, 
quod  est  vel  gens,  vel  classis,  vel  gradus,  vel  coadifio. 
Vid.  Burmann.  ad  Petrou.  44.  et  alii  quos  iaudat  Dra- 
kenborch.  ad  Liv.  35,  29,  8.  Nos  dicimus  i^on,  einer 
von.  Saepe  componuntur  vocabula  unus,  aliquis  et 
numeraha.  Inlerdum  sensus  exsistit,  quem  reddas 
praepositione  inter:  veluti  de  aliquibus  praestare  all- 
qua  re* 


DE.  197 

Cic.  ad  Att.  8 ,  1.  hominemque  certum  mtsi  de  comitibus  meis. 
Varro  de  Re  r.  2,  8,  3.  de  asinis  quam  ampUssimum  formo- 
sissimumque  possunt ,  eligunt.  Cic.  ad  Fam.  15,  2,  14.  qxium 
rex  a  me  equitatum  cohortesque  de  exercitu  meo  postularet. 
Sueton.  Ner.  20.  qui  de  novo  commeatu  Neapolin  confiuxerant. 
Alia  iiiulta  acerTavit  Schorus  Phras.  p.  96. 

Cic.  p.  Mil.  24 ,  65.  postea  sc  gladio  percussum  esse  ab  uno 
de  illis.  Ilorat.  Carm.  3 ,  11 ,  33.  una  de  mtdtis  face  nuptiali 
digna.  Alia  Burmann.  ad  Petron,  44.  Oudeudorp.  ad  Sueton. 
Aug.  101.  Cic.  ad  Att.  5 ,  18.  mitte  tamen  ad  no4  de  tuis  ali- 
quem  tabellarium.  p.  Caec.  19,  55.  p.  Flacc.  4,  9.  nam  si 
quis  umquam  de  nosfris  hominibus  a  genere  isto ,  studio  ac  vo- 
luntate  non  abhorrens  fuit ,  me  et  esse  arbitror  et  magis  ctiam 
—  tum  fuisse.  luvenal.  6 ,  385.  quaedaru  de  numero  Lamia- 
Tum.  De  formuia  de  numero  vid.  Garaton.  ad  Cic.  Philipp. 
2,6. 

Cic.  Brut.  33,  125.  istum  de  superioribus  pene  solum  lego. 

Cic.  de  Off.  1,  30,  108.  de  Graecis  autcm  dulccm  —  in 
omni  orktione  simulatorcm  —  Socratem  accepimus . 

Sueton.  Aiig.  17.  Antonium  iuvenem ,  maiorem  de  duobus 
Fulvia  genitis  —  interemit. 

Cic.  de  Opt.  gen.  4 ,  9.  quod  qui  ita  faciat ,  «f ,  si  cupiat 
uberior  csse,  non  possit,  habeatur  sane  orator  ,  eed  de  mino- 
ribus. 

Poetarum  est  formula  dc  gente.  Virgil.  Aen.  10,  350.  trcs 
quoque  Threicios  Boreae  de  gcnte  suprema.  9,  281.  geneirix 
Priami  de  gentc  vetusta  est  mihi.  Stat.  Silv.  5,  3,  126.  ubi 
Marklaud. 

Cic.  Brut.  34,  131.  atquc  eodem  iempore  accusator  de  jdcbe 
L.  Caesulenus  fuit.  Liv.  T,  17,  6.  adversus  eum  terrorem  di- 
ctator  C.  Marcius  Rutilius  dc  plebe  dictus  magistrum  equitum 
item  de  plebe  C.  Plautium  dixit.  Ovid.  Fast.  5,  20.  ausws  de 
mcdia  plebe  sedere  dcus.  6,  781.  Ita  homo  de  plebe.  vid.  ex- 
empla  admodum  multa  apud  Drakenb.  ad  Liv.  Epit.  libr.  2. 
Vossius  de  Vitiis  serm.  1 ,  33.  dcmonstrare  voluit ,  quo  luagno 
discrimine  differrent  homo  dc  plebe  et  plebeius ,  quasi  ilhid  or- 
dinem,  hoc  significaret  gemis;  at  etiam  genere  plcbeio  nati 
dicebantur  de  plcbe.  De  significatione  sortis  abiectae  vid. 
Burra.  ad  Ovid.  Amor.  1,7,  29.  Cic.  p.  Arch.  10,  25.  quum 
ci  libellum  malus  poeta  de  populo  subiecisset.  «bi  vid.  Mat- 
thiac. 

Cum  nominibus  qnantitatls  et  numcrl.  Cic.  Parad.  1,1,8. 
cuius  quum  patriam  Pricnen  cepisset  hostis  ccterique  ita  fugcrent. 


198  DE. 

ut  multa  d6  suis  rchus  seeum  asportarent.   de  Dir.  2,  65,  134. 

misit  coniectori  quantulum  visum  est  de  argento.  Cornel.  Thras. 
3,  1.  non  plus  habuit  secum ,  quam  triginta  de  suis.  Cic.  p. 
Bosc.  Am.  35,  99.  de  tribus  et  decem  fundis  tres  nobilissiwos 
fundos  eum  video  possidere.  "Viil.  Bremi  ad  Cornel.  Them.  4,  3. 
Drakenborch.  ad  Liv.  22,  49,  16. 

In  negatione  Cic.  Verr.  2 ,  46 ,  113.  ut  —  nullum  ornamcn- 
tum,  nihil  ei  sacro,  nihil  de  publico  attingeres.  de  Off.  3,  7, 
84.  neque  enim  quidquam  de  hac  parte  post  Panaetium  explica- 
tum  est,  quod  quidem  mihi  probaretur  ex  its,  quae  in  manus 
meas  venerint.  ubi  vid.  Heuslng.  de  Orat.  1,  43,  191.  ncmo 
de  iis ,  qui  peritissimi  sunt.  p.  Rosc.  Am.  9 ,  24.  cui  de  tanto 
patrimonio  praedo  iste  nefarius  ne  iler  quidem  ad  sepulcrum 
patrium  reliquissei.  Fiaut.  Most.  1,  2 ,  72.  quo  nequc  industrior 
de  iuventute  erat. 

Adiectis  numerallbua.  Cic.  de  Off.  2,9,  32.  de  illis  tribus, 
quae  ante  dixi ,  benevolentiae  praeeepta  vidcamus.  Ita  bene  in- 
terpunxit  Beierus.  Columel.  5,6,  16.  de  ternis  pedlbus  super 
positis  alii  rami  submittendi  sunt.  Sueton.  Aug.  101.  de  tribus 
voluminibus  uno  mandata  de  funere  suo  complexus  est:  altero 
indicem  rerum  a  se  gestarum  — ;  tertio  breviarium  totius  im- 
perii.  Nemo ,  puto ,  ita  loquitur  emimeratis  omnibus  rebus 
eingulis :  nec  potest  esee :  quod  attlnet  ad  tria  voluraina.  Sed 
meliores  arbitror  codices  eos,  qui  praepositionem  omittiuit. 

Intelligi  potest  intcr  in  his.  Propert.  2,  24,  30.  (19,  14.) 
iam  tibi  de  timidis  iste  protervus  erit ,  qui  nunc  se  in  tumidum 
iactando  venit  honorem.  i.  e.  apparebit  eum,  qui  se  nunc  ia- 
ctando  attollit,  inter  tiuiidos  non  nisi  protervum  esse.  Sueton. 
Dom.  13.  precantes,  ut  Palfurium  Suram  restitucret ,  pulsum 
olim  senatu,  ac  tunc  de  oratoribus  coronatum.  i.  e.  inter  orato- 
res,  ut  orator :  qucm  ad  modum  legitur  in  inscriptione  apud 
Gruter.  p.  332,  3.  coronatus  cst  inter  poctas  latinos.  Alii  ali- 
ter ,  quasi  victoria  de  oratoribus  intelligatur.  Vari*o  de  Re  r, 
1,  38.  stercus  optimum  scribit  esse  Cassius  volucrium.  —  De 
hisce  praestare  columbinum,  quod  sit  calidissimum.  Cic.  ad 
Q.  Fr.  1,  1,3.  dc  quibus  honore  ct  dignitate  ct  actate  pracstat 
Tubcro. 

Singularia  haec  sunt :  Cic.  ad  Fam.  16  ,'1,  7.  de  tuis  innu- 
merabilibus  in  me  ofjiciis  erit  hoc  gratissimum.  Ovid.  Her.  2, 
43.  si  de  tot  laesis  sua  mimina  quisque  dcorum  vindicct,  in  poe- 
nas  non  satis  unus  eris.  Porapon.  3Iela  2  ,  7  ,  17.  de  amnibus 
Himera  referendus.  Tacit.  Ann.  15,  54.  ut  plerique  tradidcre 
de  eonsequentibus.  Sed  haec  non  uno  nomine  suspecta  sunt. 
Consequentes    enim  non    possunt   nominari  scriptores   posteri. 


DE.  199 

neqne  interposito  verbo  nomina  geparari.  Quidam  codices  in 
Cic,  de  Leg.  3 ,  15 ,  37.  exhibent :  ut  —  quidam  alii  dii  de 
peregrinis  iudicati  e  civitate  eiiciantur,  quaal  ita  dici  poaset 
pro  alii  de  diis  peregrinis. 

In  omni  hoc  usu  llbrarii  saepe  snpposuerunt  e :  vid.  Burm. 
ad  Virgil.  Aen.  3,  602.  ad  Sueton.  Dom.  12.  ad  Ovid.  Met. 
11,  6.  Drakenb.  ad  Liv.  21,  6,  5.  35,  29,  8.  Garaton.  adCic. 
Phil.  2,  6. 

12.  Non  alia  est  ralio ,  qua  niateriam  designamusy 
ex  qua  aliquid  sumptum  aut  factum  sit,  autfiat.  Quare 
recte  dicitur  de  aliqua  re  aliquid  facere ,  et  saepe  ad- 
iectivi  vicem  praestat  nomen  praepositione  coniunctum. 
Idem  exprimitur  vocabulo  ex»  Et  dicitur  de  rebus  vel 
componendis  vel  immutandis.  Aliquantum  dilfert  for- 
mula  cjuid  j aciam  dehac  re?  qua  non  materia,  sed  ipsa 
res  significatur :  in  hac  re ,  ad  hanc  rem  quod  attinet» 

Ovid.  Met.  14,  313.  niveo  factum  de  mavmore  ttgnum.  5,. 
183.  in  hoc  haesit  signum  de  marmore  gestu.  Cic.  ad  Att  13, 
37.  de  eodem  oleo  et  opera  exaravi  ncscio  quid  ad  tc.  Ovid. 
Met.  1 ,  127.  de  duro  cst  ultima  (aetas)  ferro.  Virgil.  Ge.  3, 
13.  vindi  in  campo  temjilum  de  marmore  j^onam.  Plin.  llist. 
n.  26,  4,  11.  succtts  de  quinquefolio.  Ovid.  Fast.  3,  184.  ad- 
•  spice  de  canna  straminibusque  domum.  3,  254.  Prifipei.  42,  2. 
de  cera  facili  dat  tihi  poma.  Ita  Scaliger  emendavit  vuljatum 
dc  ccra  facla.  Palladius  de  Re  r.  1,  43,  4.  paremus  —  ocreas 
manicasquc  dc  pellibus. 

Ovid.  Fast.  4,  725.  cerfc  ego  de  vitulo  ciner^m  —  saepe  tuli 
plena  manu.  Seribon.  de  Coiiip.  245.  cinis  de  filice  facta.  Pal- 
lad.  dc  Re  r.  1 ,  35 ,  8.  aliqui  cinerem  de  fico  super  erucas 
spargunt. 

Tibull.  2,1,  59.  rure  pucr  verno  primum  de  flore  coronam 
fecit.  1,1,  3.  fictilia  —  fccit  agrcstis  pocula ,  dc  facili  compo- 
suitque  luto.  Ovid.  Fast.  5,  223.  lustin.  7,  2,  11.  captioum 
de  rege  facturi  videbantur.  Pctron.  105.  ne  viderer  de  nave 
carcerem  facere.  Ovid.  Fast.  5,  616.  inque  deum  de  bove  ver- 
8MS  erat.  Flor.  2,6,  32.  quum  —  mediam  dc  Italia  Africam 
faccrent  etc.  Tid.  liurm.  ad  Ovid.  Ilcr.  14 ,  86.  et  ad  Ani.  1, 
10 ,  8.  quidquid  magno  de  lovc  fccit  Amor.  Inven.  7 ,  197.  si 
Fortuna  volet,fies  de  rhetore  consul.  De  loco  Cic.  Philip.  5, 
7 ,  18.  de  templo  carcerem  fieri ,  ubi  alii  codd.  e  templo ,  vide 
Garaton. 

Florus  3 ,  20 ,  8.  jicc  abnuit  ille  de  stipcndiario  Thrace  milcSf 


200  DE. 

dt  milite  desertor.  Itlanil.  4,  46.  qnod  consul  totlens  exsul,  qHod 
de  exsule  eonsul.  de  quo  loco  vid.  Gronov.  Observ.  4 ,  20.  Mi- 
nuc.  Fel.  20,  4.  de  hominibus  aves  et  feras  homines  et  de  homi- 
nibus  arbores  et  Jlores.     Petron.  72.  de  una  die  duas  facere. 

Cornel.  Them.  2,  6.  miserunt  Delphos  consultum,  quidnam 
faccrent  de  rebus  suis.  quod  Ileynius  ad  TibuU.  1,  1,  37.  te- 
mere  tentavit.  Terent.  Ad.  5,9,  39.  sed  He  fratre  quid  fiet  ? 
Salluet.  Cat.  50,  3.  refert,  quid  de  his  fieri  placeat.  Cic.  ad 
Att.  2,  5,  rescribe  —  quid  de  P.  Clodio  fiat.  vid.  Sciopp.  Susp. 
Lect.  2,  13.  et  20. 

Cic.  de  Orat.  2 ,  19 ,  83.  artificium  —  euiusmodi  de  ipso  iure 
civili  hesterno  die  Crassus  componi  posse  dicebat.  Schwartziu» 
et  alii  coniungebant  componi  de  iure  civ.  Ad  cohaerent  dice- 
bat  de  iure  civ. 

13.  Nec  tantum  materia  ita  declaratur,  sed  orane 
id ,  unde  aliquid  suppeditatur ,  vel  quo  quid  constat. 
Quare  etiam  de  quocumque  impendio. 

Plaut.  Epid.  1,1,  62.  amatne  illam ,  quam  emit  de  praeda. 
Flor.  1,7,8.  de  manubiis  captarum  urbium  templum  erexit. 
nbi  vid.  Duker. 

Ita  de  aliquo  vivere.  Plaut.  Truc.  5,  61.  de  vestro  vivite. 
Idem  quod  ex  aliquo  vivere  Ovid.  Met.  1,  144.  Cic.  ad 
Fam.  9 ,  17.  quiu  de  lucro  prope  iam  quadriennium  vivimus. 
i.  e.  ei  beneCclo.  Vid.  Sigonius  ad  Liv.  40,  8,2.  qui  egre- 
gie  emendaviti  de  lucro  tibi  vivere  me  scito. 

Ovid.  Fast.  5,  282.  iam  de  vetito  quisque  parabat  opss. 

Plin.  Hist.  n.  83,  4,  24.  Augustum  de  crure  eiu4  (statnae 
anreae)  coenare. 

14.  Peculiares  igitur  sunt  formulae  de  impensis 
cuiusvis  generis,  praesertim  de  pecunia  de  vieo,  de  suo, 
de  alieno ,  de  puhlico,  quae  etiam  praepositionem  a, 
assumunt.  Cf.  T.  1.  p.  16.  Vavassor  de  Vi  verb.  p.  517. 
Schelfer.  ad  Piiaedr.  4,  19,  26.  Schwarz.  ad  Pliu.  Pan. 
26.  Drakeub.  ad  Liv.  4,  60,  4.  Arntzen.  ad  Aur.  Vi- 
ctor.Epil.  deCaes.  48, 17.  Graeci  dicunt  xIvhv  TcaQCi  zLvog. 

Cic.  ad  Fam.  4,  3,  5.  nam  quod  exemplofit,  id  etiam  iure 
fieri  putant:  sed  aliquid,  atque  adco  multa  addunt  et  afferunt 
de  suo.  i.  e.  a  sua  parte,  slne  exemplo  multa  faciunt.  Plaut. 
Mil.  3,3,  31.  ad  tua  praecepta  de  meo  nihil  his  novum  appu- 
sivi.  Men.  1,  2,  40,  Plin.  Epist.  4,  13,  8.  qui  fortasse  dc 
alieno  H«gligent6«  certe  de  suo  diligentcs  crunt. 


DE.  201 

Terent.  Ad.  1,2,  87.  ohsonat ,  potat ,  olet  unguenta  de  meo : 
amat:  dabitur  a  me  argentitm.  Plaut.  Bacch.  1,1,  64.  nam 
id  Jlagitium  sit  meum  mea  te  gratia  et  operam  dare  mihi  et  ad 
eam  operam  facere  sumptum  de  tuo.  Cic.  ad  Att.  16,  16. 
Planco:  Atticus ,  qui  civitatem  conservatam  cuperet,  pecuniam 
numeravit  de  suo.  Plaut.  Truc.  1,  2,11.  de  nostro  saepc  edunt. 
Lir.  6,  15,10.  sedquid  ego  vos  de  vestro  impendatis  hortor?  ubi 
Drakenb.  Suct.  Caes.  19.  Ovid.  Fast.  3,  828.  munera  de  ve- 
stris  pauca  referte  deae. 

Liv.  3 ,  1 ,  3.  possessores  et  magna  pars  patrum ,  trthuniciis 
se  iactare  actionibus  principem  civitatis  et  largiendo  de  alieno 
popularem  fieri  querentes.  lustin.  30,  3,  9.  8,  34,  3.  vid. 
Drakenb.  ad  Liv.  4,  60,  4. 

QuodPlaut.  Men.  3,  3,  21.  rfa  eodes  ahs  te.  id Tercnt.  5,  8, 
17.  de  te  largitor ,  puer.  i.  e.  de  tuo.  Acutius  hoc  appellat 
Donatus. 

Cic.  Verr.  3,  44,  105.  memoria  tcnetis  —  quotidie  solitvm 
esse  non  modo  in  publico,  sed  etiam  de  publico  convivari.  Liv. 
4,  59,  11.  additum  —  ut  decerneret  senatus ,  ut  stipendium 
miles  de  publico  acciperet ,  quum  ante  id  tempus  de  suo  quisque 
functus  eo  munerc  esset.  1 ,  20 ,  3.  his  —  stipendium  de  publico 
statuit.  2,  16,  7.  P.  Valerius  —  anno  post  —  moritur  copii» 
familiaribus  adeo  exiguis,  ut  funeri  sumptus  deesset:  de  publico 
est  elatus. 

15.  Pot est  esse  etiamlocus,  in  quo  aliquis  habitat 
vel  versatur,  unde  aliquis  arcessitur  vel  ducitur:  impri- 
mis  ubi  genus  hoc  modo  constituitur.  Conf.  Vorst.  de 
Lat.  falso  susp.  19.  p.  196. 

Ennius  apud  Cic.  de  DIv.  1,  58,  132.  non  habeo  denique 
nauci  marsum  augurem,  —  non  de  circo  astrologos.  Cic.  p. 
Cluent.  59,  163.  A.  Binnium  quemdam,  coponem  de  via  latinUf 
subornatis.  p.  Mil.  24 ,  65.  popa  Licinius ,  nescio  qtii  de  circo 
maximo.  Librarii  correxerunt  in  et  cx.  vid.  Garaton.  luvenaL 
14,  134.  aliquis  de  ponte.  i.  e.  mendicus. 

Cic.  Orat.  15,  47.  non  enim  declamatorem  aliquem  de  ludo 
aut  rabulam  de  foro ,  scd  doctissimtim  et  perfectissimum  quaeri- 
mus.  i.  e.  forensein.  de  Orat.  2,7,  28.  hominem  enim  audietis 
de  sohola  atque  a  magistro  —  eruditum.  Sueton.  Aug.  98. 
naidae  de  navi  alexandrino.  Ovid.  Fast.  2  ,  209.  libyca  de  ru- 
pe  leones.  Tibull.  1 ,  1  ,  15.  nostro  de  rure  corona.  luvenal. 
6 ,  344.  vaticano  fragilcs  de  monte  patcllas,  1 ,  137.  nam  dc  iot 
pulcris  et  latis  orbibus  et  tam  antiquis  una  comedunt  patrimonia 
mensa. 


202  DE. 

Nemes.  Ecl.  1 ,  66,  dant  Fauni  < —  de  vite  racemos ,  de  campo 
culmos ,  omnique  ex  arbore  fruges. 

Hulus  generis  est  Plaut.  Aul.  Prol.  28.  nam  compressit  eam 
de  summo  adolescens  loco,  Capt.  Prol.  30.  quoniam  heri  indau- 
divit,  de  summo  loco  summoque  genere  captum  csse  equitem  Alium. 
Foen.  3,  1,  13.    De  loco  Cic.  Tusc.  2,  6,  15,  Tide  infra. 

Ita  igitur  tantum  de  locis  usurpatnr ,  non  de  urbibus.  Ta- 
men  Martial.  1 ,  42  ,  12.  quod  de  Gadibut  improbus  magister. 
IntcUigitur  ex  Gadibus  arcessitus. 

16.  Genitivus  quum  rationem  expriraat,  qna  ali- 
quid  ex  alia  re  pendeat,  sive  ei  inhaereat,  sive  sit  inde 
suraptum,  in  graeca  et  latina  et  in  aliis  linguis  fit,  ut 
idera  sensus  etiara  per  praepositiones  expriraatur,  quae 
sunt  aTto  et  £>c,  a  et  de.  vid.  Tom.  1.  p.  35.  Id  ex  usu 
corarauni  demonstravit  Cortius  ad  Sallust.  Cat.  35,2. 
Recentior  aetas  quo  longius  ab  antiqua  siraplicitate  rc- 
cesserat,  eo  frequentius  praeposilionem  adhibuit  ad  ex- 
primendam  vim  casus  genitivi.  Mirabilia  atque  adeo 
absurda  exerapla  habet  roraana  lingua  rustica,  cui 
Francogalli  modura  debent ,  quo  ipsura  genitivura  hac 
particula  de  apposita  designant.  Latiui  scriptores  an- 
tiqui  et  meliores  abstinebant  ab  hac  diclione  minus  ad- 
stricla,  nisi  in  collocatione  duorum  genilivorum  ambi- 
guitas  evitanda  erat  praepositionis  auxilio.  Sic  Cicero 
Verr.  1,  12,  32.  concedite  pudoi^i  meo ,  iit  aliqiiavi 
partem  de  istius  impudeniia  reticere  possim.  Poetae, 
metri  necessitate  adstricti,  et  comici,  vulgarem  consue- 
tudinem  tenentes ,  saepius  hac  foi-ma  utuutur,  certe  ia 
quibusdam  nominibus.  Ab  his  autera  distant  dictiones 
oplimis  scriptoribus  probatae,  in  quibus  verbum  con- 
slruclionem  regit  non  uno  modo  ila,  ut  et  genitivus  et 
praepositio  ad  aequalem  sensum  perducat. 

Herzogius  nuper  ad  Sallust.  Cat.  35 ,  2.  negare  voluit  veri- 
tatem  buius  observationis,  quasi  vcrba :  satitfactionem  ex  nulla 
conscientia  dc  culpa  proponcrc  decrevi ,  non  signlOcarent,  we- 
gen  keincr  Milivissenschaft  um  ein  T  erbrcchen  ,  scd  tpegen  k. 
M.  um  irgend  etwas ,  teas  ferbrechen  hicfs.  quae  quomodo 
dlffcrant,  equidem  non  exputo.  Neque  eonscientiam  Sallustius 
intellexit  socictatera  scclcris,  sed  animi  ccientiam,  das  Bc- 
v^ufslscyn  cincr  Schuld.  Et  dieitur  conscium  esse  lic  aliqua  re 
Cic.  ad  Att.  2,  24.  et  alicuius  rei.  Vid.  Krit7.ius  ad  h.  1.  Sed 
.  de  liis  infra.  jNec  aliter  mcnlionem  facere  alicuius  rci  Cic.  in 
Pis.  10,23.    et  de  aliqua  re    Cic.  pr.   Quint.  11,  39.    mcmi- 


DE.  203 

nisse   de  al.     Cic.  ad  Att.    15,  27.    recordari  de  al.     Tusc. 
1,6,13. 

Homines  plehis  dicebantur  homines  dc  ylebe  Drakcnb.  ad 
Liv.  Epit.  libr.  1.  Quac  apud  Cic.  Phil.  2,  27,  65.  persona  dc 
mimo ,  est  persona  minii :    sed  sarcasmus  inest. 

Terent.  Heaut.  4 ,  1 ,  39.   si  moreretur,  ne  expers  partts  esset 
de  nostris   honis.     Ovid.  Fast.  4,  19.  2,  748.    quantum  de  bello 
dicitur   esse  super.    2,  567.  6,  309.   venit  in  hos  annos  aliquid 
de  more  vetusto.     Gratii  Cyneg.   17.    centum   omnes  nemorum, 
centum    de  fontibus ,    omnes    Naiades.     Perquam  imprudenter 
Burmannus  quacrit,  cur  poeta  non  fontium  scripserit.     Vopisci 
Firmus  3.  tantum  habuisse  dc  chariis ,  ut  publice  saepe  dtceref, 
excrcitum  se   alere  posse  papyro.      Ovid.   ex   Pont.  4,  13,  23. 
laudes  dc  Caesare  dixi.     Tacit.  Ann.  1 ,  12.   addidit  laudem   de 
Augusto.     Muretus  correxit  de  laudibus  Aug. ,  Wolfius  laudem 
Augusti :  liic  tamen  etiam  liberiorem  usum  particulae  de  sae- 
pe  se  notasse  narrat,  nullo  exeraplo  addito.     Neque  vero  tanta 
erat   bonis  scriptoribus  libertas.       Intelligi   debet  laus,    quae 
argumento   ex  Augusti  meritis  sumpto ,  simul   Tiberium  effer- 
ret.     Comparari  poosuut  vei-ba  Caesaris  B.  gall.  5 ,  41.  addunt 
etiam  de  Sabini  morte.     Sed  potest  etiam  particulae  tribui  ea 
vis,  quam  habet  dictio :   spolia   de  hostibus ,  spolia  de  Persis. 
Curt.  8,  8,  9.  9,  1,  2.     Tcrtullian.  de  Testimon.  an.  1.  sed  ne 
suis  quidem  magistris  alias  jirobatissimis  atquc  rectissimis  fidcm 
inclinavit  humana  de  incrediditate   duritia.   quae  vindicat  Gro- 
nov.  in  Diatrib.  p.  560.  (368.)    comparans   graeca  exlrjQOV  r^e 
aniGziu^.    Minuc.  Fel.  7,  2.  specta  de  libris  memoriam. 

Formula  Lucretio  saepe  usurpata  est  cetera  de  hoc  genere. 
4,  592.  462.  746.  5,  38.  165.  Horat.  Sat.  1,  1,  13.  Cicero, 
quod  saepe  dixit  quae  sunt  eiusdem  generis  ^  Tusc.  4,  7,  16. 
expressit:  si  quac  sunt  de  eodem  genere. 

Recentiora  exempla :  caput  de  aquila ,  vestes  de  altari  Tide 
apud  Salmas.  ad  Volcat.  Gallicani  Avid.  Cass.  5.  Minuc.  Fe- 
lix  25 ,  3.  mox  alienas  virgines  iam  desponsatas  —  et  nonnullaa 
de  matrimonio  mulierculas  sine  more  rapuit  y  violavit.  i.  e.  naa- 
ritatas. 

II.  1.  Accedo  ad  tempus,  ciii  desigaando  etiam  haec 
praepositio  inservit.  Atque  plerique  graramatici  prae- 
cipiunt,  duplicem  illam  rationem ,  quam  in  a  observavi- 
mus  T.  1.  p.  20.  etiamper  de  exprimi,  idque  ettemporis 
certi  iuitiam  et  perpeluitatem  significare.  At  illa  initii 
notio  prorsus  abhorret  ab  hoc  vocabulo,  neque  umquam 
a  bonis  scriptoribus  de  nocte  dictum  est  pro  a  iiocie,  ^ 


204  D£. 

prima  nocte.  Alii ,  quibus  nuper  Boettigerus  accessit, 
inlellexerunt  diem  cousurapluni,  ut,  qui  de  die  potaret, 
terapestivo  convivio  diceretur  aliquaotum  carpere  de  die 
negotioso.  Quod  speciosum  argumentum  fallit,  nec 
quadrant  omnia  exempla.  Quid  enim  dixisset  Plaut. 
Asin.  3,1,  13.  ergo  nna  pars  orationis  de  die  dabi- 
lur  rni/ii?  De  enim  indicat  tractum  temporis,  quem 
quasi  sequimur,  atque  lormulae  de  die  ^  de  nocle  signi- 
ficant  i^om  Tage  Jier ,  procedente  die,  p.  nocte:  ini 
Laufe  des  Tages.  Quod  fere  idem  est  quod  die,  no- 
cte:  am  Tage,  in  der  JSac/it.  De  jnedia  nocte  est 
tempore  mediae  noctis.  laterdum  de  die,  de  nocte 
idem  significant  quod  jjer  diem,  per  noctem, 

Boettigerus  dixit  de  hac  re  in  Libellis  vespertinis  Dresdens. 
1830.  n.  5.  ubi  addit,  Horatii  verLa  Carm.  1,  11,  8.  carpe 
diem  ex  eadem  ratione  dici  de  parte  negotiosi  diei  carpenda; 
quod  quomodo  cum  Leuconoes  vita  convenerit,  equidem  noa 
perspicio.  Femina  carpit  diem  sic  ,  uti  flores  et  fruges. 
Lambinus  ad  Horat.  Epist.  1,  7,  88.  dc  acceperat  pro  ali- 
quanto  post.  Burmann.  ad  Phaedr.  3,  10,  20.  de  nocte  do- 
cuerat  notare  non  priniam  aut  quamvis  partem  nocti»,  sed 
mediam.  Quod  quomodo  fieret,  non  deraonstraverat.  Taraen 
Ernestius  in  Clavi  Cic.  p.  439.  de  nocte  esse  exposuit ,  statim 
a  medja  nocte,  seu  multa  adhuc  nocte  ,  de  die  esse  statim  a 
meridie.  Quera  Ruhnken.  ad  Terent.  Ad.  5,  3,  55.  et  alii 
mnlti  sequuti  sunt:  quamquam  mediae  noctls  nullum  adest  in- 
dicium.  Sed  Bentleius  disertis  verbis  ad  Horat.  Epist.  1,  18, 
91.  media  de  nocte  fieri  ait,  non  quod  eo  usque  producitur, 
ged  quod  tum  primum  incipitur.  Vtruraque  falsum  est.  Sal- 
raasius,  quem  referunt  ad  Solin.  p.456.  dixisse,  de  dieinterdum 
csse  ctiam  a  raane,  nihil  de  hac  re,  Censorinus  quod  dicit 
dc  Die  nat.  24.:  tempus ,  quod  mediae  nocti  proximum  est ,  vo- 
catur  de  media  nocte.  non  ita  accipiendum  est ,  quasi  sit  inde 
a  media  nocte,  sed  per  eam  noctis  partem,  quae  a  media  noctc 
cst  ad  gallicinium.  Recte  igitur  Gesnerus  in  Thes.  T.  2.  p.  12. 
„  (f c  cura  nominibus  temporis  significat,  illud  tempus  nondum 
plane  cffluxisse. "  Id  aniraadvertit  Matthiae  ad  Cic.  p.  Mur. 
19,  22.  cf.  Dralienb.  ad  Liv.  8,  23,  15.  ubi  legendum  cst: 
consul  oriens  de  nocte:  ct  Oudcndorp.  ad  Suet.  Vesp.  21.  Bre- 
mi.  ad  Snet.  Oct.  9T.  Keizogius  ad  Caes.  B.  g.  1, 12.  miscuit 
varias  notioncs. 

Terent.  Ad.  5,  3,  54.  ceterum  rus  cras    cum  filio  cum  priino 
lucu  ibo  Iwic.    M.    (immo)  dc  nocte   censco.    i.  e.   noch   in  dcr 


DE.  205 

Nacht.  nondum  exhaugta  nocte.  Cic.  ad  Att.  4,  8.  in  comt- 
tium  Milo  de  nocte  venit.  idem  est  quod  paullo  ante  nocte.  8,  6. 
ohsin^nata  iam  epistola,  quam  de  Tiocte  daturus  cram,  sicut 
dedi  (nam  eam  vesperi  scripseram^  C.  Sosius  praetor  in  For- 
mianum  vcnit.  Horat.  Epist.  1,2,  32.  ut  iugulcnt  hominesy 
surgunt  de  nocte  latronet.  quod  reddunt:  ticf  in  der  Nacht. 
Hoc  nbuium  est:  sufficit,  nocturno  terapore.  Frontin.  Strat. 
4,  3,  7.  Hannihal  surgere  de  nocte  solitus,  ante  noctem  non 
requiescehat.  i.  e.  ante  diem.  Ineptum  esset :  statim  a  medla 
nocte.  Cic.  p.  Mur.  33,  ()9.  prope  de  nocte  opponitur  horae  ter- 
tiae.  19,  22.  vigilas  tu  de  nocte,  ut  tuis  consultoribus  respon- 
deas.  L  e.  nocturnis  vigiliis.  sed  ad  Q.  frat.  2,  15.  evenit,  ut, 
siserius,  quam  voluerunt ,  forte  surrexerint ,  properando  etiam 
citius,  quam  si  de  multa  nocte  vigilassent,  perveniant,  quo  velint. 
i.  e.  multara  noctera.     Sueton.  Vesp.  21. 

Plaut.  Rud.  4,2,  10.  vt  de  nocte  multa  impigreque  exsur- 
rexi.  Caes.  B.  gall.  7,  45.  Caesar  mittit  complures  equitum 
turmas  eo  de  media  nocte.  7,  88.  Sueton.  Cal.  26.  Cic.  ad  Att. 
7,  4.  multa  de  nocte  profectum  esse  ad  Caesarem.  i.  e.  diu  ante 
lucem.  ad  Q.  frat.  2,9.  p.  Sext.  35,  75.  quum  forum,  comi- 
tium ,  curiam ,  mnlta  de  nocte  armaiis  hominibus  ac  servis  quo- 
que  occtipavissent  etc.  quod  paullo  ante :  templum  aliquanto  an- 
te  lucem  occupavit.  Et  dePetit.  consul.  13.  domus  ut  multa  no- 
cte  compleatur.  Quae  omnia  Bentleius  si  reputasset,  ahsti- 
nuisset  ah  inopportuna  correctione  in  Horat.  Epist.  1  ,  18,  91, 
nani  potores  bibuli  media  de  nocte  falerni  sunt,  qui  per  me- 
diae  noctis  tempus  hibunt. 

Formula  de  die  vulgo  explicatur  a  media  die:  qno  fa- 
cto  etiam  opus  est,  ut  diem  pro  media  die  dici  statnnnt.  Ac 
de  die  nihil  est  nisi  die,  lucente  die:  am  Tage,  am  hcllen 
Tage:  non  eo  tempore,  quo  convivia  et  potationes  apud  Roma- 
nos  antiquos  hahehantur,  quod  erat  teste  Martiale  4,  7.  post 
nonam  horam  :  unde  formulae  de  die  potare ,  convivium  de  die 
apparare.  Plaut.  Asin.  4,  2,  16.  unam  ad  amicam  de  die  po- 
tare.  Terent.  Ad.  5,  9,  8.  scortum  adducere,  apparare  de 
die  convivium.  Catull.  45 ,  5.  vos  convivia  lauta  sumptuose  de 
die  facitis.  Horat.  Epist.  1,  14,  34.  quem  scis  —  bibulum  me- 
dia  de  luce  falerni.  uhi  non  licuit  verhorum  ratione  graeca  lo- 
quutio  comparari  dcp'  r^fiegag  nivfiv.  Haec  enim,  ut  hene  in- 
tellexit  Toup.  ad  Suidam  T.  HI.  p.  495.  Lips.  significat  a  ma- 
iie  poculis  indulgere.  Conf.  Salmasius  ad  Vopisci  Florian.  6. 
Westerhov.  ad  Terent.  loc.  Lips.  in  Excurs.  ad  Tacit.  Ann.  14, 
2.  Vales.  ad  Plaut.  Asin.  4,  2,  16.  Cellar.  ad  Curt.  5,7,2. 
Sueton.  Dom.  21.  lavabat  de  dic  prandzbatqu^  ad  satietatem. 


206  DE. 

Forcellinu3  expllcat :  orto  iam  dle ,  mane ,  mature :  quod  fal- 
sum.     Alia  coUegit  Gesnerus  in  Thes.  p.  11. 

Apud  Hirtium  Bell.  Afr.  63.  in  salo  in  anchoris  ea  nocte 
commoratus.  quum  codd.  quldem  praeLerent  eadem,  Oudendorp. 
conieclt  ea  de  nocte.  At  nemo  ita  loquutus  est ,  neque  aliata 
exempla  halient  pronomen. 

Horat.  Epod.  13,  3.  rapiamus ,  amici,  occasionem  de  die. 
Qui  cum  Porphyrione  tempestiva  convivia  intelllgentes  mter- 
pretati  sunt  primo  mane,  vehementer  errant.  Sufficit  consu- 
mendi  notio.  Donatus  in  Terent  Ad.  5,  9,  8.  explicat :  re- 
pente,  neque  ante  praedictum  ,  nec  pridie  constitutum.  quasi  slt 
hoc  ipso  die.  Respexit  enim  ad  formam  de  tempore  coenare,  de 
qua  paullo  post. 

Cic.  Phii.  3 ,  34 ,  87.  cum  perditissimis  latronibus  non  solum 
de  die ,  sed  etiam  iii  diem  vivere.  de  quo  loco  longae  exstant 
expositlones.  Pleri*que  Graevius  persuasit,  verLi  vivcrc  du- 
plicem  esse  signlilcatum ,  voluptatlbus  indulgere  et  vitam  in- 
etituere.  At  nemo  umquam  dixlt  de  die  vivcrc  pro  de  medio  die 
coenare.  Nec  rectlus  Wernsdorfius  vertlt :  dafs  du  mit  den 
verworfensten  Strafsenrdubern  in  Liisten  lebst  von  Tages  yin- 
bruch.  rorcellinus  cum  Abraharao  interpretatur :  palam  omni- 
bus  videntlbus ,  pubblicamentc.  Equldem  video ,  Ciceronera 
lusisse  verbis  in  diem,  iisque  oppusulsse  de  die,  quod  esset  per 
diem.  Ceterum  Ernestlus  ad  Sueton.  Ner.  27.  observavlt,  non 
dici  de  medio  die,  sed  de  die  et  a  medio  die:  quare  recte  le- 
gi:  epulas  a  medio  die  ad  mediam  noctcm  protrahebat.  Caussa 
vero  cernltur  non  in  voc.  medio ,  quod  Horatius  quoque  addi- 
dit ,  sed  in  signlficatione  initii ,  inde  a  —  usque  ad. 

Cic.  ad  Q.  frat.  2,  1.  ext. /ac,  si  me  amas,  ut  consideratc 
diligenterque  naviges  de  mense  Decembri.  i.  e.  mense  Decem- 
hri.  Caes.  B.  clv.  1,  63.  quum  de  tertia  vigilia  Pctreius  atque 
Afranius  castra  movissent ,  repente  sese  ad  novisslmum  agmen 
ostendunt.  i.  e.  im  T  erlaiif  der  dritten  Stunde.  Non  bene  cx- 
f llcant :  tertia  vigilla  transacta,  post  tertiara  vlgilLam.  Becte 
Gronovius  ad  Liv.  9,  44,  11.  ante  tertiam  ^lgiliam  trans- 
actam.  Perraulta  excmpla  collegit  Drakenborch.  ad  Liv.  1.  c. 
et  bene  explicuit  ad  8,  23,  15.  Fetron.  45.  occidit  de  lucema 
equites. 

Ruddiraannns  2.  p.  290.  obserrat ,  de  cnm  minori  fere  tem- 
poris  specie ,  de  die ,  de  tertia  vigilia ,  raro  cum  maiorc ,  de 
mensc ,  iungi;  nec  dici  pesse  de  anno  proximo  venis ,  claruit 
de  olympiade  sexagesima :  sed  in  his  dominari  consuetudlnem, 
ut  aoB  feriade  ac  dc  tcrtia  vigilia^  it^  de  hora  tertia  profectus 


DE.  207 

est  dicatur.  lllud  ,  ei  verum  esset ,  ipsum  refragaretur  sen- 
tentiae  eorum,  qui  partem  temporis  consumptam  intellige^ant. 
Apud  Columcl.  2,  4,  9.  deinde  de  Aprili  medio  ^jsquc  in  solsti- 
tium  iterandi.  codd.  auctoritate  correctum  est  ab  Aprili. 

2.  Vulgaris  est  opinio,  de  significare  tempus,  post 
quod  aliquid  fiat.  Quod  probari  non  potest  nisi  in  iis, 
quae  cousequentiam  expriraunl  continuato  tractu.  Quum 
Plautus  Most.  3,2,8.  ait:  jion  bonus  somnns  est  de 
prundio:  dos  reddimus  niclit  gnt  ist  der  Sc/daf  gleich 
von  Tische  weg,  intelligeutes  eos ,  qui  de  prandio  dcce- 
dant.  Neque  aliter  in  formulis  diem  de  die  prospecla^ 
re,  diem  de  die  differre* 

Cic.  ad  Att.  12,  3.  velim  scire,  hodiene  statim  de  auctione 
aut  quo  die  venias.  Hic  et  verbum  venire  et  vocabulum  stalim 
explicationem  confirmant. 

Liv.  5,  48,  6.  interim  capitolinus  exercitus  —  diem  de  die 
prospectans ,  ecquod  auxilium  ab  dictatore  appareret.  25,  25,  4. 
quum  is  diem  de  die  differret  etc.  lustin.  2 ,  15  ,  6.  diem  de 
die  proferendo.  Aliter  diem  ex  die  exspectare  Cic.  ad  Att. 
7,  26. 

Formulam  de  die  in  diem,  von  Tag  su  Tag,  «x  Vulgata 
scripturae  «acrae  versione  in  usum  deductam  esse  notavit  Cel- 
larius  Antibar.  p.  192.  Cur.  post.  p.  294.  Noltenius  ut  he- 
braismi  notam  deleret,  attulit  Plin.  Hist.  n.  21,  1,  1.  flores 
vero  odoresque  de  die  in  diem  gignit.  et  Cyprian.  Ep.  3 ,  11. 
extr.  ut  omnes  sciant ,  schismatici  huius  et  haeretici  dolum  et 
praevaricationem  de  die  in  diem  evacuari.  In  Plinii  loco  vete- 
res  editienes  exhibent  verba  a  librariis  interpolata ;  Cyprianus 
autem  ex  Epigeorura  potius  rivulis  quam  ex  latinis  fontibus 
liausisse  videtur  Heusingero  in  Observat.  p.  465.  Saepe  li- 
hrarii  haec  suo  more  corruperunt,  sicuti  in  verbis  de  verbo 
ad  verbum:  de  quibus  Koltenius  p.  1427.  et  Goclenii  Analect. 
p.  396.  Cellar.  Cur.  post.  p.  349. 

Ad  tempus  male  referunt  Virgil.  Aen.  2,  662.  iamque  aderit 
tttulto  Priami  de  sanguine  Pyrrhus.  quasi  sit :  post  caedem  Pria- 
mi  et  Politae  filii.    In  aderit  inest  notio  veniendi. 

Barbari  dicuut  de  facto. 

8.  De  tempore  pro  tempore  in  nno  loco  Belli  iii- 
span.SS.  legitur:  ipse  detempore  coenavit.  quodwSchae- 
ferus  m  Glossar.  Liv.  p.  188.  idem  esse  dicit,  quod  de 
diecoenare,  Atrepugnat  ipsa  sententia  auctoris,  qua  di- 


208  DE. 

citnr   Scapula  coenasse   statim   apparata   coena.      Alia, 
sed  iusta  caussa  est  loquutionis  ex  tempore» 

III.  1.  Illa ,  quam  antea  illustravimus,  notio  dedu- 
cendi  propinquam  sibi  habet  in  re  persequenda  vel 
agenda.  Qiium  enim  de  aliqua  re  agimus,  alicunde  co- 
gitalionis  vel  oralionis  materiam  petimus,  aut  cogita- 
liouem  ad  certum  finem  ita  perducimus ,  ut  ex  aliquo 
loco  exeunles  decurrere  videamur.  Itaque  de  materiam 
et  caussam  rei  ageudae  indicat :  de  quo  iam  dictum  est 
Tom.  1.  p.  34.  ISotissima  sunt,  quae  ad  verba  cogj- 
tandi,  dicendi,  disserendi ,  narrandi  pertinent,  et  argu- 
meutum  indicant.  Alia  metaphora  Laliui  dicunt  snper^ 
Germaui  iiher.  In  de  quasi  per  campum  rei  dicendae 
vel  cognoscendae  descendimus.  A  significat  agenlem, 
de  rem  agendam.  Pliu.  Ep.  4,  7,  7.  credas  non  de 
puero  scripturny  sed  a  puero.  Charisius  p.  209.  at 
vero  de  ad  id  (referunt) ,  quod  Qraeci  tvsqI  dicunty 
qnasi  de  MarceUo  ,  ut  Cic.  de  amicitia  (l ,  1.)  Q.  Mu- 
tins  augur  multa  narrare  de  C.  Laelio  socero  suo  me- 
moriter  et  iucunde  solebat.     Conf.  Priscian.  p.  996. 

Cic.  de  Fin.  1,7,  22.  (Epicurus)  nihil  de  dividendo  ac  par- 
iiendo  docet.  Caes.  B.  gall.  7 ,  10.  ilaque  cohortatus  Aeduos  de 
supportando  commeatu ,  praemittit  ad  Boios,  qui  de  suo  adven- 
tu  doceant.  Sueton.  Caes.  9.  de  hac  significare  videtur  et  Ci- 
cero.  Sallust.  Cat.  51,  19.  de  timorc  supervacaneum  est  disse- 
rere.  ubi  Cort.  Curt.  4,8,  12.  Rhodii  et  Chii  de  praesidio 
querebantur.  Caes.  B.  g.  7,  55.  quum  —  de  statu  civitatis 
cognossent  Livaticum  Bibractc  ab  Aeduis  receptum  etc.  Horat. 
Carm.  4,7,  21.  quum  semel  occideris  et  de  te  splciidida  Minos 
fecerit  arbitria.  Cic.  ad  Att.  7,  2.  de  epistola :  erat  enim  de 
re  publica,  de  opinione.  de  Dir.  2,  1,  3.  tres  libri  perfccti 
sunt  de  natura  deorum.  Paullo  ante :  primus  est  enim  de  ron- 
temncnda  mortc.  de  Inv.  1,  20,  29.  quae  praeccpta  de  brevi- 
tate  sunt. 

Sallust.  Cat.  5,  9.  de  moribus  civitatis  tempus  admonuit. 
Caes.  B.  gall.  5,  41.  addunt  etiam  de  Sabini  morte.  Sallust. 
Cat.  4,3.  de  Catilinac  coniuratione  —  paucis  absolvam.  Ta- 
cit.  Hist.  4 ,  48.  ea  de  caede  quam  verissime  expediam.  vid. 
Cort.  ad  Sallust.  loc.  Sueton.  Tib.  17.  sed  de  cognomine  inter- 
cessit  Aug}'f'us.  Cic.  de  Orat.  2,  19,  83.  artificium  esse  hoc 
quoddam  non  dissimilc  cetcrorum ,  cuiutmodi  de  ipso  iure  civili 
hesterno  die  Crassus  componi  posse  dicebat.  Terent.  Ileaut. 
2,3,  22.  hic  de  nostris  verbis  crrat,    quac  hic  loquuti  aumus. 


DE.  209 

Plaut.  Most  3,  1,  26.  etiam  fatetur  de  hospite.  Sallnst.  Cat. 
45 ,  4.  multa  prius  de  salute  sua  Pomtinum  obtestatus.  Cic.  ad 
Fam.  1,  y»  3.  in  omni  actione  atque  administratione  reip.  flo^ 
ruissemus,  de  qua  ostendam  equidem  patdlo  post,  qui  sit  meua 
sensus  et  status.  Cornel.  Dat.  7,  1.  Scismas  —  de  defectione 
patris  detulit.  Similiter  dc  aliqua  re  polliceri  Liv.  1,  4T,  7. 
Cic.  p.  Planc.  42,  101. 

Huc  pertinent  etiam  verba  dissentire ,  atsentire.  Cic.  Phil.  2, 
15,  29.  de  summa  re  dissentientes.  vibi  vid.  Garaton.  Liv.  29, 
20,  1.  de  ceteris  Maximo  assensus ,  de  Scipionis  caussa  dissen- 
tit.    Dubitare  de  aliqua  re  Cic,  ad  Fam.  3,  10,  15. 

2.  Verba  activa  sentiendi,  iudicandi,  cognoscendi, 
postulandi  et  alia ,  quae  fere  accusativum  secum  ha- 
bent,  componmitur  cum  praepositione  de ,  quae  mate- 
riam  significat,  accusativo  non  apposilo.  Id  imprimis 
tum  fit,  quum  res  non  tota  simul  comprehenditur,  sed 
tractatur  separatim  per  singulas  partes:  quod  ahas  circa, 
Cf.  Held.  ad  Caes.  B.  civ.  1 ,  32.  Similiter  verba  neutra. 
Herzogius  ad  Sallust.  Cat.  3 ,  2.  comparat  graecum 
T(J  TtBQi.  Cognoscere  alicpiid  est  rem  ipsam  unam  et  to- 
tam  cognoscere,  sed  de  aliqua  re  cognoscere  partes  ad 
eam  pertineutes. 

Caes.  B.  gall.  5 ,  32.  posteaquam  ex  nocturno  fremitu  vigiliis- 
que  de  profectione  eorum  senserunt.  Cic.  ad  Fara.  4,  4 ,  7.  uno 
te  vicimus ,  quod  de  Marcelli,  collcgae  tni,  salute  paullo  ante 
quam  iu  cognovimus.  Ovid.  Trist.  1,9,  27.  de  comite  argolici 
postquam  cognovit  Orestae.  Caes.  B.  gall.  1 ,  35.  ut  —  grava- 
retur,  neque  de  communi  re  dicendum  sibi  et  cognoscendum  pu- 
taret.  Sallust.  Ing.  95 ,  3.  nisi  quod  de  uxore  potuit  honestiua 
consuli.  ubi  vid.  Cort. 

Sallust.  Cat.  47,  1.  dissimidare  de  coniuratione.  lug.  84,  3. 
de  ullo  negotio  abnuere  audebat.  ubi  vid.  Cortius.  Cat.  30,  6. 
si  quis  indicavisset  de  coniuratione.  Cic.  p.  Quint.  9,  33.  iudi- 
cium  esse  non  de  re  pecuniaria ,  sed  de  fama  fortunisque  P. 
Quintii  vides. 

Ita  etiam  verba  superioribus  illis  eimilia  certare  de  aliqua 
re  Cic,  Lael.  8,  28.  dimicare  p.  Arch.  11,  29.  pugnarc  Flor. 
1,  11,  5.  contendere  Cornel.  Arist.  1.  Ita  mereri  de  aliquo 
Cic.  p,  Mil,  34 ,  93. 

Terent.  Heaut.  4,  2,  4.  quod  de  argento  sperem,  nihil  est. 
Sic  gaudere,  dolere  de  aliqua  re ,  vide  infra.     De  aliqua  re  ca- 
verc  et    ab  aliqua    re  cavere   quo  difTerant,    docent    exempla 
II.  14 


210  DE. 

Caes.  B.   gall.  6,2.     Cic.    de  Lege  agr.  1,4,10.     Sucton. 
Caes.  8.     Sallast.  lug.  108.     Cic.  Verr.  2,  23,  55. 

5.  Hac  dicfione  boni  scriplores  saepe  iitnntur  ifa, 
iit,  quae  iam  aliis  verbis  expressa  sunt  ,  adiecfo  argu- 
menti  nomine  distinctius  designentur,  aut  ut  praeinisso 
rei  uomine  id ,  quod  de  ea  praedicetur,  addatur  per 
formam  accusativi  cum  infinitivo. 

Caes.  B.  civ.  2,  17.  quaeque  postea  acciderant ,  de  angu^tiis 
rei  frumerdariae  accepit.  1,  21.  quae  ignorubant,  de  L.  Domitii 
fuga  cognoscunt.  3,  58.  postquam  non  modo  hordcum  pabulum- 
que  omnibus  locis  herbacque  desectae,  sed  etiam  frondes  ex  ar- 
boribus  deficiebant,  —  conandvm  sibi  aliquid  Pompeius  de 
eruptione  existimavit.  Cic.  Brut.  45,  105.  quod  idem  dc  C, 
Coelio  dixerim  industriam  in  eo  summam  filissc.  15,  57.  72,  252. 
Tusc.  5,  20,  57.  de  hoc  homine  a  bonis  auctoribus  sic  scriptum 
accepimus ,  surnmam  fuisse  eius  in  victu  tempcrantiam.  ad  Att. 
9,  7.  dc  pace  idcm  ssntio  quod  tu  ,  simulationcm  esse  apcrtam. 
ia  Verr.  2,  71,  174.  4,  18,  28.  Lactant.  5,  l),  1.  de  suis  mo- 
ribus  meritisque  coniectant  abesse  iustiiiam. 
I  Interdum    ita    ponitur    nomen    cura   bac  praepositione ,     tit 

siraul  subiectum  sit  verbi,  quod  sequitur.     Cic.  in  Verr.  3,  33, 
76.  de  accessione  dubito ,   an  Apronio  ipsi  data  sit. 

4.  Nou  alia  est  ratio,  qua  verba  miltere.^  legare 
cura  hac  praepositioue  componuntur,  ut  indicetur  res, 
cuius  agendae  caussa  aliquis  millitur.  Quae  propius  ac- 
cedunt  ad  ipsam  caussae  notionem. 

"Cic.  de  GiT.  1,  13,  39.  Regulus  —  quum  de  captivis  commu- 
tandis  Romam  missus  csset  etc.  Coelius  ad  Cic.  8,8,  31.  rem, 
<?e  qua  misi^  velim  curae  habeas.  Brut.  90,  312.  dictatore  enim 
Sulla  legatus  ad  senatum  de  Rhodiorum  praemiis  venerat.  Caes. 
B.  gall.  2,  6.  qui  legati  de  puce  ad  Caesarem  vcncrant.  Tacit. 
Ann.  1,  22.  a<i  q.  1.  Wopkens.  in  Act.  soc.  Trai.  Tom.  2. 
p.  27.    Cf.  infrii  p.  212. 

5.  Nexus,  qiii  in  his  intercedit  inter  verbum  et  no- 
men  cum  praepositione  coniunctum,  in  aliis  abest.  Nam 
in  verbis  celare  alicpiem  de  alicjna  re  omini  polest  no- 
men  rei,  quam  ipsa  dissimulatio  tangif :  aut  qnum 
dico  facere  alicpiid  de  aliciua  re ,  id  proprie  significat 

facere  ex  alicpia  re:  sed  potest  etiam  esse  facere  ali- 
quid  sumpta  ex  aliqua  re  caussa  vel  occasione,  ob  ali- 
quam  rem,  pro  aliqua  re.  Jgitur  ut  rafionera,  qua 
actio  regitur,  indiceut,  Graeci  ab  amplecteado  dicunt 


DE.  211 

n£Qt  (vid.  Stallbanm.  ad  Plat.  Menon.  p.  105.),  Germani 
a  convertcndo  m  Ilinsicht ,  Latini  contrario  modo  a 
dediicendo  appeliant  de,  quod  est  von  wo  her ,  et  poni- 
tur  pi'o  qjiod  attinet  ad,  in  BetrejJ.  Similiter  Germani 
von  wegen.  Hoc  modo  saepe  exprimitur  vis  genitivi. 
Nam  quod  ad  aliquam  rem  attinet,  eius  esse  potest  pars 
aut  pendet  ex  ea.  Nec  refert,  utrum  accusativus  adii- 
ciatur,  an  absoluto  usxi  ponatur  verbura.  Sunt  vero 
loquutiones,  in  quibus  deductionis  notio  pressius  teneri 
possit :  veluti  Quinctil.  8,2,  19.  quidani  —  de  figuris 
idem  pitium  consequiintur.  quod  explicare  licet  exjigu- 
ris,parte  figurarum.  Atque  hoc  modo  fit,  ut  multaliuius 
generis  exempla  eliam  ad  rationem  supra  expositam  re- 
ierri  possinl. 

Caes.  B.  gall.  5 ,  27.  neque  id ,  quod  feccrit  de  oppugnaiione 
castroru7n,  aut  iudicio  aut  voluntaie  sua  fecisse.  Sallust.  Cat. 
50,  3.  refert,  quid  de  his  Jieri  placcat,  qui  in  custodiam  tra- 
diti  erant.  cf.  Cic.  ad  Fara.  14,  1,7.  de  Leg.  3,  1,  2.  sicut 
de  religionum  lege  fecisti.  ubi  Davisius  temere  scripiit  in  relig. 
lege.  Terent.  Heaut.  2,  2,  1.  se  mihi  secnndae  res  de  amore 
meo  essent,  ium  dudum,  scio,  venissct.  Caes.  B.  gall.  6,  19.  de 
morte  si  res  in  suspicionem  venit.  cf.  Held.  ad  5  ,  27.  Herzo- 
gius  ad  Sallust.  Cat.  45.  varia  exempla  miscuit. 

Cic.  ad  Fara.  1 ,  1 ,  6.  Hortensii  et  mea  et  Lucidli  sententia 
cedit  religioni  de  exercitu.  Caes.  B.  gall.  6,  36.  diffidins  de 
numero  dicrum  Caesarem  Jtdem  servaturum.  Cic.  ad  Att.  9,  9. 
recte  non  credis  de  numero  miliium.  Lir.  3,  60,  4.  postquam 
concessum  propemodum  de  vicioria  credebant.  6,  42,  11.  conces- 
sum  ab  nobilitate  de  consule  plebeio.  ubi  vid.  Drakenb.  pr. 
Rosc.  Ara.  40,  118.  num  videtur  —  iste  discipulus  magistro 
tantulum  de  arte  concedere?    Verr.  2,  40,  108. 

Plaut.  Merc.  3,  2,  22.  de  lanijicio  neminem  metuo,  una  aetatc 
quae  sit.  Pseud.  1,  1,  121.  de  istac  re  in  oculum  utrumvis  con- 
quiescito.  Cic.  ad  Fam.  1 ,  9,  11.  neque  de  monimeniis  meis 
ab  iis  adiuius  es ,  a  quibus  debuisti,  neque  de  vi  nefaria,  qua 
cum  fratre  eram  domo  expulsus.  Qulnctil.  Declam.  2,  13.  exi- 
guum  argumentum,  noverca,  de  magnafacilitate  fecisti.  Ovid. 
Fast.  4  ,  581.  solem  de  virgine  rapta  consule, 

Terent.  Hec.  3,  3,  31.  ceterum  de  reducenda  idfacias,  quod 
in  rem  sit  tuam.  Liv.  36,  31,  9.  si  qua  haberent,  de  qvibus  aut 
recusare  aut  in  posierum  caveri  sibi  vellent,  Corlnthum  ad  se 
venircnt.  Terent.  Eun.  3,1,  44.  ptirgon''  ego  r.ie  de  istacThai- 
dil    Piaut.  Epid.  5,  2,  41.  quomodo  me  ludifecisti  de  illu  con~ 

14  ♦ 


212  DE. 

ductlcia  fidieinaJ  Caa,  2,  6,  20.  Je  istaeCasina  huio  nostro  dH- 
lico  gratiam  facias. 

Flaut.  Most.  3,  1,  40.  spe»  est  de  argento.  i.  e.  argenti. 
Cic.  p.  Sext.  33,  72.  quae  etiam  collegac  eius  moderatio  est 
de  me. 

Plaut.  Amph.  2,2,  169.  illud  non  placct  principium  de  oscu- 
lo.  Cic,  p.  Domo  18,  47.  collegia,  quae  coeant  de  hominum 
locupletissiTnorum  bonis.  An  Tero  ipse  Cicero  alibi  ita  loquu- 
tu8  sit,  dubito.    Varro  de  Re  r.  3,  2,  3.  vide  infra  V.  1. 

6.  Hoc  eodem  modo  adiectiva,  quae  alias  genitivum 
assumunt,  per  de  cum  nominibus  coniunguntur. 

Cic.  ad  Att.  2,  24.  his  de  rebus  conscium  esse  Pisonem.  Sal- 
lust.  de  Rep.  ord.  2,  1,  1.  quum  —  neque  de  futuro  quisquam 
sati»  callidu»  satisque  prudens  sit. 

7.  Rarior  est  et  a  Graecis  acceptus  usus,  quo  ad- 
iectiva  cum  nominibus,  quae  conditionis  rationem  indi- 
cant,  per  hanc  Tocem  componuntur.  Graeci  dicunt 
Kar«:   Kuxa  yv(6^av  l8Qi.g  Soph.  Oed.  R.  1086. 

Flaut.  Men.  5,  5,  83.  modestior  nunc  quidem  est  de  verbis. 
i.  e.  ad  verba  quod  attinet. 

8.  Breviata  oratione  saepe  ita  de  ponitur,  ut  ver- 
bura  dicendi  vel  agendi  intelligatur.  Quo  idem  sensus 
exsistit,  quem  reddas  verbis  <y7/o<:Z  attinet  ad ,  germani- 
cis  von  wegea,  in  Hinsic/it ,  n>as  anlangt.  Atque,  ut 
fit  in  ellipticis  dictionibus,  verba  haec  per  se  constant, 
saepe  commate  distinguenda.  Praeraittuntur  enim  reli- 
quis,  in  transitu  ad  abam  rem  commemorandam.  Qua 
forma  Cicero  utitur  frequenter  in  epistolis,  Varro  in  li- 
bris  de  re  rustica:  saepe  etiam  Caesar  et  alii.  Prae  ce" 
teris  insignis  videtur  esse  formula  de  me ,  de  te. 

Plaut.  Rud.  2,  7  (8),  3.  de  illo  vidulo,  si  sapias ,  sapias. 
Terent.  Andr.  3,  4,  46.  de  uxore,  ita  ut  possedi,  ni  mutat 
Chremes.  i.  e.  de  uxore  ut  dicara.  Quod  per  ellipsin  Ad.  2,  1, 
50.  de  argento  somnium.  id  verbo  exprcssit  poeta  Heaut. 4,2,4. 
quod  de  argento  sperem ,  nihil  est.  vid.  Rulinken.  ad  h.  I. 

Varro  de  Re  r.  1,  59,  1.  de  pomis ,  condltiva  mala  stru- 
thca  —  servari  recte  putant.  2,2,3.  de  forma ,  ovcni  esse 
oportet  corporc  amplo.  2,  9,  11.  Cic.  ad  Att.  9,  12.  de  Dio- 
nifsio,  sjim  admiratus.  2,  17,  3.  de  rationibus  rcfercndis ,  nott 
erat  incommodum  te  nullnm  referre.  ubi  Cort.  ad  Att.  9,9.  de 
teptentrione ,  plane  ita    est.    12,  43.  de  Othone  diffido  fortasse. 


DE.  215 

quia  cupio.  0,7.  de  trlumphOf  tihi  assenUor,  10,  1.  de  pace, 
tdem  sentio  quod  tu,  simulationem  esse  apertam.  14,  1,  7.  de 
familia,  quomodo  placuisse  amicis  scribis,  faciemus.  Similiter 
in  forraulis  de  cetero ,  de  reliquis,  quas  vide  infra. 

Cic.  ad  Fam.  3,  12,  3.  de  me  avtem  suscipe  paullisper  meas 
partes.  Propert.  2 ,  8,  (14,^  29.  de  me  mi  certe  poteris  formosa 
videri.  Martial.  1 ,  19 ,  5.  de  nobis  facile  est :  scelus  est  iugu- 
lare  falernum.  Cic.  de  Orat.  2,8,  33.  atque  utinam  —  pos-* 
sim  vobis  exponere.  Sed  de  me  vldero.  i.  e.  quantum  in  me  est, 
a  mea  parte. 

Cic.  de  OiT.  1,  15,  47.  de  benivolentia  outeiR,  quam  guisque 
habeat  erga  nos ,  primum  illud  est  in  ofjicio  etc.  ubi  Heusinger. 
3 ,  2 ,  9.  de  quo  alterum  potest  habere  dubitationem ,  —  alterum 
dubitari  non  potest.  iibi  rid.  Heus.  de  Fin.  4,  5,  12.  in  hac 
Tatione  tota  de  maximis  fere  rebus  Stoici  illos  sequuti  eunt. 
Terent.  Hec.  2,  1,  36.  de  te  quidem,  satis  scio,  peccando  detri- 
menti  nil  fieri  potest.  i.  e.  tu,  satis  scio,  peior  fieri  non  potes. 
Propert.  2,  32,  21.  (23,  71.)  sed  de  me,  minus  est.  i.  e.  me 
quod  attinet.  ubi  cf.  Burm.  Sciopp.  Susp.  Lect.  5 ,  24.  Graeci 
quoque  tcbqI  ita  absolute  ponunt.  vid,  Heindorf.  ad  Flat. 
Phaedr.  65.     Bremi  ad  Demosth.  Olyntli.  1.  p.  210.  Schaef. 

Cornel.  Them.  9,  4.  ea  autem  rogo ,  ut  de  his  rebiis,  quas 
tecum  colloqui  volo,  annum  mihi  temporis  des.  Quae  nerao  ex- 
plicuit.  Nam  ctiamsi  recte  dicatur  loqui  aliquid,  numquam 
tamen  cum  aliquo  aliquid  colloqui. 

Alia  ellipseos  exempla  haec  simt:  Cic.  de  Divin.  1,  27,  57. 
unum  (somnium)  de  Simonide  (agens).  ad  Frat.  2,  13.  me  ma- 
gis  de  Dionysio  delectat.  int.  librum  de  Dionysio  scriptum. 
vid.  Victorii  Var.  Lect.  32 ,  19.  cf.  infra  V.  9.  Liv.  45,  14, 8. 
de  altero  Masinissae  filio  Misagene  Utterae  allatae  sunt.  10,  8, 1. 
tamquam  integra  sit  causse  patriciorum  de  sacerdotiis.  Sueton. 
Caes.  34.  appellatis  de  republica  patribus. 

lurisconsulti  in  formulis  suis  breves  fuerunt  sem- 
per.  Alque  ex  eorum  consuetudine  in  coramuuemusum 
transierunt  ea  orania,  quae  crimina  et  actionum  argu- 
menta  designabant.  Hinc  dicebatur  de  crimine  alicjuo 
condemnari :  quod  Zumptius  in  Gramm.  n.  446.  com- 
mutatione  genitivi  et  praepositionis  explicandura  arbi- 
tratur.  Quam  opinionem  si  probaverimus,  magnu  ta- 
men  obscuritas  manebit  isti  genitivo,  in  quo  exponen- 
do  gramraatici  admodum  dissentiunt.  Nam  aut  substi- 
tuunt  nomine  vel  crimine  (vid.  Rarashorn.  Gram.  p.  188.), 
aut  significationem  existimant  esse  caussalem  (vid.  "WuU- 


214  DE. 

ner.  de  Casib.  p.  34.)  aut  ad  corapensationis  nescio 
quera  modura  (vid.  Bernhardi  Syutax.  p.  178.)  referuut. 
Quo  vero  modo  verba  condemnare  aliquem  de  allqua 
re,  accusare  de  aiiqiia  re,  reus  de  vi,  et  quae  sunt 
huius  generis,  intelligantur,  Cicero  monstrat,  quum 
Philipp.  2,  23, '50.  Licinium  Denticulam  appellat  de 
alea  condemnatumy  sed  paullo  post  lege,  quae  est  de 
alea,  condemnatum.  Qua  enim  ratione  lex  esse  po- 
test  de  alea,  eadem  etiam  conderanatio  de  alea.  Haec 
contrahuntur.  Et  quum  Cic.  p.  Rosc.  Am.  32,  90.  ait : 
de  veneficiis  accusabant ,  est  accusabant  accusatione, 
quae  est  de  veneficiis.  Sic  Coel.  ad  Cic.  8,  8,2.  Tuc- 
cium  —  reum  lege  plotia  de  vi  fecit.  i.  e.  quae  est 
de  vi.  Sed  contrucla  oratione  p.  Sext.  35,  75.  Sex- 
tius ,  is  y  qui  est  de  vi  reus.  i,  e.  in  actione  de  vi. 

Quinctil.  4,  2,  30.  qui  cynicum  apud  censores  Teum  de  mori- 
hus  facit  ? 

Latinalingna  qaoniamplurimas  notionuminter  seconne- 
xarum  relatioues  casibus  indicat,  nec  facile  duo  substanliva 
praeposilionibus  coniungit  simpliciter,  etiam  in  de  rara 
sunt  huius  generis  exerapla,  quae  aut  a  brevitate  caussam 
habent ,  aut  ad  eum  posterioris  aetatis  usum  referri 
possunt,  quo  genitivus  etiam  praeposiliouibus  circura- 
scribebatur,  de  qua  re  dixi  p.  202.  IUud  vero  genus  usi- 
tatum  erat  iam  antiquis  scriptoribus,  et  maxime  in  no- 
minibus,  quae  a  verbis  deducuntur. 

Cic.  in  Verr.  1,8,  22.  pluribus  verbis  vobiscum  agere  coegit 
non  timor  mcus  de  vestrafide,  aed  spcs  illoriim  nova.  p.  Mil. 
S5,  98.  jion  solum  fama  iam  de  illo ,  sed  etiam  laetitia  pera- 
gravit.  ad  Fam.  11 ,  2.  maxim»  de  vobis  iimore  afficiuntur 
amici  nostri.  in  Verr.  3,  12,  29.  ut  intclligatis  —  cuiusmodi 
istius  de  cohorte  recuperatores  existimati  sint.  Sueton,  Caes.  53. 
urgentibus  de  Pharnacc  nuntiis.  cf.  c.  57.  Aug.  55.  etiam 
sparsos  de  se  in  curia  famosos  libellos  ncc  expinvit  nec  magna 
cura  redarguit  Cic.  ad  Tusc.  1,  22,  53.  a  me  autem  posila  cst 
in  sexto  libro  de  rc  publica.  Brut.  8 ,  31.  philosophia,  non  illa 
de  natura  ,  quae  fuerat  antiquior ,  sed  haec,  in  qua  de  bonis 
rebus  et  malis  —  disputatur. 

IV.  1.  Propriam  vim  verbi  in  iis  agnoscimus,  in 
quibus  signiticat  secundum.  Nara  quod  de  aliqua  re  fit, 
ex  ea  deducitur,  eiusque  modura  sequitur  et  decurrit 
quusi  pcr  regioncm  eius.     Seqiiendi  uotionem  Germani 


DE.  215 

tenenl  in  vcrbo  nachy  Graeci  exilnm  in  c%o;  V.  gr.  «tio 
^v^itxaxiag  avTovonoi  Thucyd.  7 ,  57.  Huc  perlinent  for- 
mulae  de  senteiiUa  allcuius,  i.  e.  nacJi  eines  Meimuig^ 
de  consilio ,  de  voliintate ,  de  exemplo ,  de  more ,  de 
compacto ,  nach  T^erabredung,  De  ablativo  simpliciter 
posilo  vid.  Corlius  ad  Cic.  Epist.  4,1,  11.  Quae  ex  his 
etiain  praeposilionern  ex  admittunt,  originis ,  unde  quid 
proveniat,  ralionem  raagis  efierunt:  quamquam  saepe 
promiscue.usurpaatur. 

<'"^"'  Plaiit.  Bacch.  4,  9,  115.  fecisse  dicas  de  mea  sententia.     Capt. 

'  '  •  Prol.  48.  Cic.  p.  Rosc.  Am.  10,  27.  de  amicorum  cognatorum- 
qtte  sententia  Romam  confugit.  de  Fin.  2,  31,  101.  quaero^  au- 
tem  ,  quid  sit ,  qnod  —  sanciat ,  ut  Amynomaclius  ct  Timocrates 
hcredes   sui    de   Hermarchi   sententia   dent,    quod  satis  sit  etc. 

,.,:,,  Ita  de  senaius  scnteniia  Cic.  de  Div.  1,  2,  4.  de  consilii  sentcntia 

Ciqero    eaepe:    ad  Att.  4,2.    in  Verr.  5,  21,  53.     Plin.  Hist. 

,..:,   JB,  38,  5,  4,  11.    Sueton.  Tib.  18.   Cic.  ad  Att.  4,  2.   tum  M. 

' ':,  ^,LuQuUus  deomnium  collegarum  sententia  respondit.  de  QfF.  3, 
20 ,  89.  ut  res  nummaria  ric  communi  sententia  constitueretur. 
Alia  iniilta  Schorus  Phras.    p.  96.     Cic.   p.  Coel.   29,  68.     de 

^■'-' ■  suorum  propinquorum  —  sententia  atque  auctoritate  fecisse. 
'Hac  auctoritatis  significatione  etiain  Tusc.  2,  14,  34.  Cretum 
leges,  quas  sive  lupiter  sive  Minos  saniit  de  lovis  quidem 
sententia. 

Terent.  Phorin.  3  ,  1 ,  16.  id  aiebat  de  eius  consilio  velle  sese 
fnccrc.     Cic.  ad  Fani.  12,  3.   de  mc  quidem  non  dubitanter  (di- 

•'■^'■'xit),  quin    omnia  de   meo   consilio  et  vos  fecissetis    et   Canutius 

''    faceret.    ad  Att.  6,3.    Q.  Cicero  puer  lcgit  —  epistolarn  inscri-' 

'"  ptam  patri  suo.  Solet  enim  aperire ,  idquc  de  meo  consilio.  i.  c. 
ex  mea  voluntate.  Caes.  B.  gatl.  8,  54.  de  voltmtate  adversa- 
riorvm  suorum.  B.  civ.  3,  4.  Cic.  ad  Att.  4,  2.  med.  Plaut. 
Most.  3,2,  86.  de  exemplo  meo  ipse  aedificato. 

Virgil.  Aen.  11 ,  142.  de  more  vetusto  funcreas  rapvere  faces. 
Lucan.  1,  584.  ubi  Coi-t.  Orid.  Met.  12, 11.  hic  patrio  de  more  lovi 
quum  sacra  parassct.  Xivg.  Aen.  10,  831.  tcrra  sublevat  ipsum, 
sanguine  turpantem  comtos  de  more  capillos.  7,  357.  Sueton. 
Galb.  18.  castrensem  sellam  dc  more  positam  pro  tribunali  etc. 
Tit.  5.  Plin.  Hist.  n.  7,  39,  31.  fores  percuti  de  morc  a  lictore 
vetuit.  Plin.  Pan.  5,  3.  tibi  adscendenti  de  more  Capitolium  — 
civium  clamor  ut  iam  principi  occurrit.  addidit  illaverba,  neTra- 
ianus  ipse  captasse  viderctur  occasionera.  Cicero  non  ita  di- 
cit,   sed  more.     Ovid.  Fast.  6,  121.  619,  2,  361. 

Plaut.  Capt.  S,  1,  24.    scjut  extemplo  rcm  dc  compacto  gcri. 


216  DE. 

quod  ▼.  29.  eompacto.  Pseud.  1,5,  126.  de  eompacto  faciunt 
consutis  dolis.  Lingiua  in  Lection.  Plaut.  p.  66.  adTerbium 
esse  censet. 

In  Tcrbis  de  opinione  potins  intelligas  sumptum  ex  opi- 
nione.  Plaut.  Rud.  4,4,  48.  hic  nisi  de  opinione  certum  nihil 
dico  tibi.  Quem  usura  negg^vit  Wolfius ,  quum  in  Ephemer. 
lenens.  a.  1791.  115.  p.  561.  reprehenderet  Terba  Ruhnkenii; 
ut  —  plurium  etiam  verborum  lacunas  de  coniectura  suppleret. 

2.  Peculiaris  est  forma  vocare  de  aliqiio  nomine, 
Ea  non  potest  comparari  cum  iis  ,  quae  supra  posuimus, 
nomen  liahere  de  aliqna  re,  nomtn  facere.  Neque  cum 
aliis  dixerim  abundare  praepositionem.  Intelligitur 
enim  non  ipsum  nomen,  sed  exeraplum  eius:  nac/i  ei- 
nem.  JSamen  nennen, 

Lucret.  6,  909.  quem  magneta  vocant  patrio  de  nomine 
Gracci.  Ovid.  Fast.  8,  77.  patrioque  vocat  de  nomine  mensem. 
Sed  antea  v.  76.  primus  de  patrio  nomine  mcnsis  eat.  non  est 
incipiat  a  patrio  nomine,  sed  primus  eit  mensis,  appellatus  de 
patrio  nomine, 

V.  1.  Caussam  hac  praepositione  declarari,  omnes 
grammatici  affirraant.  Sed  errant,  si  originem  et  proxi- 
mam  caussam  intelligunt ,  eamque  ad  omnium  scripto- 
rum  usum  referunt.  Z)e  non  ipsam  caussam  significat, 
sed  deductionem  ex  caussa  faciendara.  Atque  in  hac 
quaestione  distinguere  licet  ti'iplex  genus  caussae:  ob 
quam,  per  quam^  ex  qua.  Primum  veteres  Latini 
caussam  agenlem  distinguunt  a  caussa  commovente,  et 
hanc  per  de ,  illam  per  a  vel  ablativo  simplici  expri- 
munt.  Nam  quum  dico  hac  de  caussa,  intelligo  rera, 
ob  qiiara  aliquid  factum  sit.  Est  igitur  propter ,  von 
wegen.  Ac  saepe  ita  rem  tamquam  fontem  actionis  de- 
signamus. 

Clc.  ad  Att.  7,  7.  nam  id  nisi  gravi  de  caussa  non  fecisset. 
Liv.  45,  23,  6.  qui  de  quacumque  caussa  tum  aspernati  nostra 
auxilia  estis.  Coel.  ad  Cic.  8,  15,  6.  adeo  quod  lutemelii  in 
armis  sunt ,  neque  de  magna  caussa.  de  Orat.  1,  41,  186.  Ma- 
nut.  ad  Cic.  Epist.  fam.  9,  6.  Cortius  ad  Saliust.  Cat.  37,  5. 
Cic.  p.  Rosc.  Com.  4,  12.  de  quo  nomine  ad  arbitrum  adiistij 
de  eo  ad  iudicium  venisti. 

Varro  de  Re  r.  3,  2,  3.  avea  —  quas  mihi  apposuisti  —  ad 
lacum  Velini  eunti  de  controversia  Intcramnatium  et  Ueatino- 
rum,  cf.  p.  26.    Curt.  10 ,  5 ,  13.  non  de  regno  Asiac ,    sed  de 


DE.  217 

rege  ipsi$  tangulnem  csse  fundendum.  Ovld.  Fast.  6,  76.  «ne- 
cus  est ,  de  quo  solUcitamur ,  honor.  Propert.  1,5,  26.  quum 
cito  de  tanto  nomine  rumor  eris.  i.  e.  propterea  quod  tantura 
tibi  git  nomen.  Terent.  Eun.  3,2,3.  ecquid  nos  amas  de  fidi- 
cina  isthac?  i.  e.  propter. 

Cic.  Somn.  Scip.  1.  ut  cubitum  discessimus,  me  et  de  via,  et 
qui  ad  multam  noctcm  vigilassem ,  artior ,  quam  solebat,  somnus 
complexus  est.  eed  vide  n.  5. 

Cic.  ad  Att.  11 ,  3.  provide ,  ne  quid  ei  desit ,  de  qua  scis  me 
miserrimum  esse.  in  Verr.  1,  30,  76.  flebat  uterque  non  de  suo 
supplicio ,  sed  pater  de  filii  morte ,  de  patris  filius. 

Saepissime  usurpant  pracpositionem  hoc  sensu  Tertullianua 
et  alii  scriptores  aevi  infirai.  Venant.  Fortunat.  Hym.  de  Re- 
6urr.  110.  una  corona  tibi  de  te  tribuatur  ab  alto,  altera  de  pa~ 
pulo  vernet  adepta  tuo, 

2.  Eiustlem  rationis  est  caussa,  quae  non  proxlraa, 
SQcl,  ut  ita  dicara,  caussa  caussae,  ut  aliquid  fiat,  ante- 
cedens  vel  intercedens  efficiat.  Ceres  apud  Ovidium 
Fasl.  4,  587.  quura  dicit:  si  memor  es  ^  de  qno  mi/u  sit 
Proserpina  nata.  intelligilur  de  quo  a  me  nata.  Et 
apud  eumdem  1,  162.  si  legilur  de  love  crimeti  hahety 
Callisto  dicitur  per  lovem  incidisse  in  criraen :  sin  coi*- 
rigilur  ex  nonnuUis  codd.  a  love,  auctor  est  lupiter. 

S.  Hoc  modo  dictio  oritur,  qua  liberi  de  aliquo  et 
de  aliqna  nati  dicuntur  pro  ex  aliqua. 

Ovid.  Fast.  4,  54.  Ilia  cum  Lauso  de  Numitore  saii.  Sueton. 
Aug.  17.  etiam  de  Clcopatra  liberis  inter  heredes  nuncupatis. 
Caes.  52.  non  esse  Caesaris  filium,  qiiem  de  Cleopatra  dicant. 
ubi  alii  correxerunt:  quem  Clcopatra  dicat.  Vid.  Misc.  01»- 
eerv.  T.  9.  p.  331.  Aliter  Priap.  1,  4.  nec  quae  de  patrio  ver~ 
tice  nata  dea  est.  i.  e.  ex  patris  capite.  Flor.  1,  18,  19.  cui 
(Herculi)  tot  caesa  hostium  capita  de  sanguine  suo  re- 
nascuntur. 

4.  Hinc  dicitur  <Ze  proper,  quando  intelligitur  id, 
unde  aliquid  exierit,  aut  unde  aliquid  capiatur. 

Ovid.  Fast.  3 ,  233.  quod  erat  de  me  feliciter  Ilia  mater. 
i.  e.  per  me.  Hygin.  Fab.  66.  Laio  ab  Apolline  erat  re- 
sponsum,  de  filii  sui  manu  mortem  ut  caveret.  Caes.  de 
B.  gall.  8,  24.  ne  quod  simile  incommodum  accideret  de  in- 
cursione  barbarorum  ac  superiore  aestate  Tergestinis  accidis- 
set.  alii  librarii  scripserunt  accideret  decursione  barbarorum,  8^ 


218  DE. 

30.  ne  de  detrimento  aut  timore  provinciae  Tnafrna  infamia  per- 
ditomm  hominum  caperetur.     Sed  vide  p.  190. 

Nemes.  Cjneg.  16.  qiiis  iwn  Semelen  igncmrjue  iugalem  leta- 
lemque  simul  novit  dc  pellicis  astu.  coniungp :  letalcm  dc  astu 
pellicis.  Vulgo  interponitiir  comma.  SUitius  Theb.  4,  72. 
trunca  vident  de  vulncre  multo  comua. 

Tcrent.  Ad.  5,3,  30.  quod  hinc  accesserit ,  id  dc  lucro  pu- 
iato  esse  omne.  Snpra  p.  200.  posuimus  forraulara  de  lucro  vivcre. 
Pri.jp.  40,  2.  quae ,  puto ,  de  quaestu  libera  facta  sua  est.  In- 
telligitur  ex  lucro  desumptum. 

In    his  muUa   sunt,    quae    regunlur   ralione  verbi. 
Sic  solatiuin  cle  uliqua  re  irlhuert, 

Apulei.  Met.  4.  p.  145,  25.  tam  periculosis  laboribus  sola- 
tium  dc  tam  sera  rcfectione  tribucsl  3.  p.  132,  35.  iiostrae  — • 
soUludini  de  vindicta  solaiium  date, 

5.  Denique  quae  caussa  continet  origitrem  rei  vel 
condilionis ,  ea  polest  Iioc  mcdo  exprimi,  ut  rera  a 
fontealiquo  suo  deductam,  sive  eam  ex  aliqua  re  pende- 
re  dicamus.  Haec  cum  iis  donveniunt,  quibus  materies 
significalur.  Nam  quod  dicitur  clolere  aliqua  re,  ubi 
praeposilionem  adiicimus,  esse  potest  et  dolorem  sentire 
ex  argumento  alicuius  rei ,  iiber  eine  Sac/ie  Sclimerz 
jiUilen,  et  ex  aliqua  re  ipsa,  per  aliquam  rem,  ^'o/z.  einer 
Sac/ie.  Adiectiva,  quae  conditionem  designant,  cum  no- 
minibus  caussae  coniunguntur  a  poetis  et  a  recentiori- 
bus  scriptoribus. 

Terent.  Ad.  2,2,  44.  lactu?  est  de  amica.  quod  es?e  pofest 
ubcr  et  dtirch:  utrumque  inest  in  verbo  von  wegen.  Prudent. 
Cathera.  hymn.  5,  131.  tcrris  domini  de  cruce  tristibus  maior 
sole  novurn  restitucns  diem. 

Cic.  ad  Att.  12,  1.  de  Atticae  febricula  scilicct  valde  dolui. 
6,  6.  de  Ilortcnsio  te  certo  scio  dolere.  Ovid.  Trist.  4,  10,  84. 
Horat.  Epist.  1 ,  14 ,  4.  Sed  diversa  haec :  Plaut.  Truc.  2, 
8,  2.  mihi  de  vento  miserae  condoluit  caput.  Cic.  Phil.  1,  5, 
12.  quunique  dc  via  languerem.  Acad.  1,  1,1.  nisi  de  via  fci- 
sus  csset.  Plaut.  Ps.  2,2,  66.  nam  ut  lassus  veni  de  via,  me 
volo  curare.  Cic.  ad  Fain.  12,  26,  9.  non  minus  me  de  illius 
re  laborare  quam  ipsum  de  sua.  cf.  Garatnn.  ad  Cic.  Phil.  1.  1. 

Plaut.   Cas.  2,   8,   63.    de    laborc  pectus  tundit.    i.  e.   prae 
dolore. 

Valer.  Fl.   6,  65.    Dathin  achamcniac    gravior    dc    vulnere 


DE.  219 

pugnae  misit  in  arma  Daraps.  quod  Vellelus  2,  55.  gravis 
tulnere.  Piin.  Hist.  n.  28 ,  4 ,  12.  cotem  —  subiedam  ignari 
cervicalibus ,  de  venejicio  deficientis  evocare  indicium.  Ovid. 
Trist.  3,3,  82.  deque  tiiis  lacrimis  humida  serta  dato.  Met. 
10 ,  49.  incessit  passu  de  vulnere  tardo. 

Tacit.  Hist.  1 ,  34.  facilius  de  odio  creditur. 

Apulei.  Met.  8.  p.  204,  29.  Thrasyllut  vero  praeceps  alioquin 
et  de  ipso  nomine  temerarius.  Oudendoi'p.  qui  haec  p.  528.  de- 
fendit,  explicat:  temerarius  nomine  ipso  eum  stimulante. 
Potest  etiam  ex  usu  recentioris  aevi  esse :  a  parte  nominis. 

6.  Haec  varia  caiissae  notio  est,  qua  componuntur 
formulae  quaedara:  de  industria,  quod  etiam  ex  indu- 
sLria  et  ob  indusLriam  diciLur,  atque  uoa  solura  de  in- 
tentione  anirai,  sed  etiani  de  cousilio:  de  ni/iilo.  i.  e. 
um  nic/iis  willen. 

Plaut.  Asin.  1,  3,  59.  quod  ego  iusseram,  quod  volueram,  fa~ 
ciebatis:  quod  nolcbam  ac  vetticram ,  de  industria  fugiebatis. 
Cic.  de  Fin.  4,  1,  2.  obscura,  inquit ,  quaedam  esse  confttcor : 
nec  tamen  ab  illis  ita  dicuntur  de  industria:  sed  inest  in  rebua 
ipsis  obscuritas.  Orat.  44,  151.  ubi  etiam  de  industria  id  fa- 
eiendum  fuit.  Opponitur  natura.  Cic.  de  Off.  1,  30,  108. 
erat  in  L.  Crasso  et  in  L.  Philippo  multus  lepos,  maior  ctiam 
magisque  de  industria  in  C.  Caesare.  Terent.  Andr.  4,4,  55. 
panllum  interesse  censes,  ex  animo ,  ttt  fert  naiura,  facias ,  an 
de  industria.  i.  e.  iitrum  facias  animo  indulgens  et  naturam 
ducem  sequens ,  an  consilio  adhiLito ,  etiam  contra  animum. 
Ciu-t.  8,  10,  24.  a  meridie  velut  de  industria  rupes  praealtas 
admolita  natura  est.  Vellei.  Pat.  1,2,1.  de  industria  rixam 
ciens.  Curt.  6,  1,  9.  velut  de  industria  intcr  fortissimos  viros 
certamen  aequante  fortuna.  Plaut.  Aul.  3,  2,  5.  homo  nullus 
est  —  cui  ego  de  industria  amplius  malc  plus  lubens  faxim. 
Liv.  4,  58,  12.  eam  (plebem)  de  industria  vexandam  militia 
irucidandamque  hostibusque  obiici.  De  LiTii  usu  vid.  Drakenb. 
ad8,38,4. 

Plaut.  Curc.  4,  1,  17.  qui  alteri  de  nihilo  avdacter  dicunt  con~ 
tumcliam.  Truc.  4,  2,  50.  dc  nihilo  illi  cst  irasci,  quae  tc  non 
fiocci  facit.  Terent.  Hec.  5,1,1.  non  hoc  de  nihilo  est ,  quod 
Lachcs  me  nunc  conventam  esse  expetit.  Propert.  2,  3,  16. 
710U  sum  de  nihilo  blandus  amator  ego.  Liv.  34,  61,  12.  mali 
rem  eiempli  essc ,  de  nihilo  hospites  corripi.  30 ,  29 ,  4. 

7.   In  plurimis  his  critici  opinabantur  de  praeposi- 
tionem  abundare.    Vid.  Barth.  ad  Claud.  Praef.  libr.  in 


220  DE. 

Eutr.  2,  25.  Advers.  17,  17.  Burraann.  ad  Nemes.  Cyn. 
17.  et  ad  Eclog.  2,  11.  Oudendorp.  ad  Apulei.  Met. 
p.  250.  Valer.  Vouckii  Specim.  crit.  p.  49.  Exempla, 
quae  afleruntur,  nos  suis  locis  iam  reddidimus.  Sed 
poetae  recentissimi  luxuriam  quamdam  affectant,  a  qua 
boni  scriptores  anliqui  abstinebant.  Illi  imprimis  de  ad- 
liibeut  ad  instrumentum  declarandum:  quod  ne  primus 
fecisse  videatur  Ovidius  ]\]et.  6 ,  SO.  jjercussa^^icjiie  sna 
simulai  de  cnspide  terram  prodere  cum  haccis  foetum 
canenlis  oli'>--ae.  excusatio  apparet  in  verbo  prodercm 
Nam  in  illo  texili  cuspis  pingebatur  terram  attingens  et 
sub  ea  prodeuntis  olivae  germina. 

Ammian.  Marc.  29  ,  3 ,  8.  de  fustibus  cae»i.  ubi  editorea  te- 

mere  eiecerunt  de.  31,  5,  12.  quid  potestas   martia  de  habitu 
'  prudentiae    valeat   —    dtdicere.     Apulei.    3Iet.  11.  p.  271,  38. 

insuper  etiam  de  Serapis  principalis  dei  nocturnis   orgiis  illu- 

stratus. 

Prudent.  Apotheos.  573.  pubertas  signata  manet,  gravis  in- 
tus  et  extra  incolumis ,  Jlorens  de  fertilitate  pudica.  Lactant. 
Sympos.  Prol.  1.  hoe  quoque  Symiiosium  lusi  de  carmine  inepto. 
T.  15.  hos  versus  feci  subito  de  carmine.  Alia  ex  Cypriano 
Tide  apud  Barthium,  alia  apud  Ueumanu.  ad  Lactaut.  1. 
Calpurn.  9.  (Xemes.  2.)  12.  postquam  Donacen  duri  clauscre 
parentes ,  quod  non  tam  tenui  filo  de  voce  sonaret.  ubi  critici 
interpositam  putant  praepositionem  superfluam,  ne  duo  abla- 
tivi  concurrentes  sensum  turbarent.  Fortasie  dictum  est  pro 
tenui  filo  vocis.  Cortius  ad  Lucan.  2,  85.  affert  ex  Anonymi 
libro  de  Vita  conteraplat.  3,  32.  si  nec  suo ,  nec  de  proximi  sui 
peccato  contristetur.  atque  comparat  Aristid.  Orat.  1.  p.  58. 
Oxon.  ccfiaQzriaovTut  yocQ  tooovzov  avz^e  >  oaov  ntQi  zov  Si- 
y,ciiov.  rid.  n.  5. 

Apulei.  Met.  9.  p.  236 ,  17.  inversa  vite  de  vastiore  nodulo 
cerebrum  suum  dlfjindcre.  ubi  Oudendorp.  p.  669.  Aeget.  Art. 
Tet.  3,  40,  1.  de  sinistrac  manus pollice  vcnam  deprimes.  5,  14, 
16.  ut  animalia  a  coUo  usque  ad  pcdcs  involvantur  dc  sagis. 
5,  16.  de'  cauterio  lcviter  adusta.  Alium  locum  Tide  p.  194, 
$»*1.«7l3S.  ad  Lamprid.  Alexand.  Sev.  37.  ex  Marcello  affert  de 
fuiiilu  eonitringere ,  de  canna  occidcre ,  de  torno  componere. 

B.  C«3atfS  alii  in  multis  diclionibus  praepositionem 
de»lderabant,  eamfjue  omissam  suppleri  iubebant.  San- 
ctius  iu  Min,  4,  6,  Scioppius  in  Gram.  p.87.  Schwartz. 
inTursellino,  qui  airart;  quid  vie  fiet  Terent.  Andr.  4, 
2,  26,  (juod  alioj  de  m§f,i  mea  smtmtia  Cic  de  Off.  1, 


DE.  221 

11 ,  85.  meo  iudicio  CIc.  ad  f  am.  9,  21,  10.  aalute  gau- 
dejnus  Cic.  ad  Fara.  12,  13.  quae  sicut  reliqua  a  Liiid- 
nero  de  Eilips.  lat.  p.  196.  allata  per  se  conslant,  ne- 
que  opus  est  ullo  suppleraento.  l)e  formula  quid  me 
jiet  Cic.  Verr.  2,  64,  155.  vid.  Oudendorp.  ad  Apulei. 
Met.  p.  51. 

Tacit.  Ann,  13 ,  21.  ubi  nihil  pro  innocentia,  quasi  difjideretj 

nec   benejiciis,    quasi  exprobraret ,    disseruit.  quae  defendi  noa 

possunt.     Scribendum  est  dc  beneficiis. 

Poetae  usuiu ,  quo  noraina   terrarum  et  urbium   etiam  non 

addita  praepositione  exprimebant  locura,  unde  quid  exiret ,  ad 

alia  rerura  nomina  transtulerunt :  quod  ^ammatici  omittunt. 

Vid.  Ovid.  Fast.  3,  297.  5,  622. 

9.  Passiva  verba  cura  de  aeque  atque  cum  a  com- 
poni  posse,  Graevius  ad  Cic.  p.  Caec.  36,  103.  conten- 
dit,  sed  nemini  persuasit,  Ernestius  optimo  iure  nega- 
vit  id  fieri  posse.  Apud  Ciceronem  igitur  emendarunt 
critici:  nec  minus  verereiur,  nc  cunitmnere  Aehutium^ 
quam  ne  ah  eo  contemptus  esse  existimaretur.  ISeque 
Luc  pertinent  verba  de  Oft".  1,  37,  135.  Jieque  enim 
omnes  iisdem  de  rehus ,  nec  omni  tempore ,  nec  simi- 
liter  deleciamur.  Quae  eiusdem  sunt.  generis,  cuius 
supra  p.  213.  me  magis  de  Dionysio  deleclat. 

Alius  rationis  est  etiam  Ovid.  Am.  2,  19,  34.  hei  mihi  de 
monitis  torqueor  ipse  meis.  sed  meliores  libri  praebent:  ne 
monitis  torquear. 

Flaut.  Epid.  3,4,  10.  strenuiori  deterior  si  praedicat  suas 
pugnas,  de  illius  ore  fiunt  sordidae.  intellig^e  de  ore  exeuntes. 
Ovid.  Trist.  1,1,  13.  qui  viderit  illas,  de  lacrimis  factas  sen- 
tiet  esse  meis.  non  est  pro  a  lacrimis ,  sed  ex,  ut  apudPropert. 
4,3,  3.  haec  erit  e  lacrymis  facta  litura  meis. 

VI.  Supersunt  quaedam  compositiones,  quae  ad 
liniversam  antea  a  nobis  exposilam  significationem  re- 
vocari  debent,  sed  proprielatem  uominum  sequuntur, 
aut  multiplicem  usura  adraittunt. 

1.  Ac  prirao  adiectiva  componuntur  cum  de  ad  in- 
dicantlum  modum,  sicut  Graeci  dicunt  ccTto  rov  ngo^pa- 
vovg.  vid.  Duker.  ad  Thuc.  6,  40.  Conf.  T.  1.  p.  28. 
Modo  inteUigi  potest  ex .,  raodo  qnod  attinet.  £x  bis 
vero  nonnulla  coaluerunt  ita,  ut,  pro  adverbio  accepta, 
uno  aceentu  in  unum  vocabulum  contraherentur,  veluli 
deimproviso.  vid.  Diomedes  p.  401. 


222  DE. 

De  improviso.  Caes.  B.  gall.  2 ,  3.  eo  quum  de  improvlio  cr- 
leriusquc  omni  opiiiione  venissct.  Cic.  p.  Rosc.  Am.  5Ii,  151. 
Teient.  Andr.  2,  2,  23.  Heaut.  2,3,  140.  Dicebatur  etlam 
improviso.  vid.  Drakenb.  ad  Liv.  6,  33,  7.  et  ex  improviso. 
Liv.  8 ,  10 ,  5. 

De  composito.  Apulei.  Apol.  213 ,  38.  de  composito  nec  opi- 
nantem  —  patroni  eius  incessere  malcdictis.  Nemo  tamcn  dixit 
de  proposito,  neque  etiam  de  coiisulto,  quibus  nostrac  aetatia 
Bcriptores  multi  utuntur. 

pc  transverso.  in  formula  ecce  de  tr.  CIc.  ad  Att.  15,  4.  ecce 
autcm  dc  transverso  L.  Caesar,  ut  veniam  ad  se,  rogat.  ad  He- 
renn.  4 ,  10 ,  14.     Sed  Acad.  4 ,  38 ,  121.  ecce  e  transverso. 

J)e  integro.  Cic.  in  Vcrr.  2,  56,  139.  censores  didt  de  inte- 
gro  sibi  ereari  placcre.  ad  Fara.  12,  30,  G.  qui  quum  levati 
morbo  videntur  ,  in  cum  de  integro  incidcrunt.  ad  Att.  13,  27. 
ita  multa  mutari  volunt,  ut  milii  de  intefrro  scribcndi  caussa 
■non  sit.  Alias  ab  integro,  cx  intcgro.  vid.  Virgil.  Ecl.  4,5. 
Interpr.  ad  Liv.  21 ,  G ,  5.  Pro  de  novo  dicebatur  denuo.  vid. 
Nolten.  p.  1425.     Drakenb.  ad  Liv.  29,  35,  8. 

De  cetero.  Ciccro  aliique  scrlptores  boni  haec  verba  usur- 
pant  ex  illa  ratione  elliptica,  qu.im  p.  212.  illustravi.  Quare 
ab  initio  ponitur  in  transitu  sententiarum.  Cic.  de  Fin.  1,  7, 
26.  de  cetero,  vellem  equidem,  aut  ipse  doctrints  fuisset  instru- 
ctior ,  aut  ne  deterruisset  alios  a  studiis.  Curt.  4,1,  14.  d" 
cetero ,  quum  mihi  scribes,  memento  Jion  solum  regi  te,  sed 
etiam  tuo  scribcre.  Ita  coniungitur  cum  imperativo.  Sencc. 
de  Ira  3,  30,  3.  rfe  ceiero  vide  non  tantum  an  verum  sit  quod 
dicis ,  scd  an  illc,  cui  dicitur ,  veri  patiens  sit.  Curt.  8,7,  15. 
dc  cctcro  parce  etc.  Colerus ,  seu  qui  scripsit  Praefationem 
Orthographlae  Schurzfleiscliii  praeraissam  p.  13.  teniere  ne- 
gavit  usura  Ciceronis.  Recentiores  scriptores  apertc  posuc- 
runt  pi-o  ceterum  adverbio.  Plln.  Hist.  n.  3 ,  5,  8.  de  cetcro 
Arctini  veteres.  11,  27,  32.  de  cetcro  in  ventre  nihil  cst.  Rc- 
fertur  ad  consequentiam  et  ad  tempus,  ut  sit  poslhac,  fortan. 
Curt.  8,3,7.  f/e  cetero  futurum  in  viri  potestate.  Lactant.  6, 
3 ,  2.  in  qua  (via)  si  quis  difficultate  superata  in  summum  eius 
evaserit,  habere  cum  de  cetero  planum  iter.  Alia  Heiueccius  ad 
Brisson.  addidit  p.  294.  b.  Venuleius  in  Dig.  48,  3,  10.  si 
facile  solverint  vinctos  ,  non  indifferenter  de  cctero  facient.  i.  c. 
in  ceteris  rebus.  Plin.  Hist.  n.  17,  1,  1.  ne  quis  vilem  de  ce- 
tero  Crassi  domum  —  iudicet.  Constructione  verborum  ambi- 
gua  dixit  Sidon.  Apolliii.  Epist.  3 ,  6.  fas  est  de  cetero  sperare 
meliora. 


DE.  223 

De  reliquo.  i.  e.  qiiod  reliquura  est,  ceternm.  Et  coniungl- 
tur  oratio  eodem  modo  quo  in  de  ceteio.  Cic.  ad  Faui.  6,  21 
(20)  ,  (>.  de  reliquo ,  vt  te  saepe  pcr  lilteras  hortatus  sum ,  ita 
velim  tibi  persiiadeas ,  te  ia  hac  caussa  nihil  habere ,  quod  tibi 
timendum  sit.  Plin.  Hist.  n.  17,  10,  14.  de  reliquo  tutae  sunt 
perpetua  securitate.  Alia  est  structura  Cic.  de  Orat.  1,  22,  100. 
quoniam  id ,  quod  difjicillimum  nobis  videbatur ,  —  assequuti 
suinus ,  dc  rcliquo  iam  nostra  culpa  fuerit,  si  te ,  nisi  omnia, 
quae  percunctuti  erimus ,  explicaris ,  dimiserimus.  Dc  rcliquis. 
Cic.  ad  Fam.  4,  4,  18.  res  sunt  einsmodi,  ut,  si  Romae  sis, 
nihil  practcr  tuos  delcctarc  possit:  de  rcliquis,  nihil  melius 
ipso  est.  ul)i  vid.  Cort.  qui  Leue  interpunxit. 

De  proximo  ex  vulgari  sermone  apud  recentiores  scriptores 
de  \icinitate  et  propinquitate.  Plaut.  Aul.  Prol.  31.  cam  egoho- 
die  faciam  ut  hic  senex  de  proxinio  sibi  uxorcm  poscat.  i.  e.  \i- 
cinus  senex ,  dc  proxiraa  Ticinia.  Apulei.  Met.  4.  p.  152,  3. 
certatim  gladios  eliani  de  proximo  cungerunt.  1.  p.  IIG,  10. 
sicunde  latratus  de  proximo  ingruerit.  11.  p.  269,  1.  accessi  co- 
ram  et  adoravi  de  proximo.  Sed  Apulei.  p.  329,  40.  illc  cele- 
berrimus  in  comoediis  versus  de  proximo  congruit.  i.  e.  proiime, 
aptissimc. 

De  j)lano.  \\ie  p.  195.  Lucret.  1,  412.  hoctibi  de  plano possum 
promittere ,  Memmi.  ubi  vd.  Forbiger.  Inscriptio  antiquii  apud 
Gruter.  p.  408  ut  jiaucis  iam  onerosa  honcste  de  plano  compar- 
tiamur.  Gifanius  in  Collectan.  p.  43.  Hav.  „iurisconiulti  dicunt 
de  plano  cognoscere,  id  est  non  soleraniter  pro  tribunali,  sed 
inter  vias,  ut  reteres  loquuntur. "  Pareus  in  Lex.  Lucret. 
„  simpliciter  ac  nude,  non  multa  opera  insurapta.  "  Lingius 
in  Qunestion.  Flaut.  p.  68.  cum  Wakefieldio  accipit  pro  ad- 
verbio ,   et  explicat :  prorsus,  penitus. 

Defacili  quod  antiquiores  efacili,  lul.  Firmicus  Astrol.  5,  6. 
de  facili  ab  iis  superabuntur.  Plaut.  Epid.  5,2,  21.  mihi  dc 
praefacili  exoras. 

2.  Cognoscere  de  aliqna  re  quomodo  dicatur  de 
materia,  uber  etwas  Kenntnijs  gewinnen,  supra  expo- 
situra  est.  Alia  est  ratio ,  qua  huius  geueris  verba  cuni 
Domiuibus  componuntur  rerum,  uude  quis  notitiam  vei 
lestimoniura  vel  argumentura  habeat:  aus ,  an  elwas 
erkennen.  Ybi  personae  nominautur,  plerumque  a  usur- 
patur.  Tertia  .significatio  est  verborum  nosse  de  aliqua 
re  pro  quod  ad  hanc  partem  altinet. 

Cic.  ia  VatiB.   15,  35.  de  gestu  intelUgo   quid  respondeat. 


224  DE. 

Plant.  Curc.  2,  1,  17.  de  forma  nwi,  de  colore  non  quco  no- 
visse.  Apulei.  Met.  7.  p,  193 ,  9.  de  verbis  eorum  quibusdam 
dubiis  cognosco.  Plaut.  Curc.  1,1,  81.  de  odore  adesse  me 
scit.  Truc.  2,  6,  26.  scio  iam  de  argumentis.  Epid.  4,2,  26. 
quibus  de  signis  agnoscebas.  Lactant.  Inst.  5 ,  19 ,  15.  quum 
enim  sint  peritissimi  deorumque  progeniem  et  res  gestas  et  im- 
peria  et  interitus  et  sepulcra  de  libris  noverint.  i.  e.  ex  librii. 
vide  p.  189. 

His  glmilis  est  loqTuitio  apud  'Cic.  Phil.  12,  2,  6.  de  me 
eiperior,  i.  e.  ich  erfahre  es  an  mir.  Tertullian.  de  Orat.  14. 
de  abstinentia  osculi  agnoscimur  ieiunantes.  Minuc.  Fel.  18,  6. 
omitto  Persas  de  equorum  hinnitu  augurantes  principatum. 

Cic.  in  Pis.  32,  81.  habet  hoc  virtus,  quam  tu  ne  de  facie 
quidem  nosti.  i.  e.  dem  Gesicht  nach.  quod  Quinctil.  Declam. 
338.  nepotem  suum  optime  facie  novit. 

3.  TriumpJiare  de  aliqno ,  victoria  de  aliqno ,  ubi 
Germani  iiber ,  Graeci  naQcc  dicunt.  Caussa  huius  di- 
ctionis  in  eo  apparet,  quod  recentiores  scriptores  etiam 
dixerunt  triumphare  ex  aliquo. 

Cic.  deSen.  16,  55.  M\  Curius  quum  de  Samnitibus,  de  Sabi- 
nis,  dePyrrho  iriumphasset  etc.  Liv.  2,  38,  3.  £x  aliquoPiin. 
Hist.  n.  7,  43,  44.     Vellei.  Pat.  2,  30,  2.   2,  40,  4. 

Liv.  8 ,  12 ,  4.  anno  insigni  victoria  de  tot  ac  tam  potentibus 
populis.  Flor.  4,2,  88.  primum  de  Gallia  triumphum  trans- 
miserat  Rhenus.  Curt.  8,  1,  33.  Philippi  de  Atheniensihua 
victoriam  Thcbarum  praeferebat  excidio.  Sueton,  Caes.  11.  tro- 
paea  C.  Marii  de  lugurtha,  deque  Cimbris  atque  Teutonis  —  re- 
ttituit. 

Huc  trahunt  critici  VirgiL  3,  288.  Aeneas  haec  de  Danais 
victoribus  arma.  et  Sueton.  Dom.  13.  de  oratoribus  coronatum. 
de  quo  loco  dixi  p.  198. 

Ex  hac  analogia,  sed  admodum  dure  Sueton.  Cae?.  53. 
crebro  commcmorans  Pompeii  felicitatem  ,  cui  praecipua  militiae 
laus  de  tam  imbecilli  genere  hostium  contigisset. 

4.  Ex  palaestra  formulae  quaedam,  ut  fit,  in  arlis 
usura  confectae  ad  alias  res  metaphorica  dictioue  Irans- 
ferebantur.  Sunt  autem  praesertim  ea,  quibus  signili- 
cabatur  genus  seu  modus  pugnae,  veluti  de  genu  pugna- 
re,  quod  quamquam  explicari  potest,  von  den  Knieen 
ans ,  tamen  sensura  ex  artis  praeceptis  demonstrandum 
bi'eyiter  complectitur:   nam  de  genu  pugnat  gladialor, 


DE.  225 

qni,  ut  ail  SenecaEplst.  66.  in  genua  se  excepit^  nec  ar- 
ma  dijuisii^  igiturque  in  genua  incumbens  pugnat. 

Senec.  de  Provid.  2,  4.  etiamsi  occiderit,  de  genu  pugnat. 
Pe  gradu  est  ex  ea  positione ,  qiia  pugnantes  in  gradu  stare 
eolebant.  Liv.  34,  39,  3.  non  modo  ad  emittenda  cum  procur- 
su,  quo  plurimum  concitantur  tela,  spatium  habebant ,  sed  ne 
ut  de  gradu  quidem  libero  ac  stabili  conare7itur.  Senec.  Epist, 
29,  5.  de  lulio  (Jranico  philosopho:  non  possum  ,  inquit ,  di~ 
cere:  nescio  enim,  quid  de  gradu  faciat :  tamquam  de  essedario 
interrogaretur.  Sensus  cst :  i^escio,  quid  ille  praestet  de  gradu 
pugnans ,  non  ex  esseda.  Aputei.  de  Dogm.  Plat.  1.  p.  2 ,  12. 
iantos  progressus  exercitatio  ei  contulit ,  ut  Pythia  et  Isthmia  de 
lucta  certavcrit. 

Proverbialis  loquutio  est  de  gradu  deiici,  de  gradu  depclli. 
Cic.  de  Off.  1,  23,  80.  ad  Att.  16,  15.  Est  moveri  loco,  non 
obtinere  statum  aut  commodum.  Breini  ad  Cornel.  Them. 
5,  1.  Beier.  ad  Cic.  de  Off.  I.  1. 

5.  Verba  implere,  refertns  cnra  hac  praepositione 
non  propterea  componuntur ,  quod  de  caussam  expri- 
mat,  qiiae  erat  Sancfii  opinio,  (vid.  T.  1.  p.  40.),  nec 
omnia,  quae  afleruntur,  exempla  unius  sunt  gcneris. 
INam  in  aliis ,  quae  pauca  in  poetarum  carminibus  inve- 
niuntur,  de  significat,  unde  iacta  sit  rei  expletio.  Mar- 
tial.  14,  12.  hos  nisi  de  fiih-a  loculos  impLere  moneta 
non  decet ,  argenium  vdia  ligna  jerant,  Alia  vero,  ut 
bene  vidit  Bauerus,  in  se  habent  loquutiones  diversas  iu 
unara  confiisas.  Quum  Cic.  Acad.  2,  27,  87.  ait:  de 
(juibus  volumina  impleta  suni  non  a  nosiris  solum^  sed 
etiam  a  C/uysippo.  inteHiguntur  Volumina  de  his  rebus 
scripla  et  his  rebus  impleta. 

Cic.  de  Orat.  1,  19,  86.  quacrehat,  cur  de  prooemiis,  ei  de 
epilogis  et  de  huiusmodi  nugis  referti  essent  eorum  libri.  Hia 
verbis  de  prooemiis  etc.  nominantur  capita  librorum. 

6.  Quaedam  nomlna  cum  hac  praepositione  com- 
posita  usurpantur  proprio  quodarasensu,  quem  con- 
suetudo  supposuit.  De  manii  est  ex  sua  manu,  eigen- 
hdndig:  conf*  supra  jd.  187:  de  peciore  id  quod  sincere, 
ex  animi  sensu.  De  meliore  noia,  quod  pro  diligcntis- 
sime  dici  putant,  hominera  designat  nobiliorem  vel 
bonura. 

Sueton.  Tib.  34.  consuerat  quadruplam  strenam,  et  de  ma- 
tiu  dare* 

11.  15 


226  DE. 

Stat.  SUv.  4,  6,  55.  sic  mitis  vultus  veluti  de  peetore  gau- 
flcns  hortctur  mensas.  2,  2,  143.  quorum  de  pectore  mixtae  in 
longum  coicre  faces. 

Cic.  ad  Fara.  7,  29.  SuJpicii  successori  nos  de  meliore  nota 
commenda.  Ad  haec  Manutius  :  „  diligentissime  :  tran»Iatio  a 
doliis ,  quibus  diversae  inuruntur  iiotae ,  ut  internoscantur  vi- 
na. "  CatuUus  68,  27.  l  eronae  iurpe  Catullo  esse ,  quod  hie 
quisquii  de  mcliore  nota  frigida  descrto  tepcfecit  membra 
cubili. 

7.  De  adverbiis  cnm  Iiac  pracpositione  compositis 
Noniiis  j\Iarc.  12,  1.  omnes  unttm  &ecpniti  negant  ud- 
verhils  praepositionem  addi  oporlere ,  sed  uuctoritas 
veternm  prueponi  inhet.  Donatus  p.  1761.  pruepositio 
separatijn  udi-erhiis  nori  applicahitnr ,  qnami^is  Legeri- 
mus  de  sursnm  ,  de  suhito ,  de  repente,  et  ex  inde,  et 
abusque,  et  dehinc:  sed  haec  tamqnum  unam  par- 
tem  orationis  sub  uno  accentu  pronuntiahimus,  Adde 
Diomedem  p.  401.  Qiiaedam  sunt  adiectiva  cum  prae- 
posilioue  legitime  composita,  de  snhito,  derepente  sicuti 
de  pluno,  quae  uuo  accentu  comprehensa  etiam  scriptu- 
ra  coniungebautur.  Atque  haec  ab  antiquo  tempore 
omnibus  scrij^toribus  probala  sunt.  Siguificationis  ea 
estralio,  quam  n.  1.  illustravimus. 

Donatus  ad  Terent.  Hec.  4,1,3.  dcrepcnte  una  pars  ora- 
tionis  cst,  ut  dcfcssus.  Adverbiis  enim  pracposHioncs  separatim 
non  adduniur.  Et  iternm  :  derepcnte,  vqpcV.  nam  si  separave- 
ris,  non  est  latinum. 

Plaut.  Most.  2,  2,  57.  atque  ille  exclamat  derepenie  maxi- 
mum.  Terent.  4,  1,  3.  ita  corripuit  derepente  tacitus  sese  ad 
filiam.  Multa  ex  Turpilio,  Ennio  ct  aliis  poetis  antiquis  affert 
?fon.  Marc.  12,  2.  Cic.  p.  Ligar.  5,  14.  s/,  qmtm  hoc  domi 
facercmus ,  —  tu  dcrepenie  irrupisses  etc.  Tacit.  Hist.  1,  (io. 
Sueton.  Tit.  23.  In  Livio  se  nusquam  invenisie  hanc  dictio- 
nem  observat  Drakenb.  ad  21,  41,  6.  De  rcpentino  habet 
Apulei.  Florid.  3 ,  10.  vid.  Oudend.  p.  62. 

Titinius  apud  Xon.  IMcirc.  12,  1.  sed  amabo ,  quid  desubito 
iam  repenic  ad  me  ten/sti?  Ennius :  quum  dcsubito  mc  orat 
mulier  lacrymansque  ad  genua  accidit.  Ibi  alia  mult.a  ex  anti- 
quis  poctis.  Lucrct.  2,  263.  nonnc  vidcs  eiiam  —  non  possc 
tamen  prorumpere  cquorum  vim  cupidam  tam  de  subitn ,  quam 
mens  avct  ipsa"*  3,  642.  Plaut.  Most.  2,1,  63.  Terenf.  Heaut. 
4,  2,  G.  Cic.  de  Rep.  6.  apnd  Non.  12,  1.  apud  Moscr.  p.  459. 
itt  his,    ut  meministis ,  concursu  levissimae  muliitudinis  ct  aere 


DE.  227 

eon^csto  funus  de  eubito  eiset  omatum.    Vid.  Laurenberg.  An- 
tiquar.  p.  133. 

Alia  formavit  recentior  aetas,  in  componendis  vo- 
cabulis  nirais  sedula.  £t  vulgaris  quidem  Joquela  vide- 
tur  quocuraque  lempore  ex  adverbiis  novas  formas  com- 
posuisse,  quae  postea  a  scriptoribus  recepLae  apud 
grammaticos  vituperaLionera  non  effugerunt.  Ita  de- 
conira^  de  quo  supra  p.  124:  deinlus,  cuius  exempla  af- 
fert  Muncker.  ad  Fulgent.  Exposit.  serm.  ant.  p.  777. 
Burmann.  ad  Anthol.  T.  1.  p.  1.57.  Veget.  Ai-t.  veter.  4, 
9,  2.  Apud  FulgenLium  codd.  praebent:  promos  et  con- 
dos  appellari  vobienint  cellarios  eo,  quod  deintus  pro- 
mant.  Cf.  Pompeii  Commentum  p.  343.  JDeprocul,  i\uod 
in  v^f.  libris  Plauti  legiturPers.  4,  2,  6.  age  illuc  adspice 
deprocul  in  conspectum.  \n  lanta  liuius  loci  corruptela 
vix  poterit  defendi.  Cf.  Vorstius  de  Lat.  fals.  susp. 
p.  202.  Neque  verbum  deprope  veteribus  cognitum 
erat.  Vid.  Godescalci  Observat.  p.  647.  Dejoras  jegilur 
in  inscriplione  apud  Gruterum  p.  573.  1.  in  CapiloUo, 
ad  aram  geniis  luLiae  dejoras  podio  sinisteriore.  De- 
joris  apud  Piinium  Valerianum  de  Re  medica  1,  31.  et 
apud  Vegelium  Art.  vet.  1,9,4.  1 ,  15.  4.  Est  extrin- 
secus.  Verbis  desecus  et  delatus  iititur  Innocenfius 
agrimensor.  Vid.  Salmas.  ad  Capitol.  Opil.  Macr.  11. 
De  voce  depost  Pompeius  Comment.  29,  3.  p.  396. 
item  quomodo  male  loquuntur ^  modo  ita  dicnnt  de- 
post  illum  amhulat.  D e  praepositio  esf,posl: 
praepositio  est:  eae  duae  praeposiliones  non  coliae-^ 
rent.  JSon  licet.  Sed  Pompeius  deinceps  pergit  expo- 
nere  caussam  huius  composifionis,  qua  duae  parficulac 
recte  copulantur  in  unum  vocabuhun ,  et  vel  praeposi- 
tionis  vel  adverbii  polestatem  occupauf.  Ita  desub.^ 
desuper ,  dehinc,  deinde,  desursum,  aha,  quae  suis 
locis  vide.  Haec  sunt  autiqua  et  meiiora.  Quod  Hei- 
neccius  in  Fundam.  stil.  cult.  p.  312.  aflert  deante,  ia 
modum  verborum  abante,  inante  formatum,  nus- 
quam  legi. 

8.  Elegantia  speciosa,  quam  critici  in  cum  obser- 
yasse  sibi  videbanLur,  efiam  in  de  notata  est:  eleganfer 
inlerponi  praeposiLionem  inLer  substanfivum  et  adiecti- 
vum.  Vide,  quae  diximus  p.  167.  et  Drakenb.  ad  Liv. 
2,  19,  8.  22,  11,  1.  Postponitur  f^e  post  relafiva.  Cf. 
Ruhnken.   ad  Vellei.   P.  2,  91,  2.     Walch.   ad  Tacit. 

15  * 


228  DE. 

Agr.  p.  S38.  Vndeexslsluut  diversae  formulae:  qiia  cle 
caussa ,  qua  de  re  est  weswegen ,  de  qua  re  agitur 
autem  wuruber» 

Charisius  2.  p.  2C9.  itcm  ex  et  de  praepositiones  nonnumquam 
mediae  inveniuntur ,  ut  quum  dicimus ,  fac  tua  ex  re,  qua  de  re 
agiiur.    Priscian.  18.  p.  1198. 

Cic.  dc  Orat.  1 ,  41 ,  186.  certis  de  caussis.  Plin.  Hist.  n.  21, 
13,  43.  simili  de  caussa.  Et  sic  in  hoc  noraiue  fere  semper. 
Horat.  Epist.  1,7,  88.  media  de  nocte.  Cic.  de  Off.  2 ,  6.  si 
iis  de  rebus  —  dixcrimus.  alii  de  iis  rebus.  PauIIo  post  eadeni 
vari*tas  in  verbis  de  caussis  piiiribus,  Conf.  Cort.  ad  Sallust. 
Cat.  37 ,  4.  Lucret.  5 ,  703.  qui  faciant  solem  certa  de  surgere 
parte.     Cic.  Phil.  1,5,  12.  quorum  de  konore  agitur. 

Cic.  de  Inv.  1,  28,  41.  quod  simile  crit  ei  negotio ,  quo  dc 
agitnr.  De  lege  Man.  16,  47.  dc  huius  autcm  hominis  felici- 
tate,  quo  de  nunc  agimus,  hac  utar  moderatione.  Magnani  co- 
piam  exemplorura  vide  in  Menckenii  Ohserv.  lat.  ling.  p.  208. 
Massurius  Sahinus  apud  Gell.  5,  13.  in  ofjiciis  apud  maiores 
ita  observatum  est ,  primum  tutelae,  deinde  hospiti  —  postca 
afjini.  De  qita  caussa  feminae  viris  potiores  sunt  habitae.  Esse 
putant  pro  qua  de  caussa :   at  significat  in  hac  caussa. 

9.  Quoniam  per  hanc  praepositionem  argumentum 
rei  constituitur ,  quod  raultiplex  esse  potest  et  distin- 
guendum,  saepius  in  ea  quam  in  aliis  fit,  ut  bi.s  terve  po- 
natur.  Quam  rem  bene  perspexit  Gernhard.  ad  Cic. 
Lael.  6,  22.  et  ad  Off.  2,  15,  52.  Exempla  vide  apud 
Drakenborch.  ad  Liv.  33,  31,  4.  38,  18,  12.  Livius 
adeo  dixit  22,  11,  1.  iuiii  de  hello  reque  de  imbLica 
dictator  retulit, 

Cic.  de  Xiit.  d.  1 ,  1 ,  2.  nam  et  de  figuris  deorum ,  ct  de  lo- 
cis  atque  sedibus  et  de  actione  vitae  multa  iicuntur ,  dcquc  his 
summa  philosophorum  dissensione  ceriatur.  Ita  e  codicc  Lam- 
binus.  Vulgo  oraittitur  de  ante  actione ,  quae  tertia  6.4  pars 
quaestionis.  Cic.  dc  Leg.  2,  1,  2.  recte  scrihitur:  paullo  aute 
de  legc  et  de  iure  disscrens.  In  disiunctivis  enuntiationihus 
etiam  hanc  praepositionem  a  Cicerone  his  poni  acourafe  oh- 
servavit  Wunderus  Var.  Lect.  p.  17.  Cic.  p.  Lege  Man.  24,  69. 
aut  de  re ,  aut  de  perficiendi  facultate.  p.  Cluent.  11,  31.  ct  de 
suo  et  de  uxoris  interitu.  Tacit.  An.  1,  11.  et  ille  varie  disse- 
rcbat:  de  magnitudine  impcrii,  sua  modcstia,  Ita  vulgo  inter- 
pungitur,  omnesque  interpretes  reddunt  opposita,  qua;;i  scri- 
ptum  esset  et  de  aua  modestia.  at  omitti  non  poterat  praeposi- 


DE.  229 

tio.  Coniangenda  iunt  Terba  disserebat  tua  viodestia,  et  intel- 
ligenda  est  modestia  illa  falsa ,  quae  Tiberio  propria  erat: 
mit  der  ihm  cigenen  Bcscheidcnhcit.  Ironiae  vis  designatur 
positione  pronoininis :  quai^e  interpunctio  corrigenda  est. 

Cic.  Tusc.  2,6,  15.  primvm  igitur  de  imbccillHatc  multo- 
rum  et  de  variis  disciplinis  philosophorum  loquar.  Wolfius  in- 
terpungeudo  constituit  hunc  eensura :  loqnar  de  inibccillitate 
niuUorum  pliilosophorura ,  qui  erant  dc  variis  disciplinis.  Et 
Orellius,  si  quis  non  assentiatur,  eum  prorsus  ratione  destitu- 
tura  censet.  At  vellera  ante  omnia  demonstrasset,  ubinaui 
Cicero  verba  composuerit  in  Iiunc  modura  :  pbilosophi  de  va- 
riis  disciplinis.  Quidni  ille  dicat;  prlmum  loquar  de  irabecil- 
litate  multorum  hominum  et  de  variis  discipllnis  philosopho- 
rum?  Nara  quura  de  pliiiusophis  dicturus  esset,  agendum  ei 
erat  de  variis  disciplinia  horura  philosophoruui.  Sed  antea  di- 
cit  etiara  de  poetis. 

Sueton.  Claud.  43.    signa   —   poenitcntis    ct    de    matrimonio 
jigrippinae  deque  Neronis  adoptione  dedcrat.     Caes.  11. 
Deque  componitur  non  raro.     Martial.  1,  104,  1.  10,  68,  3. 

10.  Dequem  formula  susijnedeqne  fere  ornnes  gram- 
matici  decurlatam  formam  verbi  deursum  esse  pulaut: 
cuius  rei  nulla  apparet  ratio.  Sus  enim  noa  pouitur 
jivo  susum  sen  sursum,  ut  Prisciano  videbatur  p.  559. , 
sed  est  praepositio  in  composilis  obvia:  susloUu  ,  susci- 
piu ,  sive  ea  ex  sub  vel  subs  facfa  ,  sive  primitiva  vox 
sit.  Hinc  susque  deque  proprie  significat  avco  ncd  wctco. 
Festus  expiicat  ^:>Z«s  minusue ,  quod  cur  inlerprclibus 
displicuerit,  nou  video.  Nam  propinqua  est  nolio 
allerendi  et  detrahendi.  Idque  in  animo  liabuisse  vide- 
tur  Gellius,  quum  10,  29.  ait  significaLioni ,  qua  atqne 
adiiciendo  rem  intendit,  contrarium  est,  quod  itidein 
a  veteribus  dictum  est  deque. 

*)  Ex  et  de  saepissime  commutata  esse  supra  no- 
tavimus.  vid.  Burmann.  ad  Suet.  Dom.  10.  ad  Ovid.  Her. 
14,  86.  et  ad  Virgil.  Aen.  3,  602.  Cort.  ad  Lucan.  1, 
534.  7,  741.  Drakenb.  ad  Liv.  21,  6,  5.  et  a.  vid.  Bur- 
manu.  ad  Ovid.  Her.  4,  96. 

DEIIINC. 

1.  Dehinc  adverbium ,  cuius  slgnificalio  cx  ipsa 
corapositione  intelligitur,    quamquam,   ut  graecum  Iv- 


280  DEHINC. 

TEv&ev,  de  loco  proprie  dicitur,  hoc  sensu  boh  usurpa- 
batur  a  yeteribus  scriptoribus ,  sed  aetate  recentiore 
post  Augusti  tempora  in  designatione  terrarum ,  a  tem- 
pore  ad  locum  translatum,  sicut  fit  in  mox  et  aliis. 

Tacit.  Ann.  4 ,  5,  cetera  Africae  per  duas  legiones :  parique 
numero  Aegyptus.  Dehinc  initio  ab  Syriu:  usque  ad  flumen  Eu- 
phralen  quantum  tngenti  tcrrarum  sinu  ambitur  quatuor  legio- 
nibus  coercita.  quamqiiam  corniptum  videtur  Tocabulum  ini- 
tio,  non  vero  coercita.  Plin,  Hist.  n.  3,  5,  6.  Italia  dehine 
primique  eius  Ligures:  mox  Etruria,  J  mbria,  Pomp.  3Iela  3, 
8,  4.  interiora  Cedrosii,  dehinc  Pcrsae  habitant. 

2.  Tura  usurpatur  a  poetis  de  rerum  serie. 

Sil.  Ital.  8,  471.  clarique  dchinc  stant  ordine  patre».  Horat. 
Art.  poet.  143.  ex  fumo  lucem  cogitat ,  ut  speciosa  dehinc  nii- 
racula  promat.  i.  e.  in  rebus  deinceps  narrandis. 

3.  Autiquioris  temporis  nsus  significationem  dum- 
taxat  ad  tempus  referebat ,  et  ad  praesens  quidem  ,  ut 
esset  ab  hoo  tempor'e,  von  nun  an.  Ita  coniungitur 
cum  futuro  aut  cum  praesente,  potestatem  futuri  obti- 
neute,  et  cura  imperativo. 

Conjponitur  cum  nunc  et  iam  apud  Terent.  Eun.  5,2,  33. 
at  nunc  dehinc  spero  aetcrnam  inter  nos  gratiam  fore.  Plaut. 
Poen.  5,2,  68.  Mi.  non  hercle  nunc  quidem  quidquam  scio.  Ha, 
at  vt  icias  minc,  dehinc  latine  iam  loquar.  Bothiu«  inter- 
punxit  antc  nunc.  Dubitarl  potest  ob  antecedens  ;junc  quidem. 
fied  Poen.  1,2,  161.  nunc  iam  dehinc  erit  vcrax  tibi.  Merc. 
5,  4,  40.  et  quidem  ego  dehinc  iam    (feci). 

Plaut.  Asin.  1,1,  98.  profccto  ncmo  est ,  quem  iam  dehinc 
metuam.  1,  3,  8. 

Terent.  Eun.  2,3,5.  dcleo  omnis  dchinc  ex  animo  mulieres. 
Andr.  Prol.  22.  dehinc  ut  quiescant  porro,  monco.  Liv.  1,  59,  1. 
vos ,  dii ,  tcstcs  facio ,  me  L.  Tarquinium  Supcrbum  —  ferro, 
igni ,  quacumquc  dehinc  vi  possim,    exsequuturum. 

Plaut.  Asin.  5,  2,  8.  at  nuno  dchinc  scito,  illum  ante  omncs 
minimi  mortalem  preti. 

4.  Itd  demum  pro  vocabulo  7iunc  ponitur  simpli- 
citer. 

Plaut.  Poen.  Prol.  125.  dehine  cetcrum  valete  ,  adestc. 

5.  Ex  illa  vero  lemporis  deducendi  caussa  de/iinc 


DEHINC.  2S1 

iu  vulgarl  sermone  apTid  comicos  accommodatur  conclu- 
sioui,  ut  Germanorura  daher. 

Plaut.  Cas.  1,  6.  deliinc  coniidto  ceterum,  possisne  necne  etc. 
Terent.  Andr,  1,  2,  19.  dehinc  postulo ,  sivc  aeqnumst,  te  oro, 
Dave ,  ut  redeat  iam  in  viam. 

6.  Sed  posteriores  scriptores  hanc  ralionem  ad  res 
praeteriti  temporis  adhibebant,  et  primum  ila,  ut  c/e- 
/unc  esset  inde  ab  hoc ,  von  da  an,  voii  dem  an.  ^ 

Sueton.  Tit.  8.  quum  ex  instituto  Tibcrii  omnes  dehinc  Cae~ 
sares  beneficia  —  aliter  rata  non  haberent.  Valcr.  Flacc.  1, 
551.  qua  classe  dehinc  effusa  procerum  bella! 

Sueton.  Cal.  58.  duplex  dehinc  fama  est.  i.  e.  de  rebus,  quae 
inde  ab  eo  teinpore  factae  sunt,  duplcx  est  fama. 

7.  Tiira  pro  deinde  usurpabatur  vel  in  consequu- 
tione  temporum  designanda  ,  vel  in  rebus  enumerandis. 
Karius  id  appellat  Krilzius  ad  Sallusl.  Cat.  3,  2.  quod 
recentius  tantum  vocari  debebat. 

Virgil.  Ge.  3,  166.  ac  primum  laxos  tcnui  de  vimine  circlos 
cervici  subnecte:  dekinc ,  ubi  libcra  colla  servitio  adsucriiit, 
ipsis  e  torqiiibus  aptos  iungc  pares.  Senec.  Nat.  quaest.  3,  29,  6. 
incipiet  ergo  putrescere,  dehinc  laxata  irc  in  humorcm  ■ — .  Tunc 
exsilient  sub  montibus  jlumina  —  indc  aura  tacita  munabunt. 
Sueton.  Aug.  49.  iuvencs  primo  modicis  intcrvallis  per  militares 
vias ,  dehinc  vehicula  disposuit.  Sueton.  Dora.  8.  Corncliam, 
maximam  virgincm,  absolutam  olim,  dehinc  longo  intcrvallo 
repeiilam  atque  convictam  defodi  imperavit.  alii  codd.  deinde. 
Eadcm  varietas  apud  Ilorat.  Sat.  1,5,  97. 

Etiam  Ciceronem  dicunt  hac  formula  usum  esse,  sed  quod 
olim  Icgebatur  in  Tusc.  2,0,  15.  princeps  et  auctoritatc  et 
antiquilate  Socraticus  ^4ristippus  non  dubitavit  summum  mulum 
doiorem  dieere.  Dehinc  ad  hanc  — ,scntcntiam  satis  docilcm  se 
Epicurus  praebuit.  uunc  e  codd.  restitutum  cst :  deinde  ad  hanc 
ctc.  Sed  in  Sallust.  Cat.  3,  2.  vulgo  editum  est :  primum 
qtiod  facta  diciis  snnt  exaccjuanda:  dehinc  quia  plerique  — iiu- 
tant.  ]Sisi  aliqui  codcl.  dubiam  reddereut  scripturam,  hoc  an- 
tiquissimum  esset  cxemplorum. 

8.  Hinc  faclum  est,  ut  dehinc  pooeretur  pro  tumf 
postJiaec ,  posiea.  Suetonii^s  eodera  modo  usurpa- 
vit  hinc. 

Virgil.  Aen.  1,  131.  Eurum  ad  se  Zephyrumquc  vocat,  dchinc 
talia  fatur.  5,  722.  visa  dekinc  coelo  facies  delapsa  parentis  An- 


232  DEINCEPS. 

chisae  tuhito  talet  effundere  voces.  8,  837.  vijc  ea  dicta:  dehinc 
progressus  monstrat  et  aram,  Horat.  Sat.  1,8,  104.  Sueton. 
Caes.  35.  dehinc  Scipionem  ac  lubam  —  devicit.  Xer.  25.  Tib. 
51.  Dotn.  16.  dehinc  mane  haruspicem  ex  Germania  missum  — 
audiit  condemnavitque.     Tacit.   Ann.  13,  38.   1 ,  34.    4,  14. 

Ovid,  Fast.  6 ,  787.  sona  latet  tua  nunc ,  et  cras  fortasse 
latebit,  dehine  erit,  Orion,  adspicienda  mihL  Kos  Gcrmani 
spdter. 

Celsus  1,  8.  p.  31.  dehino ,  st  parum  illa  proficicnt,  alocn 
sumat, 

Sueton.  Aug.  97.  mors  quoque,  de  qua  dehinc  dicam  —  otten- 
tis  praecognita  cst.     Ner.  19. 

9.  Poetae  primam  syllabam  verbi  brevem  reddunt 
semper:  id  quod  loci  modo  expositi  deciarant.  Vid. 
Schneideri  Graram.  Tom.  1.  p.  545.  et  p.  101.  Saepe 
syllabas  ia  unam  contrahunt,  sicuti  dein  pronuntiabant. 
vid.  Bentlei.  ad  Horal.  Epod.  16,  65.  Burmann.  ad 
Prop.  3,8,  15.  conf.  comicorum  exerapla  pluriraa  ante 
allata.  Vnde  Apuleius  ille  de  Orthogr.  45.  numque 
qnuni  h  solurn  inttr  duas  locatam  vocales  in^>enerinius, 
sjnaeresin  fieri  posse  videmus,  ut  quum  prehendo  dis- 
syllabum  et  dhinc  monosyUabum  reperitur.  Scriben- 
dura  erat  deliinc.  Pronuniiabatur  enim  deinc:  queraad- 
raodum  eliam  in  codicibus  scriptum  legitur,  ut  in  Pro- 
pert.  3,8,  15.  Eadem  est  caussa  commutalionis  verbo- 
rum  dein,  deinde,  de/unc,  de  qua  Cort.  ad  Sallust. 
Cat.  3  ,  2.     Burm.  1.  1. 

DEINCEPS. 

Festus:  Deinceps ,,  qui  deinde  cepit:  ut  princeps, 
qui  primum  cepit.  Deincipem  antiqui  dicebant  proxi- 
me  quemque  captum ,  ut  principem  primum  captum. 
Haec  derivatio  vix  polest  negari.  Nam  analogia  constat 
in  verbis /7(/r//ce/Js ,  municeps ,  auceps  y  princeps.  Vid. 
Vossii  Etyraolog.  s.  v.  anceps  et  caput.  Adiectivura  ex 
anliquissimo,  ut  videtur,  usu  apud  Apuleiura  deraum 
recurril.  Vide  Bosschara  ad  Florid.  T.  2.  p.  64.  A.t- 
que  intelligimus  euni,  qui  dein,  i.  e.  postalium,  capit 
aut  occupat  rem.  Etiara  deinceps  antiquura  est  ver- 
bum,  tamen  nusquara  apud  coniicos  obviura.  Neque 
poetarum  alius  quisquam  eo  utitur,  sed  doctrinae  aucto- 
res   Varro  et  Cicero. 


DEIiSCEPS.  233 

1.  Significat  id ,  quod  post  aliud  occupat  locum,  et 
quod  aliiid  praecedens  excipit.  Dicitur  igilur  de  serie 
continua  et  de  proxima  successione,  qua  res  loco  proxi- 
mae,  nulla  alia  re  intercedente,  componuntur:  nach 
einandtr ,  in  Reihenfolge, 

Varro  de  Re  r.  1 ,  14 ,  2.  sepes  fit  —  ex  arboribus  trunctt 
deMssis  in  terram  deinceps  constitutis.  Caes.  B.  civ.  1 ,  25.  his 
perfectis  collocatisque  alias  deinceps  pari  magnitudine  rates  iun- 
gebat.  Cic.  de  Div,  2,  54,  111.  tum  vero  ea,  quae  cc>iQ06Tixis 
dicitur ,  quum  deinceps  ex  primis  versuum  litteris  aliquid  conne- 
ctitur.  de  Orat.  3,  47,  183.  (paeon  oritur_)  —  a  brevibus  dein- 
ceps  tribus  extrema  producta  alque  longa. 

Sallust.  lug,  19,  3.  igitur  ad  Catabathmon  —  secundo  mari 
prima  Cijrene  est,  colonia  Thereon,  ac  dcinceps  duae  Syrtes, 
interque  eas  Leptis :  dein  Philenon  arae  — ;  post  aliae  punicae 
tirbes.  in  quo  loco,  ne  dubitationem  excitet  vocabuhim  inter, 
intplligantur  deinceps  positae  Syrtes  cum  urbe  Lepti.  Cete- 
rum  lioc  ipso  excmplo  demonstrari  potest  gimilitudo  verboriim 
deinceps  et  deinde, 

2.  Item  de  successione  in  tempore  et  prlmum  qui- 
dem  de  hominibus,  quorum  alius  post  alios  unam  teuet 
dignilatem  vel  negotium ,  aut  qui  similiter  operanles 
succedunt,  Saepe  udditur  numeri  nomen  ,  sive  ut  indi- 
ceutur  ordinis  fines,  sive  quotus  quis  sit  in  ordine.  Ne- 
que  aliter  de  rebus,  eliam  de  duabus  taatum,  hac  tem- 
poris  ratione  consequentibus  continuo :  nach  einander, 
et  de  ordine  non  interrupto,  sed  perpetuo. 

Liv.  1 ,  21 ,  6.  tta  duo  deinceps  reges  alius  alia  via,  ille  bel- 
lo ,  hic  pace,  civitatem  auxerunt.  Cic.  ad  Fam.  2,  18,  4.  tres 
fratres  summo  loco  natos,  promptos ,  non  indisertos  te  nolo  ha- 
bere  inimicos ,  praesertim  iure:  qnos  video  dcinceps  tribunos  ple- 
bis  per  triennium  fore,  Liv.  6 ,  5 ,  6.  interreges  deinceps  M. 
Manlius  Capitolinus,  Ser.  Sulp.   Camerinus ,  L.  Val.  Potitus. 

Cic,  Tusc.  4,2,3.  in  Originibus  dixit  Cato  morem  apud 
maiores  hunc  epularum  fuisse ,  ut  deinceps ,  qui  accubarent,  ca- 
ncrent  ad  tibiam  clarorum  virorum  laudes.  Caes.  B.  gall.  7,  3. 
nam  ubi  maior  atque  iUusirior  incidit  res ,  clamorc  per  agros 
regionesque  significant,  hunc  alii  deinceps  excipiunt ,  et  pioxi- 
mis  tradunt. 

Liv.  26,  20,  1.  duabus  tantis  cladibus  deinceps  icti.  2,  47,  11. 
funera  deindc  duo  dcinceps  collegae  fratrisque  ducit.  22,  7,  11. 
postero  ac  dcinceps  aliquot  dichus. 


234  DEINCEPS. 

Cic.  de  Leg.  2,  19,  47.  de  sacris  autem  —  haeo  sit  una 
scnlentia ,  ut  conserventur  semper ,  et  dcinceps  familiis  prodan- 
tiir ,  ct ,  ut  in  lcgc  posui ,  perpctua  sint  sacra.  Liv.  5,  51,  5. 
intuemini  enim  liorum  deinceps  annorum  vel  secundas  rcs  vel 
udversas.  i.  e.  liuius  annonira   seriei. 

Cic.  de  Re  publ.  6,  21.  (Soran.  Scip.  7.)  quin  etiam  si  cu~ 
piat  prolcs  illa  futurorum  hominuni  deinccps  laudcs  unius  cuius- 
que  nostrum  a  patribus  acceptas  j^osteris  prodcrc,  tamen  propter 
eluviones  exusticnesque  terrarum  —  ne  diuturnam  quidem  glo- 
riam  assequi  possumus.  i.  e.  perpetua  tratlitione. 

3.  Ila  fit,  ut  saepe  componatur  cum  verbis  alii,  reli- 
qniy  miilli ,  omiies ,  totian.  Cf.  Drakenb.  ad  Liv.  27, 
89,6.  qiiemadmodum  Graeci  Ttciv  i^rjg  componunl.  C. 
G.  lacobus  mibi  notavit  Tbiicyd.  1,  20.  Xenoph.  Hist. 
gr.  4.  6,  4.  Demostb.  de  Reb.  Cherson.  p.  103,  15.  Lu- 
ciun.Icarom.  7.  Gall.  10. 

Liv.  29,  3,  3.  exercitus  se  in  agrum  Ilergetum  Ausetanornm- 
que  et  deinceps  aliorum  populorum  ductums.  29,  14,13.  eae 
per  manus ,  succedentes  dcinceps  aliae  aliis  —  in  aedem  Jicto- 
riae  —  perlulcre  deam.     Caes.  B.  gall.  7,  3. 

Caes.  B.  gall.  3,  29.  reliquis  deinceps  diebus  Caesar  silvaa 
caedere  instituit. 

Cic.  Brut.  3 ,  12.  posteaque  prosperae  rcs  deinceps  multae 
consequutae  sunt. 

Cic.  Acad.  1,  12,  44.  dcinccps  omnia  tcnebris  circumfusa  csse 
dixcrnnt.  ubi  Goerenz.  de  Orat.  1,  9,  37.  Lir.  27,  23,  5.  ludi 
ApoUinares  Q.  Fulvio,  Ap.  Claudio  consuUbus  a  P.  Cornclio  Snlla 
practore  urbis  primum  facti  erant.  Inde  omnes  deinceps  prac- 
iores  urbuni  fecerant.  2,~1,  2.  2,  45,  14.  idem  deinceps  omni» 
exercilus  in  se  quisque  iurat.  21,  52,  5.  populari  omnem  dcin- 
ccps  agrum  usque  ad  Padi  ripas  iussit. 

Cic.  in  Verr.  1 ,  10 ,  28.  possum  dcinccps  totam  rem  explica- 
rc:  deinde  nd  exlremum  id,  quod  accidit,  dicerc.  Coluinella  2, 
4,3.  ea  (pertica)  si  aequalitcr  ac  sine  oifensione  pcnctravit, 
manifestum  est ,  totuni  solum  deinceps  essc  motum. 

4.  Rarior  est  usus ,  quo  cleincejjs  cum  noraiuibus 
ordinalibus  couiuuctum  indicat,  quotus  ^  quis  sit  iu 
ordinc. 

Varro  de  Ue  r.  2,  4,  2.  jiroavus  ac  superiores  de  Tremelliis 
iiemo  appellatus  Scrofa,  nec  minus  septimus  sum  dcinccps  prac- 
torius  in  gente  noslra.     Quinctii,   12,  8,  15.   sic  caussum  per- 


DEINCEPS.  235 

scrutatus  propositls  ante  oculos  omnibuSy  quae  proiint  noctantve, 
tertiam  deinceps  personam  induat  iudicis. 

5.  Ponitur  deinceps  in  designandis  expositionis  vel 
narrationis  partibus  ex  ordine  sequeulibus, 

Cic.  de  Off.  1,  14,  42,  de  iustilia  satis  dictum  est.  Dein- 
ceps ,  ut  erat  propositum ,  de  beneficentia  ac  de  liberalitate  di- 
catur.  i.  e.  ordiiie  sic  ferente,  ut  ait  Bauer.  ad  Saiict.  T.  1. 
p.  750.  2 ,  15 ,  52.  3,2,7.  dc  tertio  autem  genere  deinceps  se 
scripsit  dicturum.  quae  Beierus  ad  3,  2,  10.  iure  negat  vcrti 
posse,  ein  anderes  Mal,  Columel.  3,  10,  25,  (11,  3,)  seritur, 
ut  deinceps  praecipiemus, 

6.  Erant,  qui  deinceps  pro  deinde  poni  dicerent. 
Quare  Sanctiura  sequutus  Pareus  in  Lex.   crit.  p,  3l7: 
,ydeinceps  nou  idem  valet  quod   deinde,  ut  multi  pu^ 
tant,    sed  valet  idem  quod  ordine    et    graece    Igjf^jjg. '' 
Etiam  Wopkensius  m  Lect.  TuU.  p.255.  (344.)  observat, 
quaravis   saepius  idem   deuotet  quod  postea ,   mox,   aut 
simile  quid,  non  tamen  deesse  locos,  in  quibus  diver- 
sum  aliquid  significet:   nam  deinde  esse  postea,  imircij 
deinceps  autem  referri  ad  seriem  quaradam  utque  suc- 
cessionem.      Et  re  vera    deinceps   aut  contiuuatam   se- 
riem  sive  continuationem  similiura  rerura  ex  ordine  in- 
dicat,  aut  rera  continuo  post  exsistenlem,  non  aliis  re- 
bus    intercedentibus:     quaraquara    interdum     discrimea 
horura  vocabulorura  propemodum  tollitur  similitudine. 
Tid.    Sanctii  Min.  3,  14.    p,  750.    Graev.    ad    Rhet.    ad 
Heren.  3,  18.   Nollen.  Lex.  p.  915,    Toepferus  in   Actis 
soc.  ]at.  lenens.  Tom,*3.  p.  167.     Heusinger.  ad  Vech- 
neri  Hellenolex.  p.  158.     Ochsner.  in  Eclog.  Cic.  p,  19. 
(16.)    Goerenz.  ad  Cic.  de  Leg.  3,  19,  43.    Giese  ad  Cic. 
de   Divin,   1 ,  30,    qui  Wopkensium  sequuutui'.     Conf. 
n.  9.  et  n.  11. 

Cic.  Phil.  4,  4,  8.  quae  est  enim  alia  laudanda  defensio? 
Peinceps  laudatur  provincia  Gallia.  Est  fere  idem  quod  dcin- 
de,  sed  simul  indicat  sequi  similem  laudationem.  Liv.  44,  31, 1. 
deinceps  et  urbes  regionis  eius  idem  faciebant.  31 ,  16 ,  5.  dein- 
ceps  alia  castella  Cypsela  et  Doriscon  et  Serrheum  occupat. 

Caes.  B.  gall.  5,  40,  4.  ab  nostris  eadem  ratione,  qua  pri- 
fiie ,  rcsistitur :  hoc  idem  deinceps  reliquis  fit  diebus.  i.  e.  omni- 
bus  reliquis.  Cic.  de  Nat.  d.  2,  37,  93.  cur  non  idem  putety 
si  innumerabiles  unius  et  viginti  formae  litterarum  vel  aureae 
vel   qualescumque    aliquo  coniiciantur ,  posse  ex    his  in  terram 


236  DEINCEPS. 

excussis  annalei  Ennii,    ut  dcinceps  le^  potsint,     effici.   i.   e. 
contiiiua  lectione. 

Cic.  de  Inv.  1,  20,  28.  si  non  ab  eo ,  in  quo  proximc  dcsi- 
tiim  erit,  deinceps  incipictitr.  i.  e.  continuo  post.  conf.  p.  2'j7. 
Sed  Liv.  1 ,  47 ,  6.  quum  Tanaquil  tantum  moliri  poluisset 
animo ,  vt  duo  continua  regna  viro,  ac  deinccps  genero  dedis- 
sct.  de  duol)us  dicltnr  pro  ac  post  eum  cx  ordine.  cf.  supra  Liv. 
1,  21,  6.  Cic.  Acad.  2,  14,  40.  de  quibus  iam  diximus:  et  esse 
armatos ,  ut  occurrcre  possimus  interrogationibus  eorum  captio- 
nesque  discutere :  quod  deinceps  faccre  constitui.  i.  e.  proxiuie. 
Liv.  6,  29,  6.  octo  practerea  ovpida  erant  sub  ditione  Pracne- 
stinorum.  Ad  ea  circumlatum  bellum :  deincepsque,  haud  magno 
certamine  captis,  VcUtras  exerciius  ductus. 

7.  Hinc  componuntur  diversa  nomina  deinde  deln- 
ceps ,  inde  deinceps ,  postea  deinceps  ^  quorum  altera 
temporis  consequiitionem  denolant,  alterura  seriem 
confinuumve  ordincm.  Id  exposuit  Wopkens.  1.  1.  Quod 
in  his  formulis,  ne  concursus  sirailium  vocum  displi- 
ceat ,  saepe  interponitur  vocahulum  aliud,  id  non  de 
regula  fil.  Livius  proxirao  loco  coraposuiL  indn  postea 
et  inde  deinceps ,  Cicero  deinceps  inde.     Graeci  dicunt 

tTlHXCi  l^%. 

Cic.  de  Leg.  3,2,  4.  idque  in  rc  publica  nostra  maximc  va- 
luit,  quoad  ei  regiiUs  potcstas  praefuiL:  deinde  etiam  dcinceps 
posteris  tradebatur.  3,  19,  43.  sunt  deindc  posita  deinceps, 
quae  habemus  etiam  in  pubUcis  institutis.  Rhetor.  ad  Ileren. 
3,  18.  deinde  facile  erit  dcinccps  similes  notas  quinto  quoque 
loco  coUoeere.  ubi  vid.  Graev,  Liv.  2,  47,  11.  funera  deindc 
duo  deinccps  coUegac  fratrisqus  ducit.  ubi  Drakeub.  De  loc» 
de  Div.  1 ,  30.   vide  n.  10. 

Liv.  45,  14,  2.  populum  romanum  ab  eo  beUo  punico  forti 
fideUque  opera  adiutum,  ct  iUum  favente  populo  romnno  regnum 
adeptum :  aequitate  sua  postea  trium  regum  beUis  deinceps 
omnibus  functum  officiis. 

Cic.  Brut.  90,  312.  deinceps  indc  wuUae ,  quas  non  minns 
diligentcr  claboratas  —  affercbamus.  Liv.  l,  44,  3.  addit  duos 
coUes,  Quirinalcm,  J  iminalcm :  inde  dei/iceps  auget  EsquiUas.  5, 
87,6.  sed  antecedenie  fama  nuntiisque  Chtsinorum ,  deinceps 
inde  aUorum  populorum ,  plurimum  terroris  liomam  celeritas 
hoStium  tuUt.  alii  codd.  deinceps  deinde.    Ei^t  alii  post  alios. 

8.  Falsa  erat.  opinio  eorum,  qui  existimabaflt,  dein- 
ceps  siuipliciter  pooi  pro  ilerum. 


DEINCEPS.  237 

Rhetor.  ad  Ixcrenn.  1,9,  14.  et  ne  bis  aut  saepiva  idem  dt- 
camus  cavendum  est ;  etixim  ne  id ,  quod  semel  supra  diximus, 
deinceps  dicamus.  Qui  haec  extrema  explicant  jjc  iterum  di- 
camus ,  unam  sententiam  his  positam  hahent.  At  intelligen- 
dura  cst  continuo  post ,  nuUis  interpositis  aliis  rehus :  unmit- 
telbar  drauf.  Scmel  non  est  mutandura  in  simul.  Scd  ipse 
anctor  sensisse  vidctur  ohscuritatera  verborum,  ideoque  addi- 
disse  exemplura. 

Ue  loco  Cic.  de  Inv.  1 ,  20.  vide  p.  235.  Beierus  ad  Cic.  de 
Off.  3,  2,  10.  iure  reprehendit  Bremium. 

9.  Deinceps  iisurpatur  in  enumerandis ,  quae  se  ex- 
cipiunt,  reljus,  praernisso  nomine  priniiim.  In  his  pe- 
ne  idem  est  quod  deinde. 

Cic.  de  Fin.  3,6,  20.  primum  est  ofjicium,  ut  sc  conservct 
in  naturae  statu:  deinceps ,  ut  ea  tcncat ,  quae  secundum  natu- 
ram  sint  pellatquc  contraria:  quac  invcnta  sclectione  et  itcni  re~ 
tcctione ,  sequitur  dcinceps  cum  ofjicio  selectio.  de  Off.  1 ,  17, 
58.  principes  sint  patria  et  parentes — ;  proximi  liberi  totaque 
domus  — ;  deinceps  bene  convcnientes  propinqui  — .  Tacit. 
Hist.  1 ,  48.  iussu  C.  Caesaris  oneratus  catenis :  mox  mutalione 
temporum  dimissus ,  cursu  honoruni  inoffenso  — ;  scrvili  dcin- 
ceps.  probro  respersus  est,  iamquam  scyphum  aureum,  in  convi- 
vio   Claudii  furatus. 

10.  In  ]iis  ycro  enumerandis  rebus  saepe  formnla 
compouitur,  quae  nostris  und  so  iveiter  respondet. 
£st  enim  in  continuala  serie,  im  weiteren  V^erfolg.  Tum 
vero  omitlitur  interdum  copula.  Si  quae  ponatur, 
aptissima  est  «c,  quae  significat  et  item.,  und  so. 

Cic.  de  Gff.  1 ,  45 ,  160.  in  ipsa  autem  communitate  sunt 
gradus  ofjiciorum,  ex  quibus ,  qvid  cuique  praestet,  intelligi 
possit:  ut  privia  diis  immortalibus ,  aecunda  patriae ,  tertia  pa- 
rentibus,  deinceps  gradatim  reliqua  reliquis  debeantur.  Quinctil. 
1,  10,  5.  nam  et  in  prooemio  primum  cst  aliquid ,  et  secundum, 
ac  deinceps.  Tacit.  An.  1,  81.  de  comitiis  consularibus ,  quue 
tum  primum  illo  principe  ac  deinceps  fuerc,  vix  quidquam  Jir- 
mare  ausim. 

Cic.  de  Divin.  1,  30,  64.  dixisse,  qui  primus  eorum,  qui  se- 
cundus ,  qui  deihde  deinceps  moriturus  esset.  quae ,  nisi  lihri 
discreparent ,  defendi  deherent.  Sed  alii  praehent  qui  dcinde, 
qui  deinceps :  quod  non  male  se  hahet:  alii  omittunt  deinde, 
quod  non  displicet.  Certe  in  verhis  qui  deinde  deinceps ,  si 
integra  sunt,  comma  interponendum  videtur. 


238  DEINDE. 

Codices  qnidam  in  TerLis  Lirii  27 ,  39,  6.  deineep$qtie  aliae 
copulam  omittunt :  non  male.  conf.  5 ,  o7 ,  6. 

11.  Sic  etiam  usurpatur  de  re  per  ordinem  conti- 
nuanda,  ut  sit  i.  q.  weiter.  Varro  etiam  posuit  de  i^Jso 
tempore  perpetuo,  quod  nos  immerfort. 

Varro  de  Re  r.  3,  8,  1.  perg-e  dcinceps.  i.  e.  faJvre  weiter 
fort. 

Varro  3,9,  2.  gallinae  villaticae  sunt ,  quas  deinceps  rure 
habeiit  in  villi». 

12.  De  posiLione  vocabuli  Herzogius  ad  Caes.  B. 
gall.  3,29.  composuit  regulam  ,  ex  qua  deinceps  sera- 
per  antecedeus  vocabulum  raoderelur,  et  locian  obti- 
neat  iuter  praedicatura  et  substantivum.  At  haec  con- 
iunctio,  nou  uni  huic  vocabulo  propria,  omnibus  par- 
liculis,  quae  modum  adduut,  communis  est.  £ae  enim 
praecedunt,  ubi  cum  noraine  iu  uuara  nofionem  coeunt, 
sive  adieclivo  praemisso,  sive  cura  substantivo  cohae- 
rente.  Postpouitur  auleni  particula,  ubi  sua  ralione  ad 
verbum  refertur.  Quod  comprobant  exempla  omnia  a 
nobis  proposita,  et  errorem  viri  doctissimi  ostenduut. 

Vide  uniim  illura  locum  Cic.  de  Re  publ.  6,  21.  (supra  p.23-1.) 
in  quo  neque  verba  futnrorum  hominum  deinceps,  neque  dein- 
ceps  laudes  coniungi  possunt. 

DEINDE.    DEIN. 

Festns :  Deincle  compositnm  est  ex  praepositione 
et  Inci  significatione  ^  nt  exinde ,  perinde,  promdej 
suhinde:  fjuae  ilem  tempiis  significunt.  InteUigit  loci 
significationera  primitivara  ex  graeco  tv&ev ,  quod  in 
inde  fransiit,  uti  •^iog  iu  deus.  Haec  vero  in  iatiuo 
vocabulo  rarior  est. 

De  forraa  tria  sunt  memoranda.  Priraum  contra- 
hebatur  vocabulum  deinde  in  duas  svllabas  non  tantum 
a  poetis,  sed  communi  antiqui  teraporis  prouuntiatione, 
in  qua  ei  non  clara  iila  diphtliongus  sonabat,  quam 
Gerraani  audiimt  ia  Meile,  sed  vocalis  i  pressam  vocem 
e  ita  sibi  adiunctara  habet,  ut  graviorera  accentum  ei 
concedat.  Quare  Priscianus  15.  (2.  10.)  p.  1008.  dicit 
in  verbis  deinde,  si/binde,  perinde  acui  anlepenulti- 
mam.     Quod  non  ita  accipi  potest,    quasi    vocabulum 


DEINDE.  239 

distractis  syllabls  tribus  pronuntietur,  quemadmodum  fit 
hodie  ubique  ex  more,  ut  videtur,  inde  a  saeculo  quin- 
lo  depravalo.  Ita  eliam  proinde  duabus  syllabis  con- 
stabat.  Tiira  vero  a  poelis  recentissimi  aevi  hanc  con- 
tractara  syllabam  rursus  solutam  esse,  breviata  vocali  in 
dej  pauca  ostenduat  e.xempla. 

Vid.  Burman.  ad  Aiith(jl.  Lat.  Tom.  1.  p.  197.    Sidon.  ApoU. 

9 ,  272.  ncc  qul  consimili  deindc  casu  irati  fuit  histrionis   exsul. 

Prudent.  Enchir.  1,  1.  Eva  colitmba  fuit  tunc  candida ,  nigra 

deinde.     Paulin.    Nolan.    24.     Nat.    S.   Fel.   9,   45.    IT,   isi. 

Apud  Phaedr.  4,  25,  (3,  20,)  24.  corruptionem  verborum  omnes 

criticl  aguoscunt. 

Deniquc,  prima  syllaba  gravata,  iara  antiquo  tempore 
omittebatur  extrema  syllaba:  unde  factum  est  dc/ny 
e.xin.  Nam  deind  in  modum  verborum  voliip^  dijjicnl 
formalum,  eliam  litteram  ullimam  amisit,  quemaumo- 
dum  ex  ambi  factum  erat  amb  et  am.  Sic  endo  fit  ifty 
quamde  quam. 

De  integritate  huius  formae ,  in  scriptorum  libris  saepe  ob- 
litteratae,  extra  poetarum  carmina  vix  potest  certo  iudicio 
aliquid  affirmari.  Nam  in  plurimis  codicibus  deinde  scri- 
ptum  est  conipendio  dein.  Gronovius  iibicumque  in  bonis  co- 
dicibus  inveiicrat  dein  ,  restituit  tamquam  elegantiorem  for- 
luam.  vid.  ad  Liv.  4,  32,  5.  neque  aliter  Drakenborchius. 
vid.  ad  3,  3,  6.  cf.  Goercnz.  ad  Cic.  dc  Fin.  5,  12,  34.  Ellendt 
ad  Brut.  24,  93.  Gerlach.  ad  Saliust.  Cat.  32,  1.  Kritz  ibidera 
et  ad  59,  1.  Quae  de  discrimine  significationis  disseruit  Ker- 
zogius  ad  Saliust.  Cat.  32.  et  45.  quasi  dein  sit  advcrbiura 
teraporale  sigiiificans  continuo,  sinc  mova,  sofort,  deinde  au- 
tem  coniunctio,  quae  ordinem  indicet,  hicrauf,  omnino  ca- 
rent  ratione,  idcoque  falsa  sunt.  Nec  coercetur  usuj  ea  con- 
ditione  ,  quam  posuit  Kritzius,  ut  dcinde  solum  adhibeatur  in 
enumerando.  Brevior  enira  forma  minorera  habet  vim :  qua- 
re  non  ponitur,  ubi  singulae  partes  sive  tcmporis  sive  ordinis 
distinctius  sunt  designandae. 

I.  1.  Sjgaificat  deinde  proprie  loci  continuatio- 
nem,  sive  ex  quo  loco  aliqua  regio  procurrat,  (^on  da 
an,  idque  dicitur  de  proximo  spalio,  quod  post  aliud 
posilum^  est :  weiterhin,  Eodem  modo  inde  usurpatur. 
Graeci  ivzev&8v. 

Liv.  2-,  4,2.  et  iam  pefvsnerant  ad  loca  insidiis  nata,  ubi 
tnaxime  montes  cortonenses  Trasimenus    subit:   via  tantum  in- 


240  DEINDE. 

f ercsf  peran^usfo ,  velut  nd  id  ipsum  de  induitrla  relido  spa- 
tio:  deinde  paullo  latior  patescit  campua ,  inde  colles  ad- 
turgunf. 

2.  Ordo  rerum  non  semper  temporis  ratione  cle- 
signatur,  sed  etiam  loco  ,  in  quo  series  rerum  appareat 
continuata. 

Tacit.  Ann.  2,  1(5.  nostcr  exercitus  sic  incessit:  auxiliares 
Galli  Germanique  in  fronte,  post  quos  pedites  sagittarii:  dein 
quatuor  legiones  et  cum  diiabus  praetoriis  cohortibus  ac  delecto 
equite  Caesar  j  cxin  totidcm  aliae  lcgiones.  Cic.  Orat.  63,  213. 
haec  quidem  duo  binis  pedibus  inciiim.  —  Dein  membratim.  de 
Nat.  d.  2,  42,110. 

II.  1.  De  tempore  delnde  adslgnificat  continuatio- 
nem  in  aliis  parlibus  aut  in  aliis  rebus  conspicuatn,  et 
ordinem,  quo  res  se  excipiunt  et  sequuntur,  id  est  con- 
.sequentiam:  dxa ,  danriy  daranf.  Hoc  primo  dicitur 
de  rebus  in  temporis  traclu  continuis  et  proximis:  id 
lere  idem  est  quod  postea,  tum.  Keque  opus  est,  ut 
priori  rei,  quae  ante  nominatur,  addatur  particula 
prinuim.  Sic  Graeci  Hxa,  artzira  et  alia  ponuut  non 
praemisso  Yoc.  TtQarov.  Cf.  Goerenz.  ad  Cic.  Acad.  2, 
12,  37. 

Cic.  Catil.  3,3,0.  horum  omnium  scelerum  improbissimum 
machinatorem  Cimbrum  Gabinium  statim  ad  me  —  vocavi. 
Tteinde  item  arcessitur  L.  Statilius  et  post  eum  C.  Cethcgus.  ad 
Fam.  6,  13,  1.  nec  sum  tam  stultus ,  ut  te  usura  falsi  gaudii 
frui  velim  ,  dcinde  frangi  repente  atque  ita  cadere.  Liv.  4,  3, 11. 
Plin.  Hist.  n.  25,  11,  84.  radix  admixta  combusta  teritur  cum 
adipe  suis  nigrae.  —  Sol  deinde  plurimum  confert  illitae. 
Terent.  Andr.  1,  1,  52.  accepit  conditionem,  dein  quaestum 
occipit. 

Cic.  Brut.  24  ,  93.  naturalis  quidam  dolor  dicentem  incende^ 
bat  efficiebatque,  ut  —  vehemens  esset  oratio :  dein  quum  otiosus 
stilum  prehenderat ,  — flaccescebat  oratio.  de  He  p.  1,  10.  dein 
Tubero ,  nescio ,  Africane,  (inquit).  p.  3IiI.  15,  41.  quum 
ille  —  lapides  iaciendos  curasset ,  dein  subito  vultu  Milonis  per- 
'    territus ,  fugeret  ad  Tiberim.  ita  libri  antiqui ,  non  deinde. 

2.  Sed  praemilfilur  saepe  primum,  primo  ^  ut  di- 
slinctior  fiat  rerum  designatio. 

Cic.  Tusc.  4,  1,  2.  quum  —  in  his  primum  ipsius  Pythago- 
rac,  deinde  postea  Pythagoreorum  tantum  nomen  esset.     Caes. 


DEINDE.  241 

B.  civ,  1 ,  74.  prtmum  agunt  gratias  omnes  omnibus  —  .*  deinde 
imperatoris  fidem  quaerUnt ,  rectene  se  illi  sint  commissuri. 

Siiigulari  modo  Tacitus  loquutus  est  Ann.  1 ,  47.  mox  hie~ 
mem  aut  negotia  varie  caussatus ,  primo  prudentes,  dein  vul- 
gum  ,  diutissime  provincias  fefellit.  Vuo  nomine  et  ordinem  et 
longitudinem  temporis  slgnificavit. 

S.  Possunt  ita  componi  plures  res,  ideoque  oratio, 
vocabulo  deinde  bis,  terve,  pluriesve  posito,  percnrrit 
longiorera  rerum  seriem.  JNeque  aliter  alia  adiungun- 
tur  vocabula  inde,  postea,  post,  tum ,  postremo j  sive 
primum  praemisso,  sive  non  antecedeute  eo. 

Cic.  ad  Fara.  9,  21,  6.  hunc  sequutus  est  Cursor,  homo  valde 
honoratus:  deiiide  L.  Masso  aedilicius:  inde  multi  Masso- 
nes — ;  deinde  Carbones  et  Turdi  insequuntur.  Plin.  Hist. 
n.  5 ,  32 ,  40.  ea  appelluta  est  Cronia ,  dein  Thessalis ,  dein 
Maliande  et  Strijmonis. 

Cic.  Brut.  67,  236.  is  quum  satis  Jloruisset  adolescens ,  minor 
haheri  est  coeptus  postea.  Deinde  ex  virginum  iudicio  magnam 
laudem  est  adcplus  et  ex  co  tempore  quasi  revocatus  in  cursum 
tenuit  locum  tam  diu,  quam  ferre  potuit  laborem:  postea,  quan- 
tum  dctraxit  ex  studio,  tantum  amisit  ex  gloria.  Orat.  64, 
215.     Catil.  3,  3,  6.  dcinde  —  post.  vide  snpra. 

Plin.  Hist.  n.  6,  30,  35.  universa  vero  gens  Aetheria  appel- 
lata  est,  deinde  Atlantica,  mox  a  Vulcani  filio  Aethiope  Ae- 
thiopia.  Sueton.  Aug.  19.  dcinde  —  mox  —  exin  —  praetcr 
has  —  ad  extremum.  Tacit.  Hist.  1 ,  15.  sororis  filium  Mar- 
cellum ,  dein  generum  Agrippam ,  mox  nepotes  suos ,  postremo 
Tiberium  Neronem  privignum  in  proximo  sibi  fastigio  collocavit. 
1,  72. 

Cic.  de  Lege  agt.  1,  2,5.  iubent  venire  agros  Attalensium 
•—:  deinde  agros  in  Macedonia  regios  — ;  deinde  agrum  opti- 
mum  et  fructuosissimum  corinthium  — ;  post  autcm  agros  in 
Hispania  — ;  tum  vero  ipsam  veterem  Karthaginem  vendunt. 

Plin.  Hist.  n.  19  ,  8 ,  51.  peregrinum  fuit  et  lcpidium.  Seri^ 
tur  afavonio:  dein  quuni  fruticavit,  iuxla  terram  praeciditur: 
tunc  runcatur  stercoraturque. 

Liv.  45,  1,  2.  quarto  post  die  —  quum  tn  circo  ludi  fierent, 
murmur  repente  populi  tota  spectacula  pervasit  — .  Dein  fre^ 
mitus  increbruit :  postremo  clamor  plaususque  -^  est  exortuSi 
Tacit.  An.  14,  17.  quippe  oppidana  lascivia  invicem  incessentes 
probra ,  deinde  saxa ,  postremo  ferrum  sumpsere.  3 ,  66.  1 ,  73. 
2,3.  2,  62.  negotiatores  ^  quos  ius  commercii,  dein  eupido 
II.  16 


242  DEiPvDE. 

augendi  pecuniam ,  posircmum  oblivio  patriac  suis  quemque  ab 
sedibus  hostilem  in  agrum  trunstulit. 

4.  Coniungitur  deinde  cuni  his  iisdera  verbis  tmn^ 
tiinc ,  jyostea ,  post,  porro ,  mox ,  pustremo  ,  ad  ex- 
tremjun,  deuiceps ,  ii;i(nr:  quara  abundanliam  impro- 
.  bavit  Manutins,  negare  usum  non  potuit.  Vd.  Sanctii 
Min.3,  14.  p.745.  et  Mencken.  Observ.  p.  234.  a  quibus 
critici  surapserunt  argumenia  suae  demonstratiQuis. 
Verbis  deinde  post  sacpe  expriraitur  relatio  rerum  pro-' 
xime  sequeutium,  drauj  danii:  saepe  etiam,  vel  inter- 
posito  aliquo  verbo,  ut  apudCic.  p.  Cluent.  26. ,  velcerte 
alterius  adverbii  vi  aucta,  indicalur  distantia  rerum: 
darauf  spdter. 

Varro  de  Ling-.  lat.  5 ,  6.  primum  ea,  qiiac  sumus  acturi,  co~ 
gitare  dcbcmus,  dcinde  tum  dicere  et  facerc.  ubi  Aldus  ac  po- 
strcmo  facere.  sed  male  Spengelius  coniecit :  deindc  dicere  ac 
tum  facere.  Quinctil.  4,  2,  27.  nonne  optime  patronus  occur- 
rat  prius  conviciis  luxuriae  —  quam  vencjicii'?  —  Dcinde  tum 
narret  de  bonis  Pallae.  Ibi  Spaldingius  nescio  cur  hanc  ge- 
luinationem  appellet  non  elegantem.  Seneca  Epist.  74,  22. 
quid  adversus  hos  pro  nobis  responderi  soleat ,  ponam:  deinde 
tunc  adiiciam ,  quid  praeterea  respondendum  putem.  Valer. 
Flacc.  8,  109.  quaerenti  tunc  deinde  —  ait  etc.  Lir.  2,  8,  3. 
tum  deinde  comitia  collcgae  subrogando  habuit. 

Cic.  p.  MII.  24,  65.  servos  Milonis  apud  se  ebrios  factos  sibi 
confcssos  esse  de  interficiendo  Cn.  Pompeio  coniurasse ,  deinde 
postea  se  gladio  percussum  csse  ab  uno  de  iUis,  ne  indicaret. 
Tusc.  4,  1,  2.  Liv.  41,  24,  20.  legati  deinde  postea  missi  ab 
rege,  quum  MegalopoU  concilium  esset.  Celsus  3,  4.  p.  121. 
5,  28,  14.  extr.  7,  18.  p.  456.  Cic.  p.  Cluent.  26,  71.  capit 
hoc  consilium ,  ut  pecuniam  —  polliceatur :  dcinde  eam  postea 
supprimat.  Celsus  7,  8.  poslea  dcinde  imponere  id,  quod  pur- 
get.    Valcr.  Max.  9,  1.  ext.  5. 

Terent.  Andr.  3,  2,  3.  nam  primum  fac,  istaec  lavet:  post 
deinde ,  quod  iussi  ei  dari  bibere ,  —  date.  Cic.  ad  Att.  2 ,  23. 
Gellius  15,12.  17,20.  extr.  VeUel.  Pat.  2,  23,  3.  maior 
pars  nobilitatis  ad  Sullam  in  Achaiam,  ac  deinde  post  in 
Asiam  perfugit.  Cornel.  Eura.  5.  substringebat  caput  loro  al- 
tius ,  quam  ut  prioribus  pedibus  plajic  terram  posset  attingcre: 
deinde  post  verbcribus  cogebat  exsulture  ct  calces  remittcrc.  ubi 
Giintherus  aliique  pleonasmi  usum  tcmerc  negarunt,  nemo 
explicuit,    quo   modo   equi,   qui,    capitibus   altius    adstricti>, 


DEINDE.  243 

terram  non  priorlbus  pcdi!)us  attingerent ,  calces  remittere 
posseiit.  Erat  autem  Euraenis  exercitium  hoc :  adstrictis  pri- 
nuim  frenis  attollebatur  equi  caput  et  pectus,  ut,  quum  post- 
ca  Terberibus  excitaretur,  eo  vehementius  in  priores  pedea 
incideret,  et  exsultaret,   et  calces  remitteret. 

Caius  iu  Digest.  1,  2,  1,  13.  post  hoc  dein  de  aitctorvm  suc- 
cessione  dicemus.  Praepositio  ibid.  28.  post  aliquot  dcinde 
annos. 

Flaut.  Trin.  4,  2,  103.  deinde  porro  nolo  quidquam  prae- 
dices. 

TibuU.  1,  7,  35.  et  simulat  transire  domum:  mox  deinde 
recurrit  solus.  Cic.  de  Inv.  1,  28,  43.  deindc  poslremo  atlen- 
dcndum  est  etc.  Rhet.  ad  Heren.  2,2,2.  dcindc  ad  cxtre- 
muirt  docebimus.  Cic.  in  Verr.  1 ,  10 ,  28.  vid.  p.  234.  in  Pi- 
son.  31 ,  78. 

Exempla  voc.  deinCcps  vide  p.  236.  Flaut.  Stich.  1,  2,  29. 
post  id  agam  igitur  deinde.     vd.  igitvr. 

5.  Eliam  veiba  alius ^  alibi.,  et  qiiae  sunt  huius 
gencris,   componuntur  ad  enumerandas  parles. 

Curt.  7,4,  2G.  Bacirianae  terrae  muUiplex  et  varia  natura 
est.  Alibi  multa  arbor  et  vitls  largos  mitesquc  fructus  alit.  — 
Magnam  deinde  partcm  eiusdcm  terrae  steriles  arenac  tencnt. 

Sallust.  lug.  36,  2.  lugurtha  trahere  omnia  et  alias,  dein- 
de  alias  morac  caussas  facere, 

6.  Coniunctiones  quiim,  'postquam,  posteaquam,  vbi 
proximeconiimguntur.  Qua  forma  exprimilur  conlinuus 
nexiis  rerum  aclarum.  Saepe  liaec,  cerle  forraulu 
deinde  quuni  ila  ponitur,  ut  reddi  possit  germanicc 
nrid  als ,  vel  und  sobald  als:  quod  non  tanlura  de  una 
re  praeterita,  sed  etiam  de  consuetudine  agendi  usur- 
patur :  und  wenn  dann. 

Cic.  de  Re  p.  1,  12.  dein  quum  essent  perpauca  inter  se  uno 
aut  altero  spatio  colloquuti  etc.  Liv.  3,  47,  6.  dcin  quum  M. 
Claudius  —  iret  ad  prehendcndam  virginem,  —  Jlrginius  — 
inquit  etc.  Plin.  19,  8,  51.  vid.  p.  241.  Cornel.  Alcib.  1,  2. 
ad  omnes  res  aptus,  consiliique  plenus  — ,  discrtus,  ut  impri- 
mis  dicendo  valeret,  quod  tanta  erat  conimendutio  oris  atque 
orationis ,  ut  nemo  ei  dicendo  possct  resistere,  deinde  quum 
tempus  posccret,  laboriosus,  patiens.  alii  codd.  dives ,  quod 
absurdum:  Rremi  diligens,  cuius  corruptio  non  intcUigitur. 
Quod   Gijntherus  observavit ,  apud  Corneliura  particulam  non 

16* 


244  DEINDE. 

nisi  ie  fempore  usurpari,  bene  conrenit,  nec  rero  obstat, 
quem  alii  sensisse  videntur,  languor.  Est  und  wcnn  dann  die 
Verhdltnisse  es  verlangtcn.  Columel.  2,  3,  2.  quum  dcinde 
tempestive  potuerint  vesci,  non  multum  nec  universum  cibum  — 
praebere  convenit. 

Liv.  3,  66,  5.  coniunctis  eiercitibvs  lattnum  primum  agrum 
perpopulati  sunt :  dcinde  postquam  ibi  ncmo  vindcx  occurre- 
bat ,  —  ad  moenia  ipsa  Romac  populabundi  —  acccssere.  6, 
13,  3.  7,  37,  7.  8,  8,  3.  33,  10,  2.  42,  7,  4.  42,  55,  2.  6, 
29 ,  3.  primo  impctu  ac  clamore  dissipati  ordines  sunt.  Dein 
postquam  nullo  loco  constabat  acies ,  tcrga  vertmit.  9,  31,  9. 

Celsu3  7.  praef.  Dcinde  posteaquam  deducta  ab  aliis  habere 
f>rofessores  suos  coepit ,  in  Aegypto  quoque  increvit. 

Liv.  7,  14,  10.  primo  credere  duces  Gallorum ,  non  descensu- 
ros  in  aequum  Romanos:  deinde,  ubi  degressos  repente  vide- 
runt ,  et  ipsi  avidi  ccrtaminis  in  proclium  ruunt.  Salhist. 
lug.  68,  1.  ct  69,  1.  Cat.  45,  4.  ubi  alii  dein ,  alii  deindc 
ecripserunt. 

7.  Ccntraliilur  haec  oratio ,  nbi  ablativns  apjjoni- 
tur.  Tum  deinde  idem  quod  postea^  Sic  Tacit.  Hist. 
2,  50.  avevi  iiivisitata  specie  apvd  Reginm  Lepidam 
celebri  loco  consedisse ,  incoLae  memorant,  nec  deinde 
coetn  liominum  aut  circujnvoLitantium  aLitum  territam 
pulsa7Ji('e ,  donec  Ot/io  se  ipse  interficeret.  Quod  est 
nec  deinde,  cjuum  coetus  hojninum  adesset.  Tamen 
alii  sunt  loci,  in  quibus  deinde  simpliciter  pro  postea, 
posthac  posilum  est. 

Cic.  ad  Fratr.  3,8.  tu  velim  cures,  ut  sciam,  quibus  nos 
dare  oporteat  eas,  quas  ad  tc  deinde  litteras  mittemus.  Liv.  3, 
3,  10.  in  Aequis  nihil  deinde  memorabile  actum.  6,  20,  14. 
gentis  Manliae  decrcto  cautum  est,  ne  quis  deinde  M.  Manlius 
vocaretur.  33,  22,  1. 

Ita  accipi  debet  Vellei.  Pat.  2,  89.  nihil  dcindc  optare  a  diis 
homincs  possunt  etc.  ubi  intelligitur,  posteriore  tempore,  post 
Caesarem.     cf.  dem^te. 

8.  Consequutio  rerum  ila  etiam  concipitur,  ut  alte- 
ram  rem  ex  altera  re  prodire  videaraus.  Igitur  deinde 
indicatnexum  rerum  et  originis  deduclionem,  ubi  nos 
dicimus  cum  quadam  conclusione  und  sonach.  Ita  ad- 
scendit  oratio  ad  superiora:  quare  deinde,  aeque  ac  de- 
nique,  fere  siguificat  et  adeo,  und  sogar. 


DEINDE.  245 

Liv.  21,  34,  1.  ibi  non  bello  aperto,  sed  iuis  ariihus,  frau- 
dc,  deinde  insidiis  est  pro])e  circumventus.  Wunderlichius  et 
alii,  huiic  usum  ignorantes,  scripturam  duorum  codd.  et  insidiis 
comprobaverunt.  Est  vero  und  sonach,  in  Folge  dessen,  sivo 
etiam  vnd  sogar.  21,  41,  12.  emisimus  ex  obsidione:  pacem 
cum  victis  fecimus :  tuiclae  deinde  nostrae  duximus,  quum  africo 
bello  urguerentur. 

9.   Sed  etiam  simpliciter  videtur  deductioni  rei  in- 
servire  et  pro  incle  poni. 

Qulnctil.  1 ,  2 ,  %.  fit  ex  his  consuetudo ,  deinde  natura. 
Quod  Sarpius  Analect.  p.  21.  ex  aliis  codd.  revocandura  cen- 
guit  inde ,  interpretibus  debetur :  nec  praestat  argumentura 
a  Gernhardo  expositura ,  quasi  illis  verbis  dicatur,  ex  his  fieri 
naturam.     Est  enim:  ex  hac  consuetudine. 

Tacit.  An.  12,  27.  iisdem  temporibus  in  stiperiore  Germania 
trepidaium  adventu  Cattorum  latrocinia  agitantium.  Deindc 
L.  Pomponius,  legatus ,  auxiliarcs  Pangionas  ac  Tiemetas  — 
monuit ,  ut  anteirent  populatorcs. 

111.     1.  Haec  orania,    qnae  terapus  attinent,  etiam 

adhibentnr  ad  cogitationem,  et  per  deincle  rerum,  vel 

argumentorum ,  vel  ralionum  series  notatur.      In  affe- 

rendis  partibus  demonstrationis  saepius  praemittitur /:)7-z- 

minn:   tamen  id   ubi  non  adest,    cave,     ne  negligenter 

oraissum  pntes.     vid.  Goercnz.  ad  Cic.  Acad.  2,  12,  37. 

Cic.    ad  Fam.   9 ,  24 ,  6.    fe  ad   coenas  itare   desisse   molesic 

fero.    —    Deinde  etiam   vereor,  —    ne   nescio  quid  illud,  quod 

solebas ,  dediscas.  de  Orat.  2,  11,  45.    qui    laudabit  qucmpiam, 

intelliget ,  exponenda  sibi  esse  fortunae   bona.    • —   Deinde  quid 

sapienter  is,  quem  laudet  —  feeerit,  aut  tulcrit.  ubi  Schiitziua 

iiecessariura  putabat  primum  exponenda.    Acad.  2,  12,  37.   in 

Catil.  2,  8,  17. 

Cic.  ad  Fam.  3,  7,  10.  cn  ego  tibi  ohviam  non  prodirem? 
primum  Appio  Claudio?  deinde  imperatori?  deinde  more  maio- 
rum  ?  deinde ,  quod  caput  est ,  amico  ?  de  Inv.  1 ,  28 ,  43.  2, 
13,  43.  Orat.  54,  108.  p.  Rosc.  Ara.  45,  130.  ubi  Matthiae. 
Giese  ad  Cic.  de  Div.  1 ,  55 ,  125.  Quater  positum  de  Inv.  1, 
17,  24.  26,  27.  octies  2,  49,  145. 

Cic.  Acad.  2,  16,  49.  si  tale  visum  obiectum  est  a  deo  dor- 
mienti,  ut  probabile  sit,  cur  non  etiam  ut  valde  verisimile? 
cur  deinde  non ,  ut  difficiliter  a  vero  internoscatur  ?  deinde  ut 
ne  interjioscatur  quidcm  ?  postremo  ut  nihil  inter  hoc  et  illud  in- 
tcrsifi    De  Nat.  d.  2,  1,  3. 


246  DEI^DE. 

Celsua  Praef.  p,  4.  igitur  hi  rationalem  medicinam  projl- 
tentur,  haec  necessaria  esse  projyonunt:  abditarum  et  morbos 
continentium  caussarum  notitiam ,  deinde  evidentiam,  post  haec 
etiam  naturalium  actionum ,  novissime  partium  interiorum. 
2,  18.  p.  100.  aqua  lcvissima  pluviatilis  est:  deindc  fontana, 
tttm  ex  flumine,  tum  ex  puteo ,  post  hacc  cx  nivc  aut  glacic. 
ibid.  p.  98.  tum  —  deinde  —  tum  —  post.  3,  7,  1.  dcinde  — • 
tum . —  postero  die.  6  ,  11.  p.  386. 

Cic.  de  Fin.  3,6,  20.  primum  est  ofjicium,  ut  se  conservet  in 
7iaturae  statu:  deinceps  ut  ea  teneat,  quae  secundum  naturam 
sint ,  pellatque  contraria:  qua  inventa  seleclione  —  scquitur 
deinceps  cum  officio  selectio:  deindc  ea  perpctua,  tuni  ad  extre- 
mum  constans  consentaneaque  naturae. 

2.  Similiter  scriptores ,  praesertitn  recentiores,  sive 
praemissis  vocabulis  ijrlmus ,  optimus  et  aliis,  sive  iis 
uoa  posilis,  per  deinde  descendunt  ad  res  ignobiliores 
et  rariores. 

Cic.  Brat.  88 ,  301.  quamquam  inciderat  in  Cottac  et  Sulpi- 
cii  aetatem  —  exccllente  tum  Crasso  et  Antonio ,  deinde  Phi- 
lippo,  post  lulio,  cum  ils  ipsis  dicendi  gloria  comparabatur.  El- 
lendtius  \idit  non  de  terapore ,  sed  de  laudis  maj^nitudine  dici. 
Plin.  Hist.  n.  9,  28,  44.  in  j^rimis  quae  mollia  appcllantur: 
dcinde  contccta  crustis  tenuibus,  postremo  testis  conclusa  duris. 
Pallad.  de  Re  r.  1,  12.  1,  33.  stercus  asinorum  primum  esf, 
maxime  hortis :  dcin  ovillum  et  caprinum  et  iumentorum :  por- 
cinum  vero  pessimtim.  Plin.  Kist.  n.  21,  6,  17.  prima  nobilitas 
cilicio  (croco),  ct  ibi  in  Coryco  monte :  dein  lycio  monte  Olympo, 
mox  ccnturipino  Siciliaz. 

Plin.  Ilist.  n.  25,  11,  87.  est  autem  optimum  cilicium  e  Tauro 
monte:  dein  pamphijlium.  25,  13,  94.  14,  20,  25.  25,  13,100.  37, 
9,38.  optima  scythica,  dcin  cypria,  postrcmo  aegyptia.  Columel. 
11,  2,  J;2.  quorum  optima  sunt  ilignea,  deinde  carpinea,  post  haec 
fraxinea.  Celsus  3 ,  6.  optimum  —  deinde  ■ —  tcrtium  —  ce- 
tera.  6,6,  39.  eorum  ergo  sanguis  nostros  quoque  oculos  ab 
externo  casu  commodissime  tuctur ,  hoc  ordine,  ut  sit  hirundinis 
optimus  ,  deinde  pahimbac ,  minimum  efficax  columbae.  8,  1. 
p.  500.  maxima  —  deindc  —  tum. 

Plin.  Ilist.  n.  21,  18,  6!).  laudatissimus  in  insulis  Creta, 
dein  Naxo,  et  posica  in  Phoenice.  21,  21,  92.  28,  9,  39. 

Celsug  8,  20.  femur  in  omncs  quatuor  partes  promovetur : 
saepissimc  in  interiorem :  dcinde  in  citcriorcm :  raro  admodum 
in  priorem  aut  posteriorcm. 


DEINDE.  247 

3.  In  his  omnibus  particula  plerumque  adiungit 
sentenliara  ipsa.  Raro  interponitur  copula  et  vel  ac. 
Tura  VQi'o  cleinde  significationem  habet  absolutam,  jjosi- 
hac^  aut  simplicem  adverbiiivim  occupat. 

Terent.  Ileaut.  Prol.  18.  id  esse  factum  liic  non  ne"-at ,  ne~ 
que  se  pigere,  et  deinde  factum  iri  autumat. 

Vellei.  Pat.  2 ,  23 ,  3.  maior  pars  nobiUtatis  ad  Sullam  in 
Jchaiam,  ac  deiude  post  in  yisiam  perfugit.  i.  e.  und  spdter. 
Columel.  2,2,  28.  ex  eo  tiimor  ac  deinde  ulcera  invadunt. 

4.  Graecorum  usum  in  verbis  sha  et  STietta  imitantur 
Latini,  quum  deinde,  pro  tum  positum,  et  in  interroga- 
tione,  quae  consequulione  quadam  gravatur,  et  extra  in- 
terrogationem  usurpant,  ubi  Germani  dunn.,  denn.,  da 
dicunt.  Est  enim  idem  quod  quvm  ita  sit  vel  ergo, 
Devarius  de  graeco  dra  p.  131.,  prae  se  fert  indignatio- 
nem  et  vehementiam,  inquit,  tum  propter  vira  interro- 
gationis,  tum  etiam,  quia  illativum  est  et  ex  quibusdara 
praemissis  subsequitur.  Gronovius  explicat  post  talia. 
Cf.  Drakenb.  ad  Liv.  4,  49,  15. 

Quinctil.  Declani.  1,  6.  caecus  infcUx  patrem  occidit?  Dein- 
de  cui  manum  porrigct  sccurior?  cuius  humeris  levior  incumbet^i 
i.  e.  quum  infclix  sit  caeciis :  wem  solltc  cr  dann  ruhigcr  dic 
Hand  rcichcn'i  Schultingius  diligenter  observavit  usnm  :  atnon 
bene  cxplicnit  euni  de  consilio,  quo  adversarius  ad  absurda  de- 
ducilur.  Id  non  particula  cxprimitur,  sed  tota  sententia.  Eur. 
Alcest.  838.  (821.)  0E.  yvviq  (i\v  ovv  oltoUv  'Adfnjrov ,  ^ivs. 
HP.  ri  q)}jg;  insiza  drJTu  (i  l^svfQsrs.  Senec.  Oed.  Oet. 
1407.  dolor  iste  furor  est.  Herculcm  solus  domat.  Cur 
deinde  latebras  aut  fugam  vccors  pctam  ?  Obire  forli  meruit 
Alcmene  mumi.  Neque  aliter  Virgilius  Aen.  12,  889.  qua^ 
nunc  dcinde  niora  cs(?  oiit  quid  ium,  Turnc,  rclraclas?  i.  c. 
quum  res  ita  se  liabcant,  tuque  enseni  recuperaveris.  Plin. 
Pau.  9,  4.  annon  obscqucrcris  principi  civis,  lcgatus  impera- 
iori ,  fiUus  patri?  Jbi  dcindc  discipUna,  ubi  mos  a  maioribus 
iraditus,  quodcumquc  impcrator  munus  iniungcrct,  aequo  uni^ 
nio  paratoquc  subeundi?     Valer.  Max.  3,2,  10. 

Quinctil.  Declani.  17 ,  19.  vcnenum ,  quod  viderctur  depre- 
hcnsum,  nemo  idco  bibissc  credcretur,  quia  sibi  paraverat.  Dic 
nunc:  non  fui  passurus ,  si  bibere  voUiisses.  Deindc  hoc  sic 
probas ,  ut  me  hodieque  coneris  occidcre.  i.  c.  ergo ,  et  tamen. 
Sprich  nun,  ich  wiirde  es  nicht  zugegebcn  liaben,  ivenn  du 
Gift  hullcsi  trinkcn  woUen.    Darnach ,  sive  nun  da  bcweist  du 


248  DEINDE. 

diet  damit,  dafs  du  heute  mich  zu  todten  wternimmit.  Per- 
git  declamator:  T^on  eras  passurus.  Quando ,  ■per  fidera,  in- 
iicis  manus?  potuit  eadem ,  potuit  peragi  brevitate,  qua  iusse- 
ras.  Non  eras  passurus.  Deinde  non  timuisti,  nc  mihi  ani- 
mum  pereundi  vel  hoc  faceret ,  quod  putabam  me  iuheri,  Liv. 
4,  49,  15.  incipite  deinde  mirari,  cur  pauci  iam  vestram  susci- 
piant  caussam.  i.  e.  und  nun  wundert  euch  noch  — . 

Non  ausim  liuc  referre  Cic.  de  Nat.  d.  1,  37,  103.  quod 
eius  domicilium?  quae  sedes?  qui  locus?  quae  dcinde  actio  vi- 
tae?  quibds  rebus ,  id  quod  vultis ,  beatus  est.  Procedlt  eniin 
auctor  ad  alias  quaestionjs  partes :  deiude  quae  actio  \itae? 

5.  Similis  est  consequntio  ia  velieraentiore  oratione, 
qua  ex  aliqua  condilione  deinceps  ad  aliam  rem  certa 
conclusione  provocaraus,  aut  ex  praeraissis  concludi- 
mus.  Nos  Gerraani  tum  addiraus  fere  copulara:  und 
dann. 

Cic,  in  Verr.  3 ,  16  ,  41.  innocentia  ?  Jdspice  aedem  :  dein- 
de,  si  audes,  fac  mentionem  innocentiae.  Diligentia?  Codicis 
lituras  tui  contcmplare  in  Sthenii  Thermitani  nomine :  deinde 
aude  te  dicere  diligentem.  Cic.  de  Orat.  2,  69,  280.  ille  Sicu- 
lus ,  cui  praetor  Scipio  patronum  caussae  dabat  hospitcm  suum, 
hominem  nobilcm,  sed  admodum  stultum:  quaeso  ,  inquit,  prae- 
tor ,  adversario  meo  da  istum  patronum ,  dcinde  mihi  neminem 
dederis.  i.  e.  tura  non  opus  erit  mihi  dari  patronum.  Gib 
meinem  Gegner  diesen  Anwalt:  und  dann  magst  du  mir  keincn 
geben.  Ovidius  lianc  formam  ita  composuit  Fast.  1,  15.  da  mihi 
te  placidum :  dederisque  in  carmina  vires, 

Quinctil.  Decl.  12,  18.  nullus  amoenua  praetermittitur  por- 
tus,  nulla  cclebris  civitas  invisiiata  transitur.  Mentior:  etiam 
acl  esuricntes  applicas.  Dein,  si  quam  timoris  iniuriam  quere- 
ris,  non  feram  te  morantem:  quomodo  satis  accusabo  venden- 
tem.  Critici  emendatione  indioero  verba  putarunt,  quae  non 
intellexerant.  Sensus  est:  Haec  falsa  videbitur  accusatio. 
Etiam  ad  nos  esurientes  tandcm  applicas.  Tum  vero  si  hoc 
conccditiu",  et  tu  quereris  dc  iuiuria  proptcr  timorem  tibi  illa- 
ta,  comprobare  non  possum,  te  tamdiu  moratum  esse :  mul- 
to  magis  te  accusabo  veadentcm  fruraenta. 

6.  Haec  parlicnla  ob  vira  suara  coniuugendi  priraum 
obtinet  in  senteulia  locura.  Ncque  obstant  exerapla,  ia 
quibus  post  prirauin  vocabulum  positura  est  ajnid  Li- 
vium  iuler  nomina  propria  4,3,  11.  Lncitan  deinde 
Tarcfiiiniinn  etc,  et  iu  iormula  dainde  dei/iceps.  vid.  p. 


DEINSVPER.  249 

236.  Vbi  vero  adverbii  potestatem  habet  extra  rerura 
continnationem ,  ubicumque  loci  collocatur.  Liv.  3,3, 
10.  e(  Cic.  ad  Fratr.  3 ,  8.  vid.  p.  244. 

Liv.  39 ,  22 ,  1.  per  eos  dies  —  ludi  taurii  per  biduum  facti 
religionis  caussa:  per  dies  decem  apparatos  deinde  ludos  M. 
Fulvius  —  fecit.  Tribus  haec  affecta  sunt  yitiis ,  primo  quod 
verba  per  dies  non  leguntur  in  scriptis  libris :  tum  quod  nou 
poterat  dici  per  dies  dcccm  apparatos,  quae  coliaererent;  deni- 
que  quod  deinde  ita  in  qiiintam  gedem  relicitur.  Scribendura 
videtur  omisso  numero  deinde  apparatos  ludos,  ut  praebet  co- 
dex  lovan.  sec.  ^ 

*)  Confusa  saepe  sunt  in  libris  scriptis  vocabula 
deinde  et  demum:  vid.  Drakenb.  ad  Liv.  4,  49,  15.  ad 
40,  22,  1.  Heindorf.  ad  Cic.  de  Nat.  d.  1,  37,  103.  et 
denique:  vid.  Schwarz.  ad  Plinii  Paneg.  45,  1.  et  dehinc: 
vid.  Oudend.  ad  Sueton.  Ttb.  23.  Dom.  8.  Tit.  5.  et  in- 
de:  Liv.  40,  22,  13,  Cic  Tusc.  1,3,5.  et  saepe  alibi. 


DEINSVPER. 

Sicuti  ab  aliis  dicitur  desuper ,  a  Sallustio  usurpa- 
tum  vocabulum  deinsuper  aftertNonius  Marc.  12,  48.  ex 
Hislor.  1.  1.:  Sertorius  Parthis  turham  orantibus,  et 
nullo ,  iit  in  terrore  solet ,  generis  aut  imperii  discri- 
mine,  per  calonum  corpora ,  ad  mediiim  quasi  in  de- 
insuper  stantium  manibus  in  imtrum  attoUitur.  Sed  4, 
128.  ita:  S.fortis  turba  morantibus  nullo ,  ut  in  terro- 
re  solet  —  quasi  deinsiiper  instantium  — .  Critici 
emendarunt:  portis  turbam  morantibus  et  adstantium: 
illud  vere,  hoc  praeter  necessitatem.  Nemo  recfe  ex- 
plicuil  sensum.  Debrossius  iLa  reddidit,  quasi  dictura 
essel:  mililes  alter  in  alferius  humeris  stabant  usque  ad 
medium  murum,  et  Serforium  manibus  atloUebant. 
Quod  quomodo  eFfici,  et  quomodo  illis  verbis  dici  po- 
tuerit,  non  perspicio.  Scribendum  est :  jjer  calonum  cor- 
pora ,  ad  medium  quasi  deinsuper  instantium  mani- 
bus  in  murum  attollitur.  Exlra  murum  Sertorius  ia 
humeros  calooum  adscendebat,  et  excipiebatur  ab  iis, 
qui  in  urbe  fere  admedium  corpus  dechnabant,  de  mu- 
ro  et  manibus  dacem  attollebant.  Quasi  id  quod  fere: 
instare  est  adverli,  impendere.  Deinsuper  vero  signi- 
ficat  desuper,  deorsum ,  von  oben  herab. 


250  DEMAGIS.    DE.AIVM. 

DEIMAGIS. 

Noniiis  Marc.  2,  229.  clemagis,  valde  niagls, 
Lucilius  lib.  XVI.  Rex  Corus  iUe  duus  hos  venios ,  au~ 
strum  atque  acjuilonem,  nuvissime  alebat ,  solos  dema- 
gis  istos  ex  nimbu  austelLos  nec  nos  seneces  putare. 
Haec  corrnpta  verba  ila  eraendancla  sunl:  Rex  Corus 
ille  duos  ventos ,  austru?n  atcjue  acjiiilonem  JSovisse 
aiebat  se  solos  demagis:  istos  Ex  nimbo  austellos  nec 
nosse  ,  nec  esse  putare.  Eestus :  demagis  pro  minus 
anticjui  dicebant.  Dacerius  suspicabatur  scribendura 
esse  nimis.     Gloss.  Philoxeni:  demagis,  acpodQus. 

DEJMVM. 

Origo  vocabuli  DEm^M  valde  obscnra  est.  Noa 
potest,  quod  Vossius  et  Forcellinus  opinabautur,  a 
graeco  riji.iog  deduci.  Haec  enim  demoustraliva  forma 
est  verbi  ijuog.  Neque  a  demo  verbo  desceudit,  quasi 
id  siguificet,  quod  demtis  prioribus  postremo  superest. 
Cerlior  videtur  esse  cognatio  graeci  5?},  quod  factum 
est  dem,  sicut  ex  ^e/cc  decem.  Cf.  tandem.  Nani 
syllaba  um  adiecta  formationi  inservit,  ut  in  tumy 
num  ,  et  in  actulum,  cJoTiicum,  sedum.  Veteres  dixe- 
runt  demus  :  quod  apud  Livium  Andronicum  observavit 
Lcstus:  sicuti  rnrsus  et  rursum  dicebatur.  At([ue  haec 
conveniunt  significatioui  primitivae,  quae  non  ad  tem- 
pus  modo  perliuet,  ncque  rem  non  jjrius  factam  desi- 
gnat,  sed  distinctiorem  designationem  et  confirmationem 
exhibet.  Est  enim  nostrum  eben.  Onomast.  graeco- 
]al.  demum  81),  to  xilog.  Haec  vero  designatio  duplex 
esse  potest:  uam  aut  opponendo  dislinctio  dechiratur, 
aut  reslringendo  potestas  rei  couiirmatur.  Ilhid  ab  an- 
ti(|Uo  tempore  usurpabatur:  lioc  autem  recenlior  aelas 
iuvenit. 

jVimis  al)sai'de  ille  Apulelus,  culus  Ilbrum  de  Diphthongis 
edidit  O^annus ,  hc^iec  p.  144.  dcmiim  ctltim  plcvique  dipJitkoJi- 
gant:  scd  quiim  demum  quasi  dccimum  dictum  csse  feralur ,  mi- 
oiime  diphthonn;andum  vidclur:  a  dccem  idco  dicitur  dcmuni, 
quod  signijicat  ad  Jinem  ,  quoniam  in  dccem  naturalis  cst  finis 
numcri.  A  l»i  quam  Osannus  compiohavit,  Vossii  sententia  uou 
potest  eo  slahillvi,  quod  a  zrjfios  olim  dictum  tcmus  postca  ad 
modum  nominmu   Cassanlra  ct  Alcxantcr  in  dcmus  et  dcmum 


DEMVM.  251 

traiisformatum  fiierlt.  Quam  diversa  slt  lltterae  t  natura  in 
liis  nominibus,  nemo  liaud  mlnus  intelligit,  i[uam  demonstratx- 
vam  litteram  z  non  mutari  potuisse  in  d. 

1.  Hac  ralione  demum  vel  tempus  vel  locutn  vel 
rera  aliquam  ita  designat,  ut  cum  quadam  confirmatione 
praemissis  aiiis  oppouantur.  In  liis  fere  semper  parti- 
cula  ei  vocabulo  adhaeret,  cuius  vim  intendit.  Alque 
antiqua  quidem  lingua  triplex  raaxime  habebat  geuus 
verborum,  quibus  demum  adiungeret:  temporis,  nunc 
demujn,  post  demum,  igitur  demum,  tum  demum:  loci, 
ibi  demum:  pronomina  demo  istraliva,  is  demum,  /loc 
deiiium.  Praeter  haec  quae  reperiuntur  pauca  sunt,  scd 
ad  eamdera  rationem  revocanda.  Becentior  usus  vero 
muUa  novavit. 

1.  ISunc  de77ium  signi^cat  non  aniea,  de  eo  qnod 
antea  non  erat,  aut  aliis  rebus  praegressis  factum  est. 
Hoc  est  vel  id  ,  quod  Graeci  per  vvv  5?)  et  vvv  ys,  Ger- 
niani  graviori  voculatione  exprimunt,  vel  id  quod  jetzt 
erst,  de  larda  re:  sed  rarius  hoc  fit.  Coniungitur  sen- 
tentiae  altera  pars  saepe  per  quum,  postquam.  Teren- 
tius  etiam  dixit  modo  demujn,  Ovidius  iam  demum. 

Terent.  Ileaut.  2 ,  3 ,  3.  ego  vcro  audio  nunc  demum  et  vivo 
et  valeo.  Plaut.  Epid.  4,1,  42.  remigrat  animus  jiuiic  demum 
mihi,  Poen.  5,3,  39.  nam  nunc  es  plaue  meus :  nunc  demum 
ego  cum  illa  fabulabor  libere.  Frequenter  usurpatur  ab  iis,  qui 
rem  antea  incognitam  arripiunt,  nunc  demuvi  scio.  Plaut. 
Epid.  3,  4,  22.  Mil.  2,6,  62.  nunc  dcmum  intelligo.  Terent. 
Heaut.  2,  3,  12. 

Terent.  Ad.  5,3,  19.  nunc  demum  istaec  nata  oratiost.  ubi 
non  reddi  potcst  Jefst  erst,  sed  nun  sprichst  du  so.  Westerho- 
vius  bene  yidlt  Denieam  non  negare  vetus  istud  Micionls  dl- 
ctura ,  sed  mirail,  quod  ita  vertatur  oratio,  nec  antea  Micio- 
ni  lilud  in  mentem  venerlt.  Andr.  4,1,  58.  d.  hem  st ,  ma- 
ne,  concrepuit  a  Glycerio  ostium.  pa.  Nihil  ad  tc.  B.  Quaero. 
T.  Hem:  ntincne  ilemum?  D.  at  iam  hoc  tibi  inventum  dabo. 
Donatus  pro  dcnique  positum  putat.  Male  vertunt  erst  jetzt. 
Ita  reddo :  Dies  geht  dich  nichts  an.  —  Ich  stcK'  avf  dcr 
Lauer.  -r-  Ach  jetzt  ?  —  Und  ivill  dir  das  Gefundcnt  vorlcgcn. 
Quinctil.  10,  2,  8.  nisi  fortc  nostra  potissimum  tempora  dam- 
namus  huius  infelicitatis ,  ut  nunc  demum  crescat  nihil.  Nerao 
cum  Frotschero  ad  10,  6,  5.  interpretabitur  tantum:  est 
enini  nunc  adeo.  ' 


252  DEMVINT. 

Plaut.  Capt.  5,  4,  25.  nunc  demum  in  memoriam  redco, 
quum  mecum  recogito:  nunc  edepol  demum  in  memoriam  regre- 
dior  audisse  me  etc.  i.  e.  j et zt  besinne  ich  mich.  Mil.  2,  6, 
78.  nunc  demum  a  me  insipienter  factum  esse  arbitror ,  quum 
rem  cognosco.  Aul.  1,  2,  1.  nunc  defaecato  demum  animo 
egredior  domo,  postquam  perspexi  salva  esse  intus  omnia. 
Plaut.  Rnd.  4,  4,  78.  Jiiinc  dcmum  istuc  dicis,  quoniam  ius 
meum  essc  intelligis. 

Adduntur  aliae  particulae  affirmationis.  Plaut.  Cas.  2 ,  8, 
32.  attate:  nunc  pol  ego  demum  in  rectam  rcdii  semitam.  4,  4, 
14.  nunc  pol  demum   ego  sum  libcr. 

Terent.  Ad.  2,2,  25.  rcfrixerit  res:  nunc  dcmum  venis?  cur 
passus?  i.  e.  cur  non  prius  venisti.  Cic.  ad  Att.  16,  3.  nunc 
demum  enim  rescribo  his  Uttcris ,  quas  mihi  misisti,  convento 
Antonio  Tiburi.  Plin.  Ep.  5,8,  8.  undevicesimo  aetatis  anno 
dicere  in  foro  coepi,  et  nunc  demum,  quid  praesiare  debeat 
orator,  adhuc  tamen  per  caliginem  video. 

Terent.  And.  5,3,  11.  modone  id  demum  sensti,  Pamphile. 
OUm  istuc,  oUm ,  quum  ita  animum  induxti  tuum  ,  quod  cupe- 
res,  aUquo  pacto  efjiciendum  tibi,  eodem  die  istuc  verbum  vere 
in  te  accidit. 

Ovid,  Trist.  2,  7.  carmina  fecerunt,  ut  me  moresque  7iotaret 
iam  demum  visa  Caesar  ab  Arte  meos.  Apud  Quinctil.  8 ,  2, 
21.  pervasit  iam  multos  ista  persuasio ,  iit  id  iam  dcmnm  clc- 
gantcr  atque  cxquisite  dictum  putcnt ,  quod  intcrpretandum  sit. 
bene  intellexit  Spaldingius  delendum  esse  iam, 

2.  Fost  demum  cum  fiiluro  clicitui'  a  Plaufo:  quod 
est  spciter  dann:  quo  modo  etiam  igitur  demnm  a 
comicis  usurpalur.  Hoc  vero  eliam  in  apodosi  ponitur, 
ut  significet  danri  erst ,  vel  ut  modo  inteudatur  vis  con- 
sequulionis. 

Plaut.  Asin.  5,2,  fi5.  posl  enm  dcmum  hiic  cras  adducam  ad 
lenam.  Amph.  3,  1,  IG,  post  igiLur  demum  faciam  res  Jiat 
palam. 

Plaut.  Arapli.  1,2,  11.  igitur  demum  omncs  scient,  quae 
facta.  i.  e.  spdtcr  dann.  Merc.  3,  2,  7.  adolescens  quum  sis  — 
rei  tuac  quaerendac  convcnit  operam  dare:  demum  igitur  quum 
senex  sis,  tunc  in  oiium  te  coUoces.  Most.  2,  1,  32.  miscrum  est 
opus ,  igitur  dcmum  fodcre  puteum ,  ubi  sitis  fauces  tenet.  i.  e. 
crst  dann.  Rud.  4,1,  25.  iam  ubi  Uber  ero,  igitur  demum  in- 
struam  agrum,  aedes,  mancipia.  quod  redde  dann  pleniore  voce. 

Praepositio   est  apud  Asin.   Foll.  ad   Cic.  10,  31,  10.   unas 


DEMVM.  253 

enim  post  idus  martlas  demum  a  Pansa  litteras  accepi.  Sue- 
ton.  Aug.  10.  post  biduum  demum, 

3.  Tum  clemum  veteres  usurpant  non  nisl  m  con- 
ditione  praeposita,  ut  consequutio  maiorem  vim  acci- 
piat.  In  alfera  parle  sententiae  aut  si  aut  uhi  aut  cjuiim 
ponitur.  Et  clemum  necessitatem  quidem  consequutio- 
nis  ita  exprimit,  ut  reddi  possit:  lum  certissime,  tum 
maxime.  Eliara  clemum  hoc  significatu  pro  ium  cle- 
mum  dicebant.  Postea  optimus  quisque  scriptor  etiam 
in  narralionibus  adhibebat  de  rebus  longe  exspectalis, 
pro  tum  clenicjue:  et  dicebant  etiam  non  diverso  modo 
tujic  clemum.     Nusquam  vero  legitur  cleincle  clemum. 

Flaut.  Men.  2t,2>,  71.  tum  demum  sciam  rede  monuisse,  si 
tu  rcctc  caveris.  Mil.  4,8,  55.  si  idfacies,  ttim  dcmum  sci- 
bis,  tibi  qui  bonus  sit ,  qui  maliis.  Cic.  ad  Att.  9,  10.  verba 
Attici:  quodsi  iste  Italiam  relinquet ,  facict  omnino  male  — ; 
sed  tum   demum  consilia  nostra  commutanda  sunt. 

Plaut.  Trin.  3,3,  51.  tum  tu  igitur  demiim  id  adolesccnti 
aurum  dabis,    ubi  erit   locata  virgo  in   matrimonium.     Poen.  1, 

1,  60.  As.  placet  consilium.  Mi.  Immo  etiam  ubi  expolivero, 
magis  hoc  tum  demum  dices.  Celsus  7,  27.  extr.  et  tum  de~ 
mum,  ubi  iam  nihil  tale  extrafertur,   ad  cicatricem  perduci. 

Plin.  Epist.  8,  20,  7.  ac  tum  demum,  quum  medium  tenuere, 
non  contrahunt. 

Coliimell.  1.  praef.  33.  quas  (partes)  ordine  suo  tunc  demitm 
persequar ,  quum  praefatus  fuero  etc.  Senec.  Epist.  121 ,  3. 
tunc   demum  intelliges  —  quum  didiceris  — .     In  Cic.  de  Leg. 

2,  4,  10.  nunc  legitur  tum  dcnique. 

Plaut.  Merc.  5,2,  68.  servala  res  est  dcmum  si  illam  vidc~ 
ro.  Plin.  Ep.  3,  3,  2.  quibus  omnibus  ita  demum  similis  ado~ 
lescet,  si  imbutus  honestis  artibiis  fuerit.     Tid.  n.  5. 

Caes.  B.  gall.  1,  50.  tum  demum  Ariovistus  partem  suartim 
copiarum,  quae  castra  minora  oppvgnaret,  misit.  i.  e.  non  ante 
quam  Caesar  frustra  instructa  acie  exercitura  in  castra  redu- 
xisset.  Ovid.  Her.  11 ,  91.  exicrat  thalamo:  tum  demum  pe- 
ctora  plangi  contigit.  Liv.  2,  20,  11.  tum  demum  impulsi  La- 
tini ,  perculsaque  inclinavit  acies.  40 ,  50 ,  4.  tertio  dic  proelio 
maiorc  iterum  pugnatum :  et  tum  demum  haud  dubie  victos 
Celtiberos  —  esse.  10,  13,  13.  3,  12,  1.  Ovid.  Fast.  4,  615. 
Plin.  Ep.  6 ,  20 ,  6.  iam  quassatis  circumiacentibus  tcctis  quam- 
quam  in  aperto  loco ,  angusto  tamen,  magniis  et  certus  rui- 
nae  meius.    Tum  demum  excedere  oppido  visum.   3,  14,  3.  1, 


254  DEMVM. 

13,  2.  tum  demum,  ao  tunc  quoqiie  lentc  cunctanterque ,  vc- 
niunt. 

Livins  saepe  praemissis  aljlativis :  2 ,  29 ,  1.  utraque  re  sa- 
iis  eipcrta,  tum  demum  consulcs  (dixerant). 

De  scriptiira  tunc  demum  vix  poterit  regnla  condi.  vid.  Dra- 
kenb.  ad  Liv.  41,  3,  5.  Legitur  sine  scripturae  discrepantia 
apud  Celsum  3,  6.  p.  130.  3,  10.  p.  139.  et  apud  Sueton. 
Claud.  5.  Colmuel.  12,  23,  1.  et  praef.  libr.  1.  extr.  Sencc. 
Ep.  121,  3.  uhi  cuni  gr,iviori  vi  positurn.  Goerenz.  ad  Cic. 
de  Leg.  2,4,  10.  ium  dcnique  et  tum  demum  quomodo  dibtin- 
giiat,   vide  in  demqve. 

Tacit.  Ann.  1,  64.  nox  demum  inclinantcs  tum  legioncs  ad- 
versae  pugnae  exemit.  Ita  nuper  critici  restituerunt  cura  ex- 
plicatione ;  tum ,  qnura  nox  erat :  sed  qui  ita  umquam  loquu- 
tus  fuerit,  non  indicaruut.  Optime  emendavit  Frelnshemius 
inclinantes  iam  legiones. 

4.  Sed  alia  qnoqne  verba  cum  simplici  particula 
coniungcbantur  ,  ubi  dicendum  erat,  rem  uou  alio  tem- 
pore,  aut  uou  aule  factam  esse,  sive  adderetur  tempo- 
j^is  nomen,  sive  participium.  Qua  formula  saepe  ex- 
primitur,  rem  nonnisi  aliqua  conditione  interposita  fa- 
ctam  esse.  Recentior  aetas  usurpabat  simpliciter  pro 
denique. 

Tcrent.  Ad.  5,8,  15.  ego  novus  maritus  anno  demum  quinio 
et  sexagesimo  fiam?  Ovid.  Met,  13,  209.  dccimo  demum  pu- 
gnavimus  anno.  i.  e.  ersf  im  sehnten  Jahre.  Plin,  Ep.  5,  G,  10. 
tantis  glebis  tenacissimum  solum  quum  primum  prosecatur ,  aa- 
surgit,  ut  nono  dcmum  suJco  perdometur.  Horat.  Sat.  1,  5,  23. 
quurta  vix  demum  exponimur  hora.  Plin.  Epist.  7,  2,2.  hieme 
demum. 

Plaut.  Bacch.  2,  3,  36.  postquam  quidem  praetor  recuperato- 
res  dedit,  damnatus  demum,  vi  coactus  reddidit  ducentos  et  mille 
philippum.  i.  e.  non  ante  qiiam  daninatus  esset.  Sueton.  Aug. 
3L  postquam  vero  pontificatum  maximum,  quem  numquam  vivo 
Lepido  auferre  sustinucrat ,  mortuo  demum  susccpit.  i.  e.  erst 
nach  dcsscn  Tode.  Caes.  23.  mox  et  ipse  a  L.  Antistio ,  tribuno 
'  plebis,  postulatus ,  appcUato  dcmum  coUegio ,  obtinuit ,  quum 
reipublicae  caussa  abcsset,  rcus  nc  ficrct.  i.  e.  7iur  crst  nach- 
dcm  er  an  das  CoUcgium  appcUirt  haltc.  lustin.  1,  7,  3.  do- 
mitis  dcmum  plerisque,  quum  advcrsus  Babylonius  beUum  gere- 
ret,  Babyloniis  rex  Lydorum  Croesus  —  in  auxiUum  vcnit. 
SaetOD.  Galh.  3.    quod  oppidum  Ilispaniae  frustra  diu    op- 


'  DEMVM.  255 

•pw^naium  illitis  demum  galbano  facibus  succenderit.  Calig.  6. 
ut  demum  fato  functum  palam  facium  est ,  non  solatiis ,  non 
edictis  inhiberi  luctus  publicus  potuit. 

5.  lia  demiim  pro  tnm  clemnm ,  ut  gerraanicum 
so  nnr  pro  dann  nnr ,  vel  so  eist  pro  dann  erst,  usur- 
patiir  a  recentioribus  scriptoribiis,  praesertira  ia  condi- 
tione  proponenda. 

Celsus  3,  21.  p.  1C3.  si  plus  humoris  excernitur ,  quam  assu- 
mitur ,  iia  demum  secundae  valciudinis  spes  est.  Plin.  3,  9,  11. 
nam  nos  qunque  tam  numerosum  agmen  reorum  ita  demum  vi~ 
debamus  posse  superare ,  si  per  singulos  carperctur.  3,3,2. 
vid.  supra  p.  253.  Sueton.  Vitell.  14.  ita  demum  firmiter  ac 
diutissime  imperaiurum ,  si  supersies  parenii  eistitisset.  Cl.iud. 
25.  lustin.  11 ,  4 ,  10.  Quam  rem  iia  graviter  tulit  Alexander, 
ut  —  denuo  bellum  deprecantibus  iia  demum  remiserit ,  «f  ora- 
tores  et  duces  —  sibi  dedaniur. 

Celsus  Praef.  p.  11.  simulaique  vero  ferrum  ad  praecordia 
accessii ,  et  discissum  transversum  scpium  est,  —  homincm  pro- 
tinus  animam  amittcre:  itaque  demum  moHui  praecordia  et 
viscus  omne  in  conspectum  latrocinantis  medici  dari. 

6.  Quemadraodura  tempus  distinctius  designatur, 
ita  locus  eliara  constiluitur  in  formula  ibi  demnm.  Poe- 
tae  recentiores  ea  utuntur  in  narratione  rerum  deinceps 
actarum,  ut  sensus  sit  da  niin. 

Hei-zogius  ad  Sallust.  Cat.  12,  5.  teniere  neg-aTit  demum 
umquani  coniungi  cum  verbis  locum  signiilcantibus.  Cf.  Vir- 
gil.  Aen.  1 ,  629. 

Plaut.  Capt.  5,4,3.  illic  ibi  demum  est  locus,  ubi  labore 
lassitudo  omnist  exigunda  ex  corpore.  i.  e.  dort  cbcn,  Quinctil. 
10,3,13.  lulius  Florus  in  eloquentia  GalUarum,  quoniam  ibi 
demum  exercuit  eam ,  princeps.  Spaldingius  iatelligit  tanium, 
nur:  at  significat  gerade  da. 

Stat.  Theb.  2,  474.  te,  Meleagre,  subit.  Ibi  demum  cuspi- 
de  lata  haesii.  Silv.  2,  3,  14.  caelica  tecia  subit.  Ibi  dcmum 
vicia  laborc  —  fluidos  collegit  ainiclus.  ubi  Marklandus  abiti- 
nere  debebat  ab  emendatione. 

Ad  tempus  relatum  apud  Terent.  Hec.  1 ,  2 ,  50.  usque  illud 
visuni  est  Pamphilo  neutiquam  grave,  donec  iam  in  ipsis  nupliis, 
postquam  videt  paratas,  nec  moram  ullam,  quin  ducat,  duri. 
Ibi  demum  ita  aegre  tuUi ,  ut  ipsam  Bacchidcm ,  si  adessct, 
credo  ibi  eius  commisercscerei. 

Livius  dixit  eo  demum  pervcnit,  de  quo  vid.  n.  7. 


256  DEMV]\I. 

7.  Haec  eadem  est  ratio ,  qua  demnni  cura  prono- 
minibus  cuiusvis  generis  coniungitur,  ut  praestantia  aut 
qualitas  propria  significetur,  et  ut  maior  vis  adiiciatur 
demonstralioni.  Kst  igifur  modo  id  maxime^  ante 
omnia :  modo  quidem,  dies  eben^  Tot;To  5»J.  Gravior 
accedit  affirmalio  ,  ubi  additur  profecto ,  vel  ubi  prae- 
cedunt  verba  venmi  enim  vero.  Sed  in  plurimis  exem- 
plis  simpliciter  definilur,  cuius  generis  aut  condilionis 
sit  aliqua  res.  Quare  lorraula  id  demum  est  significat 
re  i^era  est  ac  proprie. 

Plaut.  Pers.  2,3,  14.  nam  id  demum  lepidum  est,  triparcos 
homines,  vetulos,  avidos,  aridos  benc  admorderc ,  qui  sulimim 
scrvo  obsignant  cum  sale.  Tereiit.  Ad.  2,  3,  1.  abs  quivis  lio- 
mine ,  quum  est  opus ,  benejlcium  acciperc  gaudeas:  verum  enim 
vero  id  demum  iuvat ,  si,  quem  aequumst  facere ,  is  bene  facit. 
ul)i  Donatus :  ostendit  plus  esse  quod  iuvat  quam  gaudium. 
Cic.  ad  Att.  8,  8.  sic  enim  scntio,  id  demum,  aut  potius  id  so- 
lum  essc  miserum,  quod  turpe  sit.  Sallust.  Cat.  20,  3.  idem 
velle  atque  idem  nolle,  ca  demum  firma  amicitia  est:  qiiod  male 
explicant  id  solum.  12,  5.  ubi  quae  Herzogius  notavit,  non 
conciliare  possum  cum  iis,  quae  ad  c.  2,  9.  dixerat,  atque 
haec  ipsa  inter  se  pugnant.     Quinctil.  9,4,  3, 

Plin.  Epist.  1 ,  20 ,  18.  relinquere  vero  aculeum  in  audien- 
tium  animis  is  demum  potest,  qui  non  pungit ,  sed  infigit. 
Quinctil.  1,3,4.  possunt  autem  id  demum,  quod  in  proximo 
est.  6.  proem.  11.  in  utracumque  lingua  tamquam  ad  eam  de- 
mum  natus  cssct,  expressa  jiroprietas  omnium  litterarum.  i.  e. 
fiir  diese  eben.  Edictura  Nervae  apud  Plin.  Ep.  10,  66.  extr. 
1,  8.  6.  atque  ea  demum  recte  facta  minus  detorquemus  et 
carpimus,  quae  in  obscuritate  et  silentio  reponuntur.  Curt, 
1,4,3. 

Plaut.  Capt.  1 ,  2 ,  19.  nulla  iuventutis  est  spcs :  sese  omnes 
amant:  ille  demum  antiquis  cst  adolesccns  moribus, 

Plaut.  Bacch.  5,  1,  13.  hoc ,  hoc  est  quod  peracescit,  hoc 
est  demum  quod  percrucior.  Virgil.  Aen.  1,628.  me  quoque 
pcr  multos  similis  fortuna  labores  iactatam  hac  dcmum  voluit 
consistere  terra.  i.  e.  grade  in  diesem  Lande.  Liv.  1,5,6. 
sciscitandoquc  eo  demum  pervcnit ,  ut  haud  procul  esset,  quinRe- 
mum  agnosceret.  Itii  enim  scribendum  est,  non  eodem.  vid. 
Drakenb.  ad  32,  14,  2. 

Qumctil.  1,  10,  5.  sapientem  formantes  —  non  modo  cogni- 
tione  coelestium  vcl  mortalium  putant  instrucndum,  sed  per 
quaedam  parva  sane,  si  ipsa  demum  aestimes ,  ducunt.  i.  e. 
wenn  man  sie  an  sich  betrachtet. 


DEMVM.  257 

PHn.  Hist.  n.  7,  7,  5.  ts  demum  profecto  vitam  aequa  lance 
pensitabit ,  qui  semper  fragilitatis  humanae  memor  fuerit.  Sal- 
lust.  Cat.  2 ,  9.  verum  enim  vero  is  demum  mihi  vivere  atque 
frui  anima  videtur,  qui  etc.  i.  e.  in  der  That  der  eben.  Te- 
rent.  1.  niodo  cit.  Liv.  4,4,  9.  verum  enim  vero  lege  id  prohi~ 
^  beri,  et  connubium  tolli  patrum  cc  plebis,  id  demum  contume- 
liosum  plebi  est. 

Cic.  de  Leg.  3,  17,  38.  vos  demum,  ut  video,  legem  anti- 
quastis  sine  tabella.  Sed  ego  —  istam  libertatem  largior  popu- 
lo.  Est  vos  quidcTP :  quod  habct  edit.  CommeL  Non  bene  ex- 
plicuit  Goerenzius. 

Celsus  Praef.  libri  1.  p.  12.  nam  quae  demum  caussae  vel  se- 
cundam  valetudinem  praestent ,  vel  morbos  excitent,  —  conie- 
tlura  prosequuntur.  i.  e.  quae  re  vera. 

8.  Jn  his  omDibus  pronomen  est,  cui  istam  confir- 
mandi  vim  parlicula  adiiciat.  Sed  alia  quaedam  osten- 
dunt,  ipsam  veritatis  declarationem  et  vim  definitionis 
esse  caussam ,  quapropler  demian  eliam  ad  alia  verba 
referatur.  Tum  est  re  vera,  vel  id  quod  Germani  di- 
cunt  eheii,  gerade. 

Ovid.  Met.  15,  122.  immemor  est  demum,  nec  frugum  mune- 
re  dignus,  quipotuit,  curvi  dempto  modo  pondere  aratri,  ru- 
ricolam  mactare  suum.  i.  e.  der  ist  in  der  That  undankBar. 
Cic.  de  Re  publ.  2 ,  15.  ea  sunt  enim  demum  non  ferenda  in 
mendacio,  quae  non  solum  facta  esse,  sed  ne  fieri  quidem  po- 
iuisse  cernimus.  ubi  interpretes  perhibent  demum  non  sine  vi 
esse  posltum :  at  qualis  ea  sit ,  non  exponunt.  Sensus  est :  ea 
fiunt  re  vera  non  ferenda. 

Quinctil.  10,  6,  5.  sed  si  forte  aliquis  inter  dicendum  efful- 
serit  extemporalis  color ,  non  stipcrstitiose  cogitatis  demum  est 
inhaerendum.  ubi  quae  Frotscherus  comparat,  non  quadrant. 
Vertenda  sunt  haec :  so  mufs  man  nicht  an  den  Gedanken  ge- 
rade  mit  Aengstlichkeit  hdngen.  De  loco  Taciti  vid.  infra 
III,  3.  Cic.  de  Leg.  3,7,  17.  ista  potestate  nata  gravitas 
optimatium  cecidit.  Codd.  damnata.  Quare  egregia  est  Da- 
visii  emendatio  ea  potestate  demum  nata,  quidquid  contra  di- 
cat  Goerenzii^s :  modo  comma ,  quod  post  nata  ponitur  vulgo, 
deleatur.  Intellige  ita  :  denn  durch  jene  neuentstandene  Macht 
eben  sank  das  Ansehen.  Ita  demum  legitime  suum  locum 
obtinet. 

9.  Augendi  vim  demum  babet,  ubi  additur  com- 
parativo:  quemadmodum  veteres  etiam  et  adeo ,  et  ex 
recenlioribus  nonnulii  ad/iuc  dixerunt. 

n.  17 


258  DEMVM. 

Plaut.  Most.  3,  2,  15C.  latius  demum  est  operae  prctium 
ivisse.  i.  e.  noch  weiter  zu  ^ehcn.  Quinctil.  4,2,  79.  videamvs 
ergo  ,  num  expositio  haec  longior  demum  esse  debcat  et  jiuullo 
verbosior  praeparatione.  vihi  vid.  Gesner.  et  Spalding. 

11.  1.  Festus ,  sive  ex  eius  libro  PauUus  quum  di- 
cit :  alil  demum  pro  duntaxat  posueriint:  observavit 
usum,  quem  uos  tanlum  apud  scriptores  recentioris 
aetatis  reperimus.  li  enim  demum  usurpant  in  restri- 
ctione,  qua  simul  praestantia  aliqua  tribuilur  rei. 
Graeci  dicunt  yi:  nos  eben,  sed  ut  restrictio  etiam  ap- 
pareat,  ebennur,  i^orziigUch  nur.  Alias  taraen  simpli- 
citer  significat  dumtaxut ,  tantum ,  non  nisi.  Atque 
adeo  interdum  exprimit  id  quod  cerle ,  Germanorum 
wenigstens.  Antiquos  scriptores,  certe  Cicerooem  abs- 
tinuisse  ab  hoc  usu,  demonstrari  potest  Epist.  ad  hl\. 
8,8.  in  quo  id  demum  et  id  solum  opponunfur.  vid. 
p.  256.  Qaare  errare  videturHerzogius,  quum  illam  vim 
exclusivam  iu  Sallustii  dictione  aguoscit  ad  Catil.  12. 

Quinctil.  Prooeni.  Inst.  orat.  3.  quamvis  autem  non  tam  me 
vinccret  praestandif  quod  exigebatur ,  fiducia  quam  negandi 
verecundia:  latius  se  tamen  aperiente  materia,  plus  quam  im- 
ponebatur  onerii  sponte  suscepi :  —  simul  ne  vnlgarem  viam 
ingressus ,  aliLnis  demum  vestigiis  insisterem.  i.  e.  eben  nur 
fremdcr  Lcitung  folgen.  11,  3,  (i8.  adeo  —  suis  demum  oculis 
crcdidit ,  qnod  efficeret.  i.  e.  er  glaubte  vorziiglich  nur  seinen 
Augen.  2,  15,  1.  alii  nomen  hoc  artemque,  de  qua  loquimur, 
bonis  demum  tribui  volunt.  10,  1,  44.  1,  4,  11.  ul)i  Spalding. 
Traian.  ad  Plin.  10,  33.  nobis  autem  utilitas  demum  spectanda 
est.  i.  e.  dumtaxat,  ut  vidit  Buchnerus.  Sueton.  Aug.  16.  Aur. 
Victor  de  Viris  illusti*.  46.  Mater  Deum  Pessinunte  arcessita  — 
quum  moveri  nullis  viribua  posset ,  ex  libris  cognitum,  castissi- 
mae  demum  feminae  manu  moveri  posse.  i.  e.  non  nisi. 

Opponitur  sed  etiam.  Quinctil.  9,2,  105.  ut  non  is  demum 
sit  veneficus ,  qui  vitam  abstulit  data  potione,  scd  etiam  qui 
mentem.  7.  praef.  1.  neque  enim  ea  dcmum ,  quac  ad  docendum 
pertinent,  exsequuti  sumus,  verum  ctiam  motus  animorum  tra- 
ctavimus. 

Plin.  Epist.  9,  30,  5.  nam  si  diu  tacui ,  vel  ambulavi,  post 
somnium  demum  lectionemque ,  non  vehiculo ,  sed  equo  gcstor. 
i.  e.  certe  post  somnium. 

2.    Ex  hac  ratioue  m  quibusdam   dictionibus  addit 


DEMVM.  259 

vim,    quae  «imnl   et  restringlt  et  intendit   sententiara. 
Nos  Germani  dicimus  niir  eben. 

Rutilius  Lupus  21.  (20.)  fer  fortiter  demum  lalorem :  iam 
brevi  domum  venies  exspeciatus.  Critici  omnes  hacc  correxe- 
runt:  fer  fortiter  demum  hunc  laborem:  quod  esse  debcLat 
hunc  demum  :  vel  fer  f.  extrcmum  lab.  At  redde :  ertrage  die 
Miihe  nur  eben  standhaft,  Sueton.  Oth.  6.  nihil  magis  pro  con- 
cione  testatus  est ,  quam ,  id  demum  se  habiturum ,  quod  sibi 
ipsi  reliquissent :  i.  e.  er  werde  nur  eben  das  sein  nennen. 

in.  1.  Accedo  ad  significationes  f alsas ,  qiias  quuni 
grammatici  liuic  vocabulo  tribuissent,  Jiodiernus  do- 
cLissimorum  virorum  usus  saepe  vitiis  inquinabatur.  Ac 
primo  pro  deincle  in  designanda  temporis  consequutio- 
ne,  quod  a  nounullis  olim  traditura  est,  nusquam 
potiitiir.  Nam  quod  supra  exposuimus  ibi  demuniy 
aliam  habet  caussam. 

Cic.  Tusc.  3 ,  1 ,  2.  quum  vero  parentibus  redditi ,  demum 
magistris  traditi  sumus,  tum  ita  variis  imbuimur  erroribus.  Er- 
nestius  explicuit :  tandem  et  serius.  lure  id  reiecit  Wolfius.  In 
tam  magna  codd.  discrepantia,  qua  legitur  dein  et  deinde,  vel, 
id  est,  non  duhitari  potest  de  vetusta  interpolatione.  In  Sueton. 
Tib.  68.  e  codd.  revocatum  est  deinde. 

2.  Propriam  vim  Tursellinus  et  oranes  lexicomm 
auctores  agnoverunt  in  interrogationibus,  quibus  vim 
gravius  instandi  adiiciat.  At  ob  interrogationem  ipsara 
in  locis  quidem  adhuc  allatis  nuUam  video  constitui 
posse  projirietalem.  Tamen  hodierni  scriptores  demiini 
in  quacumque  interrogatione  pro  tandeni  ponunt. 

Cic.  Tusc.  5,  37,  107.  iam  vero  exsilium,  si  rerum  naturam, 
non  ignominiam  nominis  quaerimus  ,  quantum  demum  a  perpe- 
tua  peregrinatione  differt?  Ernestius  in  Clave  explicuit  tan- 
dem ,  quaeso ,  Goerenzius  ad  Cic.  de  Leg.  3,  17,  ZS.  postremo. 
At  vero  ea  est  forma,  quam  supra  p.  256.  ilhistravimus,  inter- 
rogationi  subiecta.  Extra  eam  dici  debebat:  si  rerum  natu- 
ram  quaerimus,  nihil  demum  differt  exsiliura  a  perpetua  pere- 
grinatione.  Terentii  verba  Adel.  2 ,  2 ,  25.  suo  loco  p.  252. 
posuimus.  Quare  quod  HeindorCus  ex  codd.  vratislav.  revo- 
cari  iubet  in  Cic.  de  Nat.  d.  1,  37,  103.  quod  eius  est  dnmici- 
lium?  quae  scdes?  qui  locus?  quac  demum  actio  vitae"?  falsum 
est,  nulloque  exemplo  certo  confirmatur.  Bene  se  liahet :  quae 
deinde  actio  vitae?  vid.  p.248.    Neque  Goerenzius,  qui  in  Acad. 

17* 


260  '        DEIMVM. 

2,   15,  47.    eimilem   coniecturam  fecit,   flrmlore   argumento 
usus  est. 

3.  Novura  et  inandilum  videtur  Gssej  quod  legilur 
in  Taciti  Dial.  de  caiis.  corr.  eloq.  26.  ego  autem  ex- 
spectaham^  iit^  iiicnsato  Asinio  et  Coelio  et  Cahoj 
aliud  nobis  agmen  produceret,  plurescjue  vel  certe  toti- 
dem  nominaret,  ex  cjuibus  alium  Ciceroni^  alium 
Caesari ,  singuLis  demum  singulos  opponeremus.  £x 
interpretibus  unus  Scliulzius  animadverlit ,  deynum 
esse  pro  denique  collcclivo ,  ut  puto,  sensu  positum. 
Nastius  vertit,  quasi  scriptum  esset  deinceps.  Neulrum 
fert  antiquus  usus.  Sed  istis  verbis  opposita  sequuntur 
haec :  neminem  laudare  ausus  est  nisi  in  publicum  et 
in  commune.  Quare  demum  intelligi  debet  sensu  con- 
firmativo,  quem  supra  p.  257.  exposui.  Jjnter  denen 
wir  einen  deni  Cicero ,  einen  andern  dem  CaesaFf 
einzelne  gerade  einzelnen  entgegenstellen  koiinten, 

4.  Nostrae  aetatis  scriptores,  praesertim  Batavi,  in- 
serunt  demum  post  xerha  qualiscu77icjue,  cjuantumcum- 
cjue:  quod  et  absurdum  est,  nec  exemplum  habet  vetus. 
Ruhnkenius  in  Orat.  de  Graecia  p.  2.  (p.  84.  Fried.)  du- 
plici  vitio  :  cum  existi77iationis ,  cpiantula  demu7Ti  cu77i- 
quesit,  dispendio.  Alberli  in  Praefat.  ad  Hesych.  p.  4. 
quisciuis  de7iiu77i  ille  juerit.     Sic  multi  alii  saepe. 

*)  Confusa  saepe  sunt  vocabula  denic[ue.  vid.  Ovid. 
Her.  11,  91.  dei/ide.  vid.  Drakenb.  ad  Liv.  40,  22. 
Heiudorf.  ad  Cic.  de  Nat.  d.  1,  37,  103.  item  Cic.  de 
Leg.  3,  17,  38. 

DENIQVE. 

Dextqve  utrum  ex  de77iu77i,  au  ex  dein  factum  sit, 
arabigitur  inter  grammaticos.  Sed  quivis  auribus  sen- 
tiet,  quo  modo  deinque  transformari  potuerit  in  deni- 
que,  dummodo  antiquo  more  pronuntiet  litteram  e: 
nam  auxiliari  littera  i  opus  est,  ut  loquela  ex  n  littera 
ad  q  transeat.  Hanc  igitur  raetathesin  ipsa  uatura  docuit. 
Hhid  vero  que,  quod  adhaeret,  magis  est  syllabicum, 
cuius  vim  in  cvmqve  exposui,  quam  copulativum.  Vid. 
Priscian.  14.  (5,  44.)  p.  996.  Quamquam  sunt  quaedam, 
in    quibus    etiam    vis    copulativa   apparet:    veiuti  boni 


DENIQVE.  261 

scriptores  non  dicunt  et  denique.  Sed  significatio  ver- 
bi  deiri  hac  accessione  syllabae  extenditur,  ut  in  rerum 
serie  persequenda  extremum  intelligalur:  quemadmo- 
dum  absque  est  prorsus  ab,  ita  denique  proprie  pror- 
sus  deinde,  dann  gar ,  vnd  dann  gar.  Sic  etiam  uti- 
que,  itaque,  uterque  complectuntur  rem  aliquam  uni- 
verse  vej  generafim.  Alque  ex  hac  ratione  proficiscitur 
altera  siguificalio,  qua  est  dann  eben, 

I.  1.  Denique  igitur  ordinis  est  nomen,  quod 
quum  extremam  aut  longe  remotam  rem  significet,  alia 
priora  necesse  est  aulecedant.  Ita  usurpatur,  ubi  mul- 
tis  enumeralis  subiicitur  ultimum.  Praecedunt  verba 
primujji,  deinde,  et  quae  huius  genei*is  sunt.  Germani 
endlich  et  zuletzt,  Galli  enfin  dicunt.  Eodem  sensu 
postremo  y  novissime ,  ad  extremum  usurpantur. 

Cic.  post  Redit.  ad  Quirit.  7 ,  16.  cuiiis  oratio  fuit  —  tripar- 
tita:  primum  vos  docuit  meis  consiliis  rem  publicam  esse  scrva- 
tam  — ;  tum  in  perorando  posuit  vos  rogari  a  senatu  — ;  deni- 
que  ipse  ad  extremum  pro  mea  vos  salute  non  rogavit  solum,  ve- 
rum  etiam  obsecravit.  in  Catil.  2 ,  9 ,  20.  primum  omniuni  mc 
ipsum  vigilare ,  adcsse,  providere  reipublicae:  deinde  magnos 
animos  esse  in  bonis  viris  — ;  deos  denique  immortalcs  invicto 
populo,  clarissimo  imperio,  pulcherrimae  urbi  contra  tantam 
vim  sceleris  praesentes  auxilium  esse  laturos.  Terent.  Hec,  1, 
2 ,  45.  ille  primo  se  negare.  Scd  postquam  acrius  pater  instat, 
fecit,  animi  ut  incertus  foret ,  pudorin^  anne  amori  obscquerctur 
magis.     Tttndendo  atque  odio   denique  cffecit  senex. 

Post  primum  statim  infertur  ab  Hygino  Astron.  2 ,  11.  pri~ 
mum  quod  assidue  est  venatus ,  et  semper  in  terra  fuit :  dcniquo 
adhuc  inter  sidera  venari  videtur. 

2.  Etiam  omissis  istis  parliculis  coniunguntur  plures 
res  unius  generis  vel  rationis,  sed  extreraae  additur  de- 
nique ,  ut  clausula  imponatur  exposilioni.  Tum  est  id 
quod  et  praeterea  etiam.  Alque  Axciixxx  denique  etiam. 
Neque  aliler  in  senlenliis  disiunctivis  aut  denique  post 
alia  plura  membra  claudit  orationem. 

Cic.  p.  Rosc.  Ani.  10 ,  28.  consilium  cepcrunt  plenum  scclcris 
et  audaciae,  ut  nomen  huius  de  parricidio  deferrent,  ut  ad  eam 
rem  aliquem  accusatorem  veterem  compnrarcnt — ,  deniqueut 
tcmpore  ipso  pugnarent.  pr.  Milon.  3() ,  100.  de  Fin.  5 ,  3,7. 
mathcmatici,  poetae,  musici,  medici  deniqnc  cx  hac  tamquuni 
ex  omnium  artium  officina  profccti  sunt.  de  Lege  agr.  1,  4,  11. 


262  DEMQVE. 

provinciaSf  civitates  libcras,  socios ,  amicos,  reges  denique  cjr- 
hauriunt.  in  Catil.  2,  11,  25.  copia  cum  cgestate  ,  bona  ratio 
ctim  perdita ,  mcns  sana  cum  awcntia  ,  bona  denique  spes  cum 
omnium  rerum  desperatione  conjiigit.     Ovid.  Trist.  2,  231. 

Cic.  p.  Flacco  4,  9.  tribuo  tllis  litteras,  do  multarum  artium 
discipUnam ,  non  adimo  sermonis  leporem ,  ingcniorum  acnmen, 
dicendi  copiam :  dcnique  etiam  ,  si  qua  sibi  alia  sumunt,  non 
rcpugno.  p.  Sext.  10,  22,  videbamus  genus  vitae,  desidiam  ,  in~ 
ertiam  :  inclusas  eius  libidines ,  qui  pauUo  propius  accesserant, 
intuebanlur :  dcnique  etiam  sermonis  ansas  dabat ,  quibus  recon- 
ditos  eius  sensus  tenere  possemus.  lustin.  2,  10,  23.  ipse  autem 
primus  in  fuga,  postrcmus  in  proelio  semper  visus  cst:  in  peri~ 
culis  timidus:  sicubi  mctus  abessct ,  inflatus  :  denique  ante  ex- 
pcrimentum  belli  fiducia  virium  vcluti  naturae  ipsius  dominus. 
25,  3,  9. 

Cic.  p.  Arch.  G,  12.  me  autem  quid  pudeat  ,  qui  tot  annos  ita 
vivo ,  iudices ,  ut  ab  nuUius  umquam  mc  tempore  aut  commodo 
aut  otium  meum  abstraxcrit ,  aut  voluptas  avocaril,  aut  denique 
sojunus  retardarit. 

S.  In  afferendis  rebus ,  vel  caiissls ,  vel  argumentis 
cratio  ad  gravjora  ita  adscendil,  ut  graviiis,  quod  ulti- 
mo  loco  nominalur,  vocabulo  denique  designetur. 
Quare  saepe  coniunguutur  verba  denique  ipse.  Nec 
raro  additur  particula  in  fine  anaphorae,  quae  non  mo- 
do  tribus  pluribusve  mcmbris,  sed  duobus  etiara  con- 
stat. 

Cic.  in  Catil.  1,  13,  32.  secedant  improbi,  secernant  se  a 
bonis,  unum  in  locum  congregentur,  muro  denique,  id  quod  sae- 
pe  dixi,  secernantur  a  nobis.  Terent.  Ad.  5,9,  10.  postremo 
hodie  in  psaltriu  hac  emunda  hic  adiutor  fuit:  hic  curavit : 
prodesse  acquum  cst.  —  Dcnique  hic  vidt  ficri.  i.  e.  quid  opus 
e«t  aliis  argumcntis?  Aeschinus  tuU  id  fieri.  Sallust.  Cat. 
20,  11.  at  nobis  cst  domi  inopia ,  foris  acs  alicnum  :  mala  res, 
spcs  muUo  aspcrior:  deniqnc  quid  reUqui  habcwus ,  practcr  mi- 
seram  animam?  Quinctil.  6,  3,  9.  quum  vidcatur  autem  rea 
levis ,  et  quac  a  scurris,  mimis,  insipicnlibus  dcnique  saepe  mo- 
veatur,  tamen  habet  vim  nescio  an  impcriosissimam.  Plin.  Pa- 
neg.  24,1.  tu  qvotidie  admirabilior  ct  meUor :  talis  denique, 
qualcs  aUi  principcs  futuros  se  tantum  polUccntur.   37,  2. 

Plant.  Merc.  Prol.  71.  tibiarus,  tibi  occas ,  iibi  seris,  tibi 
eidem  nietis ,  iibi  dcnique  islc  purict  lactitiam  labos.  Cic.  p. 
Lege  mauii.  14 ,  40.    non  avaritiu  ab  instituto  cursu  ad  prac- 


DENIQVE.  263 

dam  altquam  devocavit,  non  libido  ad  voluptatem,  non  amoeni- 
tas  ad  delectationem ,  non  nobilitas  urbis  ad  cognitionem,  non 
denique  labor  ipse  ad  quietem. 

Sallust.  lug.  76 ,  1.  arma ,  tela,  locos,  tempora,  denique  na- 
turam  ipsam  ceteris  imperitantem  industria  vicerat.  Cic.  p. 
Mil.  36,  100.  ego  me  plurimis  pro  te  supplicem  abieci;  bona, 
fortunas  meas  ac  liberorum  meorum  in  communionem  tuorunt 
temporum  contuli:  hoc  denique  ipso  die ,  si  qua  vis  est  paratOf 
si  qua  dimicatio  capitis,  deposco.  Similiter  de  Fin.  2,  22,  74, 
te  —  quae  cogitas ,  quae  contendis,  quo  referas,  cuius  rei  caussa 
perjiccre,  quae  conaris ,  velis ,  quod  optimum  denique  in  vita^ 
iudices,  non  audere  in  conventu  dicere.  Goerenzius  alieuam 
Lic  proposuit  explicationem. 

Cic.  in  Catil.  3,  11,  26,  nihil  me  mutum  potest  delectare,  ni- 
hil  tacitum,  nihil  denique  huiusmodi,  quod  etiam  minus  digni 
assequi  possint.  ad  Att.  1,  14.  vox  plena  gravitatis,  plena  au- 
ctoritatis,  plena  denique  salutis.  Alia  collegit  Beierus  ad  orat. 
p.  Scauro  p.  206.  Piin.  Pan.  25,  4.  ne  quis  acger,  ne  quis 
occupatus,  ne  quis  denique  longc  fuisset.  66,  5.  nihil  exhor- 
tationibus  tuis  futurum,  nihil  subdolum  deniquc ,  quod  creden- 
tem  fallere  paret.  Ita  Gesnerus  restituit :  Schwarzius  ma- 
le :  nihil  subdolum ,  denique  nihil  quod  etc.  quamquam  ipse 
comparat  63,  5.  Liv.  5,6,  12.  apud  hostes  tanta  modcstia  cst, 
ut  non  obsidionis  tacdio ,  nan  denique  rcgni  quidquam  apud  eoi 
novatum  sit.  Ernestius  in  Glossario  defendit  dcnique  secundo, 
non  tertio  loco  praefixum :  tamen  magis  adiiciendum  putat 
tertlo  71071,  quod  paullo  post  gequitur.  Id  vero  extra  anaphoram 
positum  est  recte. 

4.  iDterdum  deniqiie  non  extreraam  rem  designat, 
sed  additur  praeterea  aliquid  ultimo  ia  loco  per  particu- 
lam  jjostremo.  ]Nec  repugnat  natura  vocabuli,  quippe 
quod  loDgiorera  progressum  in  ordine  rerum  indicet, 
neque  impediat,  quo  minus  in  oraiione  multiplici,  vel 
ad  maiora  adscendente,  extremum  superaddatur. 

Varro  de  Ling.  lat.  7,  19.  denique  si  est  analogia,  quod  in 
midtis  verbis  est  similiiudo  verborum ,  scquitur ,  quod  in  pluri- 
bus  est  dissimilitudo ,  vt  non  sit  in  sermone  sequenda  analogia. 
Postremo  si  est  in  oratione  etc.  Cic.  de  Lege  agr.  2,  23,  62. 
omnes  urbes ,  agri,  regna  denique,  postremo  etiam  vcctigalia 
vestra  venierint.  de  Nat.  d.  3,  9,  23.  isto  modo  etiam  disertus 
ct  quidem  mathematicus ,  musicus,  omni  denique  doctrina  eru- 
ditus ,  postremo  philosophus  erit  mundus.  in  Catil.  2,  11,  25. 
uhi  iterum  sequitur  denique,  sed  alio  sensu.    Ita  Cicero  argu- 


264  DEiSlQVE. 

menta  disponit  verbis  denique  —  fostremo  ad  Fam.  2,  15,  6. 
lustinus  in  reram  gestarum  narratione  23 ,  3 ,  13,  primum  — 
denique  —  ad  postremum.  Cf.  Wopkens.  Lect.  Tull.  p,  65.  (46.). 
Cornel.  Eum.  12.  hic  quum  primo  perturbati  admirarentur, 
non  iam  de  eo  sumptum  esse  supplicium,  a  quo  tot  annos  adeo 
essent  male  habiti ,  ut  saepe  ad  desperationem  forent  adducti, 
quique  maximos  duces  interfecisset ,  denique  in  quo  uno  esset 
tantum,  ut,  quoad  iUe  viveret,  ipsi  securi  esse  non  possent ,  in- 
terfecto  nihil  habituri  negotii  essent ;  postremo  si  illi  redderet 
salutem ,  quacrebant  etc.  In  his  non  opponuntur  Toces  deni-' 
que  —  postremo, 

5.  Peculiari  modo  cornponunlur  verha  denique  si, 
Consideralis  aut  expositis  rebus,  accedimus  ad  alium 
rem,  quae  vel  superaddi  potest  argumentis,  vel  etiam 
aliorum  opinionem  occupat, 

Terent.  Ad.  1,  2,  13.  denique  si  conferendum  exemplum  est, 
non  fratrem  videt  rei  operam  dare  7  i.  e.  praeterea  si.  lul.  Se- 
Terian.  Sympt.  in  Rhetor.  Pithoei  p.  302.  denique  si  haec  quis- 
quam  digna  aestimet,  qiiae  in  manus  sumat,  reperiet  etc. 

Huc  referri  possunt  etiam  haec  Cic.  p.  Mil.  35 ,  96.  nune 
denique,  si  haec  contra  se  sint  futura,  sibi  facinoris  suspicio- 
nem  ,  non  facti  crimen  obstare.  cf.  36,  100.  hoc  denique  ipso 
die ,  si  qua  vis  est  parata ,  —  deposco. 

6.  Eadem  ralione  additur  argumentum,  quod, 
etiamsi  alia  non  valeant,  ipsum  tamen  rem  conficiat  et 
ordini  rerum  finem  imponat. 

Ovid.  Her.  20,  67.  expositis  aliis  ergumentis,   quibus  Acon- 

tius   Cydippae  persuadet,    quid   cnpiat,    addit :   deniquc,    dum 
captam  tu  te  cogare  fateri,  insidiis  esto  capta  puella  meis. 

7.  Quod  in  his  de  ordine  rerum  dicitur,  refertur 
e(iam  ad  tempus  et  rerum  actarum  consequutionera. 
Sed  quod  Donatus  ad  Terent.  Phorm.  1,2,  71.  praece- 
pit,  deniqiie  poni  pro  postrenio ,  siias  habet  conditio- 
nes.  ISec  sine  caussa  racciolalus  ad  Tursell,  p.  37:  „de- 
nique,  inquit,  pro  postremo  non  facile  usurparim: 
quamvis  usurpasse  videatur  Brutus  in  fine  epistolae  ad 
Att.  17."  Ac  re  vera  denique  tunc  deraum  ponitur, 
quum  narratio  rei  alicuius  aclae  per  partes  et  ordine  ad 
extremum  tempus  procedit.  Id(|ue  fit  apud  historicos 
recentiores,  Suetonium,  Tacitum.    Rara  sunt  antiquio- 


DENIQVE.  265 

rum   scriptorum    exempla,    in  quibns  denique  per  se 
s\gxn^cjX postremo,  zuletzt,  zu  allerleizt, 

Sueton.  Ner.  35.  Octaviae  consuetudincm  cito  aspernatus  — . 
Eamdem  mox  saepe  frustra  strangulare  meditatus ,  dimisit  ut 
sterilem :  sed  improbante  divortium  populo  —  etiam  relegavit. 
Denique  occidit  sub  crimine  adulterionim.  Caes.  75.  deniqne 
tempore  extremo  etiam,  quibus  nondum  ignoverat,  cunctis  in  Ita- 
liam  redire  permisit, 

Terent.  And.  1,1,  119.  ego  illud  sedulo  negare  factum :  ille 
instat  factum.  Denique  ita  tum  discedo  ab  illo ,  ut  qui  se  Jiliam 
neget  daturum.  Ovid.  Met.  2,  814.  multis,  quae  Agraulos 
pai^sa  fuerit,  enarratis  addit :  denique  in  adverso  venientem  li- 
mine  sedit  exclusura  deum.  Ita  etiam  Apulei.  Met.  3.  p.  141,  4. 
dcnique  agnito  salutari  praesidio  etc.  ubi  Oudendorp.  falsam 
explicatiouem  proposuit. 

Lucret.  3,  758.  quare  dissolvi  quoque  debent  posse  pcr  artus, 
denique  ut  intereant  una  cum  corpore  cunctae.  nisi  haec  perti- 
nent  ad  n.  II,  1. 

Quae  Facciolatus  affert  ex  Bruti  Epist.  17.  denique,  quod 
petis ,  faciam  libcntcr.  forniula  est  epistolarura.  Sulpicius  in 
Epist.  ad  Fam.  Clc.  4,5,  13.  et  19.  bis  in  eo  erat,  ul;  epi- 
etolam  ad  hunc  modura  finiret.    cf.  Weiskius  ad  h.  1. 

8.  Sed  denique  iion  modo  id  indicat,  quod  ulli- 
mum  accidit,  verum  eliara ,  quod  post  alia  deinceps 
evenit :  quasi  qne  in  se  recipiat  vim  copulalivam.  Jn- 
servit  declarando  ei  reruni  nexui,  quo  aliares  alii  proxi- 
me  iniungitur,  vel  ubi  alia  res  ex  alia  provenit  quadam 
necessitate.  Germani  dicunt  und  sonac/i  et  und  sodann, 
Quo  sensu  componuntur  verba  denique  iam, 

Caes.  B.  gall.  7,  64.  ille  impcrat  reliquia  civitatibus  obsides: 
denique  ei  rei  constituit  diem :  huc  omnes  equites  —  celeriicr 
4:onvenire  iubet.  uhi  non  potest  reddi  cndlicji, 

SaUust.  Histor.  fragm,  Orat.  Philippi  1,  maxume  vellem  rcm 
publicam  quietam  esse  ,  aut  in  periculis  a  promptissimo  quoque 
dcfendi :  denique  prava  incepta  consultoribus  noxae  esse:  ubi  est 
und  dann, 

Terent,  Hec,  5,  3,  8,  deniq.ue  hercle  iam  pudebat.  Eun,  3, 
1,  42,  denique  metuebant  omnes  iam  me, 

Ita  Plautus  adverbio  usus  est  pro  deiiiceps  Pers.  4,1,  3. 
ferme  ut  qui^que  rem  accurat  suam,  sic  ei  y^-Qcedunt.postprin- 
cipia  denique. 


266  DENIQVE. 

9.  Contra  ia  rebus  vel  ordinis  vel  temporis  ratione 
disponendis  adiicitur  ad  extremum ,  ad  postremum: 
quod  non  ubique  pleonasmum  appellaverim,  sed  desi- 
gnalionem  distiactiorem.  Recentiores  scriptores  abun- 
dantia  delectantur. 

Cic.  ad  Quirit.  7,  16.  cuius  oratio  fuit  —  tripartita:  pri- 
mum  vos  docuit  —  etc.  tum  in  perorando  posuit  — ;  denique 
ipse  ad  extremum  pro  mea  salute  non  rogavit  solumy  verum 
etiam  obsecravit.  Sic  in  Verr.  1,  10,  28.  deinde  ad  ex~ 
tremum. 

Cic.  p.  Sext.  47,  100.  honi  nescio  quomodo  tardiores  sunt  et 
principiis  rerum  ncglectis,  ad  extremum  ipsa  denique  neccssitate 
excitantur. 

lustin.  11 ,  16 ,  12.  victus  denique  ad  postremum  est  non  vir- 
tutc  hostili.  37,  1,  9.  Apulei.  Met.  2.  p.  121,  17.  et  tandem 
denique  devorato  pudore  ad  Milonem  aio.  3.  p.  138,  39.  tandem 
denique  reversus  ad  sensum  praesentis. 

U.  Jn  his  omnibus  denique  coniunclionis  vicem 
praestat,  ideoque  ab  iuitio  sententiae,  ant  post  primuni 
vocabulum  jjouitur.  Aliud  genus  earum  est  dictionum, 
in  quibus,  vel  posita  rerum  serie,  vel  in  alicuius  rei 
ampliludine,  ad  ultimum,  quod  eveniat,  spectamus, 
aut  praecipuam  rem  extremo  ioco  statuimus,  aut  tolam 
rem  una  cogitatioue  unove  verbo  comprehendimus, 
omnes  partes  in  unum  colligentes.  Tum  denique  ad- 
verbii  instar  quocumque  loco,  jDraeserlim  in  fine  sen- 
tentiae  collocatur:  quod  nescio  cur  Goerenzius  ad  Cic. 
de  Fin.  3,  44,  136.  negaverit. 

1.  Atque  primo  denique  de  eo  dicitur,  quod  nlti- 
mo  loco  fit ,  aut  futurum  esf ,  aliis  rebus  praecedenlibus. 
IScrn  ordo  rerum  consideratur ,  sed  ipsa  extremitas. 

Plaut.  Trin.  4,  2,  93.  nisi  quia  hibct  experiri,  quo  cvasurust 
denique.  Terent.  Ileaut.  3,  3,  8.  metui ,  quid  futurum  denique 
esset.  Pliorm.  1,2,  71.  quid  fit  dcnique?  2,2,  11.  vereor,  ne 
istkaecfortitudo  in  nervom  erumpat  denique.  Virgi!.  Aen.  2,  69. 
Jieu,  quae  nunc  tellus ,  inquit ,  quae  me  aequora  possunt  accipe- 
re?  aut  quid  iam  misero  mihi  denique  restat? 

Cato  apud  Festum  s.  v.  citeria:  quid  ego  cum  illo  dissertcm 
ampUus ,  quem  ego  denique  credo  in  pompa  vectitatum  ire  ludia 
jiro  citeria,  atque  cum  spcitatoribus  scrmocinaturum?  Scriben- 
dum  cst  vectilatum  iri.  Ilcdde :  am  Ende ,  glauV  ich,  wird  er 
als  Spottbild  aufgefiihrt  iverden. 


DENIQVE.  267 

Hinc    formula    quiiestionis :    quid    denique  agitis  ?     Flaut. 
Bacch.  2,  3,  60.     Truc.  3,4,  47. 

2.  Eadem  est  ratio  eorum ,  in  quibiis  ad  postremum 
respicimus,  quod  ex  reliquis  consequatur,  etiam  ubi 
aliter  videri  possit.  Germani  simililer  dicunt  am  Encle, 
Sed  usurpalur  haec  formula  in  iis  saepe  sententiis,  in 
quibus  dici  posset  nihilo  minus. 

Horat.  Art.  poet.  267.  vitavi  denique  culpam,  non  laudem 
meriii.  i.  e.  quod  reliquum  est.  Coelius  ad  Cic,  Epist.  8 ,  6,  7. 
unum  illud  monere  te  possum ,  —  nihil  de  tua  voluntatc  osten- 
das  — .  Denique  invidiosum  tibi  sit ,  si  emanarit.  i.  e.  am 
Ende  mochte  dies  doch  wol  Gehdssigkeit  zuziehen.  Capitol. 
Vita  Veri.  9.  liberti  multum  potuerunt  apud  Jerum  — .  Gcmi- 
nas  et  Agaclytus,  cui  dedit,  invito  Marco,  Libonis  uxorcm.  De- 
nique  nuptiis  a  T  cro  cclcbratis  Marcus  convivio  interfuit.  Sal- 
lua^ius  ob  vocem  deniquc  necessarlum  putat  non  interfuit.  At 
ecnsHS  verborura  est:  nihiloniinus  Marcus,  qui  Agaclyto  ad- 
moduni  favebat  (vid.  Capitol.  Antonin.  15.),  concessit,  et 
nuptiis  interfuit.     Germanice  :  am  Ende  war  er  doch  zugegen. 

S.  Sicuti  Germanorum  am  Ende,  etiam  denique 
ironiae  inservit  et  indignationi.  Supponilur,  quod  vix 
cogitari  possit,  extremum. 

Cic.  Phil.  13,  17,  35.  quam  benignc.  D&iique  usi  liberali- 
iate  Antonii  milites  imperatorcm  reliquerunt.  ubi  vid.  Garato- 
nius.  p.  Rosc.  Ara.  29 ,  81.  u  dcnique  qui  tum  armati  diea 
noctesquc  concursabant ,  —  6'.  Roscio  temporis  illius  acerbitatem 
iniquitatemque  obiicient.  i.  c.  am  Ende  werden  die  —  ihm  vor- 
halten. 

4.  Coniuncta  esse  potest  longior  exspectatio.  Tum 
dicitur  res,  quae  anlea  agi  debebat,  tandem  exsistere. 
Fit  ergo  deniqne  fere  idem  quod  tandtm.  Sed  exem- 
pla  huius  dictionis,  quae  vulgaria  esse  dicuntur,  admo- 
dum  raro  reperiuntur. 

Plaut.  Mil.  4  ,  2 ,  40.  aliquam  mihi  partem  hodie  operae  dcs 
denique:  iam  tandem  ades  illico.  Miles  raorae  impatiens  Pii- 
laestrionem  ab  ancilla  revocat,  et  iubet  eura  sibi  quoque  ali- 
quara  partem  operac  dare.  Ita  recte  Lambinus.  Cic.  ad 
Att.  5,  20.  quac  ego  diu  ignorans ,  ex  tuis  iucundissimi  litteris 
a.  d.  V.  cal.  lan.  deniqve  cognovi.  Quinctil.  Declam.  1,9«  ^^ 
vero ,  si  nihil  aliud ,  calens  ille  cruor  denique  suscitasset. 

5.  Posito  aliquo  nomine,  cuius  notio  extendi  po- 
lest,  per  hanc  particulam  additur  nomen  amplius,  quod 


268  DENIQVE. 

simul  illud  ante  dictum  continet  et  arctiorem  notionem 
dilatat.  Hoc  saepissime  imiversum  genus  designat,  et 
maiorem  vim  sententiae  infert:  quare  Germani  reddunt 
vel  iiber/ianpt^  xel  ja.  Id  quod  proprium  locum  habet 
eliam  in  disiunctione  ant  denique.  vid.  n.  9.  Saepius 
usurpatur  in  anaphora. 

Liv.  4,  50,  11.  jiihil  esse  in  his  auxilii  dicerent,  qui  non  ci- 
vium  ,  non  denique  hominum  numero  esscnt.  8,21,  6.  Cic.  in 
Pis.  20,  45.  quod  nemo  bonus ,  nemo  denique  civis  est,  —  qui 
vos  non  ocuUs  fugiat ,  auribus  respuat.  de  Rep.  2,  26.  quis 
enim  hune  hominem  rite  dixerit,  qui  sibi  cum  suis  civibus,  qui 
denique  cum  omni  hominum  genere  nullam  esse  iuris  communio- 
nem  —  velit?  in  Verr.  2,  69,  167.  an  hoc  dicere  audebis: 
vtrum  de  tc  aratores ,  utrum  denique  Siculi  universi  bc7ie  existi- 
ment ,  aut  quo  modo  existiment ,  ad  rem  id  non  pertinere? 
Tacit.  An.  2,  10.  ne  propinquorum  et  affinium  ,  denique  gentis 
suae  desertor  et  proditor  quam  imperator  esse  mallet. 

6.  Idem  fit,  ul)i,  quod  reliquis  raaius  ampliusve  est, 
extremo  loco  ponitur,  atque  haec  ultima  gradatio  vo- 
cabulo  deniqiie  significatur.  Est  igitur  atque  adeo^ 
sive  praecedunt  plura ,  quibus  gravius  addttur,  sive 
unum  ponitur  antea  nomen:  quod  criticis  olim  maguam 
dubitalionem  iniecit.     Vide  ad  Flor.  1,  16,  4. 

Plaut  As.  2,2,  56.  pernegcbo  atque  obdurabo ,  perturabo 
denique.  Cic.  p.  Quint.  16 ,  51.  haec  in  homines  alienissimoSf 
denique  inimicissimos  viri  boni  faciunt.  19,  62.  eques  romunus 
locuplcs ,  sui  negotii  bcne  gerens,  denique  is ,  quem,  quoties  Nae- 
vius  tn  Galliam  profectus  est ,  procuratorem  Romae  reliqutt. 
ad  Fratr.  2,  3.  quum  omnia  malcdicta,  versus  denique  obscoe- 
nisstmi  in  Clodtum  et  Clodiam  dtcerentur.  1 ,  1.  etst  non  dubi- 
tdbam ,  quin  hanc  epistolam  multt  nuniii,fama  denique  esset 
ipsa  sua  celerttate  superatura.  ubi  Bentivolius  errorem  Ernestii 
refutavit. 

Cic.  in  Verr.  5,  27,  69.  ttaque  homtnem  huic  optimae  tuits- 
stmaeque  custodtae  non  audet  committcre:  dcntque  Syracusas  to- 
tas  ttmct:  amandat  hominem.     Est  i.  q.  iramo. 

Cic.  in  Verr.  2,  23,  55.  dc  hoc,  qut,  antequam  in  tus  adttum 
essel,  untequam  deniquc  mentio  controverstae  facta  esset,  disces- 
sisset,  putabant  nihil  agi  posse. 

Tcrent.  Ad.  3,4,  51.  nitar ,  faciam,  expertar,  denique  ani- 
mam  relinquam  pottus  quam  tllas  deseram.  Hec.  4,  4,  95.  orc- 
mus ,   accusemus,  gravius  dcniquc  mtnitcmur,  si  cum  illo  ha- 


DENIQVE.  269 

btierit  rem  postea.  CIc.  Verr,  3 ,  94 ,  220.  si,  ternos  denarios  qui 

coegit,  erit  absolutus :  quaternos,  quinos ,  denos  denique ,  aut 
vicenos  coget  alius.  p.  Mil.  8,  20.  luget  senatus,  moeret  eque- 
ster  ordo:  tota  civitas  confecta  senio  est:  squalent  municipiai 
afflictantur  coloniae:  agri  denique  ipsi  tam  beneficum,  tam  sa- 
lutarem ,  tam  mansuetum  civem  desiderant.  Sueton.  Au"-.  21. 
Parthi  quoque  et  Jrmeniam  vindicanti  facile  ccsserunt,  —  obsi- 
desque  insuper  obtulerunt :  denique  pluribus  quondam  de  regno 
concertantibus,  non  nisi  ab  eo  electum  probaverunt.  c.  23.  adeo 
denique  consternatum  ferunt,  ut  etc.  ubi  erravit  Oudendurp. 
lustin.  12 ,  12 ,  2. 

Terent.  Hec.  3,  4,  10.  denique  Tiercle  aufugerim  potius 
qiiam  redeam.  i.  e.  ja  wahrhaftig. 

Schwartzius  in  Tursellino  lianc  Tim  particulae  explicuit 
\erbis  summum,  hochstens.  Sufficit  atque  adeo.  Cic.  p.  Kosc. 
Am.  37,  108.  si  nihil  aliud  fecerunt ,  nisi  rem  detulerunt ,  non- 
ne  satis  fuit  his  gratias  agi  denique,  ut  perliberaliter  agere- 
tur ,  honoris  aliquid  haberi?  Ita  est  enim  interpung-endum. 
Hanc  explicatiouem  Wernsdorflus  adhibuit  ad  Cic.  p.  Planc.  4, 
10.  in  quo  primum  illud  debes  putare  —  eos ,  qui  piffragium 
ferant,  quid  denique  ipsi  debeant,  considerare  saepius ,  quam 
quid  cuique  a  re  publica  debeatur.  At  acute  vidit  Wunderus  in 
lahnii  Annal.  7,  3.  p.  279.  non  ita  dici  posse,  nisi  praemisso 
eo ,  quo  denique  referatur :  idque  hoc  loco  desiderari :  neque 
etiam  apto  loco  poni  denique,  hoc  quidem  sensu.  Quare  de- 
fendit  alteram  scripturam  quid  cuique  ipsi  debeant:  quae  non 
Yim  accipit  a  verbis  oppositis  quid  cuique  debeatur ,  sed  lan- 
guet.  Nemo  dubitasset ,  si  scriptum  esset  quid  demum  ipsi  de- 
heant.  Atque  hoc  modo  etiam  denique  recte  dicitur.  vide  III, 
6.  et  conf.  locum  Cel^i  p.  257.  allatum. 

7.  Additur  hoc  raodo  etiam  in  opposilione  id,  quod 
in  aliqua  re  maxime  sit  speclandum,  aut  quod  pluri- 
mum  referat.  Hoc  vero  adiungilur  simpliciter  posita 
parlicula,  non  assumpto  oppositiouis  vocabulo  aliquo, 
\eiiLli  sedy  autem. 

CIc.  Acad.  2  ,  J17 ,  87.  tractantur  ista  ingeniose :  disputan- 
tur  ctiam  eleganter:  denique  videantur  sane,  ne  affirmentur 
modo.  i.  e.  tractantur  ingeniose  et  eleg^anter  quidem,  sed 
quod  plurlmum  refert,  vldendura  est ,  ne  tantum  affirmentur, 
eed  probentur,  Goerenzius  sensum  loci  non  recte  percepisse 
videtur. 

8.  Propriam  sedera  particula  occupat  in  interroga- 


270  DENIQVE. 

tione,   quam  gravlor  res  ia    considerationein   vocalur: 
ubi  nos  Gerniani  dicimus  ja. 

Cic.  p.  Quint.  23,74.  iihi  erant  ceteri  creditores?  denique 
hoc  tempore  ubi  sunt  ?  p.  Hosc.  Am.  37 ,  108,  si  nihil  aliud 
fecerunt,  nisi  rcm  detulerunt,  nonne  satis  fuit  his  gratias  agi? 
denique  ut  perliberaliter  ageretuf ,  honoris  aliquid  haheri^i 
ubi  post  denique  non  erat  comraa  ponendum.  Coiuel.  iii  Epi- 
Btola  Corneliae.  p.  371.  Fisch.  denique  quae  pausa  erit  ?  Ta- 
cit.  An.  1,  28.  Percennius  et  Tibulenus  stipendia  militihus, 
agros  emcritis  largientur?  denique  pro  yeronibus  et  Drusis  im- 
perium  populi  romani  capessent  ? 

9.  Vtrumque,  quod  modo  exposui,  in  disiunctione 
usurpatur:  nam  aut  deniciiie ,  vel  denujiie  dicuntur  pro 
aut  oinnino ,  i^el  omnino,  et  pro  aut  vtro ,  auL  adeo^  et 
in  negatione  pro  aut  ne  cjuidem,  Heindorfius  et  alii 
existimabant  aut  denicjue  esse  aut  certe:  quae  vis  re- 
strictiva  prorsus  abhorret  ab  huius  particulae  nalura. 

Liv.  8,  21,  6,  an  credi  posse,  ullum  popvlum  aut  homincm 
deniqut  in  ea  conditione,  cuius  eum  poenitcat ,  diutius ,  quam 
necesse  sit,  mansurum.  i.  e.  oder  uberhaupt.  Terent.  Heaut. 
1,1,15.  numquam  tam  mane  egredior,  neque  tamvesperi  domum 
revortor,  quin  te  in  fundo  conspicer  fodere ,  aut  arare,  aut 
aliquid  facere  denique.  Ita  recte  restituit  Bentleius  pro  ferre. 
Cic.  ad  Att.  10,  8.  quod  malum  maius ,  seu  tantum  denique. 
i.  e.  seu  omnino  tantum,  quale  hoc  est.  Ita  Ernestius.  Caes. 
B.  S**^'-  2»  ^^-  *"'  antc  inito ,  iit  intellectum  est ,  consilio,  quod 
deditione  facta  nostros  praesidia  deducturos ,  aut  denique  indi- 
ligentius  servaturos  crediderant. 

Horat.  Sat.  1,  2,  133.  ne  nummi  pereant ,  aut  puga,  aut 
denique  fama.  Male  Heindorfius  interpretatur  aut  ccrte.  Est 
aut,  quae  oranes  attinet,  faraa :  oder  iibcrhaupt.  Senec.  de 
Benef.  7,  9,5.  video  sericas  vestes  —  in  quibus  nihil  cst ,  quo 
defendi  aut  corpus,  aut  deniquc  pudor  possit.  Alia  ratio  est 
loci  supra  p.  262.  allati  Cic.  p.  Arch.  6,  12. 

Horat.  Epist.  2,  2,  126.  practulerim  scriptor  delirus  iners- 
que  videri,  dum  mea  delectent  mala  me ,  vel  denique  fallant, 
quam  sapere.  i.  e.  nisl  delectent,  taraen  in  universum  fallant. 
Delectatio  ista  enim  species  est  universae  faltaciae. 

III.  1.  Singulis  rebus  expositis,  ubi  totara  seriem 
uno  couspecfn  cousicleramus  et  omnes  partes  ad  unam 
rem  reducimus,  ibi  aut  id  addere  solemus ,  quod 
universum    genus    complectitm-,    aut    unura    esse    iu- 


DENIQVE.  271 

stav  omnium  et  paucis  verbis  omnia  esse  comprehen- 
denda  diciraus.  Illud  est  et  omnino^  und  iiberlian-pt : 
iioc,  ut  paucis  absolvam,  sive,  ut  uno  verborem  comple- 
ctar :  wff  eTtog  elTisiv,  okcog.  vd.  Wolf.  ad  Deraosth.  Leptin.  4. 
p.  220.  Jiurz.  Nec  mutatur  haec  ratio ,  si  antea  non 
plures  res,  sed  una  tantura  nomiuatur.  Nara  saepe 
utuntur  hac  formula  scripfores,  ubi  multa  dici  possunt, 
sed  oratio  ad  id  ,  quod  maxiraura  et  vaHdissiraum  est, 
properat,  atque  hoc  modo  contrahitur  et  abrurapitur. 
Critici  vero  ex  quo  hanc  indolem  particulae  cognitara 
habuerunt  et  locos  antea  non  perspectos  bene  explica- 
verunt ,  numerari  vixpossunt,  in  quibus  haec  interpre- 
tatio  teraere  adhibita  sit,  praeseriim  ubi  sufficiebat  no- 
tio  maioris  gravitatis. 

Freinsliemius  quae  ad  Flor.  1,  16.  affert,  cuncta  non  huc 
pertinent.  Keque  oninia  ea,  qiiae  Graevius  ad  Cic.  Epist.  ad 
Faiu.  10,  10.  et  ad  Suet.  Aug.  23.  et  quae  Scliulting.  ad 
Quinctil.  Declam.  1,6.  p.  15.  Bur.  Aliquanto  diligentior  erat 
Freinshem.  ad  Tacit.  An.  1,  28.  Cf.  Ruhnken.  ad  Terent. 
Andr.  1,1,  120.  Ernestius  in  Cliiv.  Cicer. 

Terent.  Eun.  3 ,  1 ,  50.  ubi  nominabit  Phaedriam ,  tu  Pam- 
philam  contimto :  si  quando  illa  dicet,  Phaedriam  intromittamuB 
comissatum ,  fw,  Pamphilam  cantatum  provocemus :  si  laudabit 
haec  illius  formam  ,  tu  huius  contra.  Denique  par  pro  pari  rc- 
ferto,  quod  eam  mordeat.  Cic.  de  Orat.  2,  78,  317.  demon- 
strans  cxordium  dicendi  non  saepe  esse  dehere  \ehemens,  post 
alia  argnmenta  addit:  nihil  est  denique  in  natura  rerum 
omnium,  quod  se  universum  profundat,  et  quod  totum  repente 
cvolct.  Ad  hunc  modum  Hulinkenius  emendari  voluit  Vellei. 
Pat.  2,  89.  nihil  denique  optarc  a  diis  homines  —  possuntf 
quod  non  Augustus  —  repraesentaverit.  Sed  vix  ita  dici 
poternt  non  antecedente  rerum  cxpositione.  Tid.  deinde.  II,  7. 
Coelius  quum  in  Epist.  ad  Cic.  8,  11,  12.  dixisset,  in  cora- 
jnentario  rerum  urbanarum  mnlta  essc  vix  lectu  digna,  nmlta 

f  etiam  utilia,   pergit :  denique  malo  in  hanc  partem   errare,  ut, 

quac  non  desideres ,  audias ,  quam  quidquam  ,  quod  opu.s  est, 
praetermittatur.   i.  e.  uberhaupt   abcr.     Cic.  in  Verr.  1,  27,70. 

■  quum   seditionem  sedare   vellcm  ,     quum  frumentum  imperarem, 

quum  stipendium  cogerem  ,  quum  aliquid  dcnique  rei  puMicae 
caussa  gcrerem.  2,  51,  127.  negant  id  Syrucasani  per  reiigio- 
Ties  sacrorum  ullo  modo  fieri  posse ;  fas  denique  negaut  esse. 

Terent.  £an.  1,2,  78.    ncmpe   omnia   haec  nunc  verba   hue 
redeunt  denique ,   ego  excludor.    Ph.    4,  3,  43.  ut    ad  pinuca 


272  DENIQVE. 

Tcdeam  ac  mittam  tlUus  ineptias,  haec  denique  eius  fuit  postre- 
ma  oratio.  Vellei.  Pat.  2,  113.  LXX  amplius  cohortibus, 
XIV  alis  et  pluribus  quam  decem  veteranorum  milibus,  ad  hoc 
magno  voluntariorum  numero ,  frequentique  equite  regio  ,  tanto 
denique  exercitu,  quantus  jiullo  umquam  loco  post  bella  fucrat 
civilia. 

Cornel.  de  Reg.  2,  2.  minime  libidinosus ,  non  luxuriosus, 
non  avarus ,  nullius  denique  rei  cupidus,  nisi  singularis  perpe- 
tuique  imperii.  Plin.  Epist,  2,  9,  3.  iuvenem  probissimum, 
gravissimum ,  eruditissimum,  omni  dcnique  laude  dignissimum. 
Ovid.  Met.  2,  95.  denique ,  quidquid  habet  divcs ,  circttmspice, 
mundus.  Tacit.  Ann.  1,  26.  cur  vcnissct  neque  augendis  mi- 
litum  stipendiis,  ncque  allevandis  laboribus ,  denique  nulla  be- 
nefacicndi  licentia? 

Cornel.  Pelop.  4,  3.  denique  haec  fuit  altera  persona  Thebis. 
«bi  distinctio,  quam  exponit  Bremius ,  falsa  est.  Tacit.  Ann. 
1  ,  61.  permoto  ad  miserationcm  omni,  qui  aderat,  exercitu  ob 
propinquos ,  amicos,  dcniquc  ob  casus  bellorum  et  sortem  homi- 
num.  i.  e,  und  uberhaupt.  Ovid.  Her.  4,  84.  denique  nostra 
iuvat  lumina,  quidquid  agas.  Antecedunt  sive  —  sive.  Ita 
Ovidius  saepe  praemissis  aliis  rebus  simiiibus  :  sive  —  sive  — 
dcniquc.    vid.  Her.  1,  21. 

Ita  explicanda  sunt  Lucan.  4 ,  848.  non  partis  studiis  agita- 
mur,  nec  sumsimus  arma  consiliis  inimica  tuis.  Nos  denique 
bcllum  invenit  civile  duces:  caussaeque  priori ,  dum  potuit,  s,er- 
vata  fides. 

2.  Hoc  iTiodo  clauditur  rei  expositio  adlecto  eo, 
quod  ex  reliquis  consequitur,  aut  in  quo  omnia  reli(iua 
conlinentur ,  praesertira  in  pi-aeceptis  rerum  agentla- 
rum.  Nos  Germani  dle  i'olge  von  allem  dem.^  mit  e.i- 
nem  JVort. 

Horat.  Ars  poet.  23.  denique  sit  quidvis  simplex  dumtaxai  et 
vnum.  Sat.  1,  1,  92.  denique  sit  finis  quaerendi,  quoque  ha~ 
heas  plus ,  pauperiem  metuas  minus. 

Horat.  Sat.  1,1,  106.  est  modus  in  rebus,  sunt  certi  deni- 
^jue  fines.  Quo  dicto  Horatius  flnem  eermoni  imponit :  quod 
ifidit  Heindorfius. 

8.  Deniqne  omnia  et  omnia  deniqne  est  omnino 
omnia.  Id  dicitur  de  genere  rerum  universo :  quam- 
qua  m  idem  una  voce  denique  exprimi  potest.    Sic  etiam 


DENIQVE.  275 

quidcpikl   deniqiie.      Forraula    conficitur   verbis  omnia 
denique  huc  redeunt. 

Cic.  Phil.  13,  21,  49.  'pTius  undis  flamma,  iit  ait  poeta, 
nescio  qui,  j)rius  denique  omnia,  quam  aiit  cum  Antoniis  res  pu- 
blica,  aut  cum  re  publica  Antonii  redeant  in  gratiam.  Plin, 
Epist.  7,9,  13.  rccipiunt  enim  amores^  odia,  misericordiam, 
urbanitatem ,  omnia  denique,  quae  in  vita  atque  etiam  in  foro 
caussisque  Vcrsantur.  Quinctil.  10,  1,  119.  Apud  Celsum  1,  6. 
oninia  denique  sumere,  quae  tarde  concoquuntur.  non  genus  uni- 
versura  ,  sed  inter  reliqua  remedia  extreraum  indicat. 

Domit.  Marsi  Epigr.  in  Antliol.  2,247.  omnia  cum  Bavio 
communia  frater  habebat ,  unanimi  fratres  sicut  habere  solent. 
Rura ,  domum,  nummos  atque  omnia:  denique ,  ut  aiunt ,  cor- 
l^oribus  geminis  spiritus  tinus  erat.  Ita  cura  Pitlioeo  Burman- 
nus  scripsit.  Sed  coniungenda  erant  verba:  atque  omnia  deni- 
que ,  ut  aiunt.  Tum  demnm  non  languet  voc.  omnia  iteruiu 
positum.  Quinctil.  10,1,  106.  quorum  ego  virtutes  plemsquc 
arbitror  similes,  consilium ,  ordinem  dividendi,  praeparandt, 
probandi,  rationem ,  dcnique  omnia ,  quae  sunt  inventioncs. 
Spaldingius  auctorltate  dnorum  codd.  eiecit  omnia.  Hoc  vero 
argumento  Beierus  confirmare  debubat  coniecturani  suam  in 
Cic.  p.  Scaur.  44.  factara. 

Celsus  2,  28,  1.  quidquid  denique  subcruditm,  aliquis  as- 
sumsit. 

Terent.  Andr.  3,  3,  35.  nempe  incommoditas  denique  hue 
emnis  redit,  Euu.  1,  2,  78.  nempe  omnia  haec  nunc  verba  huc 
redeunt  denique :  ego  excludar. 

IV".  l.Recentior  aetas  novavit  quaedara  in  huius  vo- 
cabuli  usu.  Nam  a  secundo  saeculo  p.  Ch.  n.  scriplores 
quidam  ita  denique  usurpabant,  ut,  posita  ahqua  re,  de- 
monslrationera  persequerentur  allatis  argumentis  vel 
exemplis  cum  quadam  argumentationis  consequutione, 
quasi  dicerent:  in  hac  rerum  disposilione  persequenda, 
■vel  in  hac  rerum  consequutione,  iii  Fulge  dessen. 

lustin.  9 ,  4,1.  huius  victoriae  callide  dissimulata  laetitia 
est.  Denique  non  solita  sacra  Pbilippus  illa  die  fecit,  non  in 
convivio  risit ,  non  ludos  inter  epulas  adhibuit,  non  coronas  aut 
unguenta  sumsit ,  et  quantum  in  illo  fuit ,  ita  vicit,  ut  victorem 
nemo  sentiret.  Male  explicat  Vorstius  :  breviter.  Florus  1, 16. 
pulcherrima  Campaniac  plaga  est.  Nihil  mollius  coelo.  Dcni- 
que  bis  floribus  vernat.  Salraasius  ita:  quasi  diceret,  adco  ve- 
rnm  est,  nihil  esse  coelo  mitius,  ut  bis  ver  in  anno  habeat. 
Alii  acceperunt  denique  pro  adeoquc. 

11.  18 


274  DENIQYE. 

SoUn.  Polyhist.  5.  Himeraeum  coeleites  mutant  flagae. 
Amarus  denlque  est ,  dum  in  aquilonem  fluit:  dulcis,  ubi  ad 
fneridiem  flectitur,  27.  vis  ne  defuncta  quidem  deest.  Denique 
basilisci  reliquias  amplo  sestcrtio  Pergameni  comparaverunt. 
Et  ita  saepissime  Solimis. 

Haec  est  ea  significatio ,  quam  iurisconsulti  saepe  usurpant 
in  addendis  similiLus  i*ebus  vel  exemplis,  quibus  id,  quod  de- 
nionstratur,  aut  confirractur,  aut  iiiustretur.  Quare  Savi- 
gnius,  qnum  in  egregio  libro  de  Possessione  p.  50.  edit.  quint. 
contcnderet,  denique  esse  verbi  caussa,  exempli  gratia,  zum 
Beispiel,  "vim  vcrbi  bene  perspectam  habuit,  tamen  explica- 
tionem  adbibuit  non  satis  aptam.  MuUi  igitur  ei  adversati 
6unt,  alii  prudenti  dubitatione,  ut  Koelerus  in  Wolfii  Analectia 
Fasc.  4.  p.  329,  aiii  sine  accurata  rei  cognitionc  ,  ut  lohann- 
gen  in  Diss.  de  usu  atque  vi  particulae  denique  apud  vet.  rom. 
ictos.  Heiflelberg.  1828.  Certe  vetus  esset  erroi'.  Nam  ante 
«^ucentos  annos  illam  explicationem  fccit  Gifanius  in  Observat. 
p.  286.  (549.) ,  quem  SaA  ignius  sequitur.  Papinian.  in  Di- 
gest.  1,7,  13.  ji.  omni  fere  iure  finita  patris  adoptivi  potestate 
iiullitm  ex  pristiuo  rctinciur  vestigium  :  deniqiie  et  patria  digni- 
tas  quaesita  per  adoptionem  finila  ea  deponitur.  i.  e.  in  hoc  ge- 
ncre,  et  ita  etiam  patria  dignitas  per  adoptionem  quaesita. 
Vlpian.  in  Dig.  10,  4,  3,  15.  Sciendum  est  adversus  possessorcm 
Tiac  aclione  agendum  non  solum  eum ,  qui  civiliter ,  scd  et  eum, 
qui  naturaliter  incumbat  possessioni.  Denique  creditorcm  ,  qui 
pignori  rem  accepit ,  ad  exhibendum  teneri  placet.  ]\on  nova 
additur  sententia ,  neque  rcddi  potest :  Jitque  adco  creditorera 
tcneri  placet :  sedest  potius :  hoc  ordine  etiam,  in  hoc  genere: 
atque  coniparatio  rei  coniuncta  est  cura  quadam  conclusione : 
in  Folge  dessen.  27,  2,  1,  1.  et  solct  ex  persona ,  ex  conditione 
et  ex  iempore  statuerc,  ubi  potius  alendus  sit  ct  nonnumquam  a 
voluntate  patris  recedit  praeior.  Dcnique  quum  quidam  testa- 
tnento  suo  cavissei,  ut  filius  apud  substitutum  educarctur ,  ini- 
perator  Severus  rcscripsit  praetorem  acstimare  debere,  praesen- 
tibus  ceteris  propinquis  liberorum.  Paullus  50,  17,87.  nemo 
enim  in  persequendo  deteriorem  caussam ,  scd  meliorem  facit. 
Dcnir/ue  post  litem  contestatam  Jieredi  quoque  prospicitur ,  et 
heres  tcnetur  ex  omnihus  caussis.  i.  e.  sequitur,  itaque,  eodcm 
modo.  TertuIIian.  ad  INation.  1,  4.  scd  veriiatem  saeculo  ope- 
rosissimam  pliilosophi  quidcm  affectant,  possident  christiani: 
ideogue  qui  possident,  magii  dispLicenl:  quia  qui  affectat  illu^lit: 
qui  pvssidci ,  dcfendit.  Denique  Socratcs  ex  ea  paric  damnatus 
est ,  quia  propius  tentaverat  verttatem.  Gaius  Instit.  4,  119. 
ct  dcnique  in  CGiais  ccnssis  similiter  concipi  solet. 


DENIQVE.  275 

Sic  denique  si.  lulian.  in  Dig.  27,  10,  7,  S.  ideoquc  sufjicit 
unius  ex  curatoribus  persona ,  quia  intelligitur  alter  consentire ; 
denique  si  praescns  sit  et  vetet  solvi ,  vetet  venire  etc. 

2.  Ita  iui'isconsulti,  irnprirais  Vlpianus,  utimtur  hac 
particula,  quando  vel  rem  ante  expositam  auctoris  alicuius 
dicto  confirmant,  rel  novum  addunt  argumentura,  sive 
aliud  exemplura. 

Vlpian.  in  Dig.  7,  3,  4.  dcnique  Scaevola  ait:  agentem  ante 
diem  ususfructus  nihil  facere.  7 , 8  ,  14 ,  1.  4,4,3.  39 ,  5, 
18,  1.  et  19,  6. 

Vlpianus  in  Dig.  13 ,  1 ,  14.  denique  per  errorem  soluti  con^ 
tra  senatusconsuUum  crediti  magis  est  cessare  repetitioneni 

Ideni  in  Dig.  3,  1,1,  5.  exstat  quidem  exemplum  eius ,  qui 
gessit  (raagistratum  caecus^.  yijypius  denique  Claudius  caecua 
consiliis  publicis  intererat.  3,  1,  1,  6.  Papinian.  48,  5,  8.  in 
quaestiombus  laesae  maiestatis  etiam  mulieres  audiuntur.  Con- 
iurationem  denique  Sergii  Catilinae  I^ulvia  mulier  dclexit ,  et 
Marcum  Tullium  consulem  indicio  suo  instruxit.  in  quibus  lo- 
hannsen  atrocitatem  coniurationis  espressam  putat  hac  parti- 
cula :  quod  ineptum. 

Fortasse  huc  etiam  pertinet  lustin.  11 ,  11 ,  3.  namque  ma- 
ter  eius  Olympias  confessa  viro  suo  Philippo  fuerat,  Alexan- 
drum  non  ex  eo  se,  sed  ex  serpente  ingentis  magnitudinis  con- 
cepisse.  Qua  ex  caussa  Olijmpiadem  ,  velut  stupri  compertam, 
repudio  dimiserat. 

V.  1.  Redeamus  ad  antiqua  tempora.  Deniqne 
quum  orationis  vim  colligat,  in  quilxisdam  dictionibus 
eodem  modo  usurpatur,  quo  demiim.  Nam  adiungilur 
non  raodo  nominibus,  quae  lempus  aut  numerum  signi- 
ficant,  sed  etiam  pronomiuibus,  veluti  is  dejuque  pro 
is  demum,  de  quo  vide  p.  256.  Sic  dicilur  tiinc  dcni- 
qve.,  tnm  denique:  cf.  p.  253.  et  i^ix  denique  pro  uix 
demjun.  JNec  potest  tum  denique  semper  reddi  dunn 
endlich,  neque  explicatione  dann  erst  endlich  distin- 
gui,  quaraquam  gravius  esse  videtur  quam  demum. 
Cf.  Goerenz.  ad  Cic.  de  Leg.  2,4,  10.  Saepe  nihil  x)W\ 
dislinctiorem  designationem  exprimit,  dann  eben.  Cf. 
Ochsner  iu  Eclogis  Cic.  p.  84.  ubi  cur  Hollingerus  lianc 
forraulam  elegantiorera  appellet,  non  perspicio. 

Cic.  p.  Quint.  31,  99.  ne  is,  de  cuius  ofjicio  nemo  urvquam  duhr- 

iavit,  sexagesimo  denique  anno,  dedecore,  macula,  turpissi.-in- 

18  * 


276  DEMQVE. 

que  ignominia  notetur.  p.  Mil.  13,  34.  Milonis  consulatus ,  qui 
vivo  Clodio  labefaQtnri  non  poteral ,  mortuo  denique  tentari 
coeptus  est. 

Cic.  ad  Fala.  9,  14-,  11.  iantum  accessit ,  iit  mihi  nunc  deni- 
que  amare  videar ,  antca  dilcxisse.  ad  Att.  8,  8.  Ovid.  Art.  ani. 
3,  121j  prisca  iuvcnt  alios :  ego  mC  nunc  dcnique  natum  gratu- 
lor :  hacc  aetas  moribus  apta  meis.  Quod  non  potest  esse  jctzt 
endlich,  sed  tempus  dcs^ignatur  distinctius.  Aeque  aliter  in 
Consolat.  ad  Liviiira  105.  talis  in  umbrosis ,  Tnitis  nunc  deni- 
que ,  silvis  dcjlet  thrcicium  Paulias  ales  Ityn.  Alio  Vero  modo 
apud  Cic.  p.  >Iil.  35,  1)G.   de  qno  loco  vid.  p.  2G4. 

Plaut.  Capt.  1,2,  39.  tum  denique  homines  nostra  intclligi- 
mus  bona,  quum,  quae  in  potestale  haouimus,  ea  amisimus.  Cic. 
de  Leg.  2,4,  10.  quae  non  tum  denique  incipit  lcx  esse,  quum 
scripta  est,  scd  tum,  quum  orta  est.  Tusc.  3,  31,  77.  htiic 
erat  illa  opinio  quotidie  rccens :  quae  tum  denique  non  appella- 
tur  i'ecens,  quum  vciuilafe  eiaruit.  de  A  niv.  6.  et  8.  de  Se- 
iiect.  23,  82.  Vel  praccedente  st;  Cic.  de  Fin.  1,  19,  64.  qui 
si  omnes  vcri  erunt,  ut  Epicuri  ratio  docct ,  tum  denique  poterit 
aliquid  cognosci  et  percipi.  ad  Quint.  fr.  1,  1,  10,  29.  Vel 
ablativis  praemissi:^ :  Cic.  de  Orat.  2,  77,  315.  hisce  omnibus 
rebus  considcratis ,  tum  denique  id ,  quod  primum  est  dicendum, 
postremo  soleo  cogitare.  ad  Att.  9,2.  de  Fato  16,  33.  Aliae 
forinae  sunt  hae :  Tusc.  1,  13,  29.  reminiscere  — ■-  quae  tra- 
duntur  mysteriis :  tum  denique ,  quam  hoc  late  pateat,  intelli- 
ges.  dc  Fin.  3,  22,  76.  neque  exspectct  ullum  tempus  aetatis, 
ut  tum  denique  iudicciur ,  beatusne  fuerit  etc.  Verbi»  separatis 
Cic.  p.  Caec.  34,  100.  quum  ex  nostro  iure  duarum  civitatum 
nemo  essc  possit ,  ium  amittilur  haec  civitas  dcuiquc ,  quum  is, 
qui  profugit ,  receptus  cst  in  cxsilium. 

Ovid.,  Am.  3,  4,  3.  si  qua  metu  dcmpto  casta  est,  ea  deni- 
que  casta  est.  i.  e.  ea  demum.  Cic.  ad  Fam.  10,  10,  4.  is 
enim  dcnlquc  honos  mihi  vidcri  soLt ,  qui  non  propicr  spcm  fu- 
turi  bcncftcii,  sed  proptcr  magnu  mcrita  claris  viris  defertur. 
Graevius  male  explicat :  ut  paHris  me  cxpediam.  Id  dicitur 
denique  is :  vid.  Cic.  p.  Quint.  19,  62.  Sed  11 ,  38.  moritur  C. 
Quintius.  —  hcrcs  cius  P.  Quintius  in  Galliam  ad  te  ipsum  vc- 
nit  in  agrum  communcm:  eo  denique,  ubi  non  modo  res  erat, 
sed  ratio  quoque  omnis  et  omnes  littcrae.  De  loco  Cic.  p. 
Planc.  4.  supra  dixi. 

Ovid.  Her.  IH,  215.  totis  indignus  noctibus  ille  tc  tenct ,  am- 
plexu  perfruiturquc  tuo :  at  mihi  conspiccris  posita  vix  dcnique 
mensa. 


DENIQVE.  277 

2.  Vix  operae  pretiam  est  iis  repngnare,  qui  alle- 
nas  sifftiificaliones  iniic  parliciilae  tribueriml.  Miilti 
enim  contenderuut  denique  esse  cer/e^  wenigstens.  Ita 
Glossalor  in  Digest.  12,  1 ,  14.  Oberlin.  ad  Caes.  B.  gall. 
2,  33.  Heindorf.  ad  Horat.  Sat.  1,2,  133.  et  Bachius  iu 
lahnii  Annal.  2,  1.  p.  79.  Exempla  sunt  ea,  quae 
p.  270.  expHcnJmus.  Sed  addunt  Senec.  de  Ira  3,  18. 
in  quo  loco  fefellit  mala  inlerpunctio.  lohannsen  in 
Diss.  supra  commeraorata  in  Dig.  8,3,  38.  et  7,  8,  10. 
denique  mirum  in  modum  iuterpretalur  attamen. 

Senec.  de  Ira  3 ,  18,  3.  qvid  instabat?  quod  pcriculum  aut 
privatum  aut  publicuvi  una  nox  minabatur?  quanlulum  fuit  lu- 
cem  exspectare  dtnique ,  ne  scnatores  popidi  romani  solcatus 
occideret.  Ita  Ginteriira  seqmiti  plerique  iiiterpiingunt ,  quasi 
sensus  esse  possit:  quam  exigua  inora  fuisset  luceni  saltem 
cxspectare?  At  unus  Gronovius  verura  vidit,  interpunctione 
correcta ;  quaniidum  fuit  lucem  exspectare?  denique  ne  etc. 
i.  e.  quantum  orauiuo  erat  efficere ,  ne  goleatus  occidcret 
senatores? 

VI.  1.  Deniqne  in  usu  optimorura  scriplorum  non 
assumit  particulam  copulalivam,  sed  ipsum  couiuugit 
sententiarum  parles.  Ex  anticuis  unura  coguovi  exem- 
plum  Plauti  Merc.  2,  1,  18.  atqne  hoc  deniqne  respon- 
det^  ni  properem  etc. ,  nisi  dcniqne  ad  unum  prono- 
men  pertiuet.  vid.  p.  ,275.  Sed  iurisconsulti  a  commu- 
ni  consuetudine  discesserunt,  iiescio  au  suo  iure.  Dixe- 
runL  enim  non  mode  deniqn.e  e^,  quod  commode  de- 
fendi  potest,  sicut  Cicero  p.  Flacc.  4,  9.  et  Celsus  5, 
28.  p.330.  deniqiie  etiam  us\jrpant,  sedetiam  et  denique. 
Apuleius  composuit  verba  iam  deniqne. 

Papinian.  in  Dig.  1,7,    lo.  deuique  et  pairia  dignitas  quae- 

sita  per  adoptionem  finila  <ea  deponitur. 

Gaius  Instit.  2 ,  13.  et  i  n  Digest.  1,8,1.  aurum ,  argcntum 

ct  denique  aliae  rcs  innur.ierabilvs.     Inst.  4 ,  119.  et    dcniquc  in 

cetcris  caussis. 

Apulei.   Met.    3.    p.    138,  1.     iam    denique    nec   larem    re- 

quiro  etc. 

2.  De  loco ,  que'.n  deniqne  occupat  in  ordine  ver- 
borum  ,  supra  iam  dixi.  Donalus  ud  Terenl,  Phorm. 
1,2,  71.  id  tantur,!  praecipere  voluit,  vulgo  poni  de- 
niqne  ab  initio.  Post  alia  vocabula  ponitur,  ubi  advcr- 
bii  praestat  sunp\icem  vim.     Quod  Goerenzius  in  Cic. 


278  DEiNVO. 

de  Fin.  2,  30,  98.  coniecit  quum  denicjue  Metrodori  li- 
hros  commendas ,  vei"eor,  ut  anliquius  inveniat  exem- 
plar  Apuleio,  qui  Met.  3.  p.  141,  39.  quum  denique 
scripsit. 

*)  Commutantur  a  librariis  denique  et  deinde.  vid. 
Schiitz.  ad  Rhet.  ad  Heren.  4,5,  8.  Goerenz.  ad  Cic. 
de  Fin.  2,  31,  98.  et  demum.  vid.  Cic.  de  Leg.  2,  4,  10. 
Flor.  1,  11,  4.  et  cuique,  vd.  YVeiskius  ad  Cic.  pr,  Planc. 
4,  10. 

DENVO. 

Dexvo  contracta  est  forma  verborum  de  novo,  qui- 
bas  integris  Latini  numquam  usi  sunt.  Vid.  Vossius  de 
Vitiis  serm.  9,  3.  Ruhnken.  ad  Terent.  Andr.  Prol.  26. 
Oudendorp.  ad  Apulei.  Met.  3.  p.  225.  et  nos  supra 
p.  222.  Significationem  pi-imitivam  ipsa  vocabuli  com- 
posilio  raonstrat.  Inteliigilur  enim  repetilio  eiusdem 
vel  similis  actionis.  Sed  quum  Lalini  alteram ,  quae 
secuuda  est,  vicem  ab  alia  quacumque  vice,  quae  mul- 
tiplex  esse  potest,  singulari  notione  distinguant ,  illud- 
que  vocabulo  iLerum,  hoc  particula  rursus  designent, 
utramque  hanc  rationeni  verbumc/e/z?/ocompIectitur,  id- 
que  omnino  respondet  Germauorum  wieder.  In  denuo 
])roprieconsideiaturres,  quae  esse  desiit,  scd  renovatur,  ia 
iterum  tem^ns  y  in  quo  eadem  res  apparet  secunda  vice, 
in  rursus  reversio  ac  repetilio  rei.  Sed  haec  plerumque 
usu  coniimduntur.  Quadruplex  vero  est  exeraplorum 
discrimen. 

1.  Prirao  dicltur  allquid  denuo  fieri,  quum  id,  quod 
iara  antea  factum  erat,  neque  adhuc  adest,  restituitur, 
quasi  illud  irritum  aut  non  /actum  sit.  Hoc  est  l/c  y.ca- 
rijfg,  von  neuem,  von  frischem  wieder:  de  integro, 
Quod  aliquando  fuit  et  esse  desiit,  ita  dicitur  novum 
€xsistere,  et  redire  earadem  rem. 

Flaut.  Most.  1 ,  2 ,  35.  nequc  id  faciunt ,  donicum  parietc$ 
ruunt.     Aedijicanlur  aedes  totae  d^nuo. 

Doederliiius  in  Synonyin.  Vol.  1.  p.  184.  si  reliqua  in  con- 
siderationera  vocasset ,  non  in  Iiac  una  significatione  substitis- 
set.  Conf.  Schmitson  in  libro  :  Geist  dcr  lat.  Sprache.  p.  67. 
Ilabichti  Lexic.  synon.  p.  248. 

2.  Tum  denuo  factum  dicitur,  quod  iterum,  non 
tantuni  semel  fnclum  est:  noch  einmaiy  zum andernmal. 


DENVO.         '  279 

Plaut.  Most.  1,  S,  65.  dii  mc  faeiant  qtiod  volunt,  niob  istam 
orationem  te  liberasso  dcnuo.  i.  e.  iteruin,  zum  zweitcnmal. 
Pcrs.  5,  2,  47.  iam  egotibi,  si  me  irritassis,  Pcrsam  addu- 
cam  denuo.  Liv.  10 ,  31 ,  3.  Fabius  in  Etruria  rebellante  dc- 
nuo  quatuor  millia  et  quingentos  Pcrusinorum  occidit.  lustin.  5, 
5,  8.  veritus  itaque  multitudinis  impetum,  denuo  in  voluntarium 
exsilium  proficiscitur. 

Plaut.  Rud.  4,4,  59.  si  parum  intellexti,  dicam  denuo.  Mil. 
S,  3,  3.  minus  si  tcnetis  denuo  volo  percipiatis  plane. 

Plaut.  Poen.  4,  2,  28.  o  lepidam  Venerem  dcnuo.  i.  e.  ite- 
rum  dico. 

S.  Deinde  denna  dicitar  fieri,  quod  aliqaando  repe- 
iitur  et  rursus  fit.  Quare  eliara  de  rebus  mtennissis  aut 
restituendis  usurpatur.  A  vocabulo  rursiis  diirertiiori  nisi 
maioi-i  vi.  £t  interdum  utrumque  vocabulum  compo- 
nitur.  Nec  raro  additur  verbis,  quae  praepositiouem 
re  iu  se  habeat:  quae  est  abundantia  familiaris  ser- 
monis. 

Plaut.  Men.  5,2,  115.  ecce  Apollo  denuo.  i.  e.  qui  iam  an- 
tea  saepius  iusserat ,  rursus  iubet.  Terent.  Eun.  5,  2,  00. 
dabit  hic  pugnam  aliquam  denuo.  Plaat.  Ampli.  1 ,  1 ,  238. 
Cn:  in  Verr.  2,  56,  139.  quinto  quoque  anno  Sicilia  tota  cen- 
setur.  Erat  censa  praetore  Peducaeo:  quintus  annus  quum  te 
praetore  incidisset,   censa  denuo  est. 

Cic.  Verrin.  1 ,  14 ,  37.  recita  denuo.  i.  e.  iam  perge  rursu8 
recitare :  nam  non  intelligitur :  iterum  recita. 

Plaut.  Cas.  Prol,  33.  Diphilus  hanc  graece  scripsit,  post  id 
rursum  dcnuo  latine  Plautus.  Poen.  Prol.  79.  revertor  rursus 
dentio  Cartkaginem. 

Plaut.  Capt.  2,3,  50.  tua  —  sapieniia  fecisti,  tit  redire  li- 
ceat  ad  parentcs  dcnuo.  3,  5,  109.  exauspicavi  ex  vinclis :  nunc 
intellego,  redauspicandum  esse  in  catenas  denuo.  Truc.  2,  4,  42. 
Terent.  Eun.  4,4,  24.  iuhe  mi  dcnuo  respondcat.  Ilec.  Prol. 
alt.  38    (30.)  refero  dcnuo.    Phorm.  5,  6,  39. 

4.  Denique  deni/o  fit,  quod  ex  altera  sive  contra- 
ria  parte  fit,  et  in  alicuius  rei  vicem  succedit.  Quod 
Graeci  dicunt  av ,  Germani  dagegen  wieder.  Ita  etiani 
id  exprimitur,  quod  altero  sive  secundo  loco  fit. 

Plaut.  Merc.  5,  2,  14.  nam  tu  quemvis  confidentem  facile 
iuis  factis  facis,  eumdcm  ex  confidente  actutum  diffidcntem  de- 
nuo.     Trin.  3,  3,  74.  aperi,  dcprome   inde  auri   ad  hanc  rem 


«80  DEOIISVM. 

quod  aat  cst  7  continuo  opcrito  dcnuo.  Terent.  Heaut.  4,6,  4. 
■ncc  quidqvam  magis  nunc  metuo  quam  nc  dcnuo  miser  aliquo 
«str4idur  hinc. 

Kuc  rcierii  debent  forniulae  vulgaris  serraonis.   Plaut.  3Ierc. 

5,2,  79.  cgo  stultior,  qui  isti  credum.  Commoratur.  Chlu- 
intjdcm  sitmam  dcnuo.  i.  e.  Er  hcilt  mich  nur  avf.  lck  nchme 
vicinen  Mantel  wieder.  \t  Tcrent.  Heaut.  3,2,  32.  ct  7iunc 
qiiid  exspectat ,  Syrc?  an  dum  liinc  dcnuo  abeat?  Rud.  4,  3, 
ai.  Jiet  tibi  puniccum  corium ,  postca  atrum  denuo.  i.  e.  und 
dann  wieder  schwarz. 

Rhetor.  ad  Hcren.  4 ,  19 ,  2G.  membrum  orationis  appellatur 
res  brevitcr  absoluta  sine  totius  sentcntiae  demonstrntione ,  qnae 
dcmio  alio  membro  orailonis  cxcipitur.  i.  e-  quae  ab  altero 
membro  excipitur. 

DEORSYM. 

Deorsvm,  quod  est  de  romtmi ,  contrarium  est 
rerbo  snrsum,  sigairicatque  versus  iuferiora,  y.«Ta>,  ab~ 
wiirts ,  lierah.  Antiqui  lioraines  dixisse  videntur  deor- 
sus j  quemadmodum  Ennium,  Varronem,  Virgilium 
scripsisse  ^;/-or57/s  et  r7/r.s7/s  constat.  Alque  hunc  prisci 
lemporis  morem  recentissimi  auctores,  Apuleius  et  alii 
imitabantur.  Quibusdaiii  iu  locis  Ciceronis,  in  quibus 
nunc  dtorsus  legifur,  Jibrarii  hanc  lorn^am  sibi  usila- 
tara  sul)diderunt.  Alia  forma  deosus  vel  deossus,  quara 
in  uiiliquis  hbris  passim  reperiri  uarrat  Palmerius  ia 
SpicJlcg.  p.  772.  Facis  Gruter.  Tom.  4,  et  quam  alii 
critici  Lucrelio  tribui  posse  existimaverunt  (vid.  Lain- 
bin.  ad  Lucret.  3.  p.  405.)  et  Victorius  notavit  in  Var- 
roQ.  de  Re  r.  1,6,3.  susum  deosum,  si  quae  vera  ad- 
sunt  lilirorum  testimonia ,  ad  uiiiversum  ilhim  usum 
pertioeul ,  quo  vcteres,  R  littera  ia  S  mutata,  viaiosi- 
hus  el  lases  diccbant.  Vid.  Schueidcri  Gramm.  Vol.  1. 
p.  342. 

Daviiiiis  ,  quum  in  codlcibu»'  Cic.  de  Xat.  d.  1.  25,  69.  et 
2,  33,  84.  dcorsus  invenissct.  dcfcntioncm  analo^iae  suscepit, 
quam  in  primo  locq  Heindorfiu.s  agnovit ,  in  aUero  repudiavit. 
Aequali  incon«tantia  Moserns  p.  342.  dcorsum  vocat  u^itatina 
CJceroni :  quamquam  ip»e  p.  111.  .scrip^erat :  „magis  placet 
deorsus.''''  (^uid  in  tali  forina  mag^is  placeat,  aut  non  placeat, 
equidem  persentiscero  ncqneo.  Sed  auctorltate  codd.  etiani 
Goerenzins  ad  libr.  dc  Fin.  p.  24.  probat.  Hic  unus  vidctur 
e«.-c  lociio,  !n  <;mo  phiiinii  liliri  con^cntiant.     l)e  Fin.  1,  6,  18. 


DEORSVM.  281 

unns  palatinns  praebet  deorsus.  In  Apuleii  Met.  8.  p.  207,  18. 
11.  p.  236,  40.  (le  Deo  Socr.  p.  47,  25.  sed  non  sine  libroruiu 
discrepantia ,  legitur  dcorsus. 

1.  Coraponitur  deorsimi  cuni  verbis  ,  quae  niotum 
significanl,  eliani  apposila  praeposilione  de,  Et  motus, 
ut  fit  per  metaphorum,   ad  aliu  Iranstertur. 

Plaut.  Aul.  4,8,  8.  uhi  ille  abiit,  ego  me  deorsum  duco  de 
arhore. 

Plaut.  Rud.  1,2,  89.  si  ad  saxum ,  quo  capessit,  ea  deorsum 
cadit,  errationis  fcccrit  compendium.  Aniph.  5,  1,  5fi.  devo- 
lant  angucs  iubati  deorsum  in  impluvinm  duo.  Lucret.  2,  199. 
pondera  qnanlum  in  se  est,  quom  deorsum  cuncta  fcrantur.  cf. 
205.  6 ,  335.  Cic.  de  Nat.  d.  1 ,  25 ,  (i9.  de  Fin.  1 ,  6 ,  18.  ubi 
pronomen  in  uno  alterove  codice  transpesitum  non  potest  du- 
bitationem  iniicerc;  nam  necessarium  ibi  est  vocabulum  deor- 
sum.  Pallad.  3,  25,  19.  constat  mnla  sic  ponenda ,  ut  pcdicu- 
lorum  partes  dcorsum  fucias.  i.  e.  yertas, 

Apulei.  Met.  8.  p.  207,  18.  iam  tcmpus  est ,  ut  isto  gJadio 
deorsus  ad  meum  Tlepolcmum  viam  qnacram.  i.  e.  in  orcum, 
Opponitur  in  lalus  apud  Celsum  5,  26,  31.  ^.  300.  specillum 
demissum  descendit  aut  in  latus  aut  dcorsum. 

Celsus  8,  1.  p.  500.  a  qua  (sutura)  breves  duae  sub  interio- 
ribus  angulis  deorsum  spcctant.     cf.  p.  502,  Colurael.  12,  16,  4. 

2.  Sed  etiani  de  superiore  loco  et  de  rebus  in  eo 
sitis  usurpatur,  et  de  regione  ad  inferiora  vergeule, 
/ierabwurts. 

Varro  de  Re  r.  1  ,  6,  3.  qiii  colunf  deorsum ,  magis  acstate 
laborant ,  qui  sursuni ,  magis  hicme.  —  iSec  non  siirsum  quam 
deorsum  tardius  scruntur  ac  mctuntur.  Plaut.  Aul.  2,  7,  5.  si 
autcm  deorsum  comedent,  —  superi  incoenali  sunt,  et  coenati 
inferi. 

Terent.  Ad.  4,2,  34.  nostin^  porticum  apud  viaceHim,  Jianc 
deorsum. 

Miro  modo  Hygin.  Ftab.  9.  supcrbius  loquuta  est  in  Apolli- 
nem  et  Dianam:  quod  illa  cincta  viri  cwifu  esset,  et  Apollo  vc- 
stcm  deorsum  atque  crinilus.     Vix  potest  intelligi  cinctus. 

3.  Interdum  versum  sive  versiis ,  quod  inest  in  ipso 
vocahulo  ,  iterum  apponitur.  Amisit  vocabulum  mulfo 
usu  aliquid  de  sua  vi,  idque,  ne  perspicuitas  desit,  re- 
stituitur. 


282  DEORSVM.    DESVB. 

Cland.  Quadrig.  apud  Gellium  9 ,  1.  sed  sagittam  atqiie  la- 
jaidem  deorsum  an  sursum  mittas  ,  hoc  interest:  nam  ncutrum 
potest  deorsum  versum  recte  mitti.  Cato  de  Re  r.  156,  4.  de 
alvo  purganda :  postea  ubi  deorsum  versus  ibit,  heminam  aut 
faullo  plus  bibat.  Terent.  Ad.  4,2,  35.  ubi  eo  veneris,  clivus 
deorsum  versus  est.  Columel.  4,  20,  3.  palmae  superpositae 
deorsum  versus  curvaniur  vinculo.  Varro  de  Re  r.  2,7,5. 
lumbis  deorsum  versum  pressis. 

4.  Cura  snrsiim  componitur  denrsum,  vel  verbls 
proxime  coniunctis ,  vel  copula  interiecta:  quemadmo- 
dum  Graeci  cvo)  xaTw  dicunt. 

Terent.  Eun.  2,2,  47.  ne  sursiim  deorsum  cunites.  Cic. 
fle  Nat.  d.  2,  33,  84.  naturis  his  —  sursum  deorsum  ultro  citro 
commeantibus  mundi  partium  coniunctio  continctur. 

Senec.  \at.  quaest.  6,  21,  2.  altera  successio  est ,  quum  ter- 
ra  quatituf,  et  sursum  cc  deorsum  movetur.  de  Tranq.  an. 
11,  10. 

Celsus  2,8.  p.  72.  si  sanguia  sursum  deorsumve  erupit. 

6.  Deorsnm  in  paucis  iis  vocabulis  locum  habet, 
quorum  priraam  syllubara  de  natura  longam  poetae  cor- 
ripueruut.  Lucret.  2,  202.  Saepius  tunien  contrahi- 
tur  synaeresi  in  duas  syllubus,  praesertim  in  exitu  ver- 
sus.    Lucret.  1,  363.  2,  205.  217.  2d0. 

DESVB. 

DesVb  vocabulum  est  non  valde  antiqnum.  Nam 
ex  usu  vitae  vulgari  quidam  homines  infimi  saeculi  in 
Lbros  receperunt  hanc  tormara  ,  cuius  rationem  p.  227, 
exposuiraus.  Exempla,  quae  Seneca  rhetor,  Cohimellvi 
et  Florns  praebent,  non  carent  interpolalionis  suspicio-» 
ne.  Re.  entiorum  scriptorura  alii  ita  tenent  propriura 
sensum,  ut  sit:  deloco,  qui  inferior  est,  voti  unlenj 
vjilen  weg :  alii  autera  videntur  pro  sub  dixisse.  An- 
dreas  Schottus  ad  Sencc.  Controv.  1 ,  3.  existimabat  vo- 
culum  67/6  atlrahi  a  substuativo  per  hjphen,  vehiti  de 
snb- Alpibus:  sed  duplicatara  esse  praeposilionis  for- 
mam,  uon  disti^aheudum  scriptura,  Salmasius  ceusuit 
in  notis  ad  Florura  2,  3.  et  ad  Capilol.  Macrin.  11. 
Hoc  analogiara  habet:  illud  vero  tautum  in  formulis 
doctrinaruni  probari  poterit. 


DESVB.    DESVPER.  285 

Senec.  Controv.  1,  3.  dicebaf  —  et  in  Bassum  multa,  qui 
dtierat:  virgo  desub  saxo.  Quibus  non  modo  ambiguitas,  sed 
eimul  insolentia  yerborura  reprehendi  videtur.  Tamen  manet 
obscnrus  sensus.  Coluraell.  12,  34.  scd  mustum  desub  massa  et 
limpidum  sit.  Gesnerus  haec  defendens  interpretatur  de 
musto  inter  lixivura  et  tortivum  medio  :  quod  quoniodo  dica- 
tur,  non  intelligitur.  Cod.  laurent.  praebet  rfe  summo.  Quare 
ecribendum  videtur  sed  mustum  de  summa  massa  et  limpidum 
sit.  i.  e.  ex  pleno  acervo  uvarum  desumptum,  quod  optimum 
est.  Florus  2,  3,  2.  quippe  iam  Ligures ,  iam  Insubres  Gallij 
nec  non  et  Illyrii  lacessebant:  sic  desub  Alpibus ,  id  est ,  desub 
ipsis  Italiae  faucibus  gentcs  deo  quodam  assidue  incitante,  ne 
rubiginem  ac  situm  scilicet  arma  sentirent.  Ilaec  aut  a  glossa- 
tore  interpolata  sunt,  aut  Florus  recentissirais  ac  pessimis 
ecriptoribus  adnumerari  debet.     Id  iam  Pontcdera  vidit. 

Vegetius  Art.  veter.  2,  19.  desub  oculo  sanguinem  ei  dctrahes. 
Et  ita  3,  53,  3.  5,  21,  3.  6,  4.  in  palato  venae  sunt  duae,  sub- 
oculares  duae,  in  pectore  duac ,  de  brachiolis  duae,  de  sub  cir- 
ris  quatuor  —  de  femoribus  vero  duae ,  de  sub  gambis  duae. 
Ex  quo  loco  colligi  potest  sub  adhaerere  gubstantivis ,  et  sub 
ocido  esse  suboculares  venas.  Quare  doctrinales  putabiraus 
furraulas  sub-cirro ,  sub-ocnlo.  3,  54,  2.  sanguinem  ei  de  sub 
cirro  vel  de  coronis  dctrahes.  Pallad.  de  Re  r.  11,  21.  ex  mu- 
sto  desub  pedibus  rapto  cura  bis  infundere.  Incerta  est  lectio. 
Editiones  veteres  oraittunt  de. 

Innocentius  de  Cas.  Htter.  inter  Scriptores  rei  agrar.  p.  223. 
Goes.  delatus  se  alveum  et  in  valle  duas  aquas  vivas  habet :  de- 
sub  se  campum  extensum.  p.  226.  desub  rivo.  Fulgent.  MytUoI. 
3,6.  lucernam  desub  modio  eiecit. 

DESVPER. 

1.  DesVPER  adverbium  optirnos  habet  aiictores.  Si- 
gnificat  de  superiore  loco ,  kvoj&sv:  (^on  obe/i,  von  oben, 
/ler ,  el  dicitur  de  eo ,  qui  aliquid  super  adstans  agit. 
la  deorsum  sequimur  rem  descendeutera :  in  desitper 
eum  spectaraus,  qui  ex  superiore  loco  agit.  lis ,  qui 
olira  lalinitatera  huic  vocabulo  abrogabant,  raonitor  ex- 
stitit  Guliel.  Insulanus  Observ.  lat.  Ung.  p.  22.  Sed 
imprimis  historici  et  poetae  ita  loquuti  sunt:  in  Cicero- 
nis  eoque  antiquioribus  libris  nullum  inveni  exemplum. 
Caes.  B.  gall.  1,  52.  reperti  sunt  complures  nostri  milites,  qui 

in  phalangas  insilirent ,  et  scuta  manibus  revellerent  et  desuper 


284  DESVPER. 

vulnerarcnt.  Sneton.  Tit.  72.  Tarit.  2,  10.  soli  Cherusci  iuga 
insedcrc ,  ut  proeliantibus  Ilomnnis  <hsuper  incurrcrent.  Flor. 
3,  3,16.  jiec  Tninor  cum  nxoribus  eorum  pugna  quam  cum  ipsis 
fuit,  quum  obiectis  undiquc  plaustris  atque  carpentis  altae  de- 
supcr ,  quasi  e  turribus ,  lanceis  contisque  pugnarcnt,  conf.  \  ir- 
gil.  A.  12,  294,  Aiircl.  Victor  de  Viris  ill.  73.  Appuleius  quum 
in  curiam  fugisset,  lapidibus  et  tegulis  desupcr  interfcctus  est. 
Sencc.  Epist.  74,  8.  idem  in  his  evenit ,  quae  fortuna  dcsuper 
iactat.  Siicton.  Xer.  31.  Columell.  12,  16,  4.  deinde  terram 
congerito  et  viodice  desupcr  calcato.  Sed  alii  lihri  liahent  super. 
Lori  Livii  24,  34,  10.  et  Catonis  de  Re  r.  18,  5.  nunc  corre- 
cti  leguntur. 

Virgil.  Aen.  4 ,  120.  his  ego  nigrantem  commixta  grandinc 
nimbuni  —  demper  infiiudam.  1  ,  419.  adsccndcbant  ccllcTn,  qui 
2ihiri:nus  urbi  imminet  adversasque  adspectat  desuper  arces. 
6,  677.  camposque  nitcntis  dcsupcr  ostcntat. 

Vii-gil.  Aen.  2,  46.  haec  ia  nostros  fabricata  est  machina  mu- 
ros,  inspectura  domos  venturaque  desuper  urbi. 

SIc  etiaiu  ea,  in  quil)us  verbuiu  imminere  sua  potcstate  con- 
structioneiu  format :  A  irjjil  Acn.  1,  164.  tum  silvis  scena  co~y 
ruscis  desupcr  horrentiquc  utrum  ncmus  imminet  umbra. 

2.  A  poetis  et.  recentioribus  scriplorihus  interdum 
de  rebiis  superimpositis  usurpatur ,  ut  sit  idem  (juod 
miper ,  insiiper. 

Florus  3,  2,  6.  saxeas  ercxere  turres,  et  desuper  exornata 
armis  hostilibus  tropaea  fixere.  lustin.  21,  6,  0.  in  tabellis 
ligncis,  vacua  desuper  cera  inducta ,  civibus  satis  omuia  pcr- 
scribcbat.  quod  2,  10,  13.  cera  sujicrinducta.  Ovid.  Fast.  3, 
529.  dcsuper  extentas  imposucrc  togas.  Silius  1 ,  349.  imponit- 
que  globos  pugnantum  dcsupcr  urbi, 

3.  Corliiis  ad  Lucan,  1,  688.  opinioncm  exposuit, 
quam  non  uuiversam  comprobem,  nec  prorsus  reiiciam : 
praeposiliouis  si/per  aliam  formam  esse  desuper.  Lu- 
cani  verba  enim  :  niinc  dcsuper  Alpis  nubijerae  coLles 
atqne  aeriam  Pjrenen  ahripimnr.  composita  pulat  hoc 
modo:  desuper  colles  et  Pyrenen.  Raliouem  adverbii 
teaeni,  Bentieius  audacler  corrigit  adspiciinns..  Alque 
in  liis  qiioque  adverbium  suam  ualuram  serval.  Qiiod. 
enim  proxime  ante  dicitur  /eror  hibyen,,  e'c  apud  Vir- 
gil.  EcL  1 ,  64.  sitientcs  ibimns  Afros.  id,  lacilius  fiei-] 
potuit  acccdente  adverbio,  quod  accusalivo  additur. 


DIV.  285 

De  baibaio  usu  mrisconsuUoruni ,  qul  dicere  golent  solenni- 
ter  destiper  protcstor,  Tide  Noltenii  Lcx.  antib.  p.  1813. 

DIV. 

i)iv  descendlt  a  nOmine  dies,  quod  proprle  signi- 
fioat  spalium  sea  Iraclum  tcmporis,  tt,  quum  lenipus 
luce  orienle  et  occidentc  terminelur,  lucidam  tempuris 
parlem ,  quam  vivimus,  designat»  Quinclilianus  1,  4, 
29.  hanc  parliculara  sapifenter  adnumerat  vocabulis  ia 
adverbium  transeunlibus:  nam  ablativi  forraalio,  sicut 
in  noctu ,  faciii,  facile  agnoscitur.  cf.  Vossii  Arislarch. 
4  ,  18.  p.  243.  Nec  sensus  repugnat.  Significat  enim 
diii  per  aliqiiod  terapus,  quod  non  parvum  est,  sed 
raultum  ac  longum  esse  polest. 

1.  Igitur  prlmum  opponitur  ei,  quod  uno  tempore 
fit  et  semel  absolvitur ,  eslque per  alicj/wd  tempiis ,  eine 
JVeile,  einige  vel  ziemliche  Zeit.  Quare  componilur 
cura  voce  satis ,  ct  opponitur  verbis  semper ,  saepius. 

Cic.  in  Caecil.  diviri.  22,  72.  si  tantulum  offensum  tituhatum- 
que  sit ,  ut  ea ,  quae  singulatim  ac  diu  collecta  sunt ,  mjio  tem- 
pore  universa  pcrdamus :  i.  e.  e>'tzeln  und  in  Idngerer  Zeit. 

Cic.  p.  Cliieut.  71,  202.  saiis  diu  fuit  in  miseriis ,  iudices: 
satis  mullos  annos  ex  invidia  laboravit. 

Cic.  Tusc.  1,  81,  77.  Stoici  aiitem  —  diu  mansuros  aiunt 
animos:  semper ,  negant.  Sueton.  Tib.  33j  paullatim  principem 
exseruit  praestititqm ,  etsi  varium  diu,  commodiorem  tamen  sae- 
pius. 

Ambigua  est  quaestlo  de  loco  Livli  22,  8,  5.  itaque  ad  te- 
medium  iam  diu  neque  desideratum ,  nec  adhibitum  ,  dieiuiorem 
dicendum,  civitas  confugit.  Ante  Groiiovium  legebatur  iam 
diu  dcsidcraium,  nec  adliibitum.  iii  quo  quaeritur :  cur  non  ad- 
hibitum,  si  desideratum?  in  illo  autera :  si  ne  desidei-atuni 
quidem,  quid  non  adhibitum?  Et  diu  ess?  potestjper  ali- 
quod  tempus. 

2.  Saepius  vero  intelligitur  tempits  liiultum  ac  lon- 
gum,  sive  de  re  praelerita,  sive  de  univei'sa  rei  diulurni- 
tate  agatur.  Germani  dicunt  lange.  Cum  praesenti 
verbi  coniunctuai  diu  inlerdum  rem  indicat,  quae  et 
antea  longum  aderat,  et  nunc  adhuc  diirat. 

Plaut.  Epid.  3,  2,  40.  sed  nimis  longum  loquor :  diu  me  estis 
demorati.  i.  e.  per  longum  terapus.  ad  Att.  5,  20.  quae  tgo  diu 


286  DIV. 

ignoram  ex  tuis  iucundissimis  litteris  a.  d.  ?'.  cal.  lan.  deniquc 
cot^novi.  1'ropert.  1,  13,  15.  vidi  ego  tc  toto  vinctum  languescc- 
TC  collo  ct  flere  inicctis,  Galle,  diu  manihus.  Ovid.  Met.  1,  10. 
quae  prcssa  diu  mafsa  latuere  sub  illa. 

Cic.  de  Senec.  10,  C2.  nec  cnim  umquam  sum  assensus  veteri 
illi  laudatoque  proverbio  ,  quod  monet ,  mature  ficri  senem ,  si 
diu  velis  senex  esse.  19 ,  69.  ille  vult  diu  vivere ,  hic  diu  vixit. 
Quamquam ,  o  dii  boni ,  quid  est  in  hominis  vita  diu?  Plaut. 
!\IiI.  3,  1,  34.  Plin.  Hist.  n.  14,  22,  28.  solem  orientem  non  vi- 
dcnt ,  ac  minus  diu  vivunt.  Terent.  Eun.  2,3,  4.  ubiubi  est, 
diu  cclari  non  potest. 

Plaut.  Curc.  1,  2,  20.  vn.  Salve.  ie.  Egon'  salva  sim,  qnae 
siti  sicca  sum  ?  ph.  At  iam  bibcs.  le,  Diu  fit.  i.  e.  es  wird  lan- 
gc ,  es    dauert  langc. 

Opponitur  statim  et  suhito.  Pallad.  de  Re  r.  10,  10,  1.  ubi 
hiimor  71CC  statim  praecipitari  cogitur,  ncc  diu  dcbet  inhaerere. 
Brutus  in  Epijt.  ad  Cic.  11,  13,  11.  qui  quidem  eas  copins, 
quas  diu  simulatione  reip.  comparahant,  subito  ad  patriae  peri- 
culum  converterunt. 

Plaut.  Mil.  2,1,  17.  ego  haud  diu  apud  hunc  servitutem 
servio.  i.  e.  servii  et  nunc  servio.  Cic.  de  Orat.  1 ,  30 ,  136. 
id  spero  nos  esse  adcptos  omniaq^ue  iam  ex  ipso ,  quae  diu  cupi- 
mus ,  cognituros. 

Curt.  4,6,  12.  sitis  praecipue  fatigatos  et  saucios  perurebat, 
passimque  omnibus  rivis  prostraverant  corpora,  praeterfluentem 
aquam  hianti  ore  captantes.  Quani  quum  diu  avidi  turbidam 
hausissent ,  tendebantur  extemplo  praccordia  prcmente  limo. 
Quud  absurde  dictum  esset.  Sed  codicej  ooiittuut  diu  et  sup- 
ponunt  avide. 

3.  In  his  ipsnm  tempus  clluturnura  intelligitur.  Alia 
sunt,  in  quibus  re.s  dicilur  uon  uno  impefu  unove  actu 
coufici,  nec  breviter  absolvi  aut  slaiim  effici.  Quem- 
aclmodiim  diu  dicere  est  raultis  verbis  et  saepe  dicere. 
Sic  pouifur  in  nonnullis  dictionibus,  in  quibus  Germani 
utuntur  verbo  langsam. 

Lucan.  8,  fil2.  tunc  nervos  venasque  secat ,  nodosaque  fran- 
git  ossa  diu:  nondum  artis  crat  caput  ense  rotare. 

Senec.  Controv.  11.  pr.  non  possum,  inquit.  exorare  tam  diu. 
Qnod  opponi  jiotest  vcr1>i.s  aiuea  dictis,  qin  nimis  cito  exoratus 
est.     Quarc  Schultingius  non  dubitaic;  debebat. 

Cic.  in  Verr.  4,  47,  105.  pcr  deos  immortales ,  per  eos,  de 
quorum  rdigione  iam    diu  dicimus.    de   Off.  1,  40,143.    quae 


DIV.  287 

autem  harum  virtutum ,  de  quihua  iam  diu  loquimur  ctc  Stat. 
Silv.  3.  Pracf.  tibi  certe  —  non  habeo  probandam  diu  libello- 
riim  istorum  temeritatem.  i.  e.  multis  verbis ,  longa  oratione. 
Seneca  Suas.  7.  ignosce,  Cicero,  si  diu  ista  narravero. 

Senec.  Controv.  5.  si  rapuisset  te,  deinde  deprehensus  in 
adultcrio  adscrvaretur  in  tormentum  diutius  pereundi.  i.  e.  noa 
continuo  occideretur.  11.  med.  si  non  impetrOy  ut  vivam,  hoc 
certe  impetrem,  ne  diu  moriar. 

4.  Additur  saepe  lam,  quo  non  semper  longius  tem- 
pus  quara  simpiici  diu  exprimitur,  sed  distantia  Irans- 
acli  el  praeseutis  tem|joris  distinctius  significatur.  Qua- 
re  haud  raro  senteutiae  additur  hac  forma  quaedam 
confirmatio:  veluti  quum  dico  :  de  /lis  iunidiu  loquimur, 
sensus  non  est ,  id  factura  esse  per  tempus  admodum 
multum,  sed  nos  non  tantum  nunc,  verum  etiara  antea 
iam  loquulos  esse. 

Plaut.  Pseud.  1,3,  28.  iam  diu  scio,  qui  fuit.  Cic.  in  Cae- 
cil.  divin.  8,  26.  id  quod  populus  romanus  iam  diu  Jlagitut.  de 
Ofi".  1,  40,  143.  quae  autcm  harum  virtutum,  de  quibu.t  iam 
diu  loquimur  etc.  Intelligit,  inde  a  cap.  27.  in  Verr.  ^i,  47, 
105.  vid.  n.  3. 

Cic.  de  Seu.  6 ,  18.  Carthagini  male  iam  diu  cogitan^H  bel~ 
lum  multo  ante  denuntio. 

5.  Diu  et  iam  diu  saepe  non  indicant  rei  diuiurni- 
tatem,  sed  longum  abesse  id  tempus,  quo  aliquid  fa- 
ctum  sit  vel  fiat,  aut  longum  esse  temporis ,  ex  quo  ali- 
quid  non  faclum  sit. 

\arro  de  Vita  p.  r.  4.  apud  Nonium  2,  71.  eoque  pecuniam 
magnam  consumsisset ,  quod  arci ,  quos  summo  opere  /e.cerat, 
fessi  pondere ,  diu  facti ,  celeriter  corruissent.  Piaut.  £p  id.  1, 
1 ,  9.  quam  quidem  iam  diu  te  perdidisse  oportuit.  Most.  2,  2, 
45.  scelus,  inquam,  factum^st  iam  diu  antiquom  et  vetus.  1'seud. 
1,3,  4.  Men.  2,  3,  28.  Plin.  Hist.  n.  25,  1.  summumque  opus 
ingeniorum  diu  iam  hoc  fuit ,  ut  intra  unumquemque  recte  ^facta 
veterum  perirent. 

Cic,  ad  Att.  1,  19.  conventus,  qui  initio  celebrdbantur ,  iam 
diu  fieri  desierunt. 

Terent.  Enn.  5,  6,1.  numquam  edepol  quidqnam  iam  diu, 
qnod  magis  vellem  evi-uire .,  /ni  vf;nit  quani  quod  modo  stviex 
intro  ad  nos  venit  errans.  Piin.  llist.  n.  19,  4,  15.  diu.^fc 
iam  non  aliud  ad  nos  invehitur  laser.  15,  15,  17.  nullum  certe 
pomum  novum  diu  iani  invenitur. 


288  DIV. 

Ovul.  Fast.  4,  649.  silva  vetus  nullaque  diu  violata  securi  sta- 
bat.  Terent.  Ad.  4,5,  13.  habitant  hic  quaedam  inuUcres 
pauperculae ,  ut  opiner  has  non  nosse  tc :  et  ccrto  scio:  ncrjue 
enim  diu  huc  commigrarunt. 

Plaut.  Rud.  1,  3,  28.  (34.)  nec  loci  gnara  siim ,  ncc  diu  Iiic 
tinte  fui.  Schellerus  putat  esse;  nuuiquam  aiitea  liic  fui :  quud 
abhorret.     Intelligc ,  nec  h)ngum  est ,   ex  quo  hic  fui. 

6.  Hinc  conformalur  oratio  ita,  ut  altera  pars  ora- 
tionis  verbis  qnum,  pustqnani  et  sitnilibus  exprimatur. 

Plaut.  Merd.  3,1,  44.  nam  illi  quidcm  haud  sane  diu  cst, 
quum  dentes  cxcidcrunt.  Asin.  2,1,3.  iam  diu  est  factum, 
quom  discesti   ab  hcro. 

Plaut.  Pers.  5,  2,  41.  tam  diu  factum  est ,  postquam  bibimus. 

Plaut.  Amph.  1,1,  14C.  iam  diust ,  quod  ventri  victum  non 
dtttis. 

Augustin.  Uctract.  Prol.  lihri  1.  iam  dia  est ,  ut  facere  co- 
}pto  atqnc  dispono ,  quod  nunc  adiuvante  domino  aggrcdior. 
i;f.  Epist.  ad  Hieron.  71. 

7.  Sequitur  dujn  vel  clonec,  ubi  lougioris  teraporis 
termjnus  iudicaudiis  est  simul. 

Suet.  de  Rhet.  1.  diu  e.vspectaverunt ,  dum  rctia  citrahcren- 
ti  Ir.  Tacit.  Germ.  45.  diu  quin  etiam  inter  cetera  eiectamcnta 
m.aris  iacebat,  doncc  luxuria  nostra  dedit  nomen. 

8.  Quum  clin  praeterilura  terapus  significat,  saepe 
flddi  lutur  in  reruni  narratione,  quae  nunc,  Tel  poslea, 
Tel  mox,  vcl  ad  po.^^tremum  ,  et  post  longum  tempus 
land  era  evenerunt.  Quare  oralio  a  cliii  incipiens  pergit 
his  vocabulis,  quae  raodo  dixi ,  appositis:  quae  quam- 
cjuaim  non  ipsa  cohaerent  cum  purticula  diu ,  tameu  ob 
orationis  formam  notanda  videntur. 

Cic.  Phil.  11,  15,  39.  diu  lcgioncs  Caesaris  viguerunt:  nunc 
vigent  Pansae.  3,  14,  36.  nimium  diu  tcximus,  quid  sentiremus : 
Tiunc  iam  apcrtum  est.  Tacit.  Ann.  6,  48.  diu  Sciano,  nunc 
J^Iacroni ,  semper  alicui  potentium  invisus.  Liv.  2 ,  44,9.  diu 
sustcntatum  id  malum  partim  patrum  consiliis  partim  paticntia 
plebis  iam  ad  extrcma  vcnisse. 

Tacit.  Ann.  11,  18.  qui  natione  Cannincfas ,  auxiliaris  et 
diumeritus,  post  transfuga.  ubi  Lipsius  dein  emerilus. 

Plin.  Hist.  n.  13,  1,  2.  irinum,  Corinthi  diu  maxime  placuit, 
poitea  Cyzici. 


CIV.  289 

Taclt.  Ann.  14,  19.  Servillus  diu  foro^  mox  tradendis  rehw 
romanis  celebris.  Plin.  Ilist.  n.  13,  1,  2.  crocinum  in  Solis  Cili- 
ciae  diu  maximc  laudatum,  mox  Rhodi. 

Tacit.  Ann.  2,  74.  inter  Vibium  Marsum  et  Cn.  Sentium  diu 
quaesitum:  dein  Marsus  scniori  et  acrius  tcndenti  Sentio  con~ 
cessit.  1,  20.  quippe  Jiiifus  diu  manipularis,  dein  centurio,  mox 
castris  pruefectus  antiquain  duramque  militiam  revocabat. 

Liv.  5,  8,  12.  diu  in  medio  cacsi  milites :  postremo ,  desertit 
munitionibus ,  perpauci  ad  maiora  castra  —  perienderuut.  23, 
40,  10.  44,  42,  4.  lustln.  3,  6,  9.  diu  varia  victoria  fuit :  ad 
postremum  aequo  marte  utrimque  discessum.  4,  2,  6.  6,  2,  12. 
itaque  Conon,  diic  re^c  per  epistolas  frustra  fatigato ,  ad  postrc- 
mum  ipsc  ad  eum  pergit. 

Liv.  3,  5t),  4.  flens  diu  vocem  non  misit :  tandem,  ut  iam  ex 
trepidatione  concurrentium  turba  constitit  —  ordinc  cuncta,  ut 
gesta  crant,  exposuit.  38,  11,  1.  diu  iactati  Aetoli  tandem,  ufc 
conditiones  convenirent,  effecerunt.  39,  1-,  5.  Sueton.  Claud. 
2L     Caes.  31,    Tiber.  42. 

9.  Dlii  saepe  Jnngitur  cum  voc.  mulitim,  ut  et 
diuturnitas  temporis  et  simul  assiduitas  vcl  auimi  alten- 
tio  significetur.  Vid.  Marius  ad  Ovid.  Am.  2,  19,  49. 
Varia  exstat  huius  coraposilionis  forma.  Copula,  quae 
plurimis  in  exemplis  iuterponitur,  mutatu  verbornm 
constructione,  omitfi  potest.  Etiam  verba  longum, 
saepe  et  alia  huius  generis  coniungunlur.  Apuleius  di.xit 
diu  diugue^  sicul  iam  iamcjue  et  alia. 

Cic.  Orat.  1,  1.  utrum  difficiUus  aut  maius  esset  negare  tihi 
taepius  idem  roganti ,  an  efficere  id ,  nuod  rogares ,  diu  multum- 
que ,  Brutc ,  dubitavi.  ite  Orat.  1,  33,  152,  neque  ea  quisquam, 
nisi  diu  mullumqne  scriptitarit  —  conscquciur.  ad  Att.  4,  13. 
de  libris  oratoriis  factinii  est  a  me  diiigenter:  diu  midtumque  in 
manibus  fuerunt.  Sallust.  lug.  04,  3.  Flor.  2, 3,  5.  Petron.  23. 
ubi  Burm. 

Cic.  de  Senect.  3,  9.  quae  (artes}  in  omni  aetate  cultae,  quum 
multumdiuque  vixcris ,  mirificos  efferunt  fructus. 

Cic.  de  Lege  agr.  2,  32,  88.  de  Capua  multiim  cst  et  diu 
consultum. 

Interposito  alio  nomine  Cic.  de  Inv.  2,  19,  58.  defensor  in 
hoc    pso  multum  oportct  et  diu  consistat. 

Cic.  p.  SuIIa  2G,  73.  haec  diu  multuinquc  et  miilto  Inhorc 
quaesita  una  eripuit  horaT  Q.  Cic.  in  Epist.  ad  Fam.  16,  23, 1. 
isquc  diu  et  multis  iacubrationibus  commendata  oratione  vide  ut 
II.  19 


2§0  DIV. 

proharc  possit ,  te  non  pcceasse.  Virgil.  Ge.  1,  197,  vidi  lecta 
dia  et  itiulto  spectata  laiore  dcgenerare  tamen, 

Apnleii  Mct.  2.  p.  12(),  6.  mtiltuTnque  ac  dhi  exosculata.  Suet. 
Aug.  G3.  inultis  ac  dii: ,  etia::!  ex  equestri  ordine ,  circumspcctis 
conditionibui.  iibi  noiinulli  oodil.  omittnnt  copr.lani  ac.  Sed 
Ovid.  Ani.  o,  11,  1.  mullu  dinquc  tuli  .  viliis  paiicntia  victa  est. 
piuiinii  libri  cxhibcnt  ip.uUa  diu  tulimus.  quod  reiiciunt  tani- 
rjurim  non  ex  ordinaria  formula  dictum. 

Plaut.  Pseud.  2,  3,  21.  svd  iam  satis  est  pliilosophatum,  nimis 
diu  ct  longuni  loquor.  Plin.  Pan.  15,  1.  pracm.onente  fortuna, 
iit  diu  pcnitusque  pcrdisceres ,  quae  mox  praedpere  deberes. 

Cic.  p.  Quint.  Sl,  SO.  quorum  (amicorura  Xaevii)  sacpc  et  diu 
ad  pedcs  iacuit  stratus ,  cbsecrans  per  dcos  immortales.  Horat. 
Epl:5t.  1,  13,  1.  ut  projicisccntem  docui  tc  saepc  diuque. 

Apulci.  Mct.  5.  p.  167,  16.  viam,  quae  sola  dcducit  iter  ad 
suliitcm,  diu  diuquc  co^itatam  monslrabimus  tibi.  12.  p.2fi6, 1<». 
Et  probanda  csi?ct  Pricaei  coniectura  in  verbis  4.  p.  147,  25. 
Tnauii  rdiqua  sumpttin  gludium  suu7n  diuquc  dcosculnius  per 
medium  pcctus  ictu  forti^simo  transadis^it.  qjia  scriberetur  diu 
diuque,  nisi  codices  exhibijrent  dcosculatum. 

10.    Comparaliviis    cliiitins   praeler    significationein 
comparatioiii  iaservienlem  saepe  ponitur  pro  diiL, 

Cic.  ad  Att.  7,  3.  nc  diutius  anno  in  proviiicia  csscm.  p.  Domo 
53,  137.  id  sperasti  rem  publicam  diutius ,  quam  quoad  mecum 
simtil  expulsa  careret  his  moenibus ,   esse  laiuram? 

Cic.  Lael.  27,  104.  diutius  enim  iam  in  lioc  desiderio  esse  non 
possum.  in  Catil.  3,  12,  29.  ad  Att.  11,  3.  quid  hic  agatur,  scire 
potcris  exco,  qui  littcras  attulit:  quem  diutius  tcnui,  quia  quo- 
tidie  aliquid  novi  exspcctabamus.  i.  e.  quam  dcbebara,  sive  quam 
pcr  se  licebat.  p.  Ro&c.  Am.  8,  21.  ne  diutius  vos  teneam,  iudi- 
ces  ,  socictas  coitur. 

Cic.  Catil.  1,  6,  10.  quoties  vero  excidit  casu  aliquo  et  elapsa 
est.  Tamcn  c«  cnrere  diutius  non  potcs.  Ilaec  defendit  Be- 
nccliius  redditque  bene;  doch  kannst  du  ihn  nicht  allzulang 
enibehren.  9,  24. 

Tacit.  Hist.  1,  9.  in/crioris  Gcrmaniac  lcgiones  diutius  sine 
consulari  fuere. 

Superlativum  dlutissimc  vide  apud  Cic.  in  Pison.  37,  90. 
Lael.  l,  4. 

11.    Semel  Cicero  dixit  percliu  ad  AU.  3,  22.    ncc 
«juisqiiam  alius  alibi. 


DONEC.  291 

12.  Pomponius  Mela,  sicut  fecit  in  aliis  nomini- 
bus,  quae  temporis  rationem  exprimunt,  etiam  diiL 
ad  locorum  spatium  et  longitudinem  retulit. 

2,  4,  1.  Italia  —  inter  superum  mare  et  infcrum  excurrit  diti 
solida.  1,  2,  3.  spectant  enim  etiam  vieridiem  Indi,  oramque 
indici  maris  —  diu  continuis  gentibus  occnpant.  1,  3,  5.  haea 
in  occidentem ,  diuquc  etiam  ad  septcmtrioncm  diversis  frontibus 
vergit. 

DONEC. 

in  tempore  quum  observetur  id ,  quod  simul  fit 
uno  tempore,  et  icl  quod  consequitur,  potest  etiam 
spatium  lcmporis  anirao  concipi,  (|Uod  duae  res  simul 
percurrunt,  et  in  cuius  termino  altera  res  allcram  atlin- 
git  et  excipit.  Hanc  temporis  continuitatem  et  tcrmi- 
nationem  Latini  verbis  diuti  et  donec  designant,  quae 
sua  ralione  differunt  a  qutim  ,  quod  temporis  definitioni 
eo  modo  inservit,  ut  auas  res  interno  quodam  nexu  iii 
tempore  cohaerentes  significet.  Dum  autem  et  donec 
indicant  duas  res  non  nisi  ipsius  temporis  perpetuitale 
coniungi,  sive  simul  exsistentes,  sive  se  excipienles. 
Germani  id  dicunt  so  lange  als,  quod  conlracta  notione 
est  wa/irend .,  et  so  lange  his.  Sed  donec  hoc  hal^ct 
proprium ,  ut  semper  tempus  ad  ahquem  terminum 
prodiicfum  intelJigaiur.  Dum  non  modo  tempus  intcc 
terminos  conclusum,  sed  etiam  ipsum  tempoi"is  de^ 
cursum  notat. 

Dian  forraatum  esse  mihi  videtur  ita,  ut  indefinili 
temporis  signo  um  praefigerefur  de;  unde  notio  exstilit 
temporis  ex  aliquo  puncto  decurrentis.  Huic  vocabnlo 
adiicicbafur  ad  tcrminum  designandum  c  demonstrati- 
vum  ,  de  qno  p.  8.  dixi:  sicut  faclum  est  in  nunc  et 
tunc.  Atque  hoc  dunc  ob  mutabilem  vocalem  transiit 
in  donc  et  donec ,  quod  vulgari  pronuntiatione  etiam 
dojicce,  wi  nuncce,  sicce,  sonuisse,  et  donccjue  scriptum 
esse  videlur,  siculi  anliquae  scripturae  donic,  donique 
exstant.  Primitiva  igitur  particulae  significatio  est:  ab 
aliquo  temporis  momento  usque  ad  certum  terminum. 

Alii  siint,  qui  dum  a  8i]v  deducunt.  Alii  antiquum  verbum 
latinum  serrari  dicunt  in  Gallormn  donques ,  donc  et  in  It;i!o- 
rum   dunque.       Keqiie   ego    id   negarem,    nisi  haee  Tocabala 

19* 


292  DONEC. 

aspera  littera  commiitata  responderent  rcrbo  tunc.  Inepta 
▼ero  erat  ea  opinio ,  qua  donec  ex  dum  et  nec  corapositum  esse 
putabatur.  Nec  probari  potest  Vossii  sententia,  donec  ex 
donicum  ,  idque  ex  dum  quidcm  esse  ortuni ,  nec  magis  altera 
eiuculem  Vossii  coniectura ,  quam  Aug.  Grotefendus  compro- 
bavit ,  donec  esse  dum  cum.  Georg.  Frid.  Grotefendus  donec 
factum  esse  ex  dumque  suspicabatur.  Cf.  infra  domcvm.  Donic 
antiquara  scripturara  in  codicibus  scriptis  observavit  Schnei- 
dcrus  ad  Script.  r.  i-u.-it.  Tora.  3.  P.  3.  p.  175.  Donique  ex- 
stare  vidctur  in  inscriptione  roraana  apud  Gruter.  p.  007,  1. 
apud  Orellium  n.  4370,  ubi,  quod  lcgitur  domqvies  male 
accepcrunt  pro  doniquom  is ,  ut  fecit  Lanrenberg.  in  Antiquar. 
p.  142.  Est  enim ,  ut  Orellius  quoque  vidit,  donique  is  locus, 
qucm  cmeram  ,  aedificaretur. 

Vtrumque  vocabulum  dum  et  donec  Lindemannus  de  Adverb. 
I.  p.  15.  appellat  advcrbiura  futuri  teraporis  monstrati:  nara 
Tcrba  dum  hoc  fit  esse  usque  ad  illud  tempus  futurura,  ubi 
hoc  accidat.  lu  quibus  quid  falsum  sit,  quicuraque  ipse 
intelligit. 

1.  Diiae  igitnr  sunt  ia  vocabulo  clonec  rafioaes 
unius  siguificationis ,  quae  terminum  temporis  usque 
producli  iudicant  vel  in  rebus  siiuul  agentibus,  vel  in 
rerum  consequulione.  lllud  primum ,  (|Uo  rei  lempus 
terminatione  constituitur,  et  alterius  rei  termini  alferam 
rem  in  se  recipiunt  aequalem ,  est  quamdiu,  ad  quem 
temporis  terminum  usque,  quousque:  bis  zii  welchem 
Zeitpunct ,  so  lange  als .,  scog.  Atque  haec  ratio  relativa 
cst,  qua  temporis  praedicatum' additur. 

Liv.  2,  49,  9.  donec  vihil  aliud  qtiam  in  populationibus  res 
fuit,  non  ad  praesidium  modo  tutandum  Fabii  satis  eruut ,  sed 
etc.  Tacit.  Dial.  8,  (».  per  multos  iam  annos  potentissimi  sunt 
civitatis  ac,    donec  libuit ,    principes  fori.     40,  4. 

Lfv.  6,  13,  4,  donec  armati  confertique  abibant ,  peditum 
labor  in  persequendo  fuit.  Postquam  iuctari  arma  jjassim  — 
animadversum  est  —  etc.  Ovid.  Trist.  1,  1,  53.  donec  eram 
sospes ,  tiiuli  tan<rebar  amorc ,  qurcrendiquc  mihi  nominis  ardor 
erat.  Quod  Linderaannus  bene  explicuit :  usque  ad  illud 
terapus,  ubi  desii  esse  sospes.  Sed  cur  negaverit  dici  posse, 
dvncc  hoc  fiebat ,  cnm  amico  eram,  quod  est  so  lange  dies  ge- 
schdk,  non  patet.  Tacit.  Ilist.  4,  12.  Batavi,  donec  trun^ 
Rhenum  agebant,    pars  Cattorum. 

Ovid.  Trist.  1,  9,  5.  donec  eris  felix,  multos  numerabit 
amicos. 


DONEC.  2ys 

Horat.  Carm.  1,  9,  17.  7iec  dulcc»  amores  spernt  j>uer, 
neque  tu  choreas ,  donec  virenti  canities  abest  morosa. 

In  obliqua  oratione  Liv.  2,  24,  6.  edixit,  —  ne  qvis  militis, 
donec  in  casiris  esset,  bonn  jjossiVZerct  aut  venderet.  34,23,  9. 
numquam ,  donec  Demctrias  Chalcisque  et  Corinthus  tenerenttir, 
liberam  Gracciamfore.  4,60,1.  effectumesse  — ,  utncmo  jtro  tam 
munifica  patria,  donec  quidquam  virium  superesset ,  corpori  aut 
sanguini  suo  parccret.  4,  2,  4.  21,  10,  3.  25,  11,  12.  Tacit. 
An.  15,  (54.  710/1  defuere  qui  crederent,  donec  implacabilem 
Neronem  timuerit,  famam  sociatae  cum  marito  mortis  petitnsse. 

2.  Quum  hoc  rnodo  temporis  spatium  determine- 
tur,  pergit  oratio  interdum  ad  alia  tempora  designauda 
verbis  deinde,  mox. 

Tacit.  An.  1,  51.  hostes,  donec  agmen  per  saltus  porrigcretur, 
immoti,  dein  latera  et  frontem  modice  assultautes.  An.  14,  50. 
libros  exuri  iussit  conquisitos  lectitatosque,  donec  cum  periculf 
parabantur;  mox  licentia  habendi  oblivionem  attulit. 

3.  Allera  ratio  rem  designat  usque  ad  eum  lermi- 
num  raanere,  in  quo  allera  res  succedat.  Donec  igilur 
significat  terminum,  in  quo  perpetuilas  temporis  apparet 
per  id  ,  quod  sequitur.  Est  igitur  usque  eo  ,  quo  :  usque 
eo,  ut:  so  lange  bis ,  bis  dafs.  Id  imprirais  locurn 
habet  in  verbis  exspectandi,  operiendi,  manendi.  Nova 
res,  quae  succedit ,  spatiuni  rei  anlecedentis  constiluit. 
Haec  vero  ratio,  quam  antea  diximus  relalivara,  similis 
est  demonstrativae  dictioni,  nsque  ad  aliquid. 

Virgil.  Aen.  1,  272.  hic  iam  ter  centum  totos  regnabitur 
annos  gente  sub  hectorea,  donec  regina  sacerdos  Marte  gravis 
geminam  partu  dabit  Ilia  prolem.  Valer.  Fi.  8,  290.  (307.) 
sequitur  volantcm  barbara  palladiam  puppim  ratis,  ostia  donec 
Danubii  viridemquc  vident  aute  ostia  Peucen. 

Flaut.  Ampli.  2,  1,  50.  ncque  —  credebam  primo  mihimet 
Sosiae,  donec  Sosia  ille  egometfecit,  sibi  ut  credercm. 

Terent.  Pli.  2,  3,  72.  immo  haud  dcsinam,  donec  perfecero 
hoc.  Propert.  1,  9,  29.  Amor  —  qui  non  ante  patct ,  doncc 
jnanus  attigit  ossa. 

Cic.  ad  Fam.  5,  12,  6.  ad  properationem  meam  quiddum 
interest,  non  tc  exspectare,  donec  ad  locumvenias.  Itaetlit.  crat. 
Liv.  4,  13,  10.  quae  postquam  sunt  audita  et  vndique  —  incre- 
parent  —  novos  consides ,  quod  exspectassent ,  doncc  a  praefncio 
annonae  tanta  rcs  ad  scnatum  deferretur. 


294  DONEC. 

4.  Addiliu'  iti  ultera  parte  sciilentiae  vel  etiam  pro- 
xime  cum  donec  coniuuctum  vocabulum  i:sque,  inter- 
dum  etiam  usque  eo ,  eo  usque,  usque  adeo,  adeo ,  apud 
C>olumel!am  in  tantum ,  apud  eumdem  et  alios  tamdiu^ 
diJ  quo  vide  suo  loco. 

Terent.  Ad.  4,  6,  5.  nunz  vcro  domi  obsidere  est  usque,  donee 
redierit.  Horat.  Ars  p.  154.  et  usque  sessuri  doneo  cantor ,  vos 
-plauditc ,   dicat. 

Cic,  Verr.  1,  6,  17.  nsque  eo  timui ,  ne  quis  de  mca  fide  atque 
intcgviiate  dubitarct ,  donec  ad  reiiciendos  iudices  venimus.  Liv, 
40,  8,  18.  eo  usque  me  vivcre  vultis ,  donec  alterius  vcstrum 
supcrsies,  haud  ambiguum  regcm  allerum  mea  viorte  faciam. 

Terent.  Andr.  4, 1,  38.  sitaderc ,  orare  usque  adco ,  donec  per- 
jnilit.  Plaut.  Cist.  2,  3,  40.  Cato  de  Re  r.  88.  (89.)  id  aliquo- 
iies  in  die  facito,  usquc  adco  donec  sal  desivcrit  tabc^cere 
biduum, 

Plaut.  Pseud.  4,  7,  72.  yide  domcvm. 

Coluniel.  3,  13,  9.  hunnim  —  in  tantum  deprimere,  donec 
uliitudinis  mcnsuram  dutum  ceperit. 

5.  Temporis  ratjo  praesertim  in  iis  apparet,  quibus 
ijegatur  aliquid  intra  quosdam  tcrmiuos  fieri  aut  factum 
esse.  Tum  enim  nou  aftirmalur  cousilium  aut  caussam 
fnisse,  iil  postea  fierel:  veluli  quum  Liv.  1,  39,  2.  narrat 
rcginam  moueri  i-^eiuisse  piierum ,  dojiec  sua  sponie  ex- 
perrectus  esset ,  inde  nou  sequitur,  experrecfuiii  moveri 
iicuisse.  Sed  est,  ia  toto  eo  tcmpore,  quo  iiondum  esset 
experrectus.  Ita  vero  mterdum  seusus  exsistit  verbi 
priusqnam. 

Ilorat.  Carni.  3,  5,  41.  fcrtur  pudicae  coniuois  osculum  par- 
vosque  natos ,  ut  capitis  minor ,  ab  se  removisse ,  et  virilem  tor- 
vus  humi  posuissc  voltum ,  doncc  laba^itis  consilio  patres  firmarct 
uuctor.   i.  e.  iutra  hoc  tenipus. 

Huc  etiam  epectant  haec :  Plaut.  Aul.  1,  1,  19.  si  rcspexis, 
donicum  ego  te  iussero,  continuo  hcrcle  c^o  te  dedam  discipulam 
fruci.  i.  e.  prius  quasn.  3Iost.  1,  2,  35.  m\.  doxicvm.  Tacit. 
An.  2,  82.  nec  obstitit  faJsis  Tiberius ,  donec  tempore  ac  spatio 
vctnescerct.  ubi  coniunctivus  seutentiain  Tiberio  hanc  fuisse 
indicat, 

6.  Critlci  quldam  docuerunt,  donec  iaterdum  essG 
id  quod  quum  tandem.  Vid.  Wagner.  ad  Virgil.  Ge, 
3,  553.  qui  ailert  Yirgil.  Aeu.6, 745.  exinde  per  amplum 


DONEG.  295 

inilliinur  Elysitim,  et  paiici  laeia  arva  tenemvs:  doneo 
lor!i>a  clies  —  concreiam  exemit  lahem.  At  anlc  omnia 
quaero,  quis  ninquam  latine  dixerit  ^wz/m  tandem?  Tum 
vero  f/o«ec  nihil  significat,  quam  lempus,  quod  aute- 
cessit,   esse  absoiutum   et  terminatum. 

7.  De  usumodorum  grammatici  composuerunt  re- 
gulas  haud  probabiles.  Inter  veteres  Charisius  p.  202. 
et  Diomedes  p.  387.  unum  coniunclivum  huic  coniun- 
cfioni  tribueruut.  Et  Kellmannus  ad  Noltenii  Lex.  p. 
£170.  observasse  se  narrat,  indicativum  cum  donec. 
rarissime  a  prosaicis  scriptoribus  couiui:igi:  esse  id 
poetis  proprium.  Phirimi  signilicationes  cjnamdiu  ct 
cjuonsque  ita  discriminaverunt,  ut  huic  alfei'i  unum 
coniuuctivum  assignarent.  Sed  G.  Frid.  Grotefendus 
ahiquc  docent,  coniunctivum  poni ,  ubi  futurum  tempus 
sit  incertum:  quod  quomodo  a  certo  distiaguatur ,  noa 
facile  inlelljgilur:  necpie  apparct  in  allalis  cxemplis. 
Bamshornius  vero  n.  185,  3.  coniunclivo  attribuit  signi- 
ficationem  conditionis  exspectandae  vel  futurae,  indica- 
livo  autem  res  raodo  exsistentes  aut  iam  absohilas  et 
perfectas :  quod  quo  pacto  locis  Liv.  21,  28.  et  23,  3. 
comprobari  potuerit,  ego  non  assequor.  Res  ifa  se 
habel.  Vbi  ralio  definiti  temporis  est  simplex,  alquo 
aliquid  dicitur  esse  simul  cum  aha  re,  aut  esse  ad  ah- 
quem  usque  lerminum  ,  in  quo  ahud  quid  exlcrnum 
accedat  vel  fortuilo  vel  certe  non  ex  rei  necessitiife  aut 
de  consiho,  ibi  ponitur  indicativus.  Coniuactivo  aiiLem 
locus  est,  ubi  inlercedit  nexus  parfium  temporis,  et  rcs 
perpetua  dicilur  iu  ahara  traducta  esse,,  sive  hoc  fiat 
consiho ,  sive  caussa.  Quod  sic  evenit,  pendet  ab  allcra 
re.  Qnare  coniuncfivus  poni  potest,  quando  diclfur 
vel  inlelhgitur  nondintius,  et  nonpriua  quujn,  et  in  con- 
slructione  formarum   non   absohUarum ,    quae  suut  im- 

f)erfectum  et  phisquamperfectum.  Ceferum  scriptori- 
)us  saepenumero  datur  optio,  utra  rcifione  uti  mahut. 
Recenliores  magis  delectabantur  coniunctivo. 

Praesens  qunm  hisloricorum  more  ponitur  aut  ao- 
ristus  est,  indicalivum  secum  habet:  ubi  aulem  fiois  in- 
telhgifur  in  certo  termino,  ad  quem  usque  res  profrahi- 
lur,  ut  muiefur,  coniunctivo  exprimilur. 

liidicativi  exenipla  ex   eo    geiiere ,    quod  quunHuti  sif^iiiiicat, 

iani  snpra  addidi.     Iii  iis  coniunctivi  nulluia  CBse  locum ,  per 

ee  patct. 


296  DO.NEC. 

Liv.  4,  S4,  3.  nec  minor  cacdcs  in  urhe  quam  in  proclio  fuit, 
donec,  abiectis  armis ,  nikil  praeter  vitam  petentes  dictatori 
deduntur.  1,54,10.  Valer.  Fi.  8,  86.  omnem  linguaque  vianuque 
fatigat  vim  stygiam ,  ardentcs  donec  sopor  occupat  iras. 

Liicaii.  G,  505.  et  patilur  (Iiina)  tantos  cantu  deprensa  laho- 
res,  donec  suppositas  propior  dcspumet  in  herbas.  Alii  libri 
praebent  despumat.  qiiod  verum  puto :  quaravis  Dronkius  ad 
Tacit.  Dial.  8,6.  contenilat,  praesens  indicativi  nuraquara  cuin 
hac  particula  coniungi.     Virgil.  Aen.  6,  745.  vid.  p.  294. 

Virgii.  Ge.  3,  556.  iamquc  catcrvatim  dat  stragem ,  atque 
aggerut  ipsis  in  stabulis  iurpi  dilapsa  cadavera  tabo,  donec 
humo  tcgere  ac  foveis  abscondere  discunt.  ubi  Bothius  temere 
mulavit  in  discant. 

Tacit.  Hist.  5,  6.  inde  (bitumcn)  nullo  iuvantc  injluit  onerat- 
gue,  donec  abscindas.  Gerra.  20.  intcr  cadcm  pecora  in  eadem 
humo  dcgunt,  donec  acias  separet  ingenuos ,  virtus  agnoscat, 
31.40. 

Tacit.  An.  2,  6.  Rhenus  —  servai  nomen  et  violcntiam ,  qua 
Gcrmaniam  praevchitur ,  donec  oceano  misccatur.  ubi  Ernestiua 
correxit  miscetur.  Gcrm.  35.  Chaucorum  gens  —  omnium  ,  quas 
exposui ,  gentium  lateribus  obtcnditur,  doncc  in  Cattos  itsque 
sinuctur.  Rariora  sunt  haec  exempla,  quibus  tamen  vindieari 
potest  Germ,  1.  Danubius  —  plures  populos  adit,  donec  in  Pon- 
ticum  mare  sex  meatibus  erumpat.  quod  Passovius  contra  usura 
Taciti  dictum  esse  putabat. 

Quae  alibi  legfuntur  Colum.  12,  26.  coquas,  donec  ea  aqua, 
quam  adieceris ,  decocta  slt.  Tacit.  Hist.  2,  1.  intemperantia 
civitatis,  donec  unus  eligatur ,  multos  destinandi.  cf.  Hist.  4, 58. 
et  Hist.  4,  65.  sint  transitus  —  diurni  et  inermes,  donec  nova 
et  rcccntia  iura  in  vetustatem  consuetudine  vertantur.  haec  alia 
ratione  vcl  continuatae  coostructionis,  vel  opinionis  et  voluntatis 
reguntur. 

In  re  praelerita  perfectum  non  ponitur,  nisi  indi- 
cativo:  imperfectura  et  plusquamperfectum,  ubi  intelli- 
gitur  finis  (usque  eo) ,  semper  coniunctiva  forma  expri- 
inuatur.  Vhi  significafur,  quam  diu  res  permanserit, 
interdum  etiam  coniunctivus  poniLur,  quando  interno 
caussae  nexu  res  cohaerent. 

Terent.  Andr.  4,  1,  36.  numquam  destitit  —  suadere,  orare 
usque  adeo  donec  perpuUt.  Ovid.  Met.  3,  89.  nec  longius  ire 
sinebat ,  donec  Ageronidcs  coniectum  in  gutture  ferrum  usque 
sequens  pressit.  Liv.  23,  31,  9.  de  comiliis,  donec  rediit  Mar- 
cellus ,  silentium  fuit,    3,  48,  6.  ille  ferro ,  qiiacumque  ibat,  viam 


DOPsEC.  297 

facere,  donec  multitudine  etiam  proscquentium  tuente,  ad  portam 
perrexit.  45,6,7.  ea  cohors  —  ne  tum  quidem  abscedebat,  donee 
iussu  Cn.  Octavii  pronuntiatnm  cst  pcr  praeconem.  Multa  exem- 
pla  alia  vide  apud  Diakcnb.  ad  1,  7,  14.  Tacit.  An.  6,  51. 
2,  28.  4,  72.  13,  44.  Agr.  26.  36.  Siiet.  lul.  82.  exanimis  — 
aliquamdiu  iacuit ,  donec  lecticae  impositum  • —  tres  servuli  do- 
mum  retulertmt.  non  niutavit  orationem  incoeptam ,  ut  aliia 
visum  est,  sed  ei  accommodavit  simplicem  teniporis  rationem. 
Liv.  praefat.  9,  desidentes  primo  mores  seouatur  (quisque^  ani- 
mo ,  deinde  ut  magis  magisque  lapsi  sint,  tum  ire  coepcrint 
praecipites,  donec  ad  haec  tempora,  quibus  nec  vitia  nostra,  ncQ 
remedia  pati  possumus ,  perventum  est, 

Liv.  21,  28,  11.  trepidationis  aliquantu.n  edebant ,  donec  quie~ 
tcm  ipse  timor  circumspectantibus  aquam  fecisset.  47,  7,  4.  pro~ 
gredi  prae  turba  occurrentium  ad  spcctactdum  non  poterat,  donec 
consul  lictores  misisset.  Plin.  Ep.  9,  o3,  6.  hoc  altero  die,  hoc 
tcrtio ,  hoc  pluribus,  donec  homincs  imiutritos  mari  subiret  ti- 
mendi  pudor.  Tacit.  Ilist,  2,  8.  ccnturionem  Sisennam  > —  variis 
artibus  aggressus  est ,  donec  Sisenna ,  clam  relicta  insula,  tre- 
pidus  et  vim  aufugeret.  1,  13.  46.  2,  49.  Agr.  19.  Plin.  Ilist. 
n.  34,  6,  12.  ea  (sinuilacra_)  stetcre ,  donec  Sulla  didator  ibi 
curiam  faccret.  si  Ilarduinus  recte  restituit  antiqua  verba. 
Senec.  Epist,  70,  20. 

Liv.  21,  28,  10.  nihil  sane  trepidabant ,  donec  continenii  velut 
ponte  agerentur.  in  quo  explicando  Ochsnerus  Eclog.  p.  406. 
dubitat,  utrum  quasi  ex  sententia  elcphantorum  ,  an  ex  mente 
Livii  dicatur,  an  vero  actio  frequentata  intelligatur.  At  nexus 
est  caussalis :  nam  ut  non  trepidarent  elephanti,  factum  erat 
continenti  illo  ponte.  Et  praecedit  negatio.  Tacit.  Ann.  1,51. 
hostes,   donec  agmen  per  saltus  porrigeretur ,  immoti. 

His  non  obstat  Tacit.  Hist.  1,  9.  inferioris  Germaniae  legiones 
diutius  sine  consulari  fucre :  donec  missu  Galbae  A.  Titcllius 
aderat  censoris  f  itelUi  ac  ter  eonsulis  filius.  Id  satis  videbatur. 
Kam  male  se  habet  interpunctio,  commate  post  filius  corri- 
genda, 

In  futuro  utraque  ralio  nno  modo  exprimitur,  nisi 
praesenlis  coniunclivus  supponitur. 

Plaut.  Bacch.  4,  4,  106.  ne  quoquam  exsurgatis ,  donec  a  mc 
erit  signum  datum.  Terent.  Ad.  4,  6,  5.  nunc  vero  domi  certum 
obsidere  est  usque,  donec  rcdierit.  Plaut.  Rud.  3,  4,  11.  Alia 
vide  supra  p.  293.  Yal.  Flac.  8,  189.  inde  sequemiir  ipsius  amnis. 
iier ;  donec  nos  flumine  certo  pcrfcrat. 


298  DONICVM. 

Posl  imperalivum  sequitur  futurum ,  vel  coniuncU- 
\us  praesentis. 

Cato  de  Re  r.  156,  5.  coqulto  usque  donec  ea  commadclit  hcnc. 
Liv.  Andr.  apud  Charis.  p.  178.  vide  doxicvm. 

Columell.  12,  25,  2.  scnsim  ar^uam  cliquato ,  doncc  ad  fccem 
jicrvenias. 

*)  Id  codicibus  legltnr  breviata  scriptura  cloc.  vid. 
Schneider.  ad  Caton.  156.  p,  199.  Saepe  confunditur 
dcnh^iie:  vide  in  domcym. 

DONICVM. 

Priscianus  15.  (3,  17.)  p.  1012.  donec,  qnod  ef-iam 
donicum  antiqin  diccbant.  Hoc  recte  polerat  conslitui, 
quuui  significatio  utriusque  verbi  eadem  esset.  Orania 
enira  exerapla  unius  sunt  generis,  quod  vsqiie  eo  signi- 
ficat,  et  omnia  in  se  habent  indicativum  perfecli  aut 
futurum:  quare  dubito,  utrura  extremam  s}  llabam 
putcm  esse  terminalionera  ,  an  contracta  exisliraem  vo- 
cabula  dofiec  ciun  s.  qinim,  quibus  duplex  ralio,  quam 
supra  distinxiraus,  composita  et  vis  significationis  aucla 
sit ,   quasi  quis  dicat  bis  da. 

Gifanius  hoc  vocabulura  etiam  Cicercni  tribuit,  ct 
alii  aliis.  Vid.  Sciopp.  Verisira.  4,  18.  Sed  praeler 
anliquissiraos  scriptores  et  Catonem  nemo  usurpavit. 
Vnde  forlasse  glossarura  auclor  apud  Vulcan.  p.  80,  12. 
donicimi  cc/qtiGtov  :  quod  mulari  iui)ent  iu  cr/Qig  ov.  Ile- 
centissirao  demum  lempore  quidara  anfiquilalis  ru- 
biginem  aflectabanl.  Quare  accurate  designat  rariorem 
iisum  Charisius  p.  178.  dunicum  pro  donec.  Ita  L>i^'ius 
usurput:  —  PLautns  qnoqiie:  —  sed  et  Cato. 

Apiul  Charis.  1.  1.  I.ivius:  ibi  mancns  sedcto,  doniciim  vidcbis 
me  earpento  vehentcm  domum  venisse.  Plautus:  inimicus  csio, 
douicum  ego  revcnero.  Calo :  iu  otiosus  ambulas ,  quia  apud 
rcgcm  ftiisti,  donicum  ille  tibi  interdixit  rcm  capitalem. 

Plaut.  ^lost.  1,  2.  35-  nequc  id  faciunt  ^  donicum  j)aricics 
rxunt.  Aul.  1,  1,  19.  si  respexi^,  donicum  eoo  te  iussero ,  con- 
tinuo  hcrcle  eo;o  te  dedam  discipulam  cruci.  Truc.  1,  1,  IT.  irre- 
titos  impcdit  pisces ,  usqve  adco  donicum  eduxit  foras.  Ps.  4,  7, 
72.  adco  donicum  ipius  scsc  ludos  fieri  senserit.  Cnpt.  2,  2.  88. 
egomcamltti,  donicum  ille  huz  rcdicrit ,  nonpostulo.  Kx  Vidu- 
laria   Piiscian.  C.   (6,  32.)    p.  692.  ncutri  rcddibe,  do^ilcuni  res 


DVDVM.  299 

diimlicata  erit  haec.  liln  quldara  codd.  doncc  cum.     Sed  llLr.  13. 

p.  959.  donicuin  res  diiudicata  sit.    ubi  coniuiictiTus  a  Prisciano 

suppositus     vidctur  esse.       Krehlius    temere     mutavit    illum 
locum. 

Cato  de  Re  r.  101,  3.  tisr/ue  licchit  vellas,  donicum  in  semen 
videris  irc.     149,  2.     cf.    14(>,  2.  ibique  Meurs. 

Apud  Lucret.  2,1116.  et  5,722.  antiqui  libri  liabent  deniquc, 
non  donicum  ab  cditoribus  fictura :  1,  1130.  5,  ()8fi.  et  706. 
donec.  De  loco  Cornel.  Ilam.  1,4.  dixi  p.  18.  In  ^itruvii  locis 
3,  5,  G.  (3,  11.)  et  9,  1,  (4,)  11.  codicss  non  exliibent  donicum, 
scd  denique ,  quod  mutandum  erat  ia  doiiec.  Seripserunt  enim 
flonique. 

Apud  Scribon.  Largum  Comp.  med.  48.  dotiec  quum  videatur 
putor  narium  cuncatione  quadani  accipcre  posse  /istulam.  aut 
vitio  laborat  oratio  inelegans,  aut  omittendum  e§t  quum,  ut 
umisit  M^rcellus  la  epitpme. 


DVDVM. 


DvDVM  ex  diii  clnm  factum  esse  omnes  consentiunt, 
Nara  littera  i  tacile  suppriiiiitur,  sicut  io  vocahulis  bai- 
/lenm,  tegmen  et  aliis  muilis.  Sed  nonnulii,  quum 
vidissent  non  semper  longum  tempus  intelligi ,  sed  par^ 
vum  et  proximura,  cliii  pro  clie  dici  exisfimabant  de 
brevi  spatio.  Ante  omnia  vero  respicere  debebant  ad 
ambiguam  naturam  verbi  clin .,  quod  quonitmi  proprie 
non  longum,  sed  aliquod  tempus,  eine  JVeile,  signifi- 
cat,  etiam  de  spatio  non  longo  dici  potest.  (^uare 
Donatus  ad  Terent.  Andr.  3,  4,  3.  aclverhia  temporis 
auL  certa  snnt ,  uthuclie,  eras:  aut  incerta ,  ut  clu- 
clum.,  nuper.  Itacfue  inoertis  certum  aclclitur  iempus., 
ut  iam  cluchnn,  nunc  nuper.  Et  Priscianus  15.  (5,  28.) 
p.  1018.  clnclnm  \n  communia  diversorum  temporum 
refert.  Atque  distinguendae  sunt  aefates  usus.  Nam 
anti(|ui  scriptores  omaes  hoc  vocabi.lum  usurpabanl  ila, 
ut  tempus  aliquod  autecedens  non  adeo  longum  iuteili- 
gcretur,  nisi  accederent  alia  verba,  quae  seusum  muta- 
rent.  Haec  sunt  Jiancl,  cinum  et  iam,  quibus  ex.sistit 
diufurnitatis  notio.  Medio  aevo  ratio ,  quae  antea  ad 
lempus  anlecedens  referebalur,  etiam  tempori  sequenti 
accomraodata  est,  ut  cLuclum,  quod  erat  eben,  j)oneretur 
pro  pauUo  post ,  mox,  contiauo. 


300  DVDVM. 

Lanrent.  Valla  Ele^.  2,  34.  dudum  de  re  dici  existimat, 
quae  non  insistat,  sed  statim  transeat,  8cd  iamdudum  de  re, 
quae  imraoretur  :  nec  dici  dudum  te  exspecto,  sed  iamdudnm. 
Vtruraque  usurpatur,  sed  diverso  sensu.  Vallara  reprehendit 
Holstenius  in  Diss.  de  Totis  dudum  susceptis ,  quae  legitur  in 
Feae  3IisceIIan.  T.  1.  p.  295.  quasi  dudum  de  temporis  longo 
spatio  pro  iampridem ,  olim  dicatur.  Sed  fallitur  neglecta 
distinctione  verbi  iamdudum. 

1.  Primutn  opponiftir  nunc,  nnnc  demum,  tit  sen- 

sus  sil  anfe  hoc  tenipns,  antea^  pj'iiis ,  vor  einerTVeiley 
vorhtr ,  friiher.     Graeci  dicuat  ndXai. 

Plaut.  Most.  1,  3,  100.  nunc  asscntatrix  scelesta  est,  dudum 
adversatrix  erat.  Men.  5,  5,  33.  5,  1,  29.  Air.pli.  1,  2,  17. 
nunc  de  Alcmena ,  dudum  quod  dixi  minus.  i.  e.  in  prologo. 
Ter.  Eun.  4,  4,  W.  Andr.  5, 1,  5.  oro,  ut  beneficlum  verbis  initum 
dudum  nunc  re  comprobcs.  Cic.  Brut.  36, 138.  quum  tamen  spisse 
utquc  vix ,  ut  dudum  ad  Dcmosthenem  et  Hyperidem  ,  sic  nunc  ad 
Antonium   Crassumque  pervcnimus. 

Terent.  Eun.  4,  5,  4.  quanto  nunc  formosior  videre  mihi  quam 
dudum, 

Plaut,  Rud.  4,  4,  78.  nttnc  demum  istuc  dicis ,  quoniam  ius 
mcum  esse  intelligis :  dudum  dimidiam  petebas  partem. 

2.  Saepius  haec  oppositio  non  exprimitur,  atque 
diidnm  simpliciler  pouitur  pro  antehac,  ante  aliquod 
terupus. 

Plaut.  Ampb.  1,  1,  231.  ego  sum  Sosia  ille ,  quem  tu  dudum 
esse  aicbas  mihi.     Aul.3,3,  9.     Mil.  4,  2,  32.  et  37.     Cist.  4,1,2. 

Plaut.  Stich.  5,  fi,  1.  dudum  haud  placuit  potio.  i.  e.  vorhin. 
nam  respicit  ad  5,  4,  34.  Terent.  And.  3,  4,  3.  cgo  dudum 
nonnihil  vcritus  sum,  Dave,  abs  te,  ne  faceres  idcm,  quod  volgus 
servorum  solet.  i.  e.  vorhin.  Heaut.  4,  5,  12.  de  illo  quod  du- 
dum?  Phorm.  2,  4,  19.  incertior  sum  multo,  quam  dudum. 
Truc.  4,  3,  29. 

Cir.  Tnsc.  1,  31,  76.  quod  tibi  dudum  videhatur.  i.  e.  modo, 
paullo  ante.  de  Orat.  2,  66,  2^2.  dixi  enim  dudum ,  matcriam 
aliam  esse  ioci ,  aliam  severitatis.  sive  legas  cum  Schiitzio 
rationem  aliam. 

3.  Interdum  haec  oppositio  tnagis  adstringitur,  ut 
sensus  sit,  iam  antea,  iam  prius,  schon  vorher,  schon 
fruher. 

Plaut.    Bacch.  -?,  9,  95.    eadcm  islacc   verh'2  dudum  illi  e//.c' 


DVDVM.  301 

omnia.    Mil.  %  4,  52.  dudum  edepol  hoc  planum  quidem.     Oppo- 
nitur  nunc  demiim,     Terent.  Andr.  4,  1,  29. 

Plaut.  Pseud.  4,  7,  103.  ego  tibi  argentum  dedi,  et  dudum 
adveniens  extemplo  symbolum  servo  tiio.  1,  3,  6.  trecentos  jjhilip- 
pos  Collybisco  villico  dedi  dudum ,  priusquam  me  evocasti  foras. 
Cic.  Brut.  72,252.  ut  dudum  de  Laeliorum  et  Muciorum  familiis 
audiebamus. 

In  Terent.  Andr.  5,  1,  21.  Davos  dudum  praedixit  mihi.  ne 
quis  intelligat  longum  ante,  lange  schon  ,  moneo  praedixissc 
Davuni  supra  3,  2,  27. 

4.  Iclem  fit  iii  nominibus,  quae  lempus  definiunt, 
adieclis.  Infelligifur  enim  res  ullra  termiaum  quendam 
reposifa.     Nos  dicimus  sc/ion. 

Plaut.  Capt.  3,  4,  91.  quem  dudum  dixi  a  principio  tibi.  Truc. 
3,  1,  1.  rus  mane  dudum  hinc  irc  me  iussit  pater.  Anipli.  2,  1, 
55.  dudum  ante  lucem. 

Plaut.  Poen.  1,  2,  105.  quia  iam  non  dudum  ante  lucem  ad 
aedem  J  cneris  vcnimus.  Slale  olini  legebatur  non  iamdudum. 
Illud  vero  redde  weil  wir  nun  nicht  schon  vor  Tagesanbruch 
zum  Tempcl  gingcn. 

5.  Sed  polest  lioc  tempovis  spatiimi  efiam  breve 
esse,  ut  nos  dicimus  vor  eiiier  kiirzeri  TVeile ,  vor  kur- 
zem.     Est  igifur  sacpe  id  quod  luiptr. 

Plaut.  Aniph.  2,  2,  73.  num  obdormivisti  dudum.  i.  e.  hast  du 
etum  vor  kurzcm  geschlafen  ?  Stich.  5,  3,  3.  domo  dudum  huc 
arcessita  sum.  Cist.  1,  3,  43.  is  amorc  proiecticiam  illam  deperit, 
quae  dudum  flens  hinc  abiit  ad  matrem  suam. 

Cic.  ad  Att.  11,  24.  quae  dudum  ad  me,  et  quae  etiam  ante 
bis  ad  Tulliam  dc  me  scripsisti.  Virgil.  Aen.  5,j650.  ipsa  egomet 
dudum  Seroen  digressa  reliqui  acgram. 

Stat.  Tlieh.  1,  670.  dudum  si  certus  ad  aures  clamor  iit. 
uhi  glossator:  non  itapridem,  niiper.   cf.  Barth.not.  ad  h.  1. 

Amhiguus  hic  vocahuli  sensns  illura  lusum  conforniat,  ia 
qno  altercatio  Ahnieiiae  et  Aniphitruonis  Aersatur  apud  P'.aut. 
Amph.  2,  2.  llla  v.  51.  atquc  appcUas ,  quasi  dudum  jioji  vide- 
ris.  quod  est  non  iam  antea,  et  postea  v.  59.  qui  non  ubiisti 
ad  ligones ,  ita  uti  dudum  dixeras.  quod  esse  potest  nnper  et 
pauUo  ante.  Tum  Amphitruo :  duduni?  Quum  dudv.m  if.tuc 
factum  est?  EtAlcm.  tenias.  lamdudum,  pridem,  modo.  Tnm 
Amph.  qui  istuc  potis  estfieri,  quaeso,  ut  dicis ,  iam  dndum, 
modo.  Atque  ita  dicere  poterat,  qunm  iaia  dudum  antc  Incein 
vidisset  maiitum .  et  hoc  esset  proximo  tempore  factum. 


302  DVDVM. 

6.  Formiilae,  in  qiiiljus  apud  veteres  scriptores 
si2;nificalio  longi  teraporis  distinctius  efTerri  videtiir, 
duae  sunt  huiid  chidinn  et  cpunn  dndiim,  T;iraen  etiara 
ia  his  raaael  ralio  eadem  :  nara  proprie  io  iis  mest  sen- 
SU3  hic:  noD  ante  aliquod  terapus,  sod  niodo:  et,  quan- 
tum  sit  teniporis  spatium.  Sic  etiam  iamdiidum  et 
perdudnm:  de  quibus  suo  loco. 

Plaut.  Pers.  4,  3,  28.  e  Pcrsia  ad  mc  allatae  modo  sunt  istae 
a  meo  domino.    b.   Quando?   to.  liaiid  dudum, 

Plaut.  Sticli.  2, 1,  38.  vide,  quam  dudum  kic  adsto  et  pulfo. 

Tereut-  Antlr.  5,2,9.  da.  Modo  introii.  si.  Qnasi  ego,  quam 
duduvi  rc^cm.  Eun.  4,  4,  29.  do.  Jcnit  Cliaerca  — •  ph. 
Quando?  do.    Ilodic.     pk.    Quam  dudum?    do.   Modo. 

Clc.  ad  Att.  14,  12.  quam  dudum  nihil  habco,  quod  ad  te 
scribam :  scribo  tamen ,  nou  ut  delectem  etc.  Corrigunt  Fr. 
Gronovius  quamquam,  alli  iam  dudum. 

7.  Praeter  has  formulas  vix  invenietur  locus,  in 
qno  longiim  tempus  intelligatur,  nisi  apud  scriptores 
infimae  aetalis. 

Apud  Apulei.  Met.  10.  p.  348.  19.  ct  dudum  pracstolantem 
cubiculo  nieo  matronam  offcndimus.  e  codd.  Oudondorp.  p.  715. 
restituit  iamdudum.  In  Terent.  Heaut.  4,  5,  10.  codices 
monstrabaiit  iamdudum  esse  restitnendum  pro  dudum.  Cic. 
aci  Att.  4,  5.  quid?  etiam  (dudurn  enim  circumrodo ,  quod 
dcvorandum  cst)  subturpicula  mihi  videbatur  esse  TtulivaySia. 
Wielandus  et  alii  vertunt  denn  ick  nagc  schon  langc  daran. 
At  liorum  verborum  sensus  est,  id  quod  devorandura  est,  per 
aliquod  tempus  iara  circumrodo :  aut  Cicero  scripgit:  quid? 
etiam  (iamdudum  enim  etc.  Plin.  Hist.  19,  1,  2.  non  dudum 
ex  eadcm  Hispania  zoclicum  venit  in  Italiam.  At  antiquissiraae 
editiones  oranes  habent  «am  dudum ,  quod  restitui  debet,  aut 
corrigi  iamdudum. 

8.  Id  vcro,  quod  hreve  temi3us  indicahatur  hac 
voce,  comici  anliqui  in  (|uibusdain  formuhs  ad  confi- 
nuura  et  proxiraum  tempus  referebant ,  et  ut  Germaoi 
dicutil  eben  als ,  etiam  dicebant  nt  diidum,  dndum  ui, 
Idem  fit  coramutata  ratione  dndiim  —  cjunm,  ehen — als. 

Plaut.  Capt.  3,  1,  18.  nam  ut  diidum  kinc  abii,  accessi  ad 
adolescentes  in  foro.  Barcli.  4,  19,  33.  nam  dudum  primo  ut 
dixeram   nostro  seni  mcndacium   ct   dc   hospite  et   de  auro  et  de 


DVM.  303 

lemho,  ibi  signum  ex  arce  iam  abxtuli.  Aul.  4,  8,  5.  nam  ut 
fludum  liinc  ubli,  illuc  multo  adveni  prior.  Cistell.  4,  2,  44. 
na7n  dudum  ut  accurrimus  etc. 

Plaiit.  Men.  2,  3,  41.  scilicet  qui  dudum  tecum  vcnit,  quom 
pallum  mihi  detulisti.  5,  1,  1.  nimis  stulte  dudum  feci,  quom 
marsupium  Messenioni  cum  argento  concredidi.  Boeth.  de  Consol. 
2.  met.  1.  Iiaec  quum  superba  verterit  vices  dextra ,  —  dudur^ 
tremendos  saeva  proterit  reges. 

Plaut.  Baccli.  4,  9,  37.  quom  censuit  Mncsilochum  cum  uxore 
essc  dudum  militis ,  ibi  vix  me  exsolvi.  ubi  anibigitur,  utrum 
dudum  ad  quom  censu/f  pertineat,   an  ad  esse. 

9.  Sic  eliam  ia  aliis  dictionibiis  clndiim  a  comicis 
ponitur  de  tempore  praesente  vel^raesenti  proximo,  ut 
geniianicum  ebt?i,  Vcde  facfum  esl ,  ut  ex  vulgari  con- 
suetudine  recentiores  pro  paullo  post,  quod  est  modo, 
pouerent. 

Plaut.  Mcrc.  2,  3,  129.  Lysimacho  amico  mandabo:  is  se 
ad  portum  dixcrat  ire  dudum.  i.  e.  nunc.  Apulei.  Met.  0.  p^ 
184,  10.  comitibus  adscitis,  qui  vulnerati  remanserant ,  dudum 
recurrunt.  ubi  olira  scripserunt  cciutum. 

DVM. 

I.  1.  Originera  coniunctionis  DVM  supra  expllcui  in 
DOXEC.  Significat  temporis  spaliiim ,  quod  duae  res 
simul  occupant.  Nam  interea,  quum  altera  agalur, 
altera  etiam  agi  dicilur.  Sic  r.nius  rei  tempore  eiusque 
decursu  definilur  alterius  rei  tempus.  In  eo  vero 
quoniam  tres  modi  seu  partes  concipi  possunt,  iniliura 
temporis,  perpetuilas  et  finis,  prmium  c////?z  indicat, 
tum  ,  quum  aitera  res  exsisteret  vel  esset,  alteram  quo- 
que  exstitisse  vel  fuissc.  Quo  universa  ratio  temporura 
aequalium  expriraitur.  Est  igitur  indem  el  wa/irend: 
quorum  iilud  initium  aequaiis  actionis,  hoc  in  cursu 
aequali  aliquam  partem  indicat.  Afque  haec  simplex 
ratio  temporaiis  indicativum  verbi  assumit  vel  praesenlis 
vel  imperfecti  vel  futuri.  Raro  ponilur  perfeclum  pro 
aoristo,  in  quo  interdura  conditio  intelligitur  confinua, 
sed  uno  temporis  praeteriti  momento  corapreliensa. 
Significafur  enim:  ab  eo  temporis  puncto,  quo  quid  esse 
coepit.  Plusquamperfecfum  alienura  esset ,  nisi  ita  poni 
posset,  ut  aiieni  verbi  notionera,  quae  actionis  cursum 
denotat,  simul  reciperet. 


304  DVM. 

Praesens.  Terent.  Heaut.  2,  2,  10.  et  nosti  mores  mulierum: 
dum  violitintur,  dum  comuntur ,  annus  est.  Cic.  pr.  Cluent.  32, 
89.  hic  ego  —  petam  a  vobis,  ut  rne,  dum  de  his  singulis 
disputo  iudiciis,  attente  audiatis.  Horat.  Epi.^t.  2, 1,  18f).  quatuor 
aut  pluris  aulaea  prcmuntur  in  horas ,  dum  fugiunt  crjuitum 
turmae  peditumque  catervae ,  mox  trahitur  manibus  rcgumfortuna 
retortis.  Virg.  Ecl.  3,  74.  quid  prodest ,  quod  me  ipse  animo 
non  spernis ,  Amynta,  si,  dum  tu  sectaris  apros ,  ego  rctia  scrvo. 
Cic.  p.  Cliient.  19,  55.  intclligetis  enim  in  eo  ipso,  si  in  verbis 
ius  constituamus ,  omnem  utilitatcm  nos  huius  interdicti,  dum 
versuti  et  callidi  volumus  esse,  amissuros. 

Irapei-fecLura.  Cic.  ad  Att.  7,  26.  Dionysio ,  dum  existimabam 
vagos  nos  fore,  nolui  molestus  esse.  p.  Rosc.  Am.  32,  91.  vid. 
p.  305.  Liv.  10,  30,  Ifi.  dum  haec  in  Jpulia  gerebantur ,  altero 
exercitu  Samnitcs  Interamnam  —  occupare  conati ,  urbem  non 
tenuerunt.  41,  14,  1.  21,  53,  6.  stimulabat  et  tcnipus  propinquum 
comitiorum,  ne  in  novos  consules  bellum  dijferretur ,  et  occasio  in 
se  unum  vertendae  gloriae ,  dum  aeger  coUega  erat.  A  irgll. 
Aen.  8,  374.  dum  bello  argolici  vastabant  Pergama  reges  de- 
bita — ,  non  ullum  auxilium  miseris,  non  arma  rogavi  artis 
opisque  tuae.  Cornel.  Han.  2,  4.  quae  divina  res  dum  conjicie- 
batur ,  quaesivit  a  me  etc.  Tacit.  Agr.  41.  quibus  sermonibus 
satis  consitat  Domitiani  quoque  aures  verberatas ,  dum  optimus 
quisquc  libcrtorum  ,  pessin  i  malignitate  et  livore  pronum  dete- 
rioribus  principem  exstimulabant.  ubi  ne  Heinrichius  quidem 
ausus  est  correctionem  dcprecari :  tainen  reiccit  eara  Walchius. 

Hanc  dictionem  Heindorfius  adeo  «oloecara  vocaTit.  Contra 
Miillerus,  ncscio  an  alia  ignorans,  eam  restitui  iussit  in  Cic. 
de  Orat.  1,  53,  230.  nunc  talis  vir  amissus  est,  dum  caussa  ita 
dicitur ,  ut  si  in  illa  commentitia  Platonis  civitate  res  agere- 
tur.     Ille  enira  corrigendum  censuit  dicebatur. 

Futurura.  Virgil.  Aen.  1,  263.  morc^qne  viris  et  moenia  ponet, 
tertia  dum  Latio  regnantem  vidcrit  acstas. 

Perfectum.  CIc.  ad  Att.  1,  16.  qui  dum  veritus  est,  ne  Fufius 
ei  legi  intercederet,  quae  ex  senatus  consulto  ferebatur ,  non  vidit 
illud,  satius  csse  etc.  Cic.  apud  Suet.  Caes.  56.  dum  voluit 
alioshabcreparata,  unde  sumercnt,  qui  vellent  scribere  historiam, 
ineptis  gratum  fortnsse  fecit.  de  OfT.  2,  8,  29.  atque  in  has 
clades  incidimus  —  dum  mctui  quam  cari  esse  et  diligi  malui- 
mus.  alii  codd,  prncbent  malumus.  Schmidius  ad  Horat.  Lpist. 
1,  2,  2.  et  Benccliius  ad  lustin.  9,  6,  3.  temcre  negant  dum 
coniungi  cum  praeterito  aoristico,  a  quo  abhorreat  notio  con- 
tinuationis.    Sed  videllermann.  deEmendand.  gr.  gr.  rat.  p.  198. 


DVM.  S05 

et  Rarashornii  Gramm.  164.  5.  b.    Prorsus  contrarla  sententia 
Matthiae  ad  Cic.  p.  Rosc.  Am.  32,   91.    dum   is  in  aliis  rebiis 
erat  occupatus.  „itl  est,  inquit,  quaradiu.     Aara  si  responderet 
nostro  indem ,  scrihendum  erat  dum  is  est  occupafus."    At  Cic. 
Brut.  81,  282.    ita  gravissimo  suo  casu ,   dum  Cyri  et  Alexandri 
similis   csse   voluit ,  —  ct  h.  Crassi   et  muUorum  Crassorum  in~ 
ventiis  est  dissimilUmus.   p.  Mur.   27,   55.    qui  primum,    dum  ex 
honoribus  continuis  familiae  maiorumqtie  suorum  unum  adscendere 
gradum  dignitatis  conatus  est,  venit  in  jjcricidum.  Pliil.  14, 12,  33. 
actum  igitur  praeclarevobiscum,  fortissimi,  dum  vixistis.     Corne!. 
de  Rcg.  2,2.  nam  dum  id  studuit  munire,  nullius  pepercit  vitac. 
Iniuria  igitur   Ileinrichius  in  Addend.    ad  Cic.   Orat.   p.  XXII. 
■vitnpcravit  Ernestium,    qui  non   latine  coniecisset  in   Cic.   ad 
Fam.  12,  12.  habui  paidlulum   morae,    dum  promissa  militibus 
persolvi.     Nenio    dicat   dum  in   istis  locis  significarc  quamdiii. 
Plin.  Pan.  65,  2.  magnum  erat ,  quum  promllleres :  maius,  post- 
quam  praestitisti.       INonnulli   codices  prachent  dum  pracstitisti. 
quod  -vide   an  falsura    sit.     Ovid.  IJer.   2,   59.    quac  fuit  ante 
illam,    mallem    suprema  fuisset   mox  mihi,    dum  potui  Phijllis 
Jionesta  mori.     Potui   non   est   pro  potuissem ,    sed  dum  id  quod 
qua  in  nocte.    In  oranihus  vero,  quae  attuli ,  cxenipiis  aequale 
tempus  videraus  utriusque  enuutiationis. 

Plusquaniperfectnm.  Liv.  32,  24,  5.  dum  in  unam  partem 
oculos  animosque  hostium  ccrtamen  averterat,  pliiribus  locis 
scalis  capitur  murus.   i.  e.   averterat  et  aversos  tenehat. 

Praeraittitnr  interdura  adhuc.    vid.  Tom.  1.  p.  159. 

Quo  incerto  indicio  in  his  rehus  utantur  grammatici,  vide  in 
Aug.  Grotefendo,  qui  una  pag.  427.  Gramraat.  docet,  dum 
significare  nonnisi  indefinitum  terapus ,  et  siraul  idera  esse  ac 
quoad,  nisi  qnod  hoc  finem  temporis  paullo  distinctius  definiat. 
Cf.  infra  not.  ad  III,  1. 

Discrimen,  quo  distinguatur  quum,  positura  est  in  nexu, 
quo  res  duae  in  terapore  cohaerent.  Per  quum  ncctuntur  duae 
res  in  terapore,  per  dum  autera  ipsa  aequalia  tempora  com- 
ponuntur.  Scilicet  liac  particula  significatur  id,  quod  est  in 
aliquo  temporc  simul.  Quamquam  vero  nonnuUi  graramatici 
tirones  vere  adraonent,  ne  quis  dum  pro  quod  aut  quum 
caussali  ponat:  taraen  sententiae  sunt  raultae,  in  quihus  tera- 
poris  ratio  etiam  caussara  complectitur :  veluti  Lucret.  1,  660. 
ardua  dum  metuunt ,  amittunt  vera  viai.  vid.  n.  4.  Sallust.  Cat. 
52,  12.  nc  —  dum  paucis  sceleratis  parcant ,  bonos  omncs  perdi- 
tum  eant. 

Fallitur  Lindcmannus,    quum  de   Adverhio.   I.  p.  16,  docct, 
11.  20 


306  DVM. 

dum  priimini  respondisse  gernianico  dann,  veluti  dum  hoc  fit, 
inonstran  tutiirum  tempus  esset  usque  ad  i!lud  tempus  futii- 
rum,  ul)i  hoc  aocidet :  deiude  usu  factum  esse,  ut  dum  etiam 
gignificaret  per  omue  hoc  teuipus,  quod  nunc  cogitatur  prae- 
eeus.  Haec  nec  comniode  cogitari  possunt ,  uec  apta  sunt 
naturae  particulae. 

2.  Sed  Iq  re  praeterita  narranda  et  de  re  fulura, 
ubi  nou  totus  reruin  ciirsus,  sed  aliqua  eius  pars  intelli- 
gifur,  ab  opfimo  quoque  scriplore  ponifur  praesens. 
Quod  quum  Ernesfius  non  poluisset  expedire,  el  cuni 
eo  ^^olfius  ad  posterioris  aevi  usum  refulisset,  Heindor- 
fius  ad  Horat.  Sut.  1,  5,  72.  et  post  eum  multi  alii  exsti- 
lerunt ,  qui  docerent,  duin  ila  pro  cjinmi  positum  semper 
construi  cum  praeseuti,  idque  resfifui  debere  in  otnni- 
bus  locis  huic  regulae  confrariis.  Prudenfius  vero  hanc 
rera  tractavit  Heinrichius  ad  Cic.  p.  Scauro  p.  76.  cf. 
Walchii  Emendat.  p.  185.  et  ad  Tacit.  Agric.  401.  Prae- 
sens  enim  aut  hisforicum  est,  aut  imaginem  rei  ita 
adumbrat,  ut ,  quae  coniuncta  fuisse  mente  cogifemus, 
ante  oculos  ponantur  consociata  praesentia.  Jgifur  quae 
hoc  modo  dicuntur,  imaginem  exhibent  in  se  concKi- 
sam,  alque  eiusmodi  euuutiatio  instar  est  unius  substan- 
tivi,  quo  tempns  indicetur:  sicuti  apud  Livium  verba 
chim  in  Asia  bellinn  gtriUir  exprimunt  tempore  belli. 
Atque  ob  hanc  caussam  recte  dicilur  adeo :  dum  haec 
geruniur,  ille  pervenerat:  et  quum  Curtius  narrat  6,7, 
28.  munantibus  lacrimis  (juerebatur  est  quod  dicimus : 
dum  manant  lacrimae.  JNam  quod  alii  observarunt,  vi- 
Tida  oratione  praeterita  transferri  in  praescnliam,  id 
laon  sufficit  ad  explicandam  totam  sfrucfuram,  in  qua 
priraarium  verbum  feresemper  praeterito  tempore  poni- 
tur.  Sed  cura  re  praetcrita  et  futura  cohacreredeclaratur 
eonditio  teraporahs,  quae  in  hoc  proxirao  nexu  noii 
nisi  praesenfi  significari  potest.  Jdque,  nt  bene  intel- 
lexit  Heinrichius,  xi]g  ^t]toQiKrjg  Ivaqyciug  vel  qxxvraGlagy 
ideoque  oratoriura  videri  pofest:  quamquam  etiam  vul- 
garis  serrao  hac  designatione  delectatur.  In  historiaruin 
libris ,  quos  veteres  arte  componere  solebant,  plurima 
se  oflert  rejjraesenfationis  istius  occasio.  Graecis  com- 
modior  usus  participiorum  suppetebat.  Sed  poetae  et 
historici  post  Livium  adeo  iu  obliqua  oratione  indica- 
tivum  praesentis  servabant,  non  itemCicero  et  aequales, 
quos  coniuQctivo  usus  esse  exempla  p.312.  allata  doceut. 


DVM.  307 

Vsuin  hunc  perspectum  IiaLeljaiit  Gror.ovius  et  Drakenhorrh. 
ad  Liv.  1,  40,  7.  2,  57,  8.  Buriuaiin.  ad  Phaedr.  3,  10,  13. 
et  de  eo  dixerunt  etiain  Vossius  ad  Virgil.  Geor"-.  4,  yfij).  et  ad 
Tibull.  1,  4,  25.  et  2,  3,  21.  Matthiae  ad  Cic.  p.^Rosr.  Am.  32, 
91.  Schiuid.  ad  Horat.  Epist,  1,  2,  2.  qui  iniperfecti  usum  ap- 
pellat  raruni.  Zumptius  in  Graram.  n.  506.  caussaiu  huius 
dictionis  esse  putat,  quod,  omissa  temporis  ratione,  maiori 
quadam  vi  expriniatur ,  rera  per  aliquod  tempus  durasse.  Tuin 
vero  imperfectum  potius  adhibenduni  est.  Atque  ipse  Zumptiuj 
animadvertit,  scriptores  hac  forma  uti  iu  transitu  ad  aliam 
rem  convertendo.  vd.  Ricliard.  ad  Petron.  90.  Ochsnerus  in 
Eclogis  p.  407.  poetis  et  recentioiibus  scriptoribus  tribuit 
usum,  quem  in  omni  latinitate,  nec  sine  ratione  freqnentatura 
^idemus.  Guil.  W^eberus  in  Exercit.  lat.  stili  p.  7ii.  dum  dicit 
differre  a  qutim  eadeni  ratione ,  qua  imperfectum  ab  aoristo, 
Tamen  aoristo  exprimeudo  nihil  aptius  est  quani  ista  par- 
ticula. 

Praesens  historicum  in  his :  Liv,  32,  12,  2.  dum ,  aviditate 
certaminis  jyrovecti,  extra  munitiones  pugnant,  liaud  ■paxdlo 
superior  cst  romanus  miles.  32,  14,  4.  Cornel.  Eum.  5,  1.  ft«cc 
dumapud  Hellcspontum  geruntur ,  Pcrdiccas  apud  flumen  Nilum 
interficitur  a  Seleuvo.  Tiicit.  Hist.  4,  33.  Curt.  4,  5,  21.  Et  sic 
saepe  historici :  dum  haec  aguntur.  vd.  jNoltcnii  Lex.  p.  1403. 
et  Supplem.  p.  139. 

Terent.  Eun.  2,  2,  24.  dum  Jiacc  loquimur ,  intcrca  loci  ad 
maccllum  ubi  advcnimus ,  concurrunt  laeti  mi  obviam  cuppediarii 
omncs.  De  formula  dum  loquimur  vid.  interpr.  ad  Petron. 
Ifi.  et  99. 

Plaut.  Poen.  3,6,7.  paullulum  praedae  intusfeci,  dum  leno- 
nis  familia  dormitat.  Terent.  Ph.  5,  9,  18.  filiam  suscepit  iam 
unam ,  dum  tu  dormis.  Cic.  de  Orat.  2,  4,  15.  ego  enim  —  num- 
quam  milii  minus  quam  hesterno  die  placui,  —  qui  dum  obsvquor 
his  adolescentibus,  me  senem  esse  sum  oblitus,  fecique  id,  quod  ne 
udolesccns  quidem  feceram  etc.  in  Caeci'..  Divin.  17,  56.  ita  dum 
pauca  mancipia  Tcneris  nomine ,  Agonis ,  ac  religione  retincre 
vult,  fortunas  omnes  libertatemque  suam  istius  iniuria  perdidit. 
pr.  Tull.l2.  (15.)  in  Verr.  2,38,  92.  ilaque  dum  exspcctat,  quid- 
nam  sibi  certi  afferatur ,  antc  horam  tertiam  noctis  dc  foro  non 
disccssit.  ad  Quint.  fr.  1,1,1.  dum  saluti  sociorum  consulo,  dum 
impudentiae  nonnullorum  negotiatorum  resisto ,  dum  nostram 
gloriam  tua  virtute  augeri  expeto,  feci  non  sapienter.  ad  Q. 
frat.  3,1,3.  quas  pluribus  epistoUs  accepi,  dum  sum  in  Arpinati. 
p.  Mil.  10,  28.  de  Orat.  1,  53,  230.  vid.   supra  p.  304.  p,  Leg. 

20  * 


308  DYM. 

3Ian.  9,  22.  Horat.  Epist.  2,  1,7.  dum  terras  hominumqve  eolunt 
genus ,  —  ploravere  suis  non  respondere  favorem  speratum 
mcritis.  Quinctil.  10,1,125.  quod  accidit  milii,  dum  corruptum 
et  omnihus  vitiis  fractum  diccndi  genus  revocare  ad  severiora 
iudicia  contcndo.  Caes.  B.  gall.  1,  27.  Sueton.  Aug.  76.  et  99. 
ubi  vid.  Oudend.  Alia  exempla  coUecta  vide  apud  Gronov.  ad 
Liv.  35,  8,  1.  et  apud  Duker.  ad  Flor.  3,  12,  10.  et  apud  Hein- 
dorf.  ad  Horat.  1.  1.  et  Ochsner.  Eclog.  p.  407.  et  in  Clavl 
Sueton.  p.  317. 

Ob  orationis  formani  memorabilia  Iiaec  videntur :  CIc.  in 
Pis.  22,  53.  quos  tu  Macandros ,  dum  omnes  solitudines  perse- 
f^ueris ,  quae  deverticula  jlcxioncsque  quaesisti?  in  Verr.  2,  66, 
161.  dum  cgo  in  Sicilia  sum,  nulla  statua  deiecta  est:  postea- 
quam  disccssi ,  quae  sint  gesta,  cognoscite.  ubi  Ernestius  cor- 
rexit /u/.  Catull.  44,  7.  cxpidi  tussim ,  non  immerenti  quam 
mihi  meus  venter ,  dum  sumptuosas  appeio,  dedit,  coenas. 

Sequitur  impcrfcctum.  Liv.  21,  7,  1.  dum  ea  Romani  parant 
consultantquc,  iam  Saguntum  summa  vi  oppugnabatur.  9,  35,  1. 
Virgil.  Ge.  4,  559.  haec  —  canebam,  Caesar  dum  magnus  ad 
altum  fulminat  Euphraten  bcllo.  Et  plusquamperfectum  Liv. 
21,  29,  L  dum  clcphanti  traiiciuntur ,  intcrim  Hannibal  equites 
quingentos  ad  castra  romana  miserat  speculatum  ,  ubi  ct  quantae 
copiae  essent.  Cic.  in  Verr.  5,  3.5,  91.  hacc  dum  aguntur,  in- 
icrca  Clcomencs  iam  ad  Pelori  litus  pcrvencrat.  Tacit.  Ann.  1, 
54.  Ovid.Met.  5,  535.  cultis  dum  simplex  errat  in  hortis,  puni- 
ccTim  curva  dcccrpscrat  arbore  pomum.  Liv.  23,  11,  7.  \  irg^il. 
Aen.  6,  171.  Ecl.  7,  6.  Et  futurura.  Lucan.  6,164.  vd.  p.  310. 
ad  GronoT.  Diatr.  p.  216.  Plaut.  Men.  1,  3,  31.  iam  nos  hic 
erimus.     Dum  coquitur ,  interim  potabimus. 

Poeticam  ivuQynav  adhibct  Ovid.  Trist.  4,  1,  59.  —  mala, 
quae  toto  patior  iactatus  in  orbe  ,  dum  miser  Euxini  litora  saepe 
peto.  i.  e.  quae  passus  sum,  dum  Tomos  petebam. 

In    obliqua   oratione.    Cic.  Tusc.  1,   42,  101.    ex  Simonide : 

tlic,  hospes ,  Spartac,  nos  te  hic  vidisse  iaccntes,  dum  sanctis 
patriac  legibus  obsequimur.  ubi  adeo  Wolfius  erravit.  Ipsi 
Ciceroni  p.  Mur.  24,  48.  alienum  morem  Lambinus  frustra 
assignabat.  Ovid.  Met.  4,  775.  narrat  —  id  se  solerti  furtim, 
dum  traditur,  astu  supposita  cepisse  manu.  Liv.  2,  57,  3.  dum 
tribuni  consulcsque  ad  se  quisque  omnia  trahunt ,  nihil  relictum 
esse  virium  in  medio.  26,  16,  2.  Tacit.  Ann.  15,  59.  quanto 
laudabilius  pcriturum ,  dum  amplectitur  rcm  publicam,  dum 
auxilia  libertati  invocat.  Hist.  1,  33.  non  cxspectandum ,  ut  — 
capitolium  adeat,  dum  egregius  impcrator  —  ianua  et  limite 


DVM.  -  309 

tcnus  domum  cludit,  ohsidioncni  nimirum  toleraturus.  lustin.  9, 
2,10.  praemissis  legatis  —  qui  nunticnt  Athcae ,  dum  Byzantium 
obsidct,  novisse  se  statuam  Ilerculi.  ubi  vid.  Beneckius.  Seneca 
ile  Ira.  3,  39,  3.  medicum  aiunt,  quum  regis  filiam  curarc  de- 
bcrct,  nec  sine  ferro  ^jossct,  dum  tumcntem  mammam  leniter 
fovet,  scalpcllum  spongia  tectum  induxisse.  Tacit.  Hist.  3,  28. 
vcrsas  illuc  omnium  mentes,  dum  J  iteUius  amicorum  inimico- 
rumque  negligens  fovet  aemulum.  Correxerunt  fovcat.  Quod 
recte  legltur  4,17.  dum  alii  J  esjmsianum,  alii  Vitellium  fovcant, 
patcre  locum  advcrsus  utrumque.  Idque  fit  non  propterea,  quod 
dum  liic  significat  so  lange  als ,  ut  ait  Grotefendus  p.  482.  sed 
quia  caussa  simul  exprimitur  rei  agendae.  Dialog.  32.^  lam 
ex  his  colligi  potest,  quo  pacto  hanc  dictionem  Tacito  pro- 
jiriam  trihuamus ,  an  hoc  argumentum  in  constituendo  auctore 
dialogi  adhibeamus. 

Charisius  2.  p.  201.  bene  distinguit :  dum  etiamsi  aUusprae- 
ponitur  sermo  dcclinationis ,  ad  illum  reformatur ,  ut  Petebas, 
ttt,^  dum  venircs ,  faccrcm :  sic  quoque  recipitsubiitnctiva.  Eadem 
Diomedes  p.  387.  Cic.  p.  Mur.  24,  49.  ut  pertimescerct ,  necon- 
sul  Catilina  fieret,  dum  tu  accusationem  compararcs.  Auctor 
Belli  Hisp.  16.  Sallust.  Cat.  52,  12.  Tamen  potest  etiam 
altera  pars  sententiae  per  se  stare :  veluti  Cic.  de  Orat.  2,  4, 
16.  uon  raale  edidit  Lambinus :  neque  committam,  ut,  dum 
vcrere,  tu  ne  sis  ineptus,  me  esse  iudices.  vulgo  vereare.  0\id. 
Her.  2,  59.  quac  fuit  ante  illam ,  mallem  suprcma  fuisset  nox 
mihi ,  dum  potui  Phyllis  honesta  mori. 

Ridiculura  in  errorera  incidit  I.  H.  Vossius,  qnum  Tibull. 
2,  3,  7.  corrigebat :  agricolaeque  modo  curvum  (^raale  etiam 
scripsit  curvus^  sectarcr  aratrum ,  dum  subigant  steriles  arva 
sercnda  boves .  quasi  subigant  esset  pro  subigerent.  \id.  ad  Stat. 
T.  1.  p.  304. 

S.  Quum  liac  ratione  duae  res  proxime  nexae  et  in 
uno  tempore  coniunctae  esse  dicantur,  hisloi'ici  ita  lo- 
quuntur,  ubi  continua  et  subila  rerum  consequulio  est 
indicanda,  ideoque  saepe  orationi  addunt  vocabula  re- 
pentef  sxibito. 

Liv.  29,  9,  5.  dum  spoliandis  iis  —  tempus  teritur,  repcnte 
milites  —  concurrerunt.  Sueton.  Aug.  99.  ubi  Burmann.  resti- 
tuit  interrogat.  Cic.  ad  Att.  6,  6.  ego,  dum  in  provincia  omni- 
biis  rebus  Jppium  orno ,  subito  sum  factus  accusatoris  cius  socer. 

4.    Sed  hac  praesentis  forma ,    sive  iternm  praesens, 
sive  praeteritum  sequatur ,  saepe  scriptores  itu  utuntur. 


310  DVM. 

nt  condilionem  vel  actiouem  designeat,  ia  quani  perpe- 
tuam  alia  inciderit,  aut  cjuarum  allera  caussam  alteiiiis 
in  se  Jidbeat.  Quo  sensu  Germani  sulxstantiva  nsurpant, 
Graeci  participia.  Latini  aulera  circumscriptionem 
adhibent,  ut  bene  observavit  Garaton.  ad  Cic.  p.  Mil. 
19.  £t  quamquam  Bauerus  in  Indice  Taciteo  non  accu- 
j-ate  vim  particiilae  exj^licuit  verbis  cjuia  et  nani:  tamen, 
qiiinn  caussae  siguificatio  terapori  adliaereret ,  non  me- 
ruit  notam  ab  Heinricliio  inustara. 

Terent.  Heaut.  3,  1,  82.  somnum  hercle  ego  hac  nocte  oculis 
non  vidi  meis,  dum  id  quacro.  i.  e.  iu  quaejitione,  iinterm 
yachdenJcen.  Andr.  5,  1,  3.  Seneca  de  Ira  3,  39,  1.  ncc  ocu- 
los  tumcntes  tentabimus,  —  nec  cetcra  vitia,  dum  fervent. 
Verba  Lucrctii  supra  p.  303.  allata  recte  vertit  Kncbeliu!' : 
sckcun  sie  deii  echwieri-^en  Pfad  und  vcrlieren  dariibcr  J.en 
wahren. 

Cic.  p.  jlil.  19,  50.  sustinuisset  hoc  crimen  primum  ipse  illc 
latronum  occv.Uator  et  reccptator  locus,  dum  neque  muta  solitudo 
indica^set ,  ncque  caeca  nox  ostcndisset  Milonem.  „Huc  retule- 
rira  locura  ^irgilianum  Aen.  6,  585.  vidi  et  crudelis  dantem 
Salmonea  poenas  ,  dum  jlammas  lovis  ct  sonitus  imitatur  Olympi. 
Ilevnius  espiicat :  q.iod  iniitatus  erat.  Sed  dum  conditioncin 
Salraonis,  i*tamque  siraulationem  homini»  indicat,  quae  poenid 
crudelibu»  erat  interrupta  atque  finita."  a.  iacob.  Tacit.  An. 
1,  23.  ipsae  in  se  legiones  octava  et  quintadecima  ferrum  para- 
bant,  dum  ccnturionem  cognomcnto  Sirpicum  illa  morti  dcposcit, 
quintadccumani  tuentur.  Ovid.  Fast.  1,  713.  2,  723.  3,  714. 
Lucan.  6,  164.  vcniet ,  qui  vindicet  arces ,  dum  morimur.  i.  e. 
post  raortem  nostram. 

5.  Historici  et  alii  scriptores  non  raro  componunt 
cum  lioc  lempcris  indicio  sententiam,  quae  caussam  vel 
condilionem  exprimit  per  qunm  et  quia.  Ita  ab  utraque 
ratione  et  temporis  et  caussae  res  designatur. 

Seneca  de  Ira  3,  39.  3.  vd.  p.  309.  .Martial.  1,  4,  7.  Alius, 
§ed  similis  tamen  generis  haec  sunt  Tacit.  Ann.  12,  68.  vota 
pro  incolumitate  principis  consules  et  sacerdotes  nuncupabant, 
quum  iam  exanimis  vcstibus  ct  fumentis  obtcgeretur ,  dum  res 
ftrmando  \eronis  impcrio  componuntur.  Sed  in  Bello  hispan.  1. 
ob  liiinc  ipsam  caussam  praestat  scriptura  detinctur. 

Liv.  26,  16,  2.  dum  inter  ceteros  ad  palum  deligatur,  quia 
parum  inter  strepitum  exaudiri  possent ,  quae  vociferabalur, 
silcntium  fieri  Flaccum  iussisse  (quidam  tradunt).  Ita  Frobeu. 
edit.  pro  quum. 


DVM.  311 

6.  Alia  recentioribus  maximc  iisitata  forma  cst, 
cnius  sententia,  per  dnm  expressa,  in  se  recipit  partici- 
pium  :  de  qua  re  egit  Oudendorp.  ad  ApuJei.  Met.  3. 
p.  220. 

Apulei.  Met.  3.  p,  140,  5.  Elm.  ac  dum,  salutis  inopia  cuncta 
corporis  mci  considerans ,  non  avem  me ,  sed  asinum  video ,  — 
tacitus  cxpostulabam.  9.  p.  232,  1.  at  dum  fodicns ,  dum  irri- 
gans ,   ceteroque  incurvus  laborc  deservit ,  cgo  eto. 

7.  Coniunctio  saepe  non  ali  initio ,  sed  post  aliquot 
verba  locum  suum  occupat.  Vid.  Cortius  ad  Lucan.  2, 
648.  3,702. 

8.  In  his  oranibus  temporis  ratio  pura  est,  ideoque 
indicativo  expriraenda.  Quam  quuni  bene  cognilani 
haberet,  Gronovius  ad  Liv.  2,  47,  5.  et  ad  35,  8,  1.  con- 
iuncfivura  ita  cura  particula  du?7i  coniunctum  ad  soloe- 
cismos  referebat.  Quo  decrelo  serael  comprobalo  facluui 
est,  utcritici,  sicubi  (///m  cum  coniunctivo  occurreret, 
permullos  scriptorura  locos  corrigerent,  idque  eo  magis 
sibi  concessum  putarent,  quo  frequentius  librarios  aut 
quiim  in  dum  mulasse,  aut  coniunctivum  imperfecti  pro 
indicativo  praesenlis  supposuisse,  vel  ex  Drakenborchii 
annotatione  ad  Liv.  1,40, 7.  cognovissent.  Vnus  Ouden- 
dorpius  intellexit  nimiara  huius  consilii  teraeritatera  et 
post  eum  Huschkius:  ille  praecipiens,  dum  ubi  esset  id 
quod  (juamdiu ,  etiam  cum  coniunctivo  copulari,  hic 
ad  usum  poetarum  provocans:  neulcr  tamen  rei  caussam 
explanavil.  Haec  vero  ita  se  habet.  Postquam  romana 
lingua  legibus  alhgata  erat,  antiquioris  aevi  scriptores 
in  hac  dictione  temporalem  rationera  accurate  expri- 
jnere  solebant,  nec  possunt  ea,  quae  hbrarii  ex  suo  raore 
postea  in  multis  locis  supposuerunt ,  ipsis  illis  imputari. 
Tamen  vitae  comraunis  consuetudo  non  oblemperabat 
gramrailicae  legi ,  sed  dum  temporale  etiara  cum  con- 
lunclivo  componebat.  Quare  Servius  ad  Virg.  Aen.  1, 
697.  sane  sciendum,  inquit,  mulu  errore  quum  et 
dum  a  Romanis  esse  confusa.  Hunc  vero  vulgarem 
iisura  non  aspernabantur  poetae  vel  optimi,  sed  in  suuui 
comraodura  vertebant.  Postea  corrupla  eloquutioue, 
eliara  oralores  negligenter  in  hac  re  versati  suiit,  nec 
licebit  id  ,  quod  in  antirpiioribus  vitiosunj  videtur,  apud 
recentiores  correctione  aboleri.  Triplex  igiiur  constat 
genus  exemplorum.     Primura  est  sentcutiarum,  iu  qui- 


312  DVM. 

bus  intelligitur  tempus  conditionatura,  sive  termini  con- 
ditione  constitutum,  auL  conditionem  addens:  de  quo 
paiillo  post  dicam.  Alterum  sibi  vindicat  poetaruni 
licentia.  Tertium  pertinet  ad  serioris  temporis  scripto- 
res  ita ,  ut  vel  ex  hoc  argumento  de.  aetate  ac  studio 
eorum  certius  iudicium  proferri  possit. 

GronoTium  sequuti  sunt  multi :  Cortius  ad  Sallust.  lug.  22, 1. 
et  101,  5.  Burmann.  ad  PLaedr.  3, 10, 13.  Arntzen.  ad  Caton. 
Dist.  p.  153.  I.  H.  Vossius  ad  Tibull.  2,  3,  21.  Oudendorpias 
suara  sententiam  exposuit  ad  Sueton.  Aug.  94.  Crevierius 
autem  ad  Liv.  35, 8, 1.  soloecisrai  notac  hanc  dictionem  eximere 
gtuduit,  ipsius  Gronovii  auctoritate  usus,  qui  quidem  prae- 
ccpti  sui  immeraor  35,  36,  7.  coniecerat  legendum  esse :  libcr- 
tatcm  dum  restitui  videretur.  Idem  accidit  Clerico  in  Liv.  6, 
27,  10. 

Multi  decepti  snnt  in  ils  locis ,  quorum  structura  obliqna 
est ,  veluti  Cic.  ad  Att.  5,  17.  dum  in  acstivis  nos  essemus,  illum 
pueris  locum  cssc  bellissimiim  duximus.  Sueton.  Ner.  35.  Riifium 
Crispinum  —  merg-endum  mari,  dum  piscaretur ,  scrvis  ipsius 
demandavit.  uLi  Oudend.  corrigit  quum.  Sallust.  Cat.  7,  6. 
«ic  se  quisque  hostem  ferire ,  murum  adscendere,  conspici,  dum 
tale  facinus  faceret ,  properabat.  Sueton.  Aug.  94.  Cic.  de 
Orat.  1,  41, 187.  hoc  video,  dum  brcvitcr  volucrim  dicere,  dictum 
a  me  esse  paullo  obscurius.  p.  Planc.  40,  95.  p.  Mur.  24,  48. 

Omltto  locos  antiquiorum  scriptorum,  in  quibus  meliores 
libri  integram  scripturara  praescntis ,  aut  particalae  quum 
nunc  suppeditant.  In  aliis  coniectura  falli  non  possuraus.  Sic 
apud  Quinctil.  Declara  17, 1.  dttm  me  ab  utroque  animi  gencrc, 
scmpcr  quod  impulit,  abducat,  et  in  pcrtiitaciam  desperaiioncmque 
neiitram  mihi  licet  perferre  paticntiam.  vocaLuIum  licet,  quod 
in  omnibus  libris  legitur,  viam  raonstrat  ad  eraendandum  voc. 
abducat.  Nara  nerao  cum  Scheffero  in  Misc.  Obscrv.  T.  8. 
p.  454.  interpretabitur  dummodo.  In  Livii  21,  43,  1.  dum  sic 
uliquot  spectatis  paribus  affcctos  dimisisset ,  concione  inde  ad- 
vocata  ita  apud  cos  loquutus  fcrttir.  Grouoviiis  necessarium 
vidit  esse  quum :  quod  1,  40,  7.  aliqui  certe  codices  substi- 
tuunt. 

Poetarum  haec  sunt :  Ovid.  ex  Pont.  3,  3,  2.  ades ,  dum  tibi, 
quae  vidi,  refcram.  ubi  sensus  non  potest  esse :  non  longiud 
quam ,  tam  diu  quam.  TibuII.  2,  3,  21.  (19.)  o  quotics  ausae, 
caneret  dum  vallc  siib  alta,  rumpere  mugitu  carmina  docta 
boves.    ubi  critici  scripserunt  quum.     Virgil.   Georg.  4,  457. 


DVM.  31S 

illa  quidem,  tlum  te  fugeret  -per  flumina  praeceps,  hnmanem 
ante  pedes  hydrum  —  non  vi(Vt  in  herba.  Martial.  1,  22, 1.  dum 
peterct  regcm  deccpta  satcUite  dcxtra ,  iniecit  sacris  se  pcritura 
focis.  conf.  Spect.  29,  1.  Claudiai:.  Gigantoni.  102.  ad  dcpeU 
lendos  iaculum  dum  quaererct  hostcs,  germani  rigidum  niisit 
pro  rupe  cadaver.  Pliaedrus  4.  (5.)  prol.  15.  hunc  obtrcctarc 
si  volet  malignitas ,  imitari  dum  non  possit,  obtrectet  licct.3,W, 
13.     quamquani  utroque  loco  correxerunt  quum, 

Critici  quidam,  etiam  doctissimi  in  hac  coniunctivi  ex- 
plicatione  ita  versati  sunt,  ut  ex  praeceptis  iis  grammaticis, 
quibus  coniunctivi  vis  potentialis  declaratur,  speciosum  argu- 
mcntum  repetere,  quara  diversa  dicendi  genera  agnoscerc 
mallent.  Ita  Bremius  ad  Cornel.  Tim.  1,  4.  nam  dum  rcs  con- 
ficcretur ,  procul  in  praesidio  fuit,  ne  quis  satelles  posset  suc- 
currere.  Hic  ille  putat  narrari  rem  non  vere  factam  ,  sed  quae 
ox  sententia  Tiraoleontis  fieri  potuijiset  aut  debuisset :  ivdhrcnd 
dafs  die  Sache  vollzogen  werdcn  solltc.  Quis  vero  ita  loquitur 
de  eo ,  qui,  dum  aliqua  res  conficitur,  custodiam  agat?  Alia 
cst  ratio  Milt.  3,  1.  eius  pontis,  dum  ipse  abesset,  custodes  rcli- 
quit.  in  quibus  tcrminus  et  finis  ponitur.  Alia  etlara  in  Bell. 
liispan.  16.  wt,  duvi  nostri  in  praeda  detincrentur ,  illi  —  se 
recipcrent.  Quare  aut  ille,  qui  Vitas  scripsit,  recentiorem  con- 
Buetudinem  adscivit,  aut  falsa  est  scriptura.  Giintherus  cor- 
rexit  quum :  equidem  illud  probaverim.  Nam  qui  cum  Heu- 
singero  existiment,  dum  significare  nsque  dum ,  doncc ,  bis ,  ne- 
cesse  erit,  iraperfectum  pro  plusquaraperfecto  accipiant.  Idem 
dicendum  est  de  Frontin.  Strat.  1,  5,  2.  dumquc  ignibus  sub- 
moverentur  hostes,  ipse  fluvium  superavit.  Correxerunt  sub- 
moventur, 

Aurel.  Vict.  Vir.  iliust.  35,  10.  tum  in  Graeciam  regressuSf 
dum  Argos  oppugnaret ,  ictu  tegulae  prostratus  est.  Editores 
fecerunt  oppugnat:  Arntzenius  quum.  Sed  Schol.  ad  Ovidii 
Ibin  303.  Pyrrhus  —  dum  Argos  oppugnaret ,  tegula  pcrcussus 
periit.  De  Caes.  39,  11.  at  Carinus  —  ilico  Murgum  iuxta 
Diocletiano  congressus,  dum  victos  avide  premeret ,  suorum  ictu 
interiit.  Epitom.  6,  4.  41,  2.  Ilygin.  Fab.  12.  is  quum  annua 
faceret  ]\eptuno  lason  —  cupidus  sacra  faciendi,  dum  flumen 
Euhemum  transiret,  calciamcntum  reliquit.  Scribon.  Larg. 
Praef.  p.  1.  animadvertimus  itaque  saepe  intcr  deliberationcs 
contentioncsque  medicorum  auctoritaie  praecellentium ,  dnmquac- 
rcretur ,  quiilnam  faciendum  aut  qua  ratione  succurrcndum  esset 
acgro  etc.  Vid.  Wopkens.  in  Observ.  Misc.  nov.  T.  2.  p.  67. 
et  62.     Verum   etiam  in    his  difficilis   videtur    esse    quaestio. 


314  DVM. 

Nam  in  Aurelio  inTenluntiir  loci,  in  quibu8  librarii  quidam  de 
suo  more  dum  scripserunt  pro  quum.  vid.  7,  19.  8,  4. 

Hirt.  de  B.  Afric.  Gl.  iamque  Caesar  dum  exerciium  reduccrc 
intra  mvnitiones  suas  coepisset ,  subito  universus  equitatus  ulterior 
jSiimidarum  Gaetulorumque  sine  frenis  ad  deitram  partcm  se 
movere  —  coepit.  Srribcndiim  cst  ex  Oudendorpii  &ententia 
quum.  Itemque  c.  88.  qui  dum  anima  nondum  cxspirata  con- 
cidisset ,  —  ipse  suis  manibus  vulnus  crudelissime  divellit.  Et 
c.  25.  dum  hacc  ita  fierent  etc.  Bell.  Hispan.  23.  hic  dum  in 
opere  nosiri  distenli  essent ,  complvres  ex  superiore  loco  ad- 
versariorum  decucurrerunt.  Adde  c.  1.  ubi  tainen  e  plurimis 
codd.    rcstituerunt  detinetur  pro  detineretur.    vid.  p.  310. 

Hanc  rem  considerent,  qui  de  aetate  Phaedri  et  Dionysii 
Catonis  acturi  siint.  Cf.  loros  antea  p.  313.  nominatos  etCaton. 
Dist.  2,  3.  ubi  iaiududum  correxerunt  mcluis. 

9.  Saepe  ia  altera  enuntialionis  parte  adduntur 
vocabula  inlerea  ,  iani,  interea  iam.  Livius ,  Hirtius 
et  alii  etiam  interini  dixerunt,  Cicero  non  ilem. 

Terent.  Eun.  3,  5,  44.  dum  haec  mccum  rcputo ,  acccrsitur 
lavatum  interca  virgo.  2,  2,  24.  Cic.  p.  Quint.  fi,  28.  hacc  duni 
Ilomae  geruntur ,  Quintius  interea  —  de  saltu  agroque  communi 
a  servis  communibus  vi  detrudiiur. 

Terent.  Eun.  2,  2,  24.  dum  haec  loquimur ,  interea  loci  ad 
macellum  ubi  advenimus  etc. 

Cic.  p.  Rosc.  Am.  32,  91.  dum  is  in  aliis  rebus  erat  occupatus, 
qui  summam  rcrum  administrabat ,  erant  inicrca,  qui  suis  vul- 
ncribus  mederentur.  in  ^  err.  5,  35,  91.  hacc  dum  aguntur, 
inicrea  Clcomcnes  iam  ad  Elori  litus  pervenerat.  Liv.  21,  7,  1. 
fium  ea  Romani  parant  consultantque ,  iam  Saguntum  summa 
vi  oppugnabatur. 

Plaut.  Trin.  1,1.8.  dum  illi  aegrotant,  interimmores  mali  — 
succreverunt  ubcrrime.  3,  3,  28.  3Ien.  1,  3,  31.  LLv.  21,  47,  7. 
dum  Ilannibal  —  traiicit  gravius  pcditum  agmen,  intcrim 
Mago  cquitcsquc  —  Placentiam  ad  hostes  contcndunt.  21,  29,  1. 
3,  23,  1.  5,  47,  1.  6,  28,  5.  30,  5.  Hirt.  B.  afr.  51.  dum  haec 
opera  — ficbant  a  lcgionibus,  interim  pars  acie  ante  opus  in- 
structa  sub  hoste  stabat.     Tacit.  Ann.  1.  4(). 

II.  1.  Hoc  temporis  spatium  duabus  rebus  comraune 
certara  mensurara  habere  et  ad  aliquera  terrainura  pro- 
duci  polest.  Tura  voc.  duni  ipsum  hunc  termiuura 
siguificat,  tamdui  qiiujn,  nsque  eo,  so  lange  als.  Atque 
ita  ambitus  alicuius  rei  definitur  per  terapus  alterius  rei. 


DVM.  315 

Vbi  siraplex  rafio  temporis  tcncliir,  indicativo  expri- 
mitur.  Tempora,  qiiibus  illa  aequalilas  conveiiial, 
omnia  sunt.  Et  quocl  anlea  exposuimus  de  prae.senti 
in  narratioue  praeferitae  rei  ponendo,  interdum  eliam 
usurpatur  cum  sigaificatione  continuitatis :  ut  Liv.  27, 
42,  13. 

Cic,  ad  Att.  !),  10,  ut  aegroto  dum  anima  est,  sjies  esse  dici- 
tiir ,  sic  etc,  de  Senect,  23,  85,  nec  mihi  hunc  errorem ,  quo 
delcctor,  dum  vivo ,  extorqueri  volo.  Acad,  2,  17,  52,  at  enim 
dum  vidcntur ,  eadem  est  in  somniis  spccies  ct  eorum ,  qnnc 
vigilantes  vidcmus.  uLi  Goerenzius  nescio  quomodo  intelligit 
dum  pro  donec  positum,  Recte  critici  restituerunt  et.  Petron. 
34,  ergo  vivamus,  dum  licet  esse  bene.  Plaut,  Bacch.  4,  4,  bo. 
mane,  dum  scribit. 

Cic,  de  Fin.  3,  2,  9,  iam  infici  debet  his  artibus  Cpucr),  quas 
si ,  dum  est  tener ,  combiberit,    ad  maiora  venict  ■paratior. 

Terent,  Andr,  1,  2,  17.  d\im  tempiis  ad  eam  rem  tulit,  sivi 
animum  ut  cxplerit  suum.  2,  C,  12,  Cic.  p,  Rosc.  Am,  43, 12f), 
dum  praesidia  ullu  facrunt ,  in  Sullae  praesidiis  fiiit.  Liv.  21, 
13,  3.  neque  dum  vestris  viribus  restitislis,  neque  dum  auxilia 
ab  Romanis  sperastis,  pacis  umquam  apud  voa    mentionem  fcci. 

Cf,    1V0KD\M. 

Cic,  Ciitil.  3,  7,  16,  ille  erat  unus  timendus  ex  his  omnibus, 
sed  tamdiu,  dum  moenibus  urbis  continebatur.  Acad,  1,  3,  11. 
ego  autcm ,  —  duni  rne  ambitio,  dum  honores ,  dum  caussae, 
dum  rei  publicac  non  solum  cura ,  sed  quaedam  etiam  procu- 
ratio  multis  officiis  implicatum  et  constrictum  tenebat,  hacc  in- 
clusa  habebam.  p,  Mar.  12, 2{>,  Cic,  Tusc.  1,  42,  101,  fuit  haec 
gens  fortis ,  dum  Lycurgi  lcgcs  vigebant. 

Terent,  And,  1,  1,  25,  antea  qui  scire  posses ,  aut  ingenium 
noscere ,  dum  cum  aetas,  metus,  magister  cohibebant. 

Cic.  p,  Rosc,  Ani,  32,  91,  dum  is  in  aliis  rebus  erat  occu- 
patus ,  qui  summam  rcrum  administrabat ,  erant  interea ,  qui 
suis  vulneribus  mederentur. 

Plaut,  Pseud.  1,  3,  103,  quia  edepol  dum  ego  vivos  vivam, 
numquam  eris  frugi  bonae.  Cic.  de  Leg.  1,  1,  2,  dum  latine 
loquentur  littcrae,  quercus  huic  loco  non  deerit ,  quac  Mariuna 
dicatur.  p,  Rosc,  Am.  32,  91.  nam  dum  hominum  gcmis  cnl, 
qui  accusct  eos ,  non  d ecr it :  dum  civitas  erit,  iudicia  ficnl. 
Terent.  Ileaut.  1,  1,  54,  cgo  te  mcum  esse  dici  tiintisper  volo, 
dum,  quod  te  dignumst,  facies.     Virgil.  Aen.  1,  fi07. 


316  DVM. 

Indicfitivus  in  obliqua  oratioiie.  Cic,  p.  Ilosc.  Aiu.  25,  70. 
prudcntlssima  civitas  Alhcnicnsium ,  dum  ca  rcrum  potita  cst, 
fuissc  traditur. 

Liv.  27,  42,  12.  consul,  nbi  silcntium  in  castris ,  —  infcrri 
signa  iussit :  tantumquc  ibi  moratiis ,  dum  militcs  ad  inaedam 
discurrunt ,  Teceptui  deindc  cecinit.  Sallust.  Cat.  36,  1.  lug. 
53,  3. 

2.  Non  raro  adiiciuntur  plena  in  oralione  voeabula 
iam  diii ,  tantum,  tantummodo ,  tantisper,  usque,  saepe 
aliis  vorhis  interposilis.  In  narrandis  rebus  exposilio 
per  partes  ita  progreditur,  ut  oratio  ad  posterioi"a  per- 
gat  verbis  positis,  quae  consequulionem  significant: 
jjostea ,  deinde,  mox,  /lunc. 

Cic.  in  Verr.  4,  3,  6.  C  Claudius  —  usus  est  hoc  Ciipidine 
tam  diu,  dum  forum  diis  iinmortalibus  popidoque  romano  habuit 
ornatum.  de  Seiiect.  12,  41.  ad  Fam.  9,  12,  1.  Tusc.  5,  33, 
!>6.  ubi  librarii  quidani  pro  dum  dederunt  quam.  Et  Erncstius 
tamquaiu  nusquam  idem  legisset,  ad  Cic.  ad  Att.  9,  6.  scd  tam 
diu,  dum  lego.  annotavit :  „tam  diu  raibi  de  glossa  suspectum 
seniper  fuit;  nam  id  est  in  dum."  Hic  illud  prorsus  necessa- 
rium  erat.  At  ipse  alia  et  meliora  docuerat  ad  Verr.  4,  3,  6. 
cf.  Scbelleri  Observ.  p.  188.  et  240.  Gernhard.  ad  Cic.  de  Sen. 
12,  41.  Ochsner.  Eclog.  p.  269.  Sallust.  lug.  53,  3.  Numidac 
tantummodo  rcmorati,  dum  in  elephantis  auxilium  putant.  Tercnt. 
Ad.  1,  1,  44.  malo  coadus  qui  suum  ofjicium  facit,  dum  id  re  • 
scitum  iri  credit,  tantispcr  cavet.  Heaut.  1,  1,34.  Plaut.  Truc. 
prol.  11.    Most.  3,  1,  153. 

Cic.  Verr.  1,  5,  12.  fatcatur  id,  quod  negari  non  potcst ,  se 
privatum  homincm  praedonum  duccsvivos  ct  incolumes  domi  siiae, 
posteaquam  Romam  rcdicrit ,  usquc  dum  pcr  me  licuerit,  tcnuisse. 

Cic.  p.  Mur.  12,  26.  quae  dum  erant  occulta,  necessario  ab 
iis ,  qui  ca  tenebant ,  pctebantur:  postea  vero  pervulgata  —  in- 
anissima  prudentiae  reperta  sunt.  Liv.  27,  42,  12.  vid.  supra. 
Cic.  ad  Att.  9,  6.  eas  (epistolas)  quum  lcgo,  minus  mihi  turpis 
vidcor ,  sedtamdiu,  dum  lego :  deinde  cmcrgit  rursum  dolor. 
Horat.  Epist.  2,  1,  190.  dum  —  mox. 

Cic.  ad  Att.  12,  18.  nam  dum  illiid  tractabam ,  —  quasifove- 
ham  dolores  raeos :  nunc  omnia  respuo.     Terent.  Audr.  1, 2, 17. 

3.  In  aequali  longinquitate  duarum  actionum  com- 
paranda  poetae  dicunt  dum  —  dum  pro  iamdiu —  dum. 
Quod  Muretus  Var.  Lect.  16,  10.  suspicabatur  dui7i  — 
dum  gemiuatum  poni,  ut  Graecorum  ot6  nev  —  ora  8i, 


DVJVI.  317 

falsnm  erat.  lamdiidum  apud  Sueton.  de  Rhetor.  1. 
restiluerunt:  ttim  utilia  et  necessaria,  tum  perniciosa 
et  supervacanea  ostenclere. 

Catull.  02,  45.  sic  virgo  dum  intacta  manet ,  dum  cara 
suis.  et  iterum  y.  56.  sic  virgo ,  dum  intacta  manet ,  dum  in~ 
culta  senescit.  de  quo  loco  Quinctil.  9,  3,  16.  quum  prius  dum 
signijicat ,  quo  ad ,    sequens  usque  eo. 

Nec  dubito ,  quin  in  Plaut.  Truc.  2,  1,  23.  scribcndum  sit : 
dum  habcat ,  dum  amet:  ubi  nihil  habeat ,  alium  quaestum 
quaerat.     Vulf^o  legitur  diim  habeat ,  tum  amet. 

Ab  his  di^ersa  snnt,  in  qnibns  dum  per  anaphoram  iteratur, 
veluti  Liv.  22,  60,  15.  desiderate  dum  jiatria  est,  dum  cives 
eius  csiis.  ubi  vid.  Drakenb.  et  ad  3,  10,  13.  et  ad  5,  35,  4. 

4.  Additur  a  comicis  quidem,  quando  in  teraporis 
perpetuitale  necessitas  quaedam  conditionis  apparet: 
quasi  dicatur,  per  totum  hoc  tempus,  cei"te  per  hoc 
tempus. 

Plaat.  As.  5,  2,  19.  ego  istuc  scio ,  ita  fore  illi,  dum  quidem 
cum  illo  nupta  eris.  Merc.  2,  3,  53.  perpetuo  recte ,  dum  quidem 
illic  fui.  Bacch.  2,  2,  47.  non  metuo,  nec  cuiquam  supplicn, 
dum  quidcm  hoc  valebit  pectus  perfidia  meum.  As.  2,  4,  57. 
P».  1,5,92.  numquam,  edepol  quoiquam  supplicabo,  dum  quidcm 
tu  vives. 

5.  la  his  temporis  ratio  simplex  est.  Sed  possunt 
duae  res  aequales  ita  conferri ,  ut  simul  nexus  appareat 
inlerior,  quo  altera  res  aut  condilionem  adiiciat  alleri, 
aut  caussam  rei  actae  in  tempore  designet.  Vnde  saepe 
fit,  ut  duj7i  indicet  rem  non  diutius  permanere  aut  noa 
longius  promoveri.  Hac  vero  significatione  ea  ratio 
constituitur,  quae  in  consequutivis  fine  et  consilio  con- 
structionem  verborura  moderatur.  Atque  haec  con- 
iunctivum  sibi  vindicant,  in  quo  exphcando  viri  doctis- 
simi  adhuc  non  consentiunt. 

I.  H.  Vossius  ,  Gronovium  sequutus ,  et  cum  eo  alii  goloecum 
esse  censuerunt  omnemhunc  coniunctivi  usum,  atque  subtilitati 
improbabili  indulgere  maluerunt  quam  agnoscere  duplicem 
vim  diversam. 

Liv.  21,  8,  1.  obsidio  deinde  pcr  paucos  dies  magis  quam  op- 
pugnatio  fuit ,  dum  vulnus  ducis  curaretur.  quoriun  sensum 
Vossius  quum  reddit :  Hannibal  hielt  cinige  Tagc  inne  mit  der 
Bestiirmung,  bis  seine  Wunde  zum  Heilen  gebracht  wiirde. 
duplici  eirore  fallitur.    Tempus  significatur ,  sed  simul  in  eo 


318  DVM. 

indicatiir  cansssa  et  conditio.  Gei-mani  iit  camdem  vim  ex- 
priniant,  ntiintiir  particnlis  niir  et  cbeii.  Quiire  reddi  possunt 
illa  verba:  so  langc  ebfu  die  Ilellung  der  M'unde  dciuerte.  24, 
40,  10.  die  insequenti  quicverc  ,  dum  praefcctus  iuventutem  Apol- 
loniatium  armaque  ct  urbis  vircs  inspiccret.  Atqne  hoc  argu- 
niento  defenderim  codicuni  scriptui-ara  apud  Cic.  de  Nat.  d.  2, 
59,  147.  de  qno  dum  disputcm ,  tuam  mihi  dari  vclim ,  Cotta, 
eloquentiam.  nisi  quis  aliorura  librorum  scriptnram  praetnle- 
rit:  disputarem  —  vellem.  rid.  not.  ad  Wopkens.  Lectiou. 
p.  2fi!).  Sueton.  Aug.  78.  sic  quoque  sacpe  indio-ens  somni,  et 
dum  per  vicos  deportaretur ,  et  deposita  lectica ,  inter  alic/uaa 
moras  condormiebat.  i.  e.  quando  indigens  crat  somni,  et  taii- 
tiim  per  id  tempus ,  quo  per  vicos  deportabatnr  :  jiiir  so  lanfcc, 
so  lawre  eben.  Teraporis  terrainns  in  se  liabebat  conditioueni. 
Quare  qnae  c.  94.  in  obliqua  oratione  dicta  sunt :  lego,  Atiam  — 
dum  cetcrae  matronae  dormirent ,  obdormisse.  si  recta  oratione 
exprimcnda  essent,  etiaiu  coniunctivum  retinere  oporteret  ad 
eura  seusura  exliibendum,  qui  plurimos  interpretes  fugit.  Est 
enim :  obdormivisse  tantum  in  id  tempns,  qno  ceterae  matro 
nae  dorniirent,  non  lonjjius.  Conf.  Calig.  38.  Cassius  ad  Cic. 
Kpist.  12,  13,  3. 

Yal.  Flacc.  1,  425.  vectorcm  pavidae  Castor  clum  quaereret 
Jlelles,  passus  amyclaea  pinguescere  Cijllaron  herba.  Hic  tcm- 
pus  quaerendi  simul  in  se  habct  canssara,  quapropter  Castor 
equo  siio  otium  concessit.  1'baedr.  1,  4,  2.  canis  per  Jlumen 
carnem  diim  ferret  natans,  hjuipharum  in  specido  vidit  simit- 
lacrum  suum.  Quae  dubito  utrura  huc  pertinean;,  an  ad  se- 
quioris  aetatis  usnm  illum  referenda  sint,  de  qno  dixi  p.  312. 
Ad  id  attendere  debebiint  defensores  antiqui  norainis  poetae. 

Propert.  2,  15,  (12,)  40.  tu  modo,  dum  licet,  hunc  fructum  ne 
desere  vitae.  Ita  dederunt  Calphurnius  aiiique  inserta  Toce 
Jiunc.  Cod.  Groning.  dum  liceat.  quod  a  Broukhusio  proba- 
tnra ,  e  veteribus  nerao  dixisse  videtnr ,  nec  Iioc  loco  potest 
cum  reliqnis  verbis  conciliari.  Dnm  lucet,  qnod  nunc  novos 
hahet  defcnsores,  etiam  abhorrere  videtur  ah  antiquo  usu.  Pro 
illo  liccat  cave  ne  argumentnm  quaeras  in  Terent.  rii.  5,  8, 
(9)  41.  habet  haec  ei ,  quod ,  ditm  vivat ,  usque  ad  aurcm  ob- 
tranniat.  vel  in  Plant.  Bacch.  5,  2,  7t).  non  tibi  venit  in  men- 
tem ,  amabo,  si,  dum  vivas,  tibi  bene  facias.  Haec  enira  ad 
regulara  Diomedis  (vid.  p.  309.)  forraata  sunt.  Taraen  dubito  : 
nam  Plin.  Hist.  n.  2,  79,  81.  quae  si  vera  sunt ,  quantum  a  deo 
tandem  videri  possunt  talcs  distare ,  dum  vivant. 

6.  Hoc  modo  quum  cousilium   siguificatur,    saepe 


DVM.  319 

vocula  dnm  coniungit  sententiara  finalem ,  ul  idem  fere 
expiiraal  quod  vt.  Sic  Graeci  eag  ponunt  pro  6g. 
PnscianiJs  18.  p.  1172.  verbis  Virgilii :  jmilla  cjnoqve  et 
bello  passns ,  dnm  conderet  nrbem,  confirmat  signi- 
licalionem  vocaljuli  dmn  pro  oncog  vel  Xva  posili.  In 
j^oetis  si  quando  lcctionis  varielas  ulrumque  modum 
suppeditat,  animadvertere  crilicum  oportet ,  quo  modo 
poetae  id ,  quod  cogitatione  arctiiis  necti  potest, 
imaginibus  disjjonunt. 

Qulnctil.  4,1,46,  nam  sc  quoque  moveri  interim  Jlnget,  —  dum 
aditum  sibi  ad  aures  faciat,  et  auctoritatem  induat  vcra  sen- 
tientis.  Qiii  scrrpseriint  dum  facit —  induit,  iion  inale  quidem 
fecerunt,  neque  necessitatem ,  quam  mcmorat  Geriiliardiis ,  iu 
Terbis  dum  faciat  inesse  video,  neque  v.  dum  pro  dummodo  usus 
est  auctor,    quasi  inlionestuni  esset  fingere  se  moveri. 

Lucan.  1 ,  205.  sicut  squalentihus  arvis  aestiferae  Libye<i 
viso  leo  comminiis  Jioste  snbsedit  dubius ,  totam  dum  colliirit 
iram.  IVon  est  praeferenda  altera  scriptura  colligat,  quae 
partes  scntentiae  coniungit  logico  vinculo. 

III.  1.  Tertium  significalionis  genus  exsislit,  quum 
terminus,  ad  quem  aliquid  produci  dicitur,  finem  iii 
se  habet ,  aut  id  indicat,  quo  quis  de  consilio  tentet. 
Tum  inteliigitur  nscjne  dnjji.,  so  lange  bls  dajs.  Sic 
proprie  ponitur  f/?/m  post  verba  exspectaudi ,  manendi, 
rctinendi.  In  eiusmodi  sententia  ob  finis  et  consilii  ra- 
tionem  coniunctivi  locus  est:  sed  Lalini  saepe  etiam 
indicativum  posuerunt ,  temporis  modum  unice  tenen- 
ies.  De  qua  re  vid.  Burmann.  ad  Claudian.  in  Eulrop. 
1,  316.  qui  ad  Ovid.  Fasl.  4,  755.  cum  Heinsio  solum 
coniunctivum  admittere  voluerat,  et  Cortius  ad  Lucan. 
1,  221.  et  Arntzen.  ad  Caton.  Dist.  p.  154.  et  Schelleri 
Observ.  p.  15.  172.  179.  Nimirum  nonnisi  perfectum 
et  praesens  et  futurum  ifa  poni  possunt,  quibus  cer- 
tum  quoddam  temporis  punclum  indicatur.  Significa- 
tionem  vero  ulriusque  modi  quamvis  apte  distinguamus 
verbis  so  lange  bis  et  so  lange  bis  dajs  ^  has  formas 
et  in  romana  et  in  germanica  iingua  ubique  commutari 
videbimus.  Et  ne  tum  quidem,  quum  noraen  temporis 
praemittitur ,  et  ab  eo  altera  sententiae  pars  pendere 
videtur,  semper  ponitur  coniunclivus,  veluti  Terent. 
Phorm.  3,  2,  27. 

Cic.  Tusc.  4,  36,  78.  liis  (iratis)  aut  suhtrakendi  sunt  ii,  in 
quos  impetum  facere  conantur,  dum  se  ipsi  colligant  etc.     Ovid. 


820  DVM. 

Fast.  1,  33.  quod  sqtis  est,  utero  matris  dum  prodeat  infans, 
Jioc  anno  statuit  temporis  esse  satis.  Met.  11,  254.  Coluraell. 
2,10,35.  (11,  12.)  cicera  — paullum  aqua  maceratur ,  dum  len- 
tescat.  12,  9,  1.  caules  lactucae  ab  imo  depurgatos  —  in  alveo 
snlire  oportet,  diemque  unum  et  noctcm  sinere,  dum  muriam 
rcmittant. 

Cic.  ad  Att.  4,  16.  comitia  dilata  ex  senatus  consuUo ,  dum 
lex  rfc  tacito  iudicio  ferrctur.  Caes.  B.  gall.  1,  7.  ut  spatium 
intercedere  possct ,  dum  milites ,  quos  imperaverat ,  convenirent, 
lezatis  respondit  etc.  Ovid.  Met.  3,  364.  illa  dcam  longo  pru- 
dens  sermone  tenebat,  dumfugerent  jSymphae.  Florus  3,  11,7. 
tum  simulato  transfugae  cuidam  Mazarae  Syro  crcditur,  dum 
in  mediam  camporum  vasiitatem  eodem  duce  ductus,  exercitus 
■undique  hosti  exponeretur.  Pliacdr.  1,  19,  6.  tcmpus  cxorans 
orcve,   dum  Jirmiores  possetcatulos  duccrc. 

Caes.  B.  cit.  1,  87.  Caesar  ex  eo  tempore ,  dum  ad  flum.en 
Tarum  veniatur,  se  frumentum  daturum  polUcetur.  i.  e.  ex  eo 
teiupore  usque  ad  illud,  quo  ad  Varum  Teniatur. 

Cic.  ad  Att.  7,  1.  exspecta,  amabo  te,  dum  Atticum  con- 
veniam.  Lael.  13,  44.  Liv.  3,  11,  13.  exspectate,  dum  consul 
aut  dictator  fiat ,  quem  privatum  viribus  et  audacia  regnantem 
videtis.  Lucan.  5,  303.  nee,  dum  desaeviat  ira ,  exspectct. 
Tacit.  Dial.  19,  7.  qui  —  nec  accipiunt  tempora ,  sed  constituunt, 
nec  exspcctandum  habcnt  oraio''cm ,  dum  iUi  Ubeat  de  ipso  ncgotio 
dicere.  Liv.  4,  21,  10.  J  irginius  duin  coUcgam  consuleret  mora- 
ius,  —  nocte  dictatorem  dixit.  22,  38,  1.  Caes.  B.  gall.  8,  28. 
Terent.  Eun.  3,  3,  28.  at  tu  apud  nos  mane,  dum  redeat  ipsa. 
Heaut.3,  2,32.  quid  exspectat ,  Syre?  an  dum  hinc  denuo  abeat? 
Permagnum  exemplorum  numerum  coUegit  Hadrian.  de  Serm. 
lat.  p.  135.  (42.). 

Noraina  temporis  praemissa  obserTa  in  locis  Livii ,  Phaedri 
modo  expositis.  Cic.  Tusc.  4,  36,  78.  diffcrant  in  tempus  aUud, 
dum  defervescat  ira.  Liv.  30,  16,  14. 

Cic.  in  Verr.  act.  1.  6,  16.  ea  mansit  in  conditione  atque  pacto 
vsquc  ad  eumfinem,  dum  iudices  reiecti  sunt.  Sed  de  Xat.  d. 
2,  51,  129.  quid  dicam,  quantus  amor  bcstiarum  sit  in  educandis 
custodiendisque  iis,  quae  procreavcrunt,  usque  ud  cum  finem,  dum 
possint  sc  ipsa  dcfcndere? 

Tercnt.  Eun.  1, 2, 126.  conccdam  hinc  intro  ,  atquc  eispectabo, 
dum  venit.  Heaut.  4,  7,  5.  Phorm.  3,  2,  27.  jiequeo  exorare, 
ut  me  maneat.  —  triduuin  hoc ,  dum  id ,  quod  cst  promissum, 
ab  amicis  argentum  aufcro.  5,  7,  (8,)  89.  retine,  dum  ego  huc 
servos  evoco.     Virgil.  Ecl.  9,23.    Titijrc,  dumrcdco,    brevis  est 


DVM.  321 

via ,  '[tasce  capellas.  Cic.  ad  Att.  10,  3,  cgo  in  Arcano  oppcrior, 
diim  ista  cognosco.  i.  e.  dum  de  istis  rebus  mlhi  scribas.  Ovid. 
ller.  7,  179.  Quare  scripturani  in  aliquibus  codicibus  Horatii 
Epist.  1,  2,  42.  rusticiis  exspcctat,  dum  defluit  amnis.  tantum 
abcst ,  lit  cum  Schmidio  tamquam  ineptam  reiiciamus,  ut 
Cortii  auctoritatem  (ai  Lucan.  1,  121.)  comprobemus.  Etiam 
2,  1,  46.  codd.  quidam  praebent:  demo  unum,  demo  etiam 
vnum,  dum  cadit  elusus  ratione  ruentis  acervi.  Virgil.  Aen. 
4,  51.  caussasque  innecte  morandi,  dum  pclago  desaevit  hiems. 
Scncc.  de  Ira  S,  1,  1.  Terent.  Heaut.  4,  3,  39.  tinus  est  dics, 
diim  argentum  eripio.  Andr.  2, 1, 29.  saltcm  aliquot  dies  profcr, 
dum  projiciscor  aliquo ,  ne  videam.  Cic.  de  Orat.  1,  42,  191. 
atque  interea  tamcn  dum  haec,  quae  dispersa  sunt,  coguntur, 
vcl  passim  licet  carpentem  et  colligcntem  undique  repleri  iusta 
iuris  civilis  scientia.   ubi  Ernestius  necessarium  putat  coganiur. 

Cum  perfecto.  Propert.  1,  3,  43.  interdum  lcvitcr  mecunt 
deserta  qucrebar  exteriio  longas  saepe  in  amorc  moras,  dum  me 
iucundis  lapsam   sopor  impulit  alis. 

Cura  futuro.  Propert.  1, 14, 14.  quae  maneant,  dum  me  fata 
perire  volent.    Sueton.  Tib.  24.   dum  veniam  ad  id  tempus  etc. 

Liv.  27,  42j  13.  tantumque  ihi  moratus ,  diim  rtiilitcs  ad 
praedam  discurriint,  receptui  deinde  cecinit.  Claudian.  in  Eutrop. 
1,  314.  in  duhio  vindex  Bellona  pcpendit,  dum  spado  Tircsias 
cnervatusque  Melampus  rcptat  ab  cxtrcmo  referens  oracula  Nilo. 
Apulei.  Met.  2.  p.  128,  4.  me  nomine  ciere  non  prius  desierunt, 
quam  dum  hebctes  artus  et  memhra  frigida  pigris  conatibus  ad 
vrtis  magicae  nituntur  ohsequia.  ubi  Oudendorp.  gine  caussa 
dubitat. 

In  loco  designando  Porap.  Mela  3,  8,  3.  init  pcnitus  intror^ 
susque  ,  dum  Aegyptum  pene  cl  montem  Arahiae  Casium  attingit. 
tfuamqum  in  aliis  libris  attingat  legi  Oudendorp.  I.  c.  notat. 

Vtrumque  modura  coniungi  passi  sunt  quidam  editores  in 
Cic.  Epist;  9,  2,  9.  latendiim  tahtisper  ihidem,  dum  defervescit 
(vel  effcrvcscit)  haec  gratulatio,  et  simul  dum  audiamus,  quem~ 
admodum  negotium  confcctum  sit.  Si  Ciccro  scripsit  effcrvescat, 
quod  legitur  in  scriptis  libris,  diversus  est  coniunctionis  du- 
plicis  sensus.  Sed  codem  sensu  Lentulus  ad  Cic.  Epist.  12, 
14,  11.  quoniam  consulibus  decreta  cst  Asia  et  permissum  est  iis; 
ut,  dum  ipsi  venirent,  darcnt  negotium,  qui  Asiam  ohtineant: 
rogo  te,  petas  ah  iis ,  ut  hanc  dignitatem  potissimum  nobis 
tribuant  et  mihi  dent  negotium  ,  ut  Asiam  ohtineam ,  dum  ipso- 
rum  alteruter  venit.  Mirabilius  esset,  quod  apud  Varronem 
legitur  de  Re  r.  1,  2,  13.  itaquQ  dum  id  nobiscum  una  vidcatis, 

IL  21 


S22  DVM. 

ac  venit  nedittmua,  docete  nos,  agricuUura  quam  summam  hahcat 
utiUtalemne  an  voluptatem.  Variant  libri :  et  scribendiiin  vide- 
tur :    dum  id  (i.  e.  priraum  ovum)  nobiscum  una  videtis. 

Curt.  10,  3,  6.  sed  in  novo  —  impcrio  —  tempore  opus  est, 
dum  mitioribus  ingeniis  imbuantur  et  efferatos  mollior  consue- 
tudo  permulceat.  Zuraptius  alios  codices  «equatus  edidit  im- 
huuntur  —  permulcet.  quod  Walchius  in  Ephem.  halenc>.  1820. 
n.  14.  p.  110.    iure  repiehendit. 

Tibull.  2,  5,  85.  oblitus  et  musto  feriet  pede  rusticus  uvas, 
dolia  dum  magni  deficiantque  lacus.  Alii  libri  deficiunt ,  alii 
deficient,  quod  Vossius  recepit.  Sed  omnes  hae  lectiones  ra- 
tione  et  exemplis  possunt  dcfendi.  Argumentatione  fallitur 
Bachius.  'Sam  fnturum ,  quod  librarius  quidara  ad  aequanda 
tempora  substituisse  videtur,  distinctum  finem  indicat,  ab  hac 
eententia  alienum :  nec  raagis  aptus  est  indicativus  praesentis. 

Additur  usque.  Gracchns  apud  Gell.  10,  3.  struppis ,  quibus 
lectica  deligata  erat,  usque  adeo  verberari  iussit ,  dum  animani 
efflavit.  Ovid.  Iler.  1,  45.  usque  metu  micuere  sinus,  dum 
victor  amicum  dictus  es  ismariis  isse  per  agmen  equis.  Et  usquc 
eo.  Cic.  dc  Xat.  d.  2,  49,  124.  usquc  eo  premcre  earum  capita 
mordicus ,  dum  illae  captum  amitterent.  Et  tamdiu.  Cic.  p. 
Fhicco  17,  41.  Flacco  vero  quid  profuit,  qui  vcduit  tamdiu, 
dum  huc  prodirct? 

Interim  —  dum.  Scribon.  Largus  107.  illud  utique  crcdas 
interim  velim  mihi,  dum  in  aliis  expertus  persuadcam ,  hoc 
medicamentum  non  solum  non  nocere  stomacho,  verum  etiam 
reficere  et  confirmare  eum  supra  omncm  opinioncm. 

Haec  nostra  expositio  satis  deraonstrat,  quid  tribuendum  sit 
doctrinae ,  qaa  Ilerzogius  ad  Sallust.  Cat,  14,  5.  dum  et  donec 
distinguit:    quasi  iUad  nusquam  certum  flnem  signiiicet. 

2.  INegatione  praeraissa  vel  ubt  priraaria  sentenlia 
€st  negativa,  sensus  verborum  non  anie  quarfi  expri- 
mitur.    Cf,  nondvm. 

Cic.  p.  Mil.  20,  54.  dum  hic  venirety  locum  relinquere  noluit. 

IV.  Dum  coniunctio  quibusdara  in  formis  fit  adver- 
bium.  Sigiiificat  vero  ac//i?/7zc  temporis  tejnyiinum  uscjue., 
'  adhuc. 

1.  Ita  coraponitur  cura  etiam.,  et  dicitur  etiamdum., 
quod  est  ad/iuc.  Sed  sunt  multi,  qui  latinum  verbum 
hoc  es!^&  negaut.  Nimirum  Wolfio  crediderunt,  qui 
ad  Tacil.  Aon.  1,  3.    duni   nonnisi    negationibus  iungi 


DVM.  323 

dixerat.  Cf.  Orellias  ad  Cic.  de  Orat.  2,  3,  12.  Coa- 
■Iruriain  sententiam  posuit  Heumannus  ad  Cic.  Calil.  1,  4. 
Benlleius  vero  ad  Terent.  Eun.  S,  5,  22.  docuit,  quod 
in  re  praeterila  esset  etiamtum^  \n  praesenti  esse  etiam- 
dum.  Cf.  Heusingeri  Observ.  p.  17.  Nos  quidem  ia 
Jiac  re  componenda  ita  arguraenlamur.  Primum  loci 
scriptorum  sat  muUi  reperiuulur,  iu  quibus  non  modo 
anliqui  libri  has  voces  perhibent,  scd  nullam  omnino 
adraittunt  correctionem.  Deinde  sirailis  corapositio  ap- 
paret  in  vocabulis  primumdum ,  dudum.  Denique 
nihil  in  usu  repugnat  primitivae  vocis  naturae.  Quare 
ita  est  praecipiendum  :  etiamdum  significare  adhuc^  ad 
hoc  tempus ,  sed  differe  ab  etiavmum  et  eliamlum  eo, 
quod  in  his  teraporis  certum  iudicium  additur,  quem- 
admodura  aniioch  ab  jetzt  noch  et  damals  noch  dis- 
tinguitur:  at  antiquos  scriptores  aut  raro  aut  nuraquam 
adhibuisse,  nisi  in  sententia  negativa:  taraen  vitae  cora- 
munis  usura  ne  in  affirraativa  quidera  sententia  reiecisse: 
unde  etiara  in  epistohs  Ciceronis  occurrat*  Recentio- 
res  scriptorcs  saepius  id  usurpasse  videntur. 

Cic.  ad  Att.  13,  31.  qui  exspecto  tuum  adventum ,  morabor  tc. 
]\'on  enim  puto  tam  expcditum  faberianum  mgotium  fuiurum, 
eiiamsi  est  futurum,  ut  non  habeat  aliquid  morue.  Quum  pote- 
ris  igitur ,  quoniam  etiamdum  abes.  Plin.  llist.  n.  28,  12,  75. 
folia  ephcmeri  tuberibus  tumoribusque  illinuntur ,  quae  etiamdum 
discuti  possunt. 

Plaut.  Ps.  4,  2,  2.  nam  nihil  ctiamdum  hnrpagavit ,  praeter 
cyathum  et  cantharum.  Mil.  4,  2,  2.  dissimulabo,  hos  quusi  non 
videam,  nequc  esse  hic  etiamdum  sciam.  In  Rud.  5,3,20.  dubiii 
est  lectio.  Terent.  Heaut.  2,  1,  17.  neque  eiiamdum  scit  pater. 
In  Plaut.  Truc.  2,  3,  06.  antiquo  Beroaldi  codice  confirmatur 
emendatio  Gulielmi :  haud  convenit  etiajn  hic  dumPhroncsium. 

Cic.  de  Orat.  2,  3,  12.  postero  igitur  die ,  quam  illa  erant 
acta,  horafere  secunda^  quum  etiamdum  in  lecto  Crassus  esset, 
et  apud  eum  Sulpicius  sederet ,  —  repente  eo  Q.  Catulus  —  venit. 
Ernestius  cum  Lam])ino  ex  luntina  receperunt  etiam  tum. 
Tacit.  Ann.  1,  3.  privignos  imperatoriis  nominibus  auxit ,  integra 
etiamdum  domo  sua.  Wolfium  etiamtum  corrigentem  omnes 
sequuti  sunt. 

2.  Conmngitur  cZw m  verbis  negationis:  quo  exsistunt 
r\omina  nondu77i ,  ni/dldmn,  necdu77i,  hauddmn,  ne- 
dum,  quae  utrum  coniunclis  an  separalis  vocibus  scx'i- 
bantur,    grammatici    sme  caussa    dubitant.      ISam  uno 

21  * 


824  DYM. 

accentu  eiusmodi  vocabiila  continentnr,  quando  altemm 
instar  enclitici  alteri  snbiicitur:  id  quod  in  chan  fit 
seraper.  Significant  illa  ad/iuc  noii,  adhuc  nihiL:  sed 
nedum  non  uno  modo  usurpatur.    Yide  ea  suis  locis. 

Exemjpla  Toc.  nullusxlum  vidc  apad  Ascon.  in  Argiiin.  Cic. 
p.  Mil.  p.  526.  Scluitz.  Liv.  7,  33,  13.  9,  12,  3.  29,  11,  1.  uln 
DrakcnT).  3Ienckcn.  in  Misccl.  Lips.  Xot.  3.  1.  p.  162.  Kiefs- 
lin"-.  ad  Tacit.  An.  2,  26.  De  nihildum  vid.  Drakcnb.  ad  Liv, 
24,  20,  15.  Cic.  adFam.  12,  7,  6.  quamquavinihildum  audiera- 
ffiuSj  necuhi  esses,  nec  quas  copias  habercs. 

Nemodum  Celsus  in  Dig.  41,  2,  18,  2.  quamquarti  id.  nemodum 
tlttigerit. 

Y.  1.  Coniunctio,  quae  temporls  terminati  ratio- 
nem  designat,  refertur  ad  conditionem,  qua  aliqua 
sententia  vel  res  coercetur.  Est  euim  proprie  ad  hunc 
terminum  usque,  inlra  hos  conditionis  terminos,  his 
zu  welcJiem  Puncte,  quod  Germani  etiam  dicunt  inso- 
jern.  Hoc  modo  exprimitur  conditio  concedendae  rei 
restringens,  quam  germanice  nos  dicimus  wenn  nuj-y 
nur  dufs.  Tum  vero  necessario  apponitur  coniunctivus. 
vid.  Cliarisius  2.  p.  201.  Diomedes  p.  387.  Passerat. 
ad  Propert.  1,  2,  32.  Et  senteutiarum  ,  quae  ita  confor- 
raantur,  altera  saepe  est  concessiva,  vel  per  licet,  vel  per 
coniunctivum  verbi,  vel  etiam  per  imperativum  ex- 
pressa. 

Huiic  usum,  latinis  scriptoribus  communem,  cur  Eichstadius 
in  Frontonis  Operum  Specimine  p.  10.  Sallustlanum  appella- 
Terit ,  eqiiidem  non  exputo.  Terent.  Andr.  4,  1,  51.  hoc  tibi 
pro  scrvitio  debco ,  —  capitis  periculum  adire,  dum  prosim  tibi. 
Cic.  de  Fin.  5,  29,  89.  dum  res  maneant ,  verba  fingant  arbi- 
tratu  suo.  de  Orat.  1,  22,  101.  iam  vero  ista  conditione ,  dum 
mihi  Uccat  negarc  jwssc,  quod  non  potcro,  ct  fatcri  nescirc,  quod 
nesciam  ,  licct  —  vestro  arbitratu  percontcmini.  p.  Rosc.  Am. 
41,119.  qui  et  ipse  in  cruciatum  dari  cuperct ,  dum  de  patris 
morte  quaererctur.  Sallust.  Cat.  40,  4.  nihil  tam  asperum,  neque 
tam  difficile  esse,  qxiod  non  cupidissime  facturi  essent ,  dum  ea  res 
civitatem  aere  alieno  liberaret.  5,  6.  ubi  Tid.  Cortius.  Sueton. 
Cal.  30.  oderint,  dum  metuant.  ubi  edit.  Burm.  metuunt.  Tacit. 
Ann.  1,  22.  mc  quoquc  trucidari  iube,  dum  interfectos  nullum  ob 
sceJus ,  sed  quia  utilitati  legionum  consulebamus ,  hi  sepeliant. 
Quiiictil.  1,  12,  17.  ubi  Tid.  Spalding. 

Terent.  Ph.  3,  2,  40.  a.  non  pudet  vanitatis?  v.  minume, 
dum  ob  rcm.    Cic.  ad  Faiu.  7,  9,  3.   eerius  potiu^  ad  nos,  dum 


DVM.  325 

plcnior.  Acad.  2,  32,  104.  Mii!ta  exenipla  e  Plauto  collegit 
Pareus  in  Lex.  crit.  p.  392.  Qiiinctil.  4,1,  70.  quomodo  et  simili- 
tudine,  dum  brcvi,  et  translalione  atqu£  aliis  tropis  —  utcmur. 

Phaedr.  1,  15,  9.  ergo  quid  refert  mca,  cui  servo?  clitellaa 
dum  portem  meas.  Aut  porto ,  aut  quum  corrigunt.  At  recte 
illud  dicitur  proprie,  quod  est :  insofcrn  ich  nur  meijien  Sattel 
trage.    meas  i.  e.  quas  portare  soleo. 

Plaut.  As.  1,  3,  14.  semper  tibi  promissum  haieto  hac  legCy 
dum  supcres  datis. 

Rliet.  ad  Ileren.  1,5,8.  refcremus,  dum  haec  nmnia  ad  eam 
ipsam  rem,  de  qua  agitiir ,  sint  accommodata.  ubi  olim  lege- 
hatnv  dummodo,  auctore  Ouinibono.  Quinctll.  1,  11,  1.  dandum 
aliquid  comoedo  quoquc ,  ^um  catenus ,  qiia  pronuntiandi  scien- 
tiam  futurus  orator  dcsiderat.    ubi  qaidam  libvi  omittunt  dum. 

Saepe  rcs  ita  se  liabet ,  ut  simul  significationem  fyialein 
intelligere  possis.  Sallust.  Cat.  14,  6.  postrcmo  ncquc  sumptui, 
neque  modesiiae  suaeparccre,  dum  illos  obnoxios  Jidosqitc  faccret. 
Virgilii  verba  Aen.  1,  9.  dum  condcrct  urbem,  Clharisius  explicat, 
dimmodo  conderct:    sedScrvius,    donec  conderet. 

Indicativum  hoc  sensu  positum  frustra  defendit  Cortius,  Vid. 
eum  ad  Cic.  Epist.  7,  9, 3.  ad  Plin.  Epist.  1,  2,  6.  Nam  Terent. 
Heaut.  4,  3,  39.  male  explicuit,  et  in  Plinii  loco  nemo  probabit 
codices  eos ,  qni  exhibent:  sed  sane  blandiantur ,  dinn  jier  hoc 
mcndacium  nobis  studia  nostra  comincndant.  Nec  huc  pcrtij^et 
Plin.  Ep.  9,13, 12.  vd.  Gruner  in  Actis  Soc,  Lat.  lenens.  Vol.  1. 
p.  27.  Sed  Ovid.  Iler.  2,  59.  qtiae  fuit  antc  illam ,  inallcm 
sujircma  fuisset  nox  mihi,  dum  potui  Phyllis  honesta  mori.  cst, 
io  qua  iiocte.  Fortasse  eodem  modo  VcMuIeius  in  Dig.  48, 
2,  12.  accusarc  non  licct  —  magistralum  pqpuli  romani,  cumvc, 
qui  rcipublicae  caussa  abfuerit,  duni  non  detractandi  leges 
caussa  abcst.  Certe  Plaut.  As.  2,  4,  57.  credam  fore,  dum 
quidem  ipse  in  manu  habebo  (al.  habeo).  i.  e,  tum,  quum. 

2.  Saopius  ponitur  cum  negatione  7ie,  ut  terniiaus 
siguificetur,  ultra  quem  sententia  noa  possit  cxteQdi. 
Alque  hacc  est  exceptionis  forma,  qua  res  aliqua  con- 
ceciitur  ex  reliqua  parte.  Dnni  noii  dici  non  potesl, 
nisi  ubi  negatio  non  cum  verbo  coiiaeret,  quod  saepe  tit 
in  verbis  noji  esse. 

Plaut.  Trln.  4,  2,  137.  dum  ne  ille  sis ,  quem  cgo  cssc  uolo, 
sis  mea  caussa  qui  lubct.  Aul.  3,  5,  17.  Kacch.  4,  8,  20. 
Tcrent.  Kec.  4,  4,  12.  dum  ne  reducam,  tiirbct  j)orj-o,  quam 
vaiit.    Cic.  ad  Att.  6,  1.   tu  aulem,  meminisii  nos  sic  agcre,  ut, 


326  DVM. 

quot  vellct,  'praefecturaa  sumeret,  dum  ne  negotiatori.  i.  e.  deferri 
vellet.  Terenl.  And.  5,  3,  31.  quidvis  cupio,  dum  ne  ab  hoc 
falli  me  comperiar.  Cato  (ie  Re  r.  5,  4.  id  faciat  saepc,  dum 
nc  lassus  fiat.  i.  e.  sed  ea  conditione,  33,  quam  altissimam 
vincam  facito ,  alligatoqnc  rcctc ,  dum  nc  nimium  constringas. 
Cic.  ad  Cn.  Magn.  in  Epis^t.  ad  Att.  8, 11.  ego  si  cui  adhitc  vidcor 
segnior  fuisse ,  dum  nc  tibi  vidcar ,  non  laboro.  Liv.  33,  24,  9. 
mille  adscribi  iussi,  dum  ne  quis  in  corum  numero  esset,  qui 
post  P.  CorncUnm  et  Ti.  Sempronium  consulcs  hostis  fuisset. 
3,  21,  6.  et  25,  40,  7.  ad  queiu  v.trumc|ue  locuin  Drakenb. 

Plaut.  Curc.  1,  1,  38.  dum  nc  per  fundum  septum  facias  semi- 
tam ,  dum  tete  abstineas  mipta,  vidua,  virgine,  iuventute  et 
pucris  liberis,   ama  quid  lubet. 

Plin.  Ep.  10,  115.  lcge,  dominc,  pompeia  permissum  bithyni- 
cis  civitatibus  adscriberc  sibi ,  quos  vcllent  cives,  dum  civitatis 
non  sint  alienae, 

Ovid.  Her.  3,  81.  vel  patiare  licet ,  dum  ne  contemta  relin- 
quar.  non  pauc:  codd.  liahent  dum  non.  Tum  cohaerent  non 
contcmta  (ut  apud  Senecaru  vid.  p.  328.)  :  quod  sententiam 
corruinpit.  In  Livii  locis  28,  40,  7.  et  3,  21,  6.  meliores  codices 
ne  pro  non  substituunt, 

Dum  ne  qids.    Liv.  26, 1,  8.  et  loc.  pauUo  ante  citat.  33,  24. 

S.  Tujnen  adiicjtur,  ut  oppositione  angealur  cod- 
ditionis  vis.  rv^ecessilalem  condilionis  exprimit  addituna 
Yocabulam  quidtm,    cf.  II,  4. 

Cic.  de  Orat.  2,  77,  314.  ergo ,  uti  oratcrum  optimus  quisquc, 
sic  etiam  in  ovatione  firmissimum  quodque  sit  primum:  dum 
illud  tamen  in  ntroque  tencaiur,  ut  ea,  qtiac  exccUent ,  servcntur 
eiiam  ad  perorandum.  CeLus  3,  4.  extr.  tutissimum  est  autem 
ante  totius  accessionis  tenipus  praeterire:  quamvis,  vbi  longa 
febrisfuit,  potest  indulgeri  acgro  maturius,  dum  tamen  ante 
minimum  pars  dimidia  praelereatur.  Quinctil.  2,  12,  7,  itaque 
ingcniosi  vocintur,  ut  libct,  dum  tamcn  tonstct ,  contumiUose 
sic  laudari  disertum.  Coluniel.  Praef.  11.  3,  2,  28.  3,  6,  3. 
8,  2,  7.  Mai-cian.  in  Dig.  47,  22,  1.  permiltiiur  tcnuioribus 
stipcni  mcnstruam  confcrrc,  dum  tamcn  scmcl  in  mcnse  coeant. 
Holoandcr  correxit  taiitum.  Llpian.  in  Di";.  3?),  2,  24.  ApuIeL 
Met.  (».  p.  182, 28.  duni  tamen  scias  etc.  ad  q.  I.  Pricae.  p.  318. 

Piaut.  Trin.  1,  2,  20.  dum  quidcm  hercle  tecum  nuptasit,  sanc 
veUm.  i.  c.  saiie  veliin ,  ut  iixor  vivat  hac  quideni  coiiditioiie, 
ut  tua  sit.     Aul.  2,  2,  34.  dum  qu:dcm  nc  quid  perconteris ,  quod 


DVM.  327 

mihi  non  lubeat  proloqui.    Merc.  2,  8,  89.    dum  quidem  hercle 
ne  minoris  vendas,  quam  ego  emi. 

4.  Plenius  haec  sententia  traditur  addito  vocabulo 
niodo:  unde  fit  unum  verbum  dummodo.  Sensus  et 
construendi  raodus  (vid.  Diomedes  p.  388.)  idem  est, 
nec  potest  Goerenzio  ad  Cic.  Acad.  2,  32,  104.  et  aliis 
concedi,  in  simplici  dtim  intelligi  debere  omissum  modo, 
Ceterum  etiara  interposito  alio  verbo  dicunt  dum  — 
modo  separalira. 

Plaut.  Anl.  2,  2,  62.  dummodo  morata  rectc  ventat,  dinata 
est  satis.  Cic.  Pliil.  12,  4,  9.  Gallia  —  omnes  aequo  animo  belli 
2)atitur  iniurias,  dummodo  repellat  periculum  servitutis.  de  Off. 
3,  21,  82.  qui  omnia  rccta  et  honesta  negligunt,  dummodo  po- 
tentiam  consequantur.  in  Catil.  1,  9,  22.  sed  est  r.iihi  tanti, 
dummodo  ista  privata  sit  calamitas  et  a  rei  publicae  periculis 
seiungatur.  ad  Att.  7,  7.  quibus  (agricolis)  optatissimum  est 
otium:  nisi  eos  timere  putas ,  ne  sub  regno  sint ,  qxii  id  num- 
quam,  dummodo  otiosi  essent,  recusarunt.  in  Catil.  1,  5,  10. 
purga  urbem:  magno  me  metu  liberabis ,  dummodo  inter  me 
atque  te  murus  intersit.  Lambinus  ex  auctoritate  codicum 
ecripsit  liberaveris ,  quod  Beneckius  vitiosum  esse  putat.  At 
recte  ita  dicitur  praeinisso  imperativo.  vid.  exempla  isupra 
p.  248.  allata.  Columell.  4,  22,  4.  nam  ubi  unius  aut  alterius 
folii  pampinus  prorepsit  e  duro,  dummodo  ad  maturitatem  per- 
veniat,  sequente  vere  —  vehemeniem  fundit  materiam.  Propert. 
3,  17,  (15,)  15.  ipse  seram  vites,  —  dummodo  purpureo  spu- 
ment  mihi  dolia  musto.  i.  e.  ea  conditione,  ut.  luvenal.  8,  269. 
Hirtius  in  Cic.  Epist.  ad  Att.  15,  6.  non  mediusfidius  acerrimis 
consiliis  plus  quam  etiam  inertissimis ,  dummodo  diUgentibus, 
conscquentur.  Ovid.  Fast.  5,  241.  cur  ego  desperem  fieri  sine 
coniuge  mater ,  et  j^arere  intaeto ,  dummodo  casta,  viro. 

Tn  anapliora  omittltur  modo.  Cic.  Brut.  82,  285.  sin  autem 
iciunitatem  et  siccitntcm  et  inopiam ,  dummodo  sit  polita ,  dum 
urbana,  dum  elcgans,  in  atlico  genere  ponit,  hoc  rectc  dumtaxat, 
sed  quia  sunt  in  Atticis  alia  meliora ,  videat  ne  ignoret  et  gradus 
et  dissimilitudines  —  Atticorum. 

Terent.  Eun.  2, 3, 28.  meanilrefert,  dum  potiar  modo.  Heaut. 
8,  1,  57.  Valer.  Fl.  5,  265.  dum  sua  sit  modo  tuta  salus. 

5.  In  negalione  dicitur  dummodo  ne.  Ratio  eadera 
esl.  In  dummodo  non  aut  non  ad  aliud  nomen  pertinet, 
aut  cura  verbo  in  unam  notionem  coniunctum  est,  veluti 
non  esse. 


328  DVM. 

Cic.  ail  Fam.  10,  25,  3.  celerilcr  ad  comitia  —  veniendum 
censco,  dummodo  ne  hacc  ambiliosa  fcstinatio  aliquid  imminuat 
ciusgloriae,  quam  consequuti  sumus.  ad  Q.  fr.  1,  1,  7.  quare 
eit  summa  in  iure  dicendo  severitas,  dummodo  ea  nc  varietur 
gratia,  sed  conservetur  acquabilis,  de  Orat.  3,  48,  185.  recte 
genus  hoc  numerorvm ,  dummedo  ne  coniinuum  sit ,  in  oratioriis 
laudc  i^onetur. 

ad  Att.  12,15.  iamcn  id  ipsum,  scribasvelim,  te  nihil  habuissc, 
quod  scribcres,  dummodo  ne  his  vsrbis. 

Bummodo  ne  quid.  Cic.  ad  Fara.  10,  25,  3.  Vlpian.  ia  Dtg. 
47,  18,  1,  2. 

Plin.  Pan.  27,  2.  atque  adeo  r.ihil  largiatur  princeps,  dum 
Hihil  avfcret:  non  alat,  dum  non  occidat.  . 

Sencc.  Ep.  54,  6.  quo  modo  volct,  dummodo  non  cx  animo 
suspirem.  Coliaeret  non  cuni  verLis  ex  animo.  Sed  Ovid. 
Her.  3,  81.  vid.  p.  326.     De  modo  non  vide  in  modo. 

Ovid.  Met.  13,  151.  dummodo  quod  fratres  Telamon  Pclcus- 
que  fuerunt ,  Aiacis  meritum  non  sit.  ex  P.  1,  1,  14.  accipe, 
quodcumque  cst,  dummodo  non  sit  amor.  Vlpian.  in  Dig'.  48, 
18,  1,  8.  si  scrvus  ad  hoc  erit  manumissus,  ne  torqueatur,  dum- 
modo  in  caput  domininon  torqueatur ,  possc  cum  torqueri,  divus 
Pius  rescripsit.    Idem  in  Dij.  4?,  20,  3,  2. 

6.  Interdum  hac  formula  consjlium,  qiiod  condi- 
tionem  rei  agendae  addat,  expriraitur:  quod  alias  per 
vi  dicitur.  Atque  iu  huuc  seusum  sufficit  simplex 
dum. 

Q.  Cic.  in  Epist.  ad  Fani.  l(i,  21,  11.  crat  quidem  ille  (Got- 
gias)  in  quotidiana  declamatione  utilis.  Sed  omnia  postposui, 
dummodo  praeccptis  patris  parercm.  Cic.  ad  Att.  11,  19.  mihi 
autem  tcmporis  satis  cst ,  dum ,  ut  in  pessimis  rebus,  aliquid 
cavcam,  qui  nihil  umquam  cavi.  Ovid.  Iler.  3, 123.  antantum, 
dum  mc  capercs,  fera  bclla  probabas? 

VI.  1.  Sed  diximus  supra,  dum  significare  tcmpus 
diiabus  rebus  commuue.  Qua  ex  rationc  proficiscitur 
adverbii  sive  euclitici  usus,  quo  aliis  verbis  adiuuctura 
indicat  rera  in  ipsum  illud,  quod  agitur ,  tempus  iuci- 
dere,  aut  rgm  praesenti  dcsiguatione  terminari.  Ita  fit 
in  verbis  cobortaufibus,  imperativis  et  iuteriectiouibus, 
Graeci  dicunt  d>/,  quo  tempus  designatur  pracsens,  ubi 
1103  dicimus  eben.  Sic  agediun^  adesdnm ,  manedum^ 
uys  8i}.     Nara  quod  abi  existimabaut  vehementiam  addi 


DVM.  329 

hac  parlicnla,  id  non  quadrat  in  omnia  exempla,  Ger- 
mauice  reddi  non  potest,  nisi  per  nun.  Latinus  usus 
raaxime  sermonibus  collQquentium  coutiuebatur,  nec 
quisquam,  praeter  comicos,  Las  forraas  usurpabat,  uno 
verbo  agednm  excepto. 

Veteres  grammatici  abundantiaip  esse  caussam  putabant. 
Donat.  ad  Terent.  ^lndr.  1,  1,  2.  ades  imperativum  cst ,  dum 
TtciQtlKov :  est  enini  productio  et  adiectio  syllabae :  ut  ehodum 
ad  me.  Item  ad  Heaut.  2,  3,  8.  Lindemannus  de  Adverb.  I. 
p.  15.  nescio  quomodo  futuri  temporis  indicium  intelligit,  et 
comparat  Germanorum  komm  dann  et  Gallorum  vencz  donc, 
quorum  vis  ct  natura  prorsua  alia  cst.  IVam  quae  in  liis  inest 
consequutio,    non  in  latinis  apparet. 

Flaut.  3Ien.  2,  3,  73.  tacedum  parumper.  Poen.  5,  3,  103. 
memoradum  mihi.  Rud.  3,  5,  5.  tangedum.  7.  iubedum  rece~ 
dere  istos  ambo  illiic  modo.  Truc.  2,  7,  66.  sed  verum  sincdum 
pctere.  Terent.  Audr.  1,1,  1.  vos  isthaec  intro  aufertc:  abite, 
Sosia,  adesdum:  jiuucis  te  volo.  Heaut.  2,  3,  8.  abidum  tu, 
Tfromi,  illis  obviam.  Hec.  5,  4,  4.  manediim,  sodes.  5,  3,  5. 
dicdum,  quaeso.  Phorm.  2,  2, 15.  cedotlum,  en  umquam  iniuria- 
rum  audisti  mihi  scriptam  dicam  ?  Heaut.  3,  2,  39.  facitodnm 
eadem  haec  memiiieris.  Excmpla  formulae  agedum  et  cedodum 
■vide  in  agk  et  cbdo.  Cic.  ad  Att.  14,  14.  iteradum  eadcm  ista 
mihi.  At  Uaec  sunt  antiqui  poetae  verba,  quae  in  proverbium 
venerunt.  Yide  Acad.  2,  27,  88.  ubi  Gocrenz.  et  Tusc.  2, 19,  44, 
ubi  Kiihner.  Scioppius  in  Susp.  Lect.  1,  13.  aiiquot  locoa 
emendavit.  Vide  etlam  Bentlei.  ad  Terent.  Hcc.  5,  1,  18. 
Exempla  multa  congessit  Parcus  in  Lex.  crit.  p.  392.  Hanc 
comicorum  proprietatem  respicerc  debebant  critici,  qui 
manedum  vestitui  iubebant  Catull.  10,  27.  Atque  iusta  erat 
haec  caassa,  qua  Grcno^ius  ia  Scnec.  Med.  987.  reiiceret 
Bcripturam  :  pcragedum  facinus  mauu,  Scneca  scripsit  pcrage^ 
dum  faciunt  manus. 

Terent.  Andr.  2,  1,  24.  chodum  dicmihi,  num  etc.  1,  2,  13. 
ehodum  ad  me.    vd.  eho. 

2.  De  vocabulo  cludum  diximus  supra  p.  299.  Alia 
quaedam  singulis  scriptoribus  propria  sunt,  Ita  Plau- 
lus,  ut  videtur  ex  vulgari  consuetudine,  sed  peculiari 
modo  usurpavit  primnmdum  in  enumerandis  rebus, 
£t  videtur  hoc  dnm  idem  significare  quod  graecum 
fA£i/.     Tum  idem  poeta  adiungit  clum  interrogativo  cjui, 

Plaut.    Rud.    Prol.   31.     argumentum    cloquar.     Primumdum 

huic  esse  nomen  urbi   Diphilus  Cyrcnas  voluit.     Mil.  2,  3,  26. 


3S0  DVM. 

primumdum,  si  falso  insimulas  Philocomasium ,  hoc  perieris. 
Iterum ,  si  id  verum  est ,  etc.  Most.  2,  1,  53.  omnium  primum- 
dnm  aedes  iamfac  occlusac  sient.  Truc.  1,1,10.  Trin.  1,  2, 01. 
Bacch.  2,  3,  25.  In  Capt.  1,  2,  57.  (51.)  Jleursiua  scripsit 
primo   dum. 

Plaut.  Araph.  4,  2,  12.  me.  Prodigium  te  fuisse  oportet  olim 
in  adolcscentia.  am.  Quidum  ?  me.  Quia  senecta  aetatc  a  mc 
mendicas  malum.  Epid.  2,  3,  114.  Men.  1,  2,  51.  Terent. 
Eun.  2,2,  42.  G^".  at  numquid  aliud?  pa.  Quidum?  G\.  Quia 
tristis. 

3.  Alia  vocalDulorum  genera,  qnibiis  dnTn  addatur, 
non  inveniuntur:  quamquam  id  docuerunt  Colvius  et 
Pricaeus  ad  Apuleii  Apol.  p.  477.  Oud.  et  ad  florid. 
p.  67.  Cf.  Drakeub.  ad  Liv.  29,  11,  1.  Sed  omnia  ab 
iis  allata  exempla  aut  male  sunt  explicata,  aut  absurda 
interpunctione  distincla,  aut  a  librariiscorrupta.  lamdiim 
quod  legebatur  in  Apuleii  Floridis  p.  354,  26.  Elm. 
nihil  est  nisi  vitium  scribendi,  uti  ostendunt  membranae 
llorentiuae. 

In  Gellio  20,  8.  Tulgo  leg-ebatur:  ihi  dum  coenantibus  nobis 
maf^nus  ostrearum  nunicrus  Roma  missus  est.  Sed  quis  haec 
defendet  hodie  ?  Apud  Liv.  3,  60,  10.  adortusque  nec  omnes 
dum  cductos,  nec  etc.  est  idem  ac  quod  in  aliis  libris  legitur 
necdum  omnes  eductos.  Drakenborch.  leg^isse  videtur  in  Plin. 
1,  2,  5.  eamque  dum, 

*)  A  librariis  fere  semper  dum  et  qnum  confusa 
esse,  omnes  norunt,  vid.  JJuker  ad  Flor.  3,  12,  10. 
Burm.  ad  Phaedr.  1, 10,  13.  Saepe  etiam  rautantur  tum. 
vd.  Arntzen.  ad  x^urel.  Vict.  89.  Drakenb.  ad  Liv.  40, 
42,  7.  et  nnm.  vd.  Heindorf  ad  Cic.  de  Nat.  d.  2,  34,  89. 
etnaf7i.  vd.  Cort.  ad  Lucan.2,214.  dumnequeetdenique 
Garaton.  ad  Cic.  p.  Mil.  19. 


DVMTAXAT. 

In  hoc  vocabulo  explicando  haud  temere  sequimur 
antiquos  gramraaticos.  Priscianus  l5.  p.  1015.  dum- 
taxat,  qnod  ab  adi^erbio  componitnr  et  verbo.  Est 
igitur  dntn  taxai  formuia,  quae  in  imius  verbi  speciein 
conlrabitur.  Nam  quod  distractis  racmbris  et  inter- 
posilo   puncto   DVM  .  taxat  legitur   in   Galbae  labula 


DVMTAXAT.  S31 

honestae  missionis  apud  OreJlium  n.  737.  et  in  Frag- 
mento  iudiciario  p.  507.  et  p.  547,  2.  et  in  codicibus 
qnibusdam  sci-iptis,  ut  narral  Lipsius  ad  Senec.  de  Be- 
nef.  5,  2.  et  quod  in  antiquis  legibus  adeo  alia  verba 
intcriecta  ^entur,  id  efficcre  non  poterit,  ut  hanc 
scripturam  in  libros  recipiaraus ,  quod  fecerunt  Wake- 
fleldus  in  Lucret.  2,  122.  ct  Beierus  in  Cic.  LaeL  15. 
Nam  unitate  notionis  continentur  haec  vocabuia.  Taxare 
antiquum  verbum,  quod  quin  a  tagere^  tangere ,  ut 
vexare  a  veliere,  texere  a  tegere,  derivemus,  nihil 
omnino  obstat,  proprie  signiiicat  comprehendere  et 
compreliendendo  statuere,  coustituere,  vel  ut  Festus 
ait,  finire,  quoad  tangi  liceat ,  alque  neutrali  sensu,  qui 
ex  media  significatione  se  taxare,  in  se  comprehendere, 
ui  sich  befassen,  prodit,  idem  fere  denotat  quod  con- 
stare,  et,  quum  ad  pofestatem  rei  refertur,  valere, 
worin  besteken,  gelten.  Sic  dicunlur  mz/^a^  {es  wech- 
selt),  movet ,  vertit,  avgere,  praecipitare  et  alia  neu- 
trali  sensu.  Ergo  activo  sensu  taxare  est,  quid  sit  quidve 
contineat  res,  compreheudere  et  defmire,  den  Inhalt 
eines  Dings  umjassend  feststellen,  aut,  quid  valeat  res, 
agnoscere,  gelten  lassen:  taxator  is  est,  qui  aliquid 
vel  pretium  alicuius  rei  consfituit.  Hinc  fit,  ut  dumtaxat 
nentraliter  significet,  quantum  constat,  quantum  valet,  in 
wieweit  es  umfafst^  wiejern  es  gilt :  idque  usurpatur  et 
adconstituendam  et  ad  coercendam  notionem  ahcuiusrei. 
Si  quis  vero  hac,  qua  ingredior,  via  me  sequi  nohierit, 
teneat  aliam  rationem  activi  verbi ,  intellecta  indefinita 
persona,  dum  cjuis  taxat:  quemadmodum  dicunt  Lalini 
incudt ,  cjuod  i--elit ,  et  Graeci  aiia.  Vid.  Aug.  Grote- 
fendi  Gramm.  p.  132.  Ad  eumdem  significatum  verbi 
dumtaxat  utrobique  conveniemus. 

Vossius  et  alii  explicuei-unt :  (luni  taxetur  hoc  unum ,  Iioc 
est,  aestiraando  unura  istoc.  Schellerus  pei-vert^a  opinionc 
putabat  contracta  esse  verba:  tune  taces?  quae  quem  sensura 
habeant,  apud  ipsum  vide.  Vt  aestimationis  notioneni  primi- 
tivam  subilceret,  Buddaeus  verbura  taxare  a  graeco  Tacffftv 
derivavit,  quo  necforma,  nec  significatio  compi-obari  potest: 
nam  tuaaBiv  etiam  ad  ruyco ,  raQco  rcvocari  debet,  et  aesti- 
matio  intelligitur  in  constituendo  alicuius  rei  pretio. 

Scripsit  de  hac  particula  Eduard.  Huschkius  Excurs.  ad 
Cic.  orat.  in  TuU.  in  Analect.  lilter.  p.  253.  Sed  praetcrea 
quod  in  deducendo  vocabulo  veheraentcr  errat,    quasi  taxarG 


S32  DVMTAXAT. 

non  possU  formari  ex  tachim ,  in  quo  v5r  doctissimris  non  \idit 
alteram  syllabara  tum  tcnuinationi  inservirc,  ad  Buddaei  opinio- 
ncm  recurrit,  et  grflcram  vocem  ruGOsiv  proptcrca  snpponit, 
ut  priraitivam  significationem  esse  dcmonstret  statucre,  dejinire. 
Ea  vero  in  latina  originationc  iara  cognoscitur.  iHQuare  vetcrea 
omnem  veritatem  satis  perspectam  habebant.  Festus  enim : 
taxat  verbum  ponitur  in  iis ,  quac  finiuntur,  quoad  tangi 
liceat.  et  Gellius  2,  6.  cum  Macrobio  Sat.  6,  7.  sicuti  taxare 
prcssius  crcbriusque  est  quam  t  an  g  er  e,  unde  procul  dubio  id 
inclinatum  est.  Ccterum  Iluschkius  hoc  vocabulum  censet  ex 
rigidis  lcgum  carrainibus  in  vulgaris  sermonis  usum  migrasse, 
atque  antiquissiraum  usum  invenisse  sil)i  vidctur  in  forraula 
diim  minore  partis  famillas  taxat ,  qnara  ipse  de  sua  conlcctura 
composuit.  At  contraria  crat  via  ex  vulgari  sermone  in  legum 
usum.  INec  debetur  origo  vocabuli  uni  certae  formulae  ,  sod 
indolcs  Tcrbi  nentralis  est,  qua  significatio  ista  quantum  con- 
tinet  ad  modum  dcfinicndum  conformetur.  Acccdit,  quod  ista 
forraula  ne  latina  quidem  esse  potest.     Vid.  infra  n.  6.. 

In  fragmento  legis  rubriae  per  compendlum  scribitur  dtm.  t. 
qnod  Huschkius  documentum  dlcit  frcquentati  usus  in  Icgiti- 
mis  (?)  raommicntis.  At  hoc  non  raalorcm  liabet  proprietatcm, 
qnam  sexccnta  allr.  slgla  in  raonumentls  repcrta.  Probus  p.  1506. 
Paplas  p.  1G69.  notant  dt.  et  ita  etiam  legitur  in  codicc  Gaii. 
vd.  Gocschcn.  p.  432. 

Quod  dnmta.xat  scribebatur,  Tulgari  pronunliaiione 
sonabat  dnnlaxat ,  idque  etiara  saepe  scriptura  expri- 
mebatur,  veluti  veruntamen ^  idejitidem.  Vide  iuscript. 
apud  Grut.  p.  575,  1.  et  Cellarii  Orthograph.  p.  224.  et 
p.  60.  Vltiraa  verbi  antiquitas  definiri  non  potest.  Sed 
rarus  est  huius  voca])uli  usus  apud  comicos:  in  Plauli 
coinoediis  serael  occurrit,  in  Terentii  nusquam.  Adver- 
bium  recte  appcUabis:  taraen  quod  Bremius  existimavit, 
etiara  coniuncLionis  vira  interdura  apparere,  id  non  tam 
absurdura  videri  debet,  quara  Goerenzio  visuui  est.  Nani 
ipsa  ralio  formulae  noa  repugnat,  quo  minus  cliam 
cum  verbis  coniungatur. 

1.  Primitiva  igitur  vocabuli  significatio  est,  ut,  quid 
res  aliqua  compreheudat,  et  quibus  finibus  contineatur, 
i.  e.  eius  arabitus  et  modus  consfituatur.  Hoc  ad  ad- 
verbii  formara  reducitur,  ut  dumtaxat  priraura  sit 
hactenus,  tantuni,  in  tantura,  insawc.it.  Qua  ralione 
aut  res  iu  se  suaque  potestate  statuitur,  quod  est,  ad 


DVMTAXAT.  ^3 

Jianc  rem  quod  perthiet ,  aiit  opponitur  res  aliis  rebus, 
vel  ceteris.     Glossae  apud  VulcQn.  p.  82.  insim  toi;tov. 

Cic.  Brut.  82,  283.  sin  autcm  iciunitatem  et  siccitatem  et  in- 
bpidm,  dummodo  sit  polita ,  dumurbana,  dum  elcgans ,  in  attico 
genereponit,  hoc  recte  dumtaxat.  Sed  quia  sunt  in  allicis  alia 
mcliora ,  cidcat ,  ne  ignoret  et  gradus  et  dissimulationes  et  vim 
ct  varictatem  atticorum.  ad  Att.  4,  3.  nos  animo  tlumtaxat  vige- 
mus ,  etiam  magis  quam  qiium  fiorchamus:  re  familiari  commi- 
nuti  sumus.  i.  e.  quantiim  quideiu  ad  animum  pertinet.  de 
Nat.  d.  2,  18,  47.  sint  ista  pidchriora  dumtaxat  adspectu.  iil)L 
male  reddunt  tvcnigstens :  est  insofern  sie  es  durch  den  Jnblick 
sind.  de  Divin.  2,  43,  90.  quibus  (Chaldaeis)  etiam  Diogcncs 
stoicus  concedit  aliquid,  ut  praediccrc  possint  dumtaxat,  qualis 
qnisf^ue  natura  —  sit. 

Cic.  p.  Dciot.  1,  1.  primum  dico  pro  capite  fortunisquc  regis, 
quod  ipsum  ctsinon  iniquum  est  in  tuo  dumtaxat  periculo,  tamen 
est  ita  inusitatum ,  regem  capitis  reum  esse ,  ut  ante  hoc  tempus 
non  sit  auditum.  i.  e.  iftsofern  es  einc  Sache  zu  deinem  ISach- 
theil  betrtfft.  Hirt.  B.  afric.  90.  edicit,  se  iis  dumtaxat  vitam 
concessurum:  bona  quidem  eorum  se  venditurum:  ita  tumen, 
qui  corum  bona  sua  redemissct ,  sebonorum  venditionem  inductu- 
rum  et  pecuniam  vndctac  vomine  rclaturum ,  ut  incolumitatcm 
retinere  posset.  Incpta  crit  senteiitia  sivc  reddas  tantummoda 
vitam,  sive  ceite.     Est  vita,    quantum  ipsa  per  se  constet. 

Edict.  praet.  apud  Vlpian.  in  Dig.  15^  2,  1.  pr.  post  mortcm 
tius,  qui  in  alterius  polestate  fucrit,  posteavc  quarri  is  ema7i- 
cipatus,  manumissus  alicnaiusve  fucrit,  dumtaxat  de  pecidio^ 
et  si  quid  dolo  malo  eius ,  in  cuius  potestate  est,  factum  erit, 
quo  minus  peculii  cs&ct ,  in  anno,  quo  prithiim  dc  ea  re  expe- 
fiundi  potestas  ctit,  iudicium  dabo.  i.  c.  quod  attinet  ad  pecu- 
lium,  insofcrn  es  betrifft.  Haec  formula  dumtaxat  de  jyectdio 
sacpissime  occurrit.  Vide  Huschkii  Analect.  p.  264.  Vlpianua 
in  Dig.  14,  4,  7,  5.  /i«ec  actio  et  perpctuo  et  in  heredem  datur 
de  eo  dumtaxat ,  quod  ad  cum  pervenit.  Sed  4,  3,  17,  1.  dum- 
taxat  de  eo ,  quod  ad  eos  pervenit. 

2.  Hac  ratione  usurpatur  dumtaxat  ad  definien- 
dam  cerlam  rem.  Nam  raodus  constituitur  certus.  Est 
igitur  nou  amplius,  nec  plus  nee  minus.  Atque  ita 
dicitur  in  indicando  certo  nuraero  vel  tempore.  In  his 
vero  facile  exsistit  ambiguilas,  quandoquidem  isla 
significatio  restringi  potest  ita,  ut  intelligamus  aut  uon 
l^lus ,  i.  e.  tantum ,  aut  non  minus ,  i.  e.  saltem. 


S34  DVMTAXx\T. 

Edict.  praet.  apud  Vlplan.  in  Dig.  25,  4,  1,  10.  miitantiir 
mulieres  liberae  dumtaxat  quinque,  ita  tit ,  practer  obstetrices 
duas,  in  eo  conclavinc  plures  mulieres  liberae  sint  quam  dccem. 

Inscriptio  lapidis  sepulcralis  apud  Grutcr.  p.  227,  5.  ct 
p.  748,  1.  —  donavit  sub  hac  conditione ,  ut  quotaniiis  rosas  ad 
nionumentum  eius  deferant,  ct  ibi  epulentnr ,  dumtaxat  in  V 
idus  iulias.  Quod  si  ncglexcrit ,  tunc  ad  J  III  ciusdcm  collcgii 
pcrtincre  dcbcbit.  Ximiani  cst,  quod  Husciikiiis  interpretatiitne 
hac  substifait :  ne  alias  cogerentur  legatarii  co  quoque  tera- 
pore  rosas  defcrre ,   quo  nullae  esse  solent. 

Alfenus  Varus  in  Dig.  50,  202.  quum  in  testamento  scriptum 
esset,  ut  heres  in  funere  aut  in  raonumento  dumtaxat  aureos 
centum  consumeret,  7ion  licct  minus  consumere:  si  amplius  vellet, 
licct,  neque  ob  eum  rcm  contra  testamentum  facere  vldctur. 
•»  Igitur  illud  dumtaxut  interpretatur  non  minus,  certe :  quo 
cavetur  ,   ne  quid  testatoris  honori  detrahatur.^ 

3.  Ille  igilnr,  quem  exposui,  vocabiili  sensiis  ad- 
liibetur  ad  reslringendam  uotionem  duplici  modo  ita, 
ut  aut  res  una  excipialur,  quod  est  tantum ,  lantum- 
modo,  aiir ,  aut  aliqua  res  certe  ex  sua  parte  affirmetur, 
quod  est  ad  minimum,  cerle,  saltem,  zum  wenigsten. 
Atque  illa  signiiicalio  etiani  verbum  hactenns  admiltit, 
quamquam  ipsum  dinntaxat  idem  exprimit.  Sed  usu 
factura  est,  ut  interdum  simpliciter  significet  soliwi. 
Dicitur  adeo  non  dumtaxat  pro  non  modo ,  quod  lleri 
posse  quum  Laur.  Valla  2,  41.  negasset,  exempla,  quae 
id  comprobant,  in  excep)tione  collocavit. 

Cic.  de  Orat.  2,  27,  119.  haec  sunt  omnia  ingenii  vel  mcdio- 
cris ,  exercitationis  autem  maximae:  artcm  quidcm  ct  pracccpta 
dumtaxat  hactenus  requirunt ,  ut  ccAis  dicendi  luminibus  or- 
nentur. 

Cato  de  Re  r.  49.  vineam  vetcrem  si  in  alium  locum  trans- 
ferre  volcs ,  dumtaxat  brachium  crassam  licebit.  Caes.  B.  civ. 
2,  41.  dat  suis  signum  Subura ,  acicm  conslituit  et  circumirc 
ordines  atque  hortari  iucipit :  sed  peditatu  dumtaxat  procul  ad 
specicm  utitur ,  cquiies  in  acicm  miltit.  Coniunge  dumtaxat 
procitl.  Cic.  de  ^at.  d.  1,  38,  107.  de  Uep  2,  o2,  56.  dc  >at. 
d.  1,  44,  123.  ncgue  cnim  tam  dcsipiens  fuisset ,  ut  homunculis 
similcm  deum  fingeret,  lineameniis  dumtaxat  extremis ,  non 
habitu  solido. 

Cic.  Parad.  prooe.  3.  feci  ctiam  audacius  quam  illc  ipsc, 
dc  quo  loquor.  Cato  enim  dumiaxat  de  magnitudine  animi, 
de  continentia    —    stoice    solet    oratoriis    ornamcnlis    adhibitis 


DVMTAXAT.  335 

dicere:  ego  verl>  illa  ipsa,  quae  vix  in  gymnasiis  et  in  otio 
Stoici  probant ,  ludcns  conieci  in  communes  locos.  Gernhardus 
interpretatur :  si  non  de  ceteris,  saltem  de  magnitudine  animi. 
Scd  aptlus  Cist :    non  nisi. 

Cic.  de  Fin.  2,  7,  21.  quid  attinet  luxuriosis  ullam  exceptio- 
ncm  dari,  aut  Jingere  aliquos,  qui,  quum  luxuriose  viverent, 
a  summo  philosopho  non  rcprehcnderentur  eo  nomine  dumtaxaty 
cetera  caverent,  Quera  locura  critici  rairo  modo  tractarunt. 
\id.  Goerenz.  Larabinus  aut  si  modo ,  aut  dummodo  inseren- 
dura  duxit  ante  voc.  cetera.  Orellius  excidisse  putat  si.  At  sen- 
tentia  bene  se  habet  ita  conforraata '.  qui  quaravis  hixiiriose 
TiTerent,  hoc  uno  noraine  non  reprehendcrentur,  in  reliquis 
a  reprchensione  tuti.  Cavere  enira  est  effugere  reprelicn5.5o- 
iiem.  Cetera  ita  positum  non  opus  habet  particuhi  oppositiva. 
ad  Quir.  post  red.  4,  10.  quum  is  inimicus,  qui  ad  mcam  per- 
niciem  vocem  suam  communibus  hostibus  pracbuisset,  spiritu 
dumtaxat  viveret  ,  re  quidem  infra  omnes  mortuos  amandandus 
esset. 

Jnterdum  haec  restrictio  fit  cura  quadam  oppositione,  ut 
eensus  sit :  sed  tantum.  Celsus  5,  2(),  24.  in  visceribus  nihil 
movendum  est ,  nisi  si  quid  aut  ex  iocinore ,  aut  liene ,  aut  pul- 
mone  dumtaxat  extremo  dependeat.  Inscriptio  tabulae  honcstae 
missionis  vid.  infra  n.  6. 

Liv.  37,  53,  9.  «ec  dumtaxat  animum  vobis  bonum  ac  Jidelcm 
Jtraestitit,  sed  omnibus  interfuit  bellis,  quae  in  Graecia  gessistis, 
terrestribus ,  navalibus.  Paullus  in  Dig.  26,  7, 12,  3.  quum  tutor 
non  rebus  dumtaxat,  sed  etiam  moribus  pupilli  praeponatur, 
in  primis  mercedes  praeceptoribus ,  non  quas  minimas  poterity 
sed  pro  facultate  pairimonii ,  pro  dignitate  natalium  constituet. 
Caius  in  Dig.  50,  16,  235,  fabros  tignarios  dicimus  non  cos 
dumtaxat ,  qui  tigna  dolant,    sed  omnes,    qui  aedijicant. 

Distinctionem ,  qua  Aug.  Grotefendus  in  Grarara.  p.  373. 
dumtaxat  et  tantum  diversa  esse  dicit ,  equidem  non  intelligo. 

4.  Ex  hac  eaclem  ralione  pro"ficiscitur  altera  signifi- 
catio :  ad  minimum,  saltem,  certe,  wenigstens.  Vid. 
Gronov.  ad  Senec.  de  Benef.  5,  2.  Qui  vero  disceptant 
de  singulis  locis,  utrum  significetur  saltem,  an  tantum- 
modo,  sicut  Matthiae  fecit  contra  Weiskium  ad  Cic. 
p.  Mil.  2,  5.,  meminerint  diversitatem  noii  in  lalino 
vocabulo  cerni,  sed  in  verbis  germanicis. 

Plaut.  Truc.  2,  4,  90.  iubebo  ad  istam  quinque  perferri  minaS! 
praeterea  obsonari  dumtaxat  ad  minam. 


536  DVMTAXAT. 

Cic.  de  Orat.  1,  58,  249.  cur  ergo  non  iidem  in  iurc  civili  — 
satis  instnicti  cssc  possumus  ad  hoc  dumtaxat,  ne  in  nostra 
patria  licrcgrini  atquc  advcnae  esse  videamur?  p.  Blil.  2,  5. 
equidem  ccieras  tempestates  ct  procellas  in  illis  dumtaxat  flucii- 
bus  concionum  sempcr  piitavi  Miloni  csse  subcundas.  ubi  Weis- 
kius  expliciiit  tantummodo,  Mattliiae  saltem,  certe.  ad  Fara. 
12,  1,  2.  ad  Att-  2,  18.  hac  tamen  in  opprcssione  sermo  in 
circulis  dumtaxat  et  conviviis  est  liberior  quam  fuit.  Celsus 
5,  26,  2<).  vomilus  ■ —  maliim  signum  cst  in  his  dumtaxat,  quo- 
rum  vcl  nervi ,  vel  etiam  nervosi  loci  vulnerati  sunL  Senec.  de 
Benef.  5,  2,  2.    Epist.  58,  33.    Quinctil.  11,  3,  156. 

Cic.  ad  Att.  5,  10.  valdc  me  Athenae  delectarunt:  iirbs  dum- 
iaxat  et  urbis  ornamcntum.  Sueton.  Claud.  25.  pcregrinac 
condilionis  homines  vetuit  usurpare  romana  nomina,  dumtaxal 
gentiUtia.  Plin.  Epist.  9,  13,  4.  Plin.  Hist.  n.  28,  4, 11.  19, 11,  58. 
Plin.  Epist.  5,  6,  12.  (Tilteiis)  omnes  frugcs  dcvehit  in  urbcm, 
hieme  dumiaxut  et  vere :  aeslatc  submittitur.  Suet.  de  Gramm.  4. 
clari  professores  et  de  quibus  prodi  possit  aliquid  dumtaxat  a 
nobis ,  fere  hi  fuerunt.     Curt.  9,  10,  18. 

HoraL  Art.  poet.  23.  denique  sit  quidvis  simplex  dumtaxa! 
et  unu7n.  i.  e.  nisi  aliis  Tirtutibus ,  certe  liac  sit  praeditmii 
dmpruutatis,  jNisi  intelligas  quidem :  de  «juo  significatn 
tide  n.  7. 

Praeponitur  nomlnl.  Cic.  Lacl.  15,  53.  coluntur  tamen  simu- 
latiofie  dumtaxat  ad  tempus.  in  quibus  extrema  vClba  coliae- 
rent,  non  simulatione  dumtaxat.  Sic  Plin.  Ep.  3,  9,  26.  con- 
iectabis  ex  his ,  quantas  conte7itio7ics ,  quantas  etiam  offcnsas 
subicrimus  dumtaxat  ad  breve  tcmpus.  Cf.  Cic.  ad  Att.  2,  14. 
dumtaxat  ad  prid.  non.  mai.  nt  in  Inscript.  apud  Grut.  p.237, 5. 
iltnntaxat  jn  J .  id.  iulias.  lustin.  1,  5,  5.  atiimum  minaccm 
dumiaxat  in  illo  fregit.  i.  e.   in  Cyro  qciidem,  non  iu  Ilarpago. 

Opponitur  alioqui.  Plin.  Ilist.  n.  18, 7, 10.  aestiva,  quaeaestate 
anic  vergiliarum  exortum  seruntur,  ut  milium,  —  Italiae  dumtaxat 
ritu  :  alioqui  in  Graccia  ct  Asia  omnia  vergiliarum  occasu  scruntur. 

Notanda  est  negativa  sententia.  Quinctil.  3,  8,  10.  narra- 
tio7iem  vcro  numquam  cxigct  privata  deUbcratio  cius  dum- 
taxat  rei,  dc  qua  diccnda  sententia  cst,  2,  10,  2.  nequc  eni^n 
viittis  uUa  perpetuac  dunitaxat  oratioiiis  reperiri  potcst,  quae 
non  sit  ciim  hac  diccndi  meditatione  com^nunis. 

In  sententia ,  quae  in  se  Iiabet  quoque.  Flortis  4,  12,  61. 
dmnibus  ad  occasu7n  ct  mcridicm  pacatis  geiitibus,  ad  septcm- 
irio7iem  quoque  dumiaxat  intra  Rhcnu77i  aique  Danubium.  Cf. 
Sueton.  Aug.  66.   de  quo  infra.    Ibi  Casaubonus  ei  Scriveriu» 


DVMTAXAT.  337 

comecenint :  nec  vitta  quoque  dumtaxat,  sed  et  dclida  per- 
pcssus.  Vid.  Ileumann.  ad  Cic.  p.  Mil.  2,  6.  Praecedit  et  apud 
Pliniura  Hist.  n.  18,  24, 56. 

6.  Qnlbusdam  in  locis  utraqne  significatio,  qnain 
nosGermani  diverso  vocabulo  distinguiraus,  coaiuugitur: 
quemadmodum  dicimus  wenigstens  nvr. 

Plin.  Epist.  4,  9,  7.  multis  enim  atque  etiam  principi  dixerat 
sola  se  munuscula,  dumtaxat  natali  suo  et  saturnalibus  accepisse 
et  plerisque  misisse. 

6.  Ex  his  vero  facile  intelligitur,  qua  ratione  Bre- 
mlus  ad  Cic.  de  Fin.  2,  7,  22.  contendat,  dnnilaxat 
coniunctionem  significare  dummodo ,  Goerenzius  autem 
id  neget.  Etiamsi  non  satis  aptum  videatur  coniunctio- 
nis  nomen ,  tamen  sensus  parum  dillert.  In  dnmtaxat 
enim  idem  exprimitur  Q-zriy.aqy  quod  in  dummodo  con- 
ditionaliter  dicitur.  Atque  ad  couiunctionis  usura  pro- 
xime  accedit  haec  particula  apud  Luci-etium ,  quaravis 
ibi  adverbii  structura  recte  defcndatur.  Dicebatur  eliam 
dumtaxat  cjiium.  Ita  non  uni  nomini,  sed  sententiae 
praefigitur. 

Sueton.  Aug.  66.  amicitias  —  constantissime  retinuit,  non 
tantum  virtutes  ac  merita  cuiusque  digne  prosequutus ,  scd  vitia 
quoquc  et  delicta ,  dumtaxat  modica,  perpessus.  Explicant 
Ernestius ,  Goereiizius  et  alii  certe ,  saltem :  quod  quum  falsum 
Tiderctur ,  quasi  Augustus  etiara  raaxiraa  Titia  et  delicta  per- 
pessus  esset ,  Bremius  explicult :  dummodo.  At  dumtaxat  de- 
finit  certura  genus  delictorum,  quatenus  raodica  fuissent:  inso~ 
fern  sie  mdfsige  waren.  Goerenzii  enira  coniecturara ,  modice 
perpessus,  nerao  coraprobabit.  Ita  in  inscrlptione  apud  Orell. 
n.  4399.  C.  lulius  lason  ct  Cocceia  Tryphanea  fecerunt  sibi  et 
libertis  libertabusque  suorum,  dumtaxat  qui  ex  familia  corum 
fuissent.  In  tabula  honestae  missionis,  Galba  iraperatore, 
apud  Orell.  n.  737.  cum  iis,  quas  postea  duxissent,  dumtaxat 
singidi  singulas. 

Lucret.  2,  120.  coniicere  ut  possis  ex  hoc,  primordia  rcrum, 
quale  sit,  in  magno  iactari  semper  inani:  dumtaxat  rernm 
magnarum  parva  jiotest  res  exemplare  dare  et  vestigia  notitiai. 
Est  h.  1.  insofern ,  sItc  inwiefern.  Sed  ne  adverbii  natura 
repuf^net,  accipi  potest  pro  scilicet.  ■vid.  n.  7. 

In  Tetere   lapide   apud   Orell.    n.  3678.    ut  —  vinum  usibns 
vestris,  dumtaxat  quum  publice  epulas  exercebitis,    habere  pos- 
sitis. 
II.  22 


538  DVMTAXAT. 

Ex  lege  Bilia  Fcstua  e.  v.  puhlica  pcyndera  haLet  haec :  »i 
quis  magistratus  haec  d.  m.  pondera  modiosque  vasaque  publica 
modica  minora  maiorave  faxit,  iussitve  ficri,  dolumve  adduitf 
quod  ea  fiant,  eum  quis  volet  magistratus  multaretur,  dum 
minore  patris  familias  taxat ,  liceto.  Quac  verba  mirahili  arto 
tentata  sunt  ab  Iluschkio  iurisconsulto  in  Analect.  p.  255. 
Nam  primum  modica,  quod  appositione  adiectum  est  et  lego 
moderata  Big^uificat,  ilie  mutat  in  modicis:  tum  pro  viultaretury 
vcl  ut  apud  Godofredum  sci-iptiim  est  multatclur  (quod  iam 
Ant.  Augustinus  emendavit  multciur^  ex  lege  iudiciaria,  quao 
opud  Marinium  p.  70.  Tora.  1.  legitur,  restitui  iubet;  ei  sei 
quis  volct  mag.  mvltam  irrogare:  quasi  omnia  ad  unam  formu- 
lam  audacter  revocanda  sint :  denique  coniicit  dum  minorii 
partis  familias  taxat:  quod  csse  dicit :  „ei,  qui  conlra  hanc 
legcm  fecit ,  quicumque  volet  magistratus  multam  irrogare 
liceto,  si  modo  minoris  partis  bonorum  definiat  scil.  multam." 
Quae  quomodo  is^tis  verbis  latinis  exprimi  possint,  nemo  in- 
telligit,  nec  patct,  quid  slt  familias,  nec  quo  pacto  indica- 
tivus  pro  coniunctivo  ponatur.  Taraen  hanc  a  se  factam  for- 
mulam  vir  doctissimus  fundamcntum  fuisse  putat  universi  usua 
huius  particulae.  In  illa  lcge  nihil  mutandum  est  nisi  putris 
in  palrcs :  nam  quis  volct  dicitur  pro  quicumque ,  et  recte  com- 
ponuntur  verba  muUctur  liceto.  Vertas :  dicscn  zu  bcstrafcn 
stcht  jedcr  Obrigkcit  frei,  uur  im  geringcren  Maafse  die  Fa- 
milienvuter. 

7.  Glossae  Philoxeni  quuui  dumtaxat  reddant  gi'aeco 
ih]lci8'{],  Salmasius  ad  Vopisci  Prob.  16.  demonstrat, 
siyaificari  scilicet.  Graecam  explicationem  nou  pror- 
sus  reiiciamus.  Receutiores  enim,  et,  utvidetur,  inter- 
diim  etiam  veteres,  certe  non  mali  scriptores  usur- 
pabant  dumtaxat  ad  verbi ,  cui  addebatur ,  notionem 
distinctius  constiluendam :  id  quod  alibi  quidem  expi'i- 
ruit.  lu  quibusdam  locis  explicari  potest  per  scilicety 
freilicli:  quod  quomodo  cum  primitiva  significatione 
congrual,  lacile  iutelligitur. 

Qiiinctil.  1,  4,   20.    alii  tamcn  ex  idoneis  dumtaxat  auctoribus 

octo  jiartes   sequuti  sunt,   i.    e.    cx   idoneis   quidem  auctoribua. 

Kos  cben. 

Tacit.  Gcrm.  25.    libcrti  non  miiltum  supra  servos  sunt:  raro 

aliquod   momeutum    in   domo ,    numquam    in    civitate:     cxceplis 

dumluxnt  iis  geutibus,    qtiac  regnanlur.     Quod  vulgo  interpre- 

tantur :   tanturauiudo. 

Fortasse  etiam  huc  pertinent  haec  Cic.  de  opt.  gen.  orat.  3,  8. 

nod  qui  eatcnua  vuliKVunt ,  sani  dumtaaat  tit  sicci  iabeantur. 


DVMTAXAT.  339 

ged  ita,  ut  palaestrice  spatiari  in  xysto  iis  liceat.  ubi  niale  &« 
hal)crcl;  tantnmmodo.  Est  enim  quidem.  p.  Marcel.  7,  23. 
equidem  de  te  dies  noctesquc,  ut  debeo,  cogitans,  casus  dumtaxat 
humanos  et  incertos  eventus  valetudinis  —  extimesco. 

Slngulari  modo  Epist.  ad  Brut.  1,  3,  consules  duos  bonos  qui~ 
dem,  sed  dumtaxat  bonos  amisimus.  ^uod  reddas  doch  freilich 
nur  gutgesinnte. 

Vopisc.  Prob.  16.  veteranis  omnia  illa,  quae  anguste  adeuntur 
loca  privata  donavit,  addcns ,  ut  eorum  filii  ab  anno  octavo- 
decimo  mares  dumtaxat  ad  mililiam  mitterentur ,  ne  ante  latro'^ 
einari  quam  militare  discerent.    Salmasiua  explicat  ol  a§^£V£s 

8.  Deloco,  quera  obliaeat  haec  particula ,  discre- 
pant  viri  docti.  Goerenzius  ad  Cic.  de  Fin.  p.  150.  con- 
lendit  dumtaxat  a  probatis  scriptoribus  nusquaiu  ab 
initio  sententiae  alicuius,  vel,  ut  est  apud  Ciceronera, 
ante  nomen  suum  poni.  Quae  Miillerus  iisdem  verbis 
repetit  ad  Cic.  de  Orat.  1,  58.  p.  173.  Et  Orellius  ad 
Cic.  de  Fin.  2,  7.  constanti  usu  Ciceronis  postponi  affir- 
mat.  Qualis  vero  haec  constantia  fuerit,  exempla  supra 
posita  ostendunt.  Contrariam  consuetudinem  in  Plinio 
observasse  sibi  visus  eral  Heusingerus.  Vide  eum  ad  Epist» 
1,  2,  2.  In  ipso  initio  sententiae  Lucretius  particulam 
collocavit.  Ex  his  vero  colligi  potest,  non  unam  aut 
certam  fuisse  particulae  sedem,  neque  ex  hac  arguraen- 
tatione  quidquam  redundare  ad  dubia  loca  disceptanda. 
Idem  animadvertimus  in  vocabulo  certe  p.  22.  A  suo 
verbo  longe  remotum  est  apudLucret.  2,931.  dumtaxat 
oriri  posse  ex  nori  sensu  sensus  mutabilitate,  itemquo 
S,  378. 

EATENVS. 

Ea,  quod  proprie  de  loco  et  loci  parte  ita  usai-patnr, 
Ut,  ubi  raotns  expriraitur,  noraen  viae  intelligi  possit, 
corapouitur  cura  tenus,  Dicilur  igitur  eatexvs,  uti 
hactenus  ^  pro  usque  ad  eara  partera,  usque  ad  eum 
terrainura.  Cave  tamen,  ne  unum  nomen  singuiare 
j  ubique  suppleas.  Nam  quod  grararaatici  plurimi  in 
oSog  et  in  i^^ia  vel  in  ratione  et  in  parte  coramodiiai 
supplemcntuni  raultarum  ellipsiura  quaesiverunt,  mihi 
quidem  modus  vldetur  esse  adraodum  dubius ,  neque  etiam 

22  ♦ 


340  EATENVS. 

Becesse  erit,  ut  cum  Musgravio  et  Schaefero  enallagen 
generis  statuamus.  Bernhardii  opiuioui  de  sublimiore 
quadara  nolione  verbi  686g  in  Synt.  graec.  p.  185.  pro- 
positae  hoc  unum  argumentum  suppetit,  quod  6S6s 
nomen  est  geueris  feminini:  alioquin  ipse  non  omnia 
ad  unum  vocabulum  retulisset.  Graeci  et  Lalini  enira 
multas  composuerunt  in  femininis  nominibus  forraulas, 
quarura  in  origine  investigenda  nos  frustra  laborabimus, 
primarum  notionum  ignari. 

1.  Vocabulum  eutenus  proprie  dicitur  de  termino 
loci,  ad  quem  usque  aliqua  res  perlineat:  hi  so  weit, 
Id  ad  alias  res  transfertur,  ut  definiatur,  quousque  eae 
porrigantur,  quove  ambitu,  etiara  in  ipsa  cogitatione, 
pateant.  Sic  modus  et  conditio  rei  constituitur.  Ger- 
mani  dicunt  insofern.  In  hac  vero  ratione  semper  re- 
quiritur  termiui  vel  modi  ac  mensurae  indiciura,  quod 
exprimitur  verbis  cpiatenns,  qiia^  quoad.  Sed  veteres 
scriptores  hoc  vocabulum  nou  usurpasse  videntur,  nisi 
in  doctrinarum  expositione.  Quare  Cicero  nusquam  in 
oratiouibus  posuit.     Receutiores  frequentius. 

Celsus  2,  10.  p.  81.  ex  ulterioribus  autem  eatenus  sanguis  se~ 
quitur  f  quatenus  emittitur:  uhi  is  suppressus  est,  quia  non  tra- 
hitur ,  ne  venit  quidem.  lavolenus  in  Digest.  47,  2,  92.  haec 
idcirco ,  quoniam  furti  eatenus  habct  actionem ,  quatenus  eius 
interest. 

Columell.  4,  7,  2.  neqve  cnim  eatcniis  plaga  consistit ,  qua 
vestigium  fecit  acies ,  sed  aestivis  caloribus  falce  vulnus  penitus 
impressum  latius  inarescit  ita ,  ut  non  minimam  partem  de  eo 
matris  corpore  enecet.  12,  9,  1.  caulcs  lactucae  ab  imo  depnr- 
gatos  eatenus ,  qua  tenera  folia  videbuntur,  in  alveo  salire 
oportct.  de  Arbor.  8,  2.  Quinctil.  1,  11,  1.  dandum  aliquid 
comoedo  quoque,  dum  eatenus,  qna  pronuntiandi  scientiam 
futurus  orator  desidcrnt. 

Cic.  de  Leg.  1,  4,  14.  hoc  civile,  quod  vocant ,  eatenus  exer- 
euerunt,  quoad  populum  praestare  voluerunt.  in  quo  loco  nihil 
est  vitiosum :  nam  praestare  aliquem  dicitur  pro  rera  alicuius 
agerc,  et  hoc  loco  pro  civium  caussas  agere.  vid.  Plin.  Pan.83. 
Cic.  ad  Quint.  fr.  1,  1,  3.  quorum  si  quis  forte  csset  sordidior, 
ferrcs  eatenus ,  quoad  per  se  negligeret  has  leges ,  quibus  csset 
adstrictus. 

Cic.  de  Vnivers.  11.  quando  igitur  omnes,  et  qui  moventur 
palamque  osienduntur,    et  qui  eatenus  nobis  declarantuVf    quo 


EATENVS.  341 

ipn  voluntf  creati  tvnt  etc.  Aut  qua  ocribendum  erat,  nt 
LamljinuS  8<Snpsit,  ant  quoad ,  ut  Perionius  emendavit.  Sed 
Orosius  Hist.  7,  21.  usque  quo  ad  profltgandas  ecclestas  edicta 
Decii  cucurrerunt,  eatenus  incredibilium  morborum  pestia  es- 
tcnditnr. 

Vnicus,  q^uod  sciam,  in  antlquioribus  locus  est  Planti 
Most.  1,  2,  50.  de  liberorum  vita :  ad  legionem  quom  itant, 
adminiculum  eis'  danunt  tum  iam  aliquem  cognatum  suum. 
Eatenus  abeunt  a  fabris.  Sed  nemo  adhuc  explicuit,  nut 
reliquis  accommodare  potuit  haec  verba,  quae  valde  suspecta 
niihi  videntur. 

2.  Sic  etiatn  pro  tantopere,  in  eu?n  modum,  dicitur, 
sequente  coniunctione  ut  vel  ne. 

Cic.  de  Opt.  gen.  orat.  7,  23.  quorum  ego  orationes  si,  ut 
spero,  ita  expresseroy  virtutibus  utens  illorum  omnibus,  - —  verba 
persequens  eatenus ,  ut  ea  non  abhorreant  a  more  nostro.  Celsui 
5,  26,  30.  calida  aqua  eatenus  necessaria  est,  ut  sanies  remo- 
vcatur.  7,  19.  p.  464.  Columcl.  5,  1,  3.  5,  5,  3.  de  spatii» 
ardinum  eatenus  praectpicndum  habcmus ,  ut  intelligant  agri- 
colae  etc.  Celsus  6,  6,  38.  quidam  contrito  semine  portulacae 
mcl  adiiciunt  catcnus,  ne  id  cx  specillo  destillet,  eoque  inungunt. 
Colurael.  5,  6,  U.  quum  dcinde  arbor  convaluerit,  quidquid 
falce  contingi  poterit,  cxputandum  est  allevandumque  eatenus, 
nc  plaga  corpori  matris  applicetur.  Sueton.  Tiber.  33.  ac  primo 
catenus  interveniebat,  ne  quid  perperam  fieret.  lustin.  5,  2,  10. 
eutcnus  bcllum  suslinendum^  ne  inopia  deseratur. 

3.  Ad  tempus  non  magis  a  veteribus  referlur  quam 
ohactenus.  Id  recentissimi  scriplores  demum  novarunt, 
rrsed  cum   vitio. 

Capitolin.  Gordlan.  22.  Gordianus  adolescens ,  qui  Caesar 
ealenus  fuerat ,  a  militibus  ct  populo^ —  ingenti  studio  et  gratia 
/tugustus  est  appellaius.  Oroslus  6,  1.  hoc  eatemis  factum  esi, 
doncc  foecunda  crudelitas  co  usquc  inter  tormenta  ac  per  tor- 
menta  perficeret,  quamdiu  ipsum  regium  culmen  —  occuparet. 

ECASTOR.     ECEPlE. 

ECASTOR  et  ECERE,  quod  Charisius  inter  adverbia 
monstrativa  collocat,  occasionem  nobis  praebent  uni- 
vei\sam  compositionis  rationem  exponendi.  Syllaba  e, 
in  multis  rebus  similis  graecae  i| ,  vini  habet  demonstra- 
tivam,  quae  ia  compositione  redditur  intensiva.    Atque 


342  ECAStOR,  ECERE. 

ea  et  praefigltur  ia  qulbusdam  Yocabulis,  quemadmoduin 
eliam  ijSrj  componitur,  et  ia  alias  transit  forraas.     Ad- 
iecta  enim  littera  /i,   fit  en,  sicuti  ex  tame  factum  est 
tamen.     Hoc  en  cum  ce  demonstrativo  coniunctum,  da- 
plicata  littera  sonat  ecce,     Sed  praefigitur  haec  syllaba 
in  trinlici  nominum  genere,     3Nam  in  primo  significa- 
tum   intendit    quadam    monstratione,     veluti  in    enimf 
quod  est  e  /Z(zm,    et  in  eqnidem:    neque  aliter  in  inter- 
iectionibus  e/ieu,  ehem.    In  altero  autem  genere,  voca- 
tivo  apposila,    exprimit  provocationem  in  obtestatione; 
imde  tiunt  ecastor\   epol^   equirine^  eiuno^  ecere,  edi, 
Tertii  sunt  generis ,   in  quo  e,  ut  graecum  ?j,   interro- 
cationi  inservit,  ecquis,  eccjuando,  i.  e.  e-quis,  e-quando, 
feed  illa  e  aifirmationis  et  obtestatiouis,    cui  respondet 
ex  parte  graecum  vt^  ,  assurasit  7n  litterara,  ut  esset  me, 
quocum  coraparare  possuraus  graecum  ftc.    Ita  dicebatur 
edi  et  medi,   quod  ex  Titiouio  affert  Charisius  p.  183, 
etmecastor,  jne/iercule,   medins  Jidius  ^    vel,   ut  apud 
Charisium  scribendum,  medi  jidie.     Nec  deest  analogia: 
nam  dicebatur  Ancus  et  Mancus,  et  ex  a^sg  Mars,  siculi 
fli%qi^   ex  CilQiq, 

Non  operae  pretium  puto ,  sententias  omnes  \Irorum  docto- 
Tum,  magna  ex  parte  iraprotaLilcs ,  referre.  Vid.  Aossii  Etj-^ 
tnolog.  s.  V.  medius  fidius.  Hoc  nnum  addam.  Veteres  ipsi 
ignorabant  originem  dictiouis  mehercule,  mccastor,  et  analogiara 
graecae  dictionis  non  respicientes,  me  esse  opinabantur  pro- 
nomen  et  quum  semel  grammatici  docuissent  sensum  esse ,  rao 
iuvet  Hercules,  plurimi,  nt  videtur,  dicebant  mehercules  pro 
nominativo ,  quamquam  ea  erat  vocativi  forma  communis ,  in 
hec  quidem  usu  a  Cicerone  Orat.  47, 157.  non  probata. 

EcASTOR  et  reliqua  nsurpabantur  in  obtestatione 
qualicumqne  ita,  ut  omnino  veritatis  vel  admirationis 
sensus  exprimcretur.  Qaare  grammatici  adverbia 
vocabant  haec  nomina.  Tamen  narrant  Charisius  et 
Gellius  11,  6.  foeraiaas  seraper  ecastor,  viros  mehercle, 
ntrosque  edepol  dixisse:  quod  quuqi  in  Plauti  et  alio- 
rum  locis  non  paucis  aliler  se  habere  critici  vidissent, 
excusationem  in  eo  quaerebant,  qnod  non  Romani,  sed 
peregriui,  aut  illi  in  tcrris  peregrinis  loquuti  fuissent 
(Ramshorn.  Grara.  98.  23.294.) :  sed  frustra.  Nam  idera, 
quod  usu  sibi  vindicarunt  muheres,  non  viros  dedccebat 
ijsurpare.  Enimvcro  in  cjuacumque  asseveratioue  poui- 
tur  ecastor   sive   in    media    sententia ,    sive    ab   inilio. 


ECCE.  345 

Etiam  praemitlitur  exclamationis  particula,  ct  coniangi- 
tur  accusalivus. 

Plaut.  Truc.  2,  5,  28.  nunc  ecastor  ut  vcniret  mtlca  velim. 
Post  si  lcgitur  Asin.  1,  3,  36.  Truc.  2,  2,  60.  Sticb.  1,  8,  89. 
ct  Poen.  1,  2,  71.  keu  ecastor.  Stich.  1,  3,  81.  ecastor  auctionem 
haud  magni  pretii.    Merc.  4,  1,  25.  ecastor  vero. 

De  eccere  vel  ecere  iam  apud  veteres  exstat  mira 
opinionum  varietas,  Cliarisius  et ,  ut  Festus.  narrat ,  alii 
exislimubant  esse  dictum  pro  ecce.  Quo  quura  ultima 
eyllaba  non  explicaretur,  Schmiederus  in  nolis  ad  Te- 
rent.  PJiorra.  version.  gerraan.  adieclis,  n.  78.  opinabatur 
adiici  hanc  syllabura  sine  ratione  ac  sensu,  quomodo 
coUoquentes  interduna  eiusmodi  sonos  emitterent.  Lam- 
binus  ad  Plaut.  Trin.  2,  2,  105.  et  Nanius  Misc.  1,  21. 
pro  eece  rem  acceperunt :  quod  probari  nullo  pacto 
polest.  Idem  Lambinus,  qui  aliam  etiam  proposuerat 
sententiam  ad  Plaut.  Amph.  2,  1,  4.,  in  notis  ad  Truc. 
2,2,58.   dnasdistinguit  formas  eccere  et  ecere,  quod  sit, 

Eer  aedem  Cereris ,  seu  per  Cererem.  Eum  sequitur 
indemannus  ad  Mil.  2,2,  54.  At  illad,  quod  Paullus, 
non  Festus  narrat,  grammaticorum  quorumdum  com- 
raentum  erat.  Duobus  enim  in  locis  Plauti,  in  quibus 
ista  monstrandi  vis  inesse  videbalur  Pers.  2,  4,  29.  et  Mil. 
2,  2,  54.  ante  omnia  videndum  erat,  an  antiqui  libri 
scripturam  confirraarent.  Et  editio  princeps  quidera  ex- 
hibet  ecce  aufem  in  utroqu^  loco  ,  idque  iara  Bothius 
restiluit  illi  priori.  In  reliquis  omuibus  (sunt  enim  sex) 
recte  intelligitur  affirmatio  vehemeiilior,  quae  etiani  per 
ecasior  expriraitur.  Quare  Glossae  bene  explicant: 
eccere ,  Kaxa  rijg  /ly]^rix(iog.  Aedera  Cereris  nemo  hodie 
supponet.  Usnrpatur  vero  haec  dictio  ab  eo,  qui  suae 
sententiae  testimoniura  veritalis  addit,  aut  aliquara  reni 
adrairatione  excipit,  et  inopinatara  rem  deprehendit. 

PLuit.  Anipli.  2,  1,  4.  eccerc  iam  tuatim  facis,  ut  tuis  nulla 
apud  te  sit  fidcs.  Truc.  2,  2,  58.  Cas.  2,  6,  35.  Men.  2,  3, 50. 
cccere,   perii  miscra. 

Plaut.  Trin.2,  2, 105.  lY.  Tute  ad  etim  adcas,  tutc  concilics, 
tutc  poscas.  PH.  Eccere.  Terent.  Phorin.  2,  2,  5.  ph.  si  roga- 
hit.  G.  Inte  spcs  est.  va.  Eccern.     Quid  ai  veddeti 

ECCE. 

EccE    quomodo  ex   en  et  ce  factum  sit,  dixi   iam 
p.  342.     Adde  voc,  en.    Est  vero  ecce  particula  deraon- 


344  ECCE. 

stratlva,  quae  nec  graeco,  nec  germanico  verbo  aple 
reddi  potest.  Nam  non  sufficit  vocabuliim  da:  sed 
nimium  est,  quod  reddunt  pldlzlicJu  Per  siehe  cla 
expriraitur  multis  in  locis  similis  quidem  sententia,  non 
autem  vocabulum.  Nam  ecce  aut  simpliciter  monstrat 
rem  apparentem,  aut  aftentionem  excitat  et  in  rera 
considerandam  dirigit,  aut  rem  aliquam  animo  oflerl, 
quae  subito  ac  repente  comparuit,  aut  novum  quid 
et  improvisum  efFert. 

Grammaticorum  alii  appellant  interiectionem ,  give  notam 
mentis  ob  rem  gubitam  exclamantis,  alii  referunt  inter  adver- 
bia  demonstrativa.  Sed  quum  haec  vocula  non  ipsam  quidem 
animi  affectionem  eius ,  qui  loquitnr,  expriraat,  sed  aliorum 
animum  attcndat  et  erigTit,  coniungitur  cum  aliis  nominibus, 
et  includit  notitiam  non  omni  ex  parte  expositam,  ideoque  in 
elliptica  strnctura  praestat  adverbii  vicem.  Bauerus  in  notis 
ad  Sanct.  T.  1.  p.  221.  afilrmat,  ecce  eigniiicare  gimpiiciter 
vide. 

1.  Primum  igitur  demonstrationi  inservit,  remque 
monstrat  conspicuam  et  distinctam.  Qua  dicendi  forma 
utuntur  poetae  etiam  in  narrandis  rebus,  ut  imaginem 
reddant  magis  vividam.  Servius  ad  Virgii.  Aen.2, 57.  ait: 
Jiaec  jjarticula  prope  rem  gestam  ante  ocnlos  lectoris 
inducit.  Sic  eccum  etiam  absentibus  accommodari  ob- 
servat  Gruterus  ad  Plaut.  Amph.  Prol.  120.  Est  enim 
designatio  rei  etiam  longius  remotae.  Poetae  autem 
saepe  adliibeut  hanc  dictionem,  quando  alium  apparuisse 
narrant,  aut  aliam  personam  in  scenam  introducunt, 
Quo  difierat  ab  en,   vide  n.  11. 

Flaut.  Bacch.  4,  4,  16.  quem  quaero,  optime  ecce  obviam  esf. 
i.  e.  der  kommt  mir  da  erwiinscht  entgegcn.  Terent.  Eun.  5, 
4,  43.  (3,  23.}  ecce  autem  video  rure  redeuntem  senem.  Yirgil. 
Ecl.  9, 46.  Daphni,  quid  antiquos  signorum  suspicis  ortus?  Ecce 
dionaci  proccssit  Cacsaris  astrum.  Stat.  Silv.  2, 1,  3.  procul  ecce 
canoro  demigrant  Ilclicone  deac. 

Virgil.  Aen.  2,  403.  ccce  trahebatur  passis  priameia  virgo 
crinibus  a  templo  Cassandra.  6,  337.  ccce  gubcrnator  scse  Pali- 
nurus  agcbat. 

Ovid.  3Iet.  2,  441.  eccc  suo  comitata  choro  Dictynna  per 
altum  Macnalon  ingredicns  —  adspicit  hanc.  ubi  non  dcscribi- 
tur  rcpentina  res. 

2.  Eadem  vis  ibi  apparet,  ubi  in  media  sentenlia 
inlerponiLur  haec  particula,    quae  rcm  mousti'at.      Cf. 


ECCE.  345 

Kempher.  ad  Calpnm.  p.  835.  Idqiie  fit  adeo  prae- 
missis  verbis  videre,  adspicerey  cernere,  Burmannus, 
qui  hoc  observaverat  ad  Nemes.  1,  34.,  caussam  cxponit 
ita:  primum  verbum  oculorum  modo  in  rem  vel  locum 
coniectionem  notare,  sed  voces  ecce  et  en  iubere,  ut 
res  propius  et  diligentius  consideretur.  In  quibus  virum 
doctum  vulgaris  opinio  fefellit,  qua  ecce  dicunt  signi- 
ficare  vide.  At,  ut  iara  dixi,  simpliciter  raonstrat  rera, 
ut  illic  et  alia.    Pseque  opus  est  commate  interponendo. 

Virgil.  Ecl.  3,  50.  audiat  haec  tantum  vel  qui  venit  ecce  Palae- 
mon.  Ovid.  Met.  12,  444.  signa  vides.  Jpparet  adhuc  vetus 
ccce  cicatrix. 

Calpurn.  3,  98.  Tityrus  —  gui  redit  inventa  non  irritus  ecce 
iuvenca. 

Ovid.  Met.  2,  92.    adspice  vullus    ecce    meos.     Calpnrn.  1,  4. 

ccrnis,    ut  ecce  pater   quas  tradidit,   Ornite,    vaccae  mollc  sub 

hirsuta  latus  explicuere  genista?   1,  34.   qiiieti,   adspice ,  ut  ecce 

procul   dccerpant    gramina   iauri.       In    his    interponunt  critici 

coinma,    quod  quam  alienura  sit,    docet  5,  7.  quos  ecce  grcges 

a  monte  remotos  cernis  in  aprico  dccerpere  gramina  campo ,   hos 

tibido.  ■     -"^^■'' 

'70Trr    . 

3.  Singulavis  est  formula,  qua  aliquis  praesentem  se 
vel  alium  sistit,  vel  adesse  dicil.  Quare  saepe  componi- 
tur  cura  verbo  adest:  saepe  intelliguntur  verba  adveni- 
endi ,  apparendi.  Sed  interdura  nihii  amplius  significat 
quam  pronomen  demonstrativum. 

Plaut.  Mil.  3,  1,  69,  opusne  erit  tibi  advocato  tristi,  iracundo? 
Ecce  me.  Epid.  5,  2,  15.  quid  me  quaeris?  quid  laboras?  quid 
hunc  sollicitas  ?  ecce  me.  Curc.  1, 3,  6.  Terent.  Ad.  5,  9  (7),  35. 
sed  si  id  vultis  potius,  quae  vos  propter  adulescentiam  minus 
videtis  — ,  ecceme,  qui  id  faciam  vobis.  Terent.  Heaut.  4,7, 1. 
CH.  J  bi  Clitipho  nunc?  s\.  Eccum  me,  inque.  ch.  eccum  hic 
tibi   i.  e.    da  bin  ich.     Plaut.  Mil.  3,  1,  17.    ccce  nos  tibi  obedi-^ 

enteis.    Poen.  1, 2, 139.  ecce  odium  meum.     Sic  unuiu  eccc  apud 

Plaut.  Asln.  1,  1,  96.   se.    Atque  audin'  etiaml    lii.  Ecce.  i.  e. 

da  bin  ich. 
Flaut.  Fragin.  Cornlcul.  6,  quid  cessamus  ludosfacere?  circua 

noster  ecce  adest.     Ovid.  Jlet.  3,  101.   ecce  viri  fautrix  superas 

dclapsa    per   auras  Pallas  adcst.    2,  496. 

Ovid.  Art.  am.  3, 173.  aerts  ecce  color  tum,  quum  sine  nubibus 

aer,  nec  tepidus  pluvias  concitat  Auster  aquaa:  ecce  tibi  similis, 

qui  ctc.  i.  e.  da  ist  des  Aethera  Farbe. 


346  EGCE. 

dc.  ad  Att.  18,  16.  ecco  tuao  litterae  d«  VaUone.  8,  B.  Tld. 
n.  12. 

Flaut.  Rud,  4,  4,  134,  ecce  Gripi  6celeTai  i,  c,  hacc  lunt 
G,  gc, 

4,  Haec  significatio  demonstrativa  in  colloquiis  ad- 
hibetur  ad  excitandam  atteutionera,  aut  ad  aniraum  in 
aliquam  rem  converlendum.     EUiptica  est  liaec  dictio. 

Plaut.  Most.  2,  2,  65.  scd  ecce  quae  tlle  inquit. 
Plaut.  Trln,  4,  3,  6,  ecce  hominem  te,  Siasimc,  nihili. 
Sic  etiam  Plaut.  Cas.  2,  4,  26.  si  id  factum  est ,  eccc  mo  nul- 
lum  senem.  i,  e,  gib  Acht,  do  bin  ich  verloren. 

6.  Nec  aliter  in  responsione,  in  qua  ecce  indicat  rem 
vere  fieri  et  in  conspectum  cadere. 

Plaut.  Mil,  2,  5,  45.    do  fidem,   st  omittis,   isto  me  intro  itw- 
Tum,  quo  iubcs.    ec,    £cce  omitto. 

6.  Attentio  iioc  modo  converlitnr  in  rem  snbito  ac 
repente  ,  tcI  statim  et  paullo  post  exsislentem.  Idque 
fit  duplici  modo.  ISam  ecce  aut  ad  ipsam  rem,  quae 
repenlina  sit,  provocal,  aut  absolute  positum,  vel  in 
elliptica  oratione,  designat  rera  subito  apparuisse.  Haud 
raro  adiuncta  Jbabet  verba  subito^  reperiie  et  alia. 

Donat,  ad  Terent.  Ad.  4, 7, 4.  eccc  dicitur ,  quum  repente  triste 
aliquid  rcbus  intcrvenit  laetts,  aut  ccrtc  quum  aliud  as^ilur^ 
aliud  emcrgit  novuin,  Serv.  ad  Virg-.  Acn.  2,  210.  Ex  his  Re- 
gius  ad  Ovid.  Met.  2,  441.  confecit  praeceptum ,  quasi  Cicero 
et  Virgiliug  hac  Toce  nonnisi  malum  repentiimm ,  alii  tamcn 
etiam  honum  degignent.  Sed  iam  Ciofanus  dccIaraTlt  liano 
yiarticulam  euapte  "vi  neque  boni  neque  mali  quidquam  in- 
'        dicare. 

Cic.  ad  Att.  7,  24.  Philotimi  litterae  me  quidcm  non  nimis, 
sed  cos,  qui  in  his  locis  crant,  admodum  dclectarunt.  Ecco 
postridie  Cassio  litterae  Capua  a  Lucretio.  Alia  Tide  T.  I. 
p.  587. 

Cic.  ad  Att.  8,  8.  omncs  nos  —  CTpertes  sui  tanti,  iam  inusi- 
tati  consilii  rclinqucbat.  Eccc  subito  litterae  Domitii  ad  illum, 
ipsius  ad  conaulcs.  p.  Caec.  10,  30.  subito  cccc.  Cic.  in  Verr. 
5,34,87.  cccc  autcm  repcntc,  cbrio  Cleomcnc,  —  nuntiatur  pira- 
tarum  naves  esse  in  poj-tu  Edissae.  Apulei.  Met.  9,  p.  221,  5. 
et  eccc,  uobis  repente  de  tergo  taanipulu»  armati  aupercurruat 
equiUs. 


ECCE.  947 

7.  Potest  esse  haec  res  magna,  ont  nova,  aut  mirabilis. 
Et  dicitnr  etiam  de  re,  quae,  quum  reliqna  omnia  certa 
et  perspicua  essent ,  inexspectata  et  improvisa  inter- 
renit.  Vid.  Oudendorp.  ad  Apuleii  Met.  p.  630.  Non  raro 
pi«ecedit  altera  pars  sententiae,  quae  ordinem  rerum 
expoUens  a  qunm  vel  dum  vel  ubi  incipit.  Posteriori 
tempore  scriptores ,  qui  fervida  oratione  delectabantur, 
saepissime  usurpabant  hanc  particulam, 

Plaut.  Men.  5,  2,  87.  ecce  Apollo  miki  ex  oraoulo  imperat,  ut 
ego  illi  oculos  exuram  lampadihus  ardentibus.  Ovid.  Art.  am. 
1,  177.  ecce  parat  Caesar  domitOf  ^uod  defuit,  orbi  addere. 
S.  e.  id  qnod  magTium  egt,  .>....... 

Lir.  2,  36,  7,  inde  in  euriam  lussn  eonmlum  delatus,  eadem 
illa  quum  patribus  ingenti  omnium  admiratione  enarrasset ,  ccco 
aliud  miraeulum :  qui  captus  omnibus  membris  delatus  in  curiam 
csset ,  eum  functum  ofjicio  pedibus  snis  domum  rediisse  traditum 
memoriae  est,  Plin.  Hic^t.  n.  19j  5,  23.  ecce  quum  maxime  nova 
forma  eorum  in  Campania  provenit  mali  cotonei  effigie, 

Verba  de  improviso  adiecta  sunt  a  Varrone  apud  Non.  4,  25. 
et  ecce  de  improviao  ad  nos  accedit  cana  veritas,  et  a  Sallust. 
lug.  14,  11.  ccoe  autem  ex  improviso  lugurtha  intoleranda  auda^ 
cia  —  primum  regnum  eius  scelcris  sui  praedam  fecit.  ubi  Was- 
eius.  rf,  Colv.  ^d  Apulei.  Met.  p,  518.  Oud,  Servius  ad  Virg. 
Aen.  2,203,  quum  ex  improviso  vult  aliquid  ostenderc ,  ecco 
ponit.  Cic.  ad  Quint.  fr.  1,  2.  quem  dcnique  praeter  Tusceniumy 
cuius  caussa  sanari  nonpotest,  non  mitigavi?  Ecce  supra  caput 
hvmo  levi»  ac  sordidus,  sed  tamen  equestri  censu,  Catienust 
etiam  is  lenietur. 

Cic.  p,  Caec.  7,  20.  quum  id  partim  mirarentur,  pariim  non 
credcrcnt,  ecce  ipse  Avhutius  in  castellum  venit.  Liv.  2,  36,  8. 
Cic.  ad  Att.  2,  8.  epistolam  quum  a  te  avidc  exspectarem  ad 
vesperum,  ut  soleo,  ecce  tibi  nuntius,  pncros  venisse  Roma' 
Horat.  Sat,  1,  9,  60,  haec  dum  agit,  ecce  Fuscus  Aristius  occur- 
rit.  Virgil.  Aen.  3,  219.  huc  ubi  dclati  portus  intravimus,  eccc 
iaef  a  boum  passim  campis  armenta  videmus.  Piaut.  Merc.  1, 1,  99. 
discubitum  nociu  ut  imus ,  ecce  ad  me  advenit  muUer, 

Plin.  Hist.  m.  36,  15,  24,  8.  hauriri  urbes  terrae  hiatibus, 
publicus  mortalium  dolor  est.  Ecce  populus  romanus  universus, 
vclut  duobus  navigiis  impositus ,  binis  cardinihua  sustinctur  et 
se  ipsuni  depugnantem  spcctat.  36,  16,  ^5.  quid  lapidis  rigore 
pigrius?  Eccc  scnsus  7nanusquG  tribuit  illi  Cnatura). 

8.  Recentiores  scriptores  simpliciter  in  re  mirabiU 
pro  adeo  et  ia^cZew  Jiosuerunt  iu  media  sententia. 


348  ECCE. 

Flin.  Hist.  n.  86,  27,  69.  adeo  in  rebu*  damnatis  quoque  ac 
iam  nullis  sunt  aliqua  remedia,  ut  in  carbone  ecce  et  cinere, 
Pompon.  Mcla  3,  6,  4.  quippe  tamdiu  clausam  (Britanniam) 
aperit  ecce  principum  maximus.  "  /  ,  *i 

Elegantia  particulae  Lis  positae,  q^uam  Burmannus^  ia 
Lotichio  p.  42.  et  314.  laudat ,  prorsus'  abhorret  ab  antiquo 
usa. 

9.  la  enuraeratione  multarum  rernm,  praemissis 
aliis,  id,  quod  magnum  vel  admirabile  videtur,  appo- 
nitur  per  voc.  ecce  insiguitum.  Sed  etiam  tum  inter- 
ponilur  ecce y  quum  spectabili  re  antea  memorata  rursus 
attendendus  est  animus  ad  aliam  non  minoretri  conside- 
randam.     Saepe  nihil  aJiud  significat  quam  quod  iam, 

»'V4  .  i  ^Gic.  de  Orat.  2,  22,  93.  consequuti  sunt  hos  Critias  ^  Therame- 

**i      ncs,   Lysias:    multa  Lysiae  scripta  sunt :    nonnulla   Critiac:    de 

<^>-  •     Theramene   audivimus:     omnes    etiam    retincbant    illum    Pcricli 

siiccum :    sed  crant  paullo  uberiore  Jilo.     Ecce  tibi   exortus  est 

Isocrates.  i.  e.   da  trat  Isocrates  auf. 

■'■  -         Cic.  de  Orat.  3,  8,  30.    quum  de  Caesaris  laude  oratorla  lo- 

quutus  cs«et,  pcrgit:   ecce  praesentes  duo  prnpe  aequalcs  Sulpi- 

cius  et  Cotta.    4cad.  2,   43,   134.    eccc  multo  maior  etiam  dis- 

sensio. 

Cic.  Orat.  16,  53.  flumen  aliis  verborum  volubilitasque  cordi 
""  '  est  — ':  Disiincta  alios  ct  intcrpuncta  intervalla  —  delectant.  — 
Elaborant  alii  in  lcnitate  et  acquabilitatc  — .  Ecce  aliqui,  duri- 
tatem  et  severitatem  quamdam  verbis  —  sequuntur.  de  Fin.  1, 
19,  61.  Cic.  de  Divln.  2,  70,  144.  narrarit  de  cnrsore  qnodam 
et  transit  ad  aliud  exemplum :   ecce  alius  cursor. 

10.  Jlla  vis  demonstrativa  maxime  est  conspicua  in 
formis  eccuni,  eccos.^  eccillum,  quae  aut  pro  simplici 
ecce,  aut  pro  pronominibus  ipsis  enm.,  eos ,  ponuntur. 
'Quod  fieri  non  posset,  si  grammaticorum  interpretatio 
vera  esset.  JEccum  adeo  de  absente  usurpatur,  ct  de 
loco,   in  quo  quis   versatur. 

Plaut.  Aniph.  2, 2, 146.  hem  tibi  pateram :  cccam.  Aul.  4, 4, 13. 
Bv.  Ostende  huc  manus.  st.  jftem  tibi.  ev.  Ostende.  6t,  Eccas. 
i.  c.   da. 

Terent.  Ad.  5,  3,  6.  eccum  adest  communis  corruptcla  nostrum 
liberum.  Eun.  4,  7,  6.  Ad.  5,  7,  25.  eccum  Micio  egreditur 
forc^. 

Plaut.  Bacch.  3,  2,  19.  scd  cccos  vidco  incedere  patrem  soda- 
lis  et  magisirum.     Rud.  4,  4,  110.    b.   Sunt  crcpundia.    p.    ecca 


ECCE.  m 

vidco.  i.  e.  dio  sehe  ich  ilort,  Qnare  Oiale  interponitur  comma 
in  hi3  Curc.  5,  2,  17.  ph.  Nullam  abditxi.  th.  certe  eccisiam 
video.  Merc.  2,  S,  97.  ch.  Vbinam  est  is  homo  gentiuvi?  »g. 
Eccillum  video.  ''':... 

Plaut.  Mil.  3,  1,  194.  habeo  eccillam  meam  clientam  i.  e.  ich 
habc  da.  Epid.  5, 1,  2.  sed  eccum  incedit  Epidicus.  Araph.  Prol. 
120.  nam  meus  pater  intus  nunc  est  eccum  luppiter.  Ita  coniun- 
genda  sunt  verba,  non  mutanda.  cf.  en.  Pers.  2,  2,  65.  abi: 
eccillum  domi.  Aul.  4,  10,  51.  Capt.  1,  2,  66.  Rud.  3,  3,  43. 
vid.  Bothius  ad  Amphitr.  120. 

11.  Ex  his  vero  elucel,  quo  diiTerat  iisus  verbieirf. 
Nam  ecce  a  Cicerone  et  aliis  scriptoribus  prosaicis  uou 
ponitur ,  nisi  de  rebus  vel  i^epeute  vel  ex  improviso 
apparentibus,  vel  etiam  de  repost  alias  incidente:  neque 
inservit  ironiae  aut  indignationi.  Cf.  Richter.  ad  Auson. 
Popmara  p.  224.  Neque  vero  ecce  construitur  cum 
accusativo.   vid.  n.  13. 

Haec  est  caussa,  qua  vulgaris  lectio  refellatur  in  Cic.  de 
Fin.  2,  30,  97.  uLi  praelecta  aliqua  parte  epistolae  Epicuri 
pergit:  ecce  miseritm  hominem,  si  dolor  summum  malitm  est. 
Ita  Cicero  quidem  nusquara  loquitnr.  Tres  nominantur  codi- 
ces,  in  quibus  deest  voc.  eccc.  Goerenzlus  coniecit  e« ,  quod 
ei  librorum  auctoritnte  confirmaretur,  nou  ineptum  csset,  nunc 
nou  necessarium  est. 

12.  De  ecce  autem  vid.  Tora.  I.  p.  587.  Ecce  vero^ 
qua  dictione  Ernestius  (in  Praefat.  ad  Sueton.  p.  8.) 
aiiique  usi  sunt,  non  habet  antiquum  exemplum.  Sed 
ecce  dicitur,  ubi  oratio  ad  rem  transit,  quae  missis  reli- 
quis  magis  in  considerationem  veniat,  aut  quae  inter- 
veneiil  ita,  ut  rerum  conditio  atque  exspectatio  mu- 
tetur. 

Cic.  Brut.  32.  quum  dixisset  de  Curione,  orationes  esse  ab 
eo  conscriptaa  nondum  tritis  liominum  aurlbus  tolerabiles, 
pcrgit  ad  rem  satis  conspicuam :  Sed  eccc  in  manibus  vir  et 
pracstantissimo  ingenio  et  flagranii  studio  et  doctus  a  puero, 
C.  Gracchus. 

Cic.  ad  Att.  8,  3.  navis  ct  in  Caieta  est  parata  nobis  et  Brun- 
disii:  sed  ecce  nuntii,  scribente  me  hacc  ipsa  nociu,  in  Caleno, 
ecce  litierae. 

13.  De  constructione  huius  verbi  Schwartzius  In 
Gramm.  p.  523.  „ecce  et  en  per  se  nulium  casum  reguut. 


55Q  JECGE. 

Sed  nominativus  vel  accnsativus,  qui  iis  nonnnmqnam 
udiicitur,  a  subiatellecto  verbo  quodam  pendet."  Et 
recte  quidera.  Nam  Ramshornius  et  reliqui,  qui  docent, 
iuteriectioni  addi  rem  affeclionis,  nihil  explicant.  Ybi 
adest  verbum  in  plena  sententia,  nihil  desideratur,  sed 
particula  vel  praemissa  vel  interposita  universae  senten- 
tiae  affert  perspicuitatem,  dum  rem  reddit  conspicuam. 
Cf.  Noltenii  Lex.  antib.  Supplem.  p.  140.  Bauerus  ad 
Sanct.  T.  1.  p.  221.  accusativura  arbitrabalur  explicari 
posse  perversa  interpretalione,  qua  ecce  dicunt  idem 
esse.  quod  vide.  Taraen  ei  assentiebant  Meinerus  et  alii. 
Noltenius  p.  1472.  Valla  auctore  Eleg.  2,  15.  observat 
ecce  rarissime  accusativum  habere,  el  apud  prosaicos 
scriptores  unum  iuveniri  exemplum  Gic.  de  Fin.  2,  30. 
Sed  vide  de  h.  ].  p.  349,  Vrsinus  affert  Gic.  p.  Gaec.  10, 
30.  scd  ibi  legitur  ecce  idem ,  non  eiim.  Poetarum 
exempla  supra  vide.  Cf.  Ruddimann.  T.  2.  p.  315. 
Ellipsis  vero  eliam  in  iis  cernitur,  quae  dativura  ad- 
iunctura  habent  per  formulara  ecce  tibi,  a  Cicerone  ad- 
raodura  frequentata,  modo  ubi  cerlam  personam  allo- 
quitur,  modo  ubi  rhetorico  more  pronomen  adiicit  vel 
repraesentationis  caussa  vel  etiam  cum  irrisione. 

CIc.  Acad.  2,  S8,  121.  negas  sine  deo  posse  quidquam,  Ecce 
tibi  e  transverso  Lampsacenus  Strato,  qui  det  isti  dco  immuni- 
tatem  magni  quidem  muneris.  in  Pison.  21,  48.  ecce  tibi  alterf 
effusa  ium  maxima  praeda.  ad  Att.  2,  15.  quum  haec  maximc 
scribcrcm,  ecce  tibi  Sebosius.  2,  8.  de  Orat.  2,  22,  94.  In  his 
omnibus  est  certa  persona,  quam  alloquitur:  aliter  in  his  :  p. 
Cluent.  28,  75.  ecce  tibi  eiusmodi  sortitio ,  ut  in  primis  Bulbo  et 
Staleno  et  Guttae  esset  iudicandum.  de  Off.  3,  21,  83.  ecce  tibi, 
qui  rex  populi  Romani  dominusque  omnium  gentium  esse  concu- 
piverit.  p.  Sext.  41, 89.  ecce  tibi  consul,  praetor ,  tribunus  plebis 
nova  novi  generis  edicta  proponunt.  ubi  IMatthiae :  ,,ecce  cum 
irrisione  ponitur,  quasi  de  re,  quam  vix  quisquam  exspcctasset.'^ 

14.  Coniuncta  pronomina  transeunt  in formas bicves. 
Dicunt  comici  eccu  pro  ecce  ea ,  et  eccilla  (Plaut.  Men. 
1,2,66.  Stich. 4, 1,50),  et  ecc«77i,  eccos,  ecca ,  eccilliimf 
eccistum:  de  quibus  supra.  Absurda  erat  Liuacri  opinio 
dc  Emeud.  struct.  p.  332.  quasi  uomen  fuisset  eccus, 
eccu,  eccum.  Praeter  accusativum  et  norainativum  apud 
veleres  alia  forma  nulla  iuvenitur.  Apuleius  vero  Apo- 
log.  p.  321.  24.  quamquam  —  simultas  non  ipsi  i^ilio 
i^ortenda  sity  sed  socero  eius  eccilli  lierennio  Rufino. 


ECONTRA.  S61 

Scd  qiium  codices  omnes  discrepent,  Apuleitis  fortasse 
ex  hac  culpa  eximcndus  erit.  Ciceroni  comicam  formam 
eccum  assignare  non  nisi  Corradino  de  AUio  ad  Acad. 
1,  1,  2.  in  mentem  venire  potuit. 

*)  Librarii  inlerdiim  adiecerunt  particulam,  ubi 
accusativum  sine  illa  positum  non  intellexerant.  Vide 
de  Cic.  de  Fin.  2,  30,  96.  supra.  p.  349.  Confimduntur  a 
scribis  verba  ecce  et  coatra,  vid.  Oudendorp.  ad  Apulei. 
Met.  2.  p.  91.  ct  p.  108. 

ECONTRA. 

De  ECONTRA,  quod  etiam  apudServium  legitur,  vide 
supra  p.  124, 

ECQVID.  ECQVO.  ECQVANDO. 

EcQVis  compositum  esse  censentex  et  quis,  eamque 
sentenliam  confirmant  auctoritate  antiquorum  librorum, 
in  quibus,  ut  Pierius  ad  Virgil.  Aen.  3,  341.  refert, 
scriptum  legitur  etquis:  nec  taracn  liabent,  quo  illud 
et  explicent.  Cf.  Burmann  ad  Properl.  2,  7,  39.  Gifu- 
nius  in  Coniectan.  in  Lucret.  p.  64.  duplicem  formara 
anliquis  in  usu  fuisse  affirmans,  ecquis  dicit  esse  num- 
quis^  sed  et  quis  idem  quod  quis:  nam  et  elegantiae 
caussa  additum  redundare,  siculi  et  cur  ita  est?  Qiiibus 
nihil  demonstratur,  uisi  hoc,  praemilti  posse  in  interro- 
gatione  voculam  et.  Nec  polest  voc.  etenim  in  hunc 
censum  vocari.  Tamen  hanc  derivationem  comprobave- 
runt  Erneslius  in  Tursellino  et  Bentleius  ad  Terenf. 
Andr.  Prol.  25.  et  Schneiderus  in  Gramra.  1.  p.  242.  qui 
verba  iccirco,  quicquam  comparat.  Et  desumpta  haec 
videntur  ex  observatione  Agroetii  p.  1265.  ecquando 
increpando  vel  inquirendo  interrogantis  adi^erbium  estz 
etquundo  simpliciter  loqueniis.  Alii  deducebant  ab 
ecce.,  ut  Schvs^artzius ,  alii  ab  en,  alii  eliam  ab  an.  Sed 
tenendum  estid,  quod  p.  341.  exposuimus,  syllabam  e 
praefigi  cum  vi  demonstrativa ,  et  duplicata  litlera  ecquis 
scribi,  quod  et  pronuntiatione  vulgari  et  scriptura  ei 
accoramodata  effertur  etquis.  E  est  graecum  *),  qtiod 
in  forraara  iq  transiisse,  in  an  diximus  Vol.  1.  p.  297. 
Nam  etiamsi  non  prorsus  inepta,  tamen  dubia  videtur 
mihi  QssQ  ea  opiiiio,  qua  ex  praeceptis  Prisciani  p.  556.  efe 


852  ECQVm. 

Cassiodori  p.  2319.  en  substitualur ,  quod  et  interroga- 
tioni  et  exclamationi  inserviat,  id  est,  e  demonslrativum 
cum  71  interrogativo  compositura.  Sive  igiLur  primitiva 
forma  equis,  sive  encpiis  fiierit,  siguificatio  eadem  est 
una.  Veluti  verba  tcijiiis  iri  villa  est?  vertamus:  ist  cla 
u>er  im  Hause?  Sic  in  num,  quod  est  nunc,  monstra- 
livam  vim  interrogationi  aptatam  videmus.  In  eccjuis 
vero  non  exspectatur  negatio,  quod  fit  in  num:  sed 
qiiaeritur  simpliciter  de  incerta  re.  Quare  falsum  prae- 
ceptum  tradidit  Aug.  Grotefendus  iu  Gramm.  n.  127. 

Buttmannus  in  Excursu  ad  Demosthen.  in  3Iid.  p.  146.  com- 
positas  censuit  esse  voces  ec  et  quis  ,  iJlique  tribuit  notionem 
indefinitam :  quae  qualis  sit,  aut  quoiuodo  cum  cdius  in  aliquid 
comparari  possit,  non  perspicio.  Edu.  Huschtius  in  Analect. 
litt.  p.  145.  discrlraen  hoc  ponit :  „ct  quis  tantumdera  ralet, 
quantum  etiamne  quis :  ut  respondendum  sit :  ne  ulhis  quidcm 
oranino.  Plene  enim  est  et  aliquis.  Sed  qui  quaerit  ecquis  ? 
plerumque  (?)  exspectat,  ut  certus  horao  nominetur,  quem 
adhuc  nominaverat."  Scilicet  vir  doctissimus  opinatur  interro- 
gationem  formari  posse  verbis  et  aliquis. 

JJe  vocabulo  eccpiis  quaesivernnt  crilici  multi ,  quos 
nominat  Drakeuborch.  ad  Sil.  Ital.  3,  560.  et  ad  Liv.  5, 
36,  5.  Broukhus.  et  Burraaun.ad  Propert.  1,  11,  1.  Cort. 
ad  Plin.  £p.  6,  4,  2.  et  ad  Lucan.  4.  542.  Cf.  Rarashorn. 
Gr.  159.  1.  3.  Cortius  omnia  revocat  ad  unum  modum, 
sive  ecquis  pro  et  quis  accipiatur,  sive  et  cjuis  scribatur. 
Tamen  re  vera  diiferunt.  Eccjuis  enim  semper  quaerit 
iudefinite:  estne  aliquis,  num  quis?  et  quis  in  senlen- 
tiarum  nexu  locum  potest  obtinere  peculiari  vi,  sed 
sonat  definite:  quisest?  Nostrum  ia  conspectum  veniunt 
ecquicly  eccpio .,  ecquanclo. 

L  1.  ECQViD  ponitur  et  in  interrogatione  recta  et 
in  obliqua.  Sed  quum  cfiidper  se  significet  c//r,  senten- 
tiarum  nexus  et  conlinuafio  ifa  coniparata  esse  potest, 
ut  praestet  scribere  et  quicl.  Eccpiid  est  etwa,  wol,  et 
pouilur  etiam  in  exspectatione  affirmalionis. 

Terent.  And.  5,  2,  30.  ecquid  ie  pudct  ?    Cic.  Acad.  2,  39, 122. 

ted  ecquid  nns  eodem  modo  rerum  naturas  persecare ,  aperire, 
dividerc  possumus?  ad  Att.  2,  2.  sed  heus  tu,  ccquid  vides  ca- 
lendas  venire,  Antonium  non  venire.  p.  Clnent.  26,  71.  quid  tu, 
inquit?  ecquid  me  adiuvas,  Bulbe,  ne  gratis  rei  publicac  servia- 
miis?  Propert.  1,  11,  1.  ecquid  te  tnediis  cessantem,  Cynthia, 
Baiis  —  nostri  cura  subit? 


ECQVID.  353 

Ovid.  Trlst.  3,  3,  47.  ecquid,  nt  audieris^  tota  turbabere 
mente,  etferies  pavida  pectora  fida  manu?  3,  7,  11.  tu  quoque, 
dic ,  studiis  communibus  ecquid  inhaeres,  doctaque  non  patrio 
carmina  more  canis?  iibi  ineptus  exsistet  sensus,  quum ,  ut  alii 
fecerunt,  reddideris :  du  hdngst  wol  auch  an  der  Neigung? 
Hoc  enim  iamdudum  Ovidius  noverat.  Dicit  vero :  nonne  tu 
quoque  nunc  carminibus  componendis  iucumbis?  Liv.  36,  34,8. 
ecquid  vides ,  te  in  duabus  urbibus  occupandis  tempua  terere  ? 
Ovid.  Trist.  5,  2,  1.  ex  Pont.  2,  10,  1. 

Cum  tandem  coniunctum  Cic.  p.  Rosc.  Am.  16,  46.  ecquid 
tandem  tibi  videtur  —  senex  ille  Caecilianus  minoris  facere 
Eutychum ,  filium  rusticum ,  quam  illum  alterum  Chaere- 
stratum  ? 

Cic.  ad  Fam.  7, 16,  4.  quid  agatis,  et  ecquid  in  Italiam  venturi 
sitis  hac  hieme ,  fac  plane  sciam.  Liv.  5,  53,  1.  ecquid  sentitis, 
Quirites,   quantum  —  paremus  r,efas?  4,  3,  8. 

Liv.  27 ,  10 ,  2.  quaesiveruntque  ab  iis,  ecquid  milites  ex  for- 
mula  paratos  haberent  ?  alii  codd.  numquid :  eicut  variant  apnd 
Ovid.  Her.  15,  1. 

Lucan.  3,  36.  ille  —  maior  in  artus  ruit,  certa  cum  mente 
malorum.  Et,  quid,  ait,  vani  terremur  imagine  visus?  ubi 
vid.  Cortius.  Sicut  VirgiL  EcL  1,  26.  et  quae  tanta  fuit  Romam 
tibi  caussa  videndi  ?    Olim  legebator  ecquae.   Flin.  Pan.  54,  1. 

2.  Eodern  modo  quaeritar  de  caussa,  ut  ecquid 
idem  esse  videatur  quod  mr:  sed  quaeritur,  num  aliqua 
sit  caussa. 

Liv.  42 ,  26 ,  5.  quaesitum,  ecquid  ita  non  adissent  magistra- 
tum,  ut  ex  instituto  loca,  lautia  acciperent. 

3.  Cum  alia  interrosatlone  coniungitur  per  et,  quod 
cx  sua  parte  ostendit,  formam  etquid  non  veram  esse. 
Cur  vero  Lambinus  illud  et  damnaret,  nulla  erat  caussa. 

Cic.  ad  Fam.  7 ,  16,  4.  quid  agatis,  et  ecquid  in  Italiam  ven- 
turi  sitis  hac  hieme ,  fac  plane  sciam, 

4.  Plautus  etiam  ecquid  pro  an  aliquid  dixisse  vi- 
detur  Stich.  1,  1,  32.  ubi  sint,  quid  agant^  eequid 
agant,  neque  i^ariicipant  nos ,  neque  redeunt.  At 
illud  aliquid  non  est  verbo  ecquid  expressum ,  sed  intel- 
ligitur  ex  ipsa  sententia.  INeque  vero  apud  Ciceronem 
Brut.  6,  22.  nam  mi/ii  —  in  mentem  venit  vereri,  ec- 
quodnam  curriculum  aliquando  sit  habitura  tua  natura 
admirabilis.  idem  est  ac  quodnam.,  ut  credidisse  vide- 

II,  23 


354  ECQVO.    ECQVANDO. 

tur  Ellendtlus ,  sed  num  aliqnod.  Ciiius  rei  bene  gna- 
rus  Gesnerus  correxit  Pliu.  Pan.  49,  3.  ecquicl  ergo? 
discirmis  experimento  fidissimam  esse  custodiam  prin- 
cipis ,  ipsius  innocentiam.  ubi  Schwarzius  et  Gieri- 
gius  falluntur,  pro  cpiid  accipientes.  Interpungendum 
erat:  eccjuicl  ergo  discimus  —  innocmtiam'.^  Vide 
Schaeferura. 

In  Cic.  de  Fln.  1,  9,  3D.  edidit  Orelllus :  ecquid  percipit ,  ec- 
quid  iudicat,  quo  aut  pciat ,  aut  fugiat  aliquid ,  praeter  vo- 
luplatem  et  dolorem  ?  Sed  Goerenzius ,  qui  scrlpsit  praecipit, 
explicat:  niliil  natura  praeclpit,  cur  allud  quld  Iiomlni  fu- 
giendum  sit  aut  oppetendum  quam  voluptas  et  dolor,  Quod 
allenura  est  aL  hoc  loco.  Argumentatlo  Ita  procedlt:  horalnis 
natura  iudicat  sensibns  ,  et  quod  in  appetcndis  et  fuglendis  re- 
bus  perciplt  ct  iiidicat,  niliil  est  nlsi  loluptas  et  dolor,  Quare 
optlraa  est  scriptura  antiqTxiselmae  editionis :  et  quid  percipif, 
aut  quid  iudicat  etc. 

II.  1.  EcQYO  dicilur  pro  7iU7}i  aliquo ,  de  loco 
rel  via. 

CIc.  Phll.  13,  11,  24.  quid  csscs,  si  tibi  ille  non  iam.  multa 
tribuisset?    Ecquo  te  tua  virtus  provexissct? 

2.  Pro  eccjuo  Plautum  eccjui  dc  modo  dixisse,  au- 
ctoritate  codicum  suorum  firmantGulielmus  et  Gruterus. 
Aul.  Prol.  16.  coepi  ohservare ,  eccjui  ^naiorem  jilius 
mi/ii  lionore^n  haberet ,  quam  eius  Jiabuisset  pater^ 
quod  est:  num  aliqui.  Etiam  in  Cic.  Tusc.  1,8,15. 
codices  sat  multi  exhibent:  eccpui  ergo  intelligis,  cjuan- 
tum  mali  de  humana  condiiio7ic  deieceris  ?  Idque  reii- 
ciunt  critici  ob  exempli  raritatem.  Plura  fortasse  habe- 
remus,  nisi  Ubrariis  incognitus  fuisset  hicusus.  Cf. Men- 
cken.  Observ.  p.  297.  Phn.  Epist.  6,  4,  2.  eccjuid  de- 
nique  secessus  i>oluptates  regioniscpie  ahundantiat7i  in- 
ojjensa  trans7niiteres.  Sed  aiii  codd.  eccjui.  cui  nullo 
pacto  obstat  voc.  inojjensa. 

III.  1.  EcQVANDO  eodem  modo  usurpatnr  quo  num 
quando.  Est  enim  aliquancJone.  Male  quidam  ex- 
plicaut  cpiando.  Sed  ipsnm  verbum  monstrat,  quo  mo- 
clo  iudigualioni  et  acerbitati  et  vehementiae  orationis 
aptum  sil. 

Cic.   Verr.  2,  17,  AZ.    quae',  malum,  ista  fuit  amentia?  cc- 
qttando  te  rationem  factorum   tuorum  redditurum  putasti?   ec- 


ECQVANDO.    EDEPOL.  355 

qvando  his  de  rebus  tales  viros  audituros  existimasti?  5,  26,  66. 
ecquando  igitur  isto  fructu  quisquam  earuit ,  ut  videre  piratam 
capium  non  liceret?  Coelius  ad  Cic.  8,  15,  1.  ecquando  tu  ho- 
jTtincm  ineptiorem  quam  tuum  Cn.  Pompeium  vidisti?  Liv.  3, 
67,  10.  qui  finis  erit  discordiarum?  Ecquando  unam  urbem 
habere ,  ecquando  communem  hanc  esse  i)atriam  licebit?  ubi 
certissima  erat  emendatio  codicum ,  qni  habent  et  quando. 
Ita  Seneca  dc  Ira  3,  28,  2.  age,  infelix,  ecquando  amabis? 
queraadmodum  scribendum  es?e  vidit  Goerenzius,  non  et  quan- 
do.  Valer.  Flacc.  2,  395.  ecqUafido  natorum  tempora,  gcntem 
qui  recolant ,  qui  sceptra  gerant? 

2.  Adiicitur  praeter  necessitatem  partlcula  interro- 
gationis,  sicut  clicui.t  ecguaenam ,  de  qiio  Goerenz.  ad 
Cic.  de  Fin.  4,  24 ,  67.     Vid.  Grimer.  ad  Vell.  P.  2,  14. 

Propert.  2,8,  15.  (7,  39._)  ccquandone  tibi  libcr  sum  visus. 
Vcllei.  Pat.  2,  14,  2.  ecquandone,  inquit,  propinqui  amicique, 
similem  mei  civem  habebit  res  publica  ?  ut  restituit  Rubuken. 
Cic.  de  Fin.  5,  22.     Apulei.  Apol.  p.  290,  11.  (p.  450.  Oud.). 

3.  Ecquando  eliam  pro  num  umquam  ponitur,  se- 
qnente  nisi  et  si  non. 

Cic.  Agrar.  2,  7,  17.  quaero  a  populari  tribuno  plebis,  ec- 
quando,  nisi  per  XXXV  tribus ,  creati  sint.  de  Fiii.  5,  22,63. 
quoties  hoc  agitur ,  ecquandone,  nisi  admirationibus  maxumis? 
ita  non  sine  codicum  testimonio  emendavit  Davisiug, 

Livius  scripsisse  videttir  5,  44,  2.  ecquando  ego  vobis  pro 
taniis  vcstris  in  me  meritis  gratiam  referam,  si  nunc  cessa- 
vero  ? 

*)  In  tot  locis  Tix  uniis  est,  in  quo  librarii  non 
mutarint  formas  sibi  incognitas:  idemque  factum  ani- 
madvertimus  in  ecquis.  vd.  Schwarz.  adPlin.  Pan.  54,  1. 
Drakenb.  ad  Liv.  3,  67,  10.  5,  44,  2.  et  5,  36,  5.  Cort. 
ad  Plin.  Epist.  6,  4,3.  Heiildorf.  ad  Cic.  de  Nat.  d.  3, 
16,  41.  Goerenz.  ad  Cic.  de  Fin.  p.  42.  506.  613.  Otto 
ad  Cic.  de  Sen.  1,1. 

EDEPOL. 

De  formatlone  huius  verbi  dictum  iam  est  p.  342. 
Nomina  dee  Pollux  (nam  illa  vocativi  forma  a  Prudentio 
non  inventa  ,  sed  renovata  erat)  monstrativum  e  prae- 
iixum  habent.  Nemo  enim  nunc  probabit  absurdam  ex- 
plicationem  :  per  aedem  Pollucis.     Sed  Meursius  in  Ex-^ 

23* 


S56  £H.    EHEM. 

ercit.  crit.  T.  1.  p.  80.  pro  epoly  sicuti  diceretur  cca- 
stor ,  eiuno ,  veteres  dixisse  eepol  el  interposita  d  Jittera 
edepol,  quemadmodum  medecujn.  £t  comparari  po^ 
teraiit  audeo ,  gaudeo ,  indigeo ,  alia. 

Gellius  11 ,  6.  edepol  autem ,  quod  iusiurandum  per  Pollucem 
est ,  et  viro  et  feminae  commune  est.  Sed  M.  Varro  asseverat, 
untiquissimos  viros  neque  per  Castorem ,  neque  per  Pollucem  de- 
iurare  solitos ,  sed  id  iusiurandum  fuisse  tantum  feminarum  ,  ex 
initiis  Eleusiniis  acceptum :  paullatim  tamen  inscitia  antiquitatia 
viros  dicere  edepol  coepisse ,  factumque  esse  ita  dicendi  morem. 

Epol  incertae  esse  auctoritatis  monslrant  lexicoruni 
auclores.  Manutius  id  reslituendum  temere  censuit  ia 
Cic.  de  Sen.  8 ,  25. 

Coniungitur  edepol  cum  aliis  vocabulis  affirmativis: 
profecto ,  vero. 

Plaut.  Most.  5 ,  1 ,  34.  immo  edepol  negat  profecto.  Pseud.  3, 
2 ,  84.  immo  edepol  vero  hominum  servator  magis.  Most.  3, 
2,  79. 

EH. 

Eh  interiectionem  Gruteri  ingenio  debemus.  Is  enira 
quum  animadvertisset,  in  Plaut.  Poen.  2,  26.  codi- 
ces  exhibere:  pugna  —  cjua  sexaginta  millia  homi- 
num  uno  die  voLaiicorum  manibus  occidi  meis.  ly. 
Evolaticornm  Jiojuinum?  coniecit  scribendum  esse  eh 
volaticorum.  Editiones  quaedam  ehem.  vid.  Parei  Ana- 
Ject.  p.  600.  Gronovius  scripsit  eu  i.  e.  heu,  Bothius 
en.  Quid  vero?  Eliam  paullo  ante  quura  legatur  ia 
codicibus  evoluticorum ,  nonne  ideni  eodem  errore  ite- 
rum  posi(um  putabimus?  Interiectionem  nec  sententia 
requirit,  nec  versus. 

EHEM. 

Interiectio  ehem  non ,  ut  alii  putant ,  varium  habet 
usum ,  sed  est  laeta  exclamatio  eius,  qui  rera  non  ex- 
spectatam  deprehendit,  aut  rera  ex  inopinato  superve- 
nientera  cura  quadem  admiratione  excipit.  Quare  saepe 
in  laeta  sahitatione  usurpatui'.  Reddi  potest  sieh  da. 
Neque  aUter  ii,  quibus  cogitantibus  redit  res.  Arripiunt 
eam  cum  laeta  exclaraatione. 

Plaut.  As.  2 ,  4 ,  43.    ehent,  optume :  quam  dudum  tu  adveni- 
sti?  Mil.  4,9,5.  ehem,  te  quaera:  salve,  vir lepidissime.  Rud. 


EHEV.  357 

3,  5,  25,  Tcrent.  Ad.  5,  7,  3.  ehemt  pater  mi,  tu  fetc  eras? 

Eun.  1,  2,  6.  vid.  Faernus  ad  Ad.  1,  2,  1.  Hec.  8,  2,5.  Eun. 
3 ,  2 ,  9.  ehem ,  Parmeno.    Bene  fecisti. 

Piaut.   Stich.  1,3,  71.    cAem,  annuistin'?    Gelasimnii  ali- 

queni  invenisse,  qui  liceretur,  existimabat,  eumque  cum  gau- 

dio  alloquebatur.  Most.  3,  2,  38.  quid?  ehem,  vix  tandem 
percepi  super  his  rcbus  nostris  te  loqui.  Miratur  rera  non  ex- 
spectatam,   Simonem  de  compotationibu§  loqui. 

Terent.  Eun.  3,2,  51.  quid  ?  quid  aliud  votui  dicere  ?  ehem 
curate  istam  diligenter  virginem.  Hacc  non  recte  ceperunt  in- 
terpretes.  Secum  loquitur  Thais,  quaerens,  quid  aliud  dicere 
Toluerit.  lam  in  mentem  ei  venit,  id  fuisse  virginem,  Est  igi- 
tur  ehem  id  quod :  iam  teneo.  Quarc  interpungendum  est  post 
exclamntionem.  Sic  Apulei.  Met.  2.  p.  124,  29.  ehem^  et  quod 
pene  praeterieram,  si  qui  etc.  Male  legitur  apud  Plaut.  Pseud. 
1,5,  28.  quam  pauci  estis^  honiines  commodi.  Ehem,  illuc  est 
patrem  esse ,  ut  aequum  est,  Jilio.  Sed  antiqui  libri  corrupte 
commodiorcm  ille  esse  patrem  ut  esset  aequior  filio.  Beroaldi 
codex  illic.  Fortasse  scripsit  Plautus:  —  commodi.  Hem,  illio 
est ,  patrem  esse  ut  aequom  filio.. 

EHEV. 

1.  Scaliger  de  Caussis  ]at.  ling.  10,  164.  bene  ob- 
servat,  e/ieu  voceraesse  compositam,  non  deductam.  At- 
que  composita  est  ex  e  et  /jew.  Vtuntur  vero  hac  excla- 
matione  ii,  qui  lacrimantur  aut  lamentantur,  aut  qui  ve- 
hementius  dolent.  Tamen  qui  ita  loquutus  sit,  nemi- 
men  cognovi  scriptorum  prosaicorum,  nisi  ex  recentis- 
simis  temporibus:  sed  saepe,  ut  par  erat,  comici  et  alii 
poetae. 

Apud  Sallust.  lug.  14  (15)  ,  9.  legitur  eheu  me  miserum.  Sed 
codd,  aut  heu  heu,  aut  heu  praebent,  neque  erat  caussa,  cur 
Rivius  aliique  scriberent  eheu.  Valerius  Frobus  p.  1450.  af- 
£ert  heu.  Heinsius  usum  non  cognoverat,  qunm  in  Petron. 
Sat.  34.  corri^  iubebat  eheu  pro  heu ,  heu.  Quod  apud  Cice- 
ronem  legi  dicimt :  eheu  eonditionem  hujius  temporis,  id  reperitur 
in  aliquibus  editionibus^  falsae  orationis  ad  Populum  anteq||am 
^et  in  ex.  12,  30. 

Lacrimantes  loquuntur  apud  Plaut.  Slil.  4 ,  8 ,  32.  Te- 
rent.  Heaut.  1 ,  1 ,  31.  Laraentantes  apud  Plant.  Poen.  3,  6,  46. 
Rud.  2,6,  28.  36,  65.  Dolentis  sunt  Tercnt.  Heaut.  5,  4,  20. 
ehcu,  quam  ego  nunc  totus  dispUceo  mihi.    Plaut.  Capt,  5,  3, 


358  EHEV. 

107.  eheu,  cur  ego  lAus  minusque  feci ,  ilU  quam  acqmtm  fuit 
ubi  taraen  alii  codd.  heu. 

De  iiitegritate  scripturae  dubitrrfl  licct  in  Plaut.  Trin.  2,  4, 
102.  ehcu,  ubi  usus  nihil  crat  dictum,  spondeo,  dicebat.  Et 
edit.  princ.  heu,  In  hac  quidem  sententia  vix  oLtinebit  locnm 
eheu.  Falsum  est  enim ,  quod  Passeratius  ad  Propert,  2,  22, 
30.  tradidit.  Vid.  iikv.  Adrairationem  neqv.c  in  Horat.  Sat. 
2,3,  106.  neque  in  1 ,  3,  CG.  neque  in  Pcrs.  5,  137.  intellig^i, 
haud  duLium  est. 

2.  Saepe  e/ieu  ponitur  sequenle  cpiam.  Qiii  ita  lo- 
quitur,  dolet  rem  tam  magnam,   tanive  diram  esse. 

Kojiit.  Sat.  1,3,  GR.  ehcu,  qnam  tcmc.re  in  nosmct  lcgcm 
sancimus  iniquam!  Virgil.  Ecl.  3,  100.  eheu,  quam  pingui 
macer  cst  mihi  taurus  in  ervo !  Poeta  apud  Cic.  de  OfF.  1,  39, 
139.  0  domus  antiqua!  eheu  quam  dispari  dominare  domino! 

S.  Particula  haec  non  modo  ab  iuitio  sentenliae, 
sed  ctiam  in  media  oralione  collocalur,  lugubribus  ver- 
bis  praefixa. 

Ovid.  Trist.  5,7,  21.    vivit  in  kis ,  ehcu,  tcnerorum  oblitua 

amoTum.     Anthol.  4,  223,  5.  accipo  7wstri  acterr.as  ,  cheu,  car- 

minis  exsequias. 

4.  Musonius  quum  ad  Virgil.  Ecl.  2,  58.  declarasset, 
e/zeM  prima  brevi  ianibum  esse,  Burmannus  uterque  et 
Schraderus  et  critici  nostrae  aetatis  multi,  ubicumque 
inveniebant  priorera  syllabam  in  eheu  producendara, 
correxerunt  fieu,  heu ,  atque  illud  praeceptura  iterumi 
atque  iteruni  increditlis  inculcarimt.  Mihi  haec  sapien- 
tia  inauis  et  perversa  seraper  visa  est.  Nara  primum  erat 
demonstrandum,  poetas,  qui  non  comoedias  fecerunt, 
aut  numquam  hac  forma  eheu  usos  esse,  aut  adhibuisse 
produclionera  syllabae  e.  Etenim  nemo  usurpavit  us- 
quam  brevi  syllaba.  Quo  minus  vero  in  interiectione  e 
littera  etiam  producexetur,  nuHum  aderat  impedimea- 
tum.  Et  Valerius  Probus  Gram.  inst.  p.  1450.  heu ,  sive 
eheu,  i/iteriectiones  productas  syllabas  Jiabent ,  ut  heu 
quae  nunc  telhis  inquit ,  et  e/teu  qnam  pingui  macer 
est.  Sed  /laec  omni  genere  poetarnm  uptari  potest, 
Nec  sine  auctorilate  Broukhusius  adPropert.  2,  19,  22. 
refert,  libros,  (pios  loagior  aetas  comraendet,  veUiti  Ho- 
ratii  praestantissimum  codicera,  non  /leu/ieu,  sed  eheio 
exhibere,  idque  verum  esse  affirraat  Oudendorp.  ad 
Apid.  Met.  p.  533.  Contrariura  de  Horatii  codicibus  nar- 
rat  Burraann.  ad  AutJiolog.  Tora,  3.  p.  579.     Ilhid  ta- 


EHEV.  ^9 

men  negari  nequif,  ia  permultis  locis  ab  Aldo  et  ab  oliis 
iu  editionibus  eJieu  esse  pro  /leii  el  Jieii  liexi  scriptum. 
Si  qnod  in  hac  re  iudicium  seusu  confici  potest,  in  qui- 
busdamlocis,  praesertim  in  extremo  versu  et  in  initio 
sententiae,  niraia  esse  videtur  vis  duplicis  /zew ,  sicut 
apud  Horat.  Sat.  1,  3,  66.  et  in  Anthol.  I.  1.      In    aliis 

Suerulae  particulae  geminatio,  maxime  sequente  spon- 
eo,  peculiarem  habet  leporem  ,  uti  iam  Broukhusius 
adTibuIl.  p.  94.  acimadvertit.  Sed  quum  codicum  con- 
sensus  plerumque  desideretur ,  res  ipsa  manebit  iucei'ta, 
modo  ne  contra  codicum  auctoritatem  eheu  mutemus, 
neu  temere  statuam.us,  saepius  librarios  elieu  in  heu  heu, 
mutasse.  In  fine  versuum  semper  servandum  esse  vide- 
tur  eJieu,  Oiidendorpius  ad  Apulei.  Met.  p.  533.  adeo  iu 
negando  processit,  ut  geminalum  heu  heu  meruni  com- 
meutum  librariorura  qs&q  censeret:  quod  eqiiidem  pi'0- 
nuntiare  non  ausin). 

Beutleiiis  ad  Terentii  Phorm.  1,  4,  10.  observat,  ibi 
eJieu,  ut  alias ,  monosyllabon  esse. 

Cf.  Picriua  et  Burmann.  ad  \irgil.  Ecl.  2,  58.  et  ad  Pofron. 
34.  Burm.  Scc.  ad  Antliol.  T.  1.  p.  5<9.  T.  2.  p.  528.  ad  Lo- 
tich.  p,  467.  Cruq.  ct  alii  ad  Ilorat.  Epod.  15,  23.  Cortius 
ad  Sall.  lug.  14,  9.  I.  11.  Yossius  ad  Virg.  Ecl.  2,  58.  Sillig. 
ad  Catull.  p.  283.  Broukliusiuin  scquitur  Drakenliorcluus  ad 
Sil.  Ital.  11,  212.  luincque  Wel)eru9  ad  Pevs.  5,  137.  et 
Huschkius  ad  TibuU.  2,  3 ,  2. 

Brevcm  sjllaham  oifert  Terent.  Heant.  1,1,  Sl.  ipiaeso, 
fjuid  de  te  tantum  meruisti?  m.  eJieu.  Vbi  hiatus  in  f.ne  ora- 
tionis  non  caussa  esse  potest,  iit  cum  Bentleio  oici  sci'!hamu3, 

In  extremo  vevsu  Ilorat.  Sat.  2,3,  156.  quanii  crgo  ?  Octus- 
sibus.  Eheu.  Qui  locus  conferri  dehet  cura  Persii  5,  137.  sed 
luppiter  audiet.  Eheu,  baro.  uhi  Orellius  ex  ur.o  cod.  dedit 
Ztcu  heu.  1,  3,  65.  communi  sensu  planc  carct ,  inquimus. 
Eheu,  quam  icr:cre  in  nosmct  le^rem  sancimus  iniquam.  Ovid. 
Met,  3,  485.  quoties  puer  miserabilis  Eheu  dixerat,  Jiaec  rcsonis 
iterabat  vocibus  Eheu.  ubi  Gicrigius  quia  non  statira  correxit, 
idcirco  reprehensus  est  a  Krchsio.  Sil.  Ital.  11 ,  212.  post 
Paullum,  post  Flaminium  componimur ,   eheu. 

Inscriptio  scpulcralis  apud  Orell.  n.  2277.  cheu,  hcu ,  Ta- 
racsi,  ut  acerbo  cs  deditus  fato.  Alia  in  Authol.  4,  161,  3, 
vir  conlibertus  fuit  eidem ,  quo  careo ,  eheu, 

6.  „  Ileu  dativum ,  accusativum ,  vel  vocalivum  ad- 
scisciit:  eheu  nou  nisi  accusativum  habet. "    Noltenius  ia 


360  EHO. 

Lex.  antib.  p.  1522.  At  recte  dixeris,  nullnm  habere 
casum.  Legitur  apud  Terent.  Hec.  1,  1,  17.  eheUf  me 
miseram,    Phorm.  1,4,  10.  eheu^  memiserum, 

EHO. 

Eho  interiectio,  in  comicorum  sermonibus  obvia, 
tripHcem  habet  usum. 

1.  Praemitlitur  interrogationi,  quae  cum  quadam 
veheraentia,  vel  ob  admiratiouem ,  vel  propter  rem  vix 
credibilem ,  profertur.  Plerumque  haec  iuterrogatio 
personam  eius ,  ex  quo  quaeritur,  atlinet.  Quare  saepe 
occurrit  formula  eho  tu ,  in  qua  evocandi  quaedam  vis 
inest:  atque  errant  ii,  qui  pronoraen  ab  iuteriectione  se- 
cernunt.  Rariora  auLem  exempla  sunt,  in  quibus  inter- 
rogatio  alienam  rem  tractat. 

Plaut.  Epid.  3,4,  69.  eho,  ain^i  quid  eum  liberaverit,  volo 
scire,  si  scis.  5,  2,  22.  eho ,  quid  agis?  Most.  1,3,  21.  eho, 
mavis  vituperari  falso  quam  vero  extolli?  Terent.  Heaut.  3, 
2,  26.   eho,  quaeso,  laudas ,  qui  keros  fallunt? 

Plaut.  Most.  2 ,  2,  23.  eho,  an  tu  tetigisti  kas  aedes  ?  Terenf . 
Andr.  3,2,  20.  eho,  an  tute  intelleiti  hoc  adsimulari?  Tide 
Tom.  1.  p.  346.  Plaut.  Merc.  5^3,  109.  eho,  quae  tu  somnias? 

Plaut.  Bacch.  4,  7,  5,  eho  tu,  loquitetusne  es  gnato  mco 
nale  per  scrmonem^i  Merc.  1,2,  77.  eho  tu ,  ehotu,  quin  ca- 
visti,  ne  eam  videret?  Poen.  1,  2,  95.  Terent.  Eun.  4,  4,  24. 
Andr.  5,4,5.  male  scribitur:  eho  ,  tu  Glyccrium  hinc  civem 
esse  ais?  et  apud  Cic.Orat.  47,  157.  ex  Tcrent.  Phor.  2,  3,  35. 
eho,  tu  cognatum  tuum  non  noras?  Comma  est  enira  post  tu 
ponendum, 

Plaut.  As.  2,4,  26.  eho  ecquis  pro  vectura  olivi  resolvit? 
Most.  5,  1,35.  cho ,  an  ncgavit  sibi  datum  argentum?  obsecro. 
Cist.  1,1,  70.  eho ,  an  amare  occipere ,  amarum  est,  obsecro? 
Terent.  And.  4,  4,  42.  Plaut.  3111.2,  3,  30.  eho,  annondomi  est? 
Terent.  Ad.  3,  3,  35.  Piaut.  Trin.  1,2,  17.  eho  tua  uxor  quid 
agit?  Terent.  Andr.  4,4,9.  eho ,  Mysis ,  puer  hic  unde  est? 
Eun.  2,  2,  55.    2,  3,  12. 

Terent.  Eun.  4,2,  10.  quid?  nil?  si  non  tangendi  ccpia  est, 
eho,  ne  vidcndi  quidem  erit?  ubi  Donatus :  eko ,  ridicule  addi- 
tum:  tamquam  omnino  non  secum  loquatur ,  sed  cum  altero. 
Andr.  1,1,  61.  eho ,  quid  Pamphilus  ?  Narrat  colloquium  ,  in 
qno  Slmo  ex  eervis  quaesiverat:  eho ,  uic,  quid  Pampliilus. 
vid.  n.  2. 


EHO.  S61 

2.  Praeponitur  eho  imperativo  in  alloqnio ,  quo  ali- 
(juis  ad  aliquam  rem  statim  perficiendum  advocatur» 
Sed  qui  appellantur ,  servi  sunt  aut  homines  de  plebe. 

Flaut.  Most.  3,2,  157.  eho ,  istum  ,  pwer ,  circumduce  hasce 
aedes  et  conclavia.  Men.  2,3,  78.  eho ,  Mcssenio ,  accede  huc. 
Pseud.  1,3,  114.  Terent.  Hec.  4,  4,  97.  Ad.  5,  9,  13.  eho, 
accede  hac  ad  mc:  liber  esto. 

Plaut.  Epid.  4,1,  40.  tho  istinc ,  Canthara,  statim  i,  iube 
AcropoUstidem  prodire  filiam  ante  aedes  meam. 

Terent.  Andr.  4,  1,  42.  at  tibi  di  dignum  factis  exitium 
duint.  cho ,  dic  mihi,  —  quidni  hoc  consilium  darent?  Plaut. 
Capt.  3,  4,  90. 

Terent.  PIi.  5 ,  9  (8) ,  12.  eho  tu.  int.  fac. 

S.  Eho  dicit,  qui  iratus  aut  indignabundus  aliquem 
increpat  et  couturaeliis  insequitur.     Nos  dicimus  i  du. 

Plaut.  Bacch.  3,3,  40.  eho  senex  minimi  pretii,  ne  attingas 
puerum  istac  caussa.  Mil.  3,  2,  12.  eho ,  tu  sceleste ,  qui  illi 
suppromus  es,  eho.  Pers.  3,3,  2.  Cas.  2,  3,  21.  Terent. 
Andr.  4,2,  27.  eho  tu  impudens  non  satis  habes  quod  huic  die- 
culam  addo  ?     Terent.  Phor.  4,4,3.  eho ,  verbero. 

4.  Terentius  diim  adiecit,  de  quo  p.329.  dictum  est. 

Terent.  Andr.  2,1,  24.  ehodum  dic  mihi ,  num  quid  amplius 
tibi  cum  illa  fuit,  Charine  ?  Eun.  2,3,  09.  Andr.  3,  5 ,  10.  eho- 
dum,  bone  vir ,  quid  agis?  1,2,  13.  ehodum,  ad  me. 

5.  Praeter  huno  modum  non  usurpatur  haec  parli- 
cula.  Nam  quod  apud  Plautum  Pseud.  4,  7,  90.  legitur 
BA.  Ehol  HA.  Mitte.  BA.  Qnid  mercedis  petasus  ho- 
die  domino  demeret?  particula  cohaeret  cum  interro- 
gatione,  quae  sequitur,  et  Harpax  interpellat  loquentem 
verbis  mitie  me.  Et  in  Rud.  4,3,  10.  eho,  modo  est 
operae  pretium ,  quod  tibi  ego  narrare  volo.  aliam  ver- 
borum  compositionem  ipsa  metri  ratio  requirit.  Apud 
Ciceronem  de  Inv.  1 ,  49 ,  91.  et  ad  Herenn.  2,  25,  39. 
leguntur  haec  Ennii:  eho  tu  ^  di,  quibus  est  poiestas 
motns  superum  atque  inferum,  pacem  inter  sese  conci- 
liant ,  conferunt  concordiam.  Quod  cod.  leid.  praebet 
pacem  enim  inter  sese  c.  bene  restituit  Orelhus.  Sed 
prima  pars  sentenliae  interrogationem  continet  cum 
admiratione  coniunctam.  i 


362        .  EI.    EIA. 

EI. 

Vide  ia  HEi. 

EIA. 

EiA  sive,  ut  iu  aliis  libris  antiqnis   legitur,   IIEIA, 

variam  animi  afreclum  exprimit,  sed  plerumque  laetum 

■et  dulciorem.     Est  graecum  da.     Aspiratio   iacile  adiici 

poterat,  ut  in   ohe  ub  m].     Et  factum  id  videtur    esse 

posteriore  tempoi^e. 

\.  Ac  prirao  ita  loquitur,  qui  cum  gaudio  miratur 
rem  eximiam  vel  gratam. 

Tercnt.  Heaut.  5,  5,  19.  heia,  ut  elcgans  est.  Plant.  Rud. 
2,3,  8.  cia,  corpus  quoiusmodi.  Men.  2,  3,  29.  eia,  delicias 
facis.  Tercnt.  Ilcaut.  3,  2,  9.  SY.  Jisa  vcro  est ,  quod  dlci 
solet ,  aquilae  sencclus.     CH.    Eia. 

2.  Tum  is,  qui  alicui  blanditur  aut  blanda  prece  ali- 
quem  adit,  aut  qui  aliquem  solatur  et  traDquilium  red- 
dit,  aut  qui  irascentem  mitigat  et  ad  moderationem  re- 
ducit. 

Plaut.  Ca«.  2,  3,  14.  cia,  mea  luno ,  non  dccct  te  essc  tam 
tristcvi  iuo  lovi. 

riaut.    Truc.  4,2,  8.  eia,  Astaphium,  indica:   qui  peril"? 

Plaut.  Bacch.  4,  3,  10.  ms.  JSimc  acria  otquc  accrba  cve- 
niunt.  —  Immcrito  tibi  iratus.    pi.  Eia,  bonum  habc  animum. 

Plaut.  Bacch.  3,3,4.  eia,  Lyde:  leniter  qui  saeviunt ,  sa- 
piunt  magis.  Poen.  3,  1,  09.  eia,  haud  vostrum  est,  iracun- 
dos  cssc,  quod  dixi  ioco.  Terent.  Eun.  5,8,  35.  hcia,  haud 
sic  decet.  IVeque  aliter  Plaut.  Cae.  3,  0,  4.  uLi  coquus  verbo 
eia  indicat  scntentiam :  ne  ita:  tu  seniper  coquis  lualcdicis. 
Sic  etiam  Lanihinus  intcliexit  ,  quem  vide,  Quod  Hcinsiu3 
Ovid.  3Tct.  0,  039.  scripsit:  iam  sua  fata  videntcm,  eia  et  iarth 
watcr  ciamanlcm  ct  coUa  pctcntem  ensc  fcrit  Frocnc.  quasi  cssefc 
blandieiitis,  id  non  convenit  orationi  trementis  pucri,  uec  bene 
interpouuntur  verba  et  iam. 

o.  Deinde  affirraationera  exprimit  rei  certae,  in  qua 
omnis  dubilatio  iuepta  esset. 

Plaut.  Pscud.  1,  3,  40.  ba,  Misereat,  si  familiam  alere  possim 
misericordia.  vs.  Eia,  scimus  ho&  quidcm  tc,  qualis  ais.  Bacch. 
1,1,43. 


EIA.  363 

4.  Hoc  sensu  etiam  in  ironia  locum  habet:  ubi  nos 
ei  ja  wo/iL 

Plaut.  Capt.  5,2,!).  hb.  Jt  cgo  faciam,  ut  pudeat:  nam 
in  ruborem  te  totum  dabo.  st.  Eia  credo :  imperito  j}lagas  mi- 
nitaris  mihi.  Coutrarium  vult  hoc :  ego  iam  longo  usu  plagas 
cognovi. 

6.  Eia  ifero  formula  est,  qua  ii  utuntur,  qui  ni- 
mium  quid,  jDi-aesertim  in  laude  mirantur,  neque  id, 
quod  ab  altero  dictum  est,  credere  videntur.  Germani 
dicunt :  ei  der  taiisend,  vel  warum  nic/it  gar?  Quod 
caussae  fuisse  videtur,  quapropLer  quidam  interrogatio- 
nem  ita  exprimi  arbitrarentur. 

Plaut.  Epid.  2,2,  76.  ep.  Vos  priores  esse  oportet,  nos  po- 
sterius  diccre,  qui  plus  sapitis,  ap.  Eia  vero.  Age  dic.  Mil. 
4,  4,  4.  PA.  Quia  enim  non  sum  digmis  prae  te,  ut  Jigam  pa- 
lum  in  parietem.  ac.  Eia  vcro.  Rud.  2,  3,  9.  am.  SedPlcu- 
sidippus  tuus  hcrus  ubi,  amabo,  cst?  tb.  Eia  vero.  Quasi 
non  sit  intus. 

Cic.  de  Re  p.  3,  5.  et  Phlius ,  hcia  vero,  inqnit:  geram 
morem  vobis.    Praecedit  !aus  probitatis  et  subtilitatls  magna. 

6.  Haec  omnia  ad  hilaritatis  sensum  pertinent.  Sed 
sunt  loci  quidara,  in  quibus  indignantes  aut  rei  impa- 
tientes  loquuntur.  Sic  per  vocem  eia  vel  alter  alterius 
malos  mores  miratur,  vel  cum  indignatione  aliquem 
evocat.  Eodera  modo  etiam  impatientia  exprimitur  in 
castigandis  iis ,  qui  cessant  et  morara  trahere  videntur. 
Similiter  Graeci  da.  Eurip.  Iphig.  Taur.  1423.  Recen- 
tiores  eia  age  in  quacumque  re  properandd  dixerunt. 
cf.  T.  1.  p.  212. 

Plaut.  Merc.  5,  4,  38.  pergltC  tu  autem,  eia  superbe,  in~ 
vehere ? 

Plaut.  Most.  3,  1,  Tl.  eia  ,  mastigia ,  ad  me  redi.  Plin. 
Epist.  4,  29,  1.  eia  tu,  quum  proxime  rea  agentur ,  quoquo 
modo  ad  iudicandum  veni. 

\irg.  Aen.  9,  d7.  ferte  citi  ferrum,  date  tela,  scandite  mu- 
Yos,  hostis  adest.  Eia.  i.  e.  quid  cesaatis?  4,  566.  videbis  — 
iam  fervere  litora  fiammis ,  s/  te  his  atligerit  terris  Jnrora  mo- 
rantcm.  Eia  agc,  rumpe  moras.  Vnde  formula  cpicorum  cia 
agc,  rumpe  moras.  Stat.  Ach.  2,  198.  vid.  Burm.  ad  Propert. 
1,1,  21.  Val.  Flacc.  8 ,  110.  cia ,  per  ipsum  scandc,  agc.  Ho- 
rat.  Sat.  3,6,  23.   cia  ,  ne  prior  officio  quisquam  respondeat. 


364  ELOCO. 

vrs^e.  1,  1,  18.  vos  hine  mutatis  discedite  partibua.  Eia.  Quid 
gfatis'?  ?>'olint.  Ita  est  interpungendura.  Ante  Heindorfium 
coniunxerunt  verba  eia  quid  statis^i  Ille  cum  Bupcriorilms  co- 
j)ulavit.  Sed  poeta  cessare  vitlet,  quos  statim  discessuroi  exi- 
stimaverat,  ideoque  evocat  nioratos ,  additque,  quid  statisf 
Pers.  5,  132.  eia  surge.     Negas. 

Stat.  Silv.  1,2,  266.  eia  age,  praeclaros  Latio  properate 
nepotes.  Ach.  1 ,  508.  eia ,  irrumpe  deos.  sed  ibi  alii  codd.  eia 
age,  rumpc  moras :  quod  restituendum.  Corrige  vitium  scri- 
bendi  T.  1.  p.  2J2.  Sidon.  Apollin.  14,  6.  eia,  Calliope,  ni- 
tente  palma  da  sacri  laticis  loquacitatem.  cf.  Heins.  ad  Ovid.  ex 
P.  4,  3,21. 

Non  bene  correxit  HeinsJus  Ovid,  Met.  2,  690.  et ,  eia,  quis- 
quis  es ,  hospes  ,  ait ,  • —  vidisse  nega.  Abhorret  hoc  ab  usu 
antiquo.     Optirae  codices  at  illi. 

7.  Valerius  Pro])Us  Inst.  gram.  p.  1430.  liortationis 
interiectio  Eia  constat  trochaeo  ,  et  quia  T^irgilius  iil- 
timam  sciebat  esse  brevem,  iibique  ei  vocalem  snbiecit, 
ut  Eia  age  rumpe  moras ,  et  Hostis  adest  eia,  ingenti. 
Potest  tamen  in  necessitate  pro  longa  poni.  At  p.  1421. 
contrarium  docet:  eia  constat  spondeo:  ultima  sane 
sjlLaba  in  synaloejpham  cadit  duobns  his  versibus,  Eia 
age  segnes  et  IJostis  adest  e.ia.  Sidonius  Apollin.  14,  6. 
quum  in  reliquis  hendecasyllabis  spondeum  praemilte- 
ret,  produxisse  videtur  ultimam  syllabam.  Sed  Valer. 
flaccus  brevera  posuit  8,  110.  cf.  Vossius  de  Arte  gram. 
2,24.  p.  264. 

ELOCO. 

Verbi  eloco  rnentionem  non  facerem,  nisi  quos- 
dam  crilicos  ad  falsam  opinionem  lapsos  vidissem,  esse 
iilara  antiquara  formara  verbi  illico ,  queraadmodum 
ellnm  pro  illnm  dictura  esset.  Sic  Gulielmus  V^erisim. 
2,  13.  qui  explicat,  esse  pro  eo  loci.  Et  Bothius  per 
totum  Plautum  eloco  scripsit,  ubi  recte  codices  praebent 
illico.  Duo  sunt  verba  eloco  et  illico ,  illudque  nihil 
aliud  quara  contracta  forma  verborura  e  loco ,  ubi  pro 
advcrbio  ponuntur.  Et  significat  proprie  fere  idera  quod 
in  loco.  Nara  ex  de  eo  dici  potest,  quod  ex  suo  loeo 
apparet  aut  progreditur.  Atque,  ut  plurima  loci  nomi- 
na,  ad  tempus  relatum  usurpabatur  de  tempore,  ut 
esset  statim^  cvxo^iv.  vid.  Viger.  p.  495.  auf  der  Stelle. 


EM.    EMINVS.  865 

In  quibus  t  o  locis  Plauti  eloco  restituendura  sit,  critici 
ii  aliquando  deraonstrabunt,  qui  anliquorum  librorum 
censuram  peracluri  sunt.  Restiluit  Gulielmus  Truc.  2, 
4,  89.  iam  domo  eloco  iubeho  ad  istam  quinque  perferri 
minas.  ubi  conf.  Salraasius. 

Plaut.  Epid.  1 ,  2 ,  41.  Gronovius  coniecit :  nam  ni  ante  so- 
lem  occasum,  eloco  (meam  domum  ne  imbites)  tute  in  pistri- 
num.  Codex  Beroaldi,  cuius  lectiones  apud  me  sunt:  elo  — 
imhites.  Vulgo  elocet  —  imbitas.  Sed  in  Varronis  verbls  apud 
Noniuni  8 ,  5.  non  vidisti  simulacrum  leonis  ad  Idam  e  loco,  ubi 
quondam  subito  eum  quum  vidissent,  quadrupedem  galli  tympa- 
nis  adeo  fecerunt  mansuem ,  ut  tractarent  manibus  ?  Gulielmus 
non  item  recte  correxit  cloco ,  alii  meliua  eo  loco, 

EM. 

Em  quod  in  qnibusdam  editionibus  Terentii  Ad.  5, 
S,2.  et  Phorm.  1,2,2.  legilur,  non  differt  ab  hem, 
quod  vide,  In  Varrone  de  Re  r.  ediderunt  1,  2,  5. 
em  ibi  tu  quidquam  nasci putas posse,  aut  coli  natum? 
et  1,  56.  ilie,  em  quin  adsuni.  ubi  Victorius:  „In  ex- 
cusis  antea  en,  antiqui  libri  em,  iit  mediceus  codex  in 
epistola  Ciceronis  ad  Caesareni  dictatorem ,  em  hic  est 
ille.  Pronuntiala  haec  sunt  ^ftxTtxcag. "  Igilur  pro  en 
dictum  putaut.  Apud  Cic.  ad  Fam.  13,  15,  2.  alii  hem^ 
alii  en  scripserunt.  Hoc  verum  esse  videtur.  Nec  potest 
forma  em  analogia  defendi,  nec  comparari  licet  for- 
sitam  in  inscriptione  raale  excusa  apud  Gruter.  p.  340, 
4.  Quare  etiam  apud  Varronem  restiluendum  est  e«. 

EMINVS. 

De  origine  verbi  eminvs  ,  qnam  viri  docti  variis  opi- 
nionibus  obscurarunt,  diximus  p.  94.  Vsus  easdem  ha- 
bebat  mutationes,  quas  in  verbo  comminus  notaviraus. 
Igitur  Sive  priraariam  significationem  a  tehs  ex  manu 
missis,  sive  ab  eo,  quod  exlra  obtinet  locum  suura,  de- 
rivemus,  antiquiores  scriptores  oranes  hanc  vocera  non 
nisi  de  pugna  ex  longinquo  coraraissa  et  vel  haslis  et 
lanceis  vel  sagittis  vel  saxis  facta  usurpabant. 

Cic.  de  Senect.  6 ,  19.  vide  p.  95.  Tacit.  Hist.  3,  27.  primo 
cagittis  saxisque  eminus  certabant.  \irg.  Aen.  10,  801.  protur- 
hant  eminus  hostem  missilibus.  Liv.  38,  21,  13.  Hirt.  B.  gall. 


866  EIVUNVS. 

8,  13.  71071  »o?«m  ii,  ^ui  aut  comminus  opprimebantur ,  aut 
eminus  vulnerabantur ,  scd  ctiam  qui  lon<rius  subsidiari  consue- 
verant.  Tacit.  Agr.  36.  inimo  congressu  eminus  certabatur. 
Hist.  5,  10. 

Ila  etiam  de  qiiocumqne  hoslili  aggressu  dicitur,  al- 
que  adeo  de  quocunique  motu  ex  longinquo  loco  facto 
et  de  rebus  procul  iaciendis.  Sed  recentiores  post  Au- 
gustitempora  ehani  cum  iis  verbis  coniungere  coeperunt, 
quae  leclam  in  sehabebant  notionem  motus,  et  simplici- 
ler  pro  ex  lon^inquo  posuerunt.  Cerlfe  apud  antiquos 
semper  exit  aliquid  ex  remoto  loco.  Germani  dicunt 
uus  der  Ferne.  Quamquam  sunt  in  usu  verbi  commi- 
nns  phira ,  quae  in  eminns  nullo  exemplo  comprohan- 
tui\  Pro  longe  ant  procnl  de  situ  loci  ac  de  quiete  ne- 
mo  nisi  recenliores  dixerunt,  iique  lantum  in  ilhs  for- 
muhs,  in  quibus  uos  dicimus  t^onjerne,  de  eo,  qui  nou 
accedit. 

Caes.  B.  gall.  7,  2-J.  alil  faces  atque  aridam  materiem  de 
muro  in  aggercm  cminiis  iacicbant. 

Tacit.  Ann.  13,  41.  praemissa  levis  armatura,  quae  muros 
intcrim  ambiret  oppugnationemque  eminuS  inciperct. 

Ovid.  ex  P.  1,  6.  17.  at  nunc,  quod  superest,  fer  opemf 
precor ,  eminus  unam.  Met.  3,  119.  iuculo  cadit  eminus  ipse. 
i.  e.  eraiuus  misso :  ut  saepe  dicitur  eminus  ictus.  Ovid.  Her. 
16,  40.   21,212. 

Sicut  niultis  in  locis  dlcitur  comminus  vldere,  de  analogla 
tiegari  vixpoterit,  cminus  videre  non  ab  usu  abhorrere.  Atque 
itt  vcrbis  Corn.  Nep.  Alcib.  10.  quem  ut  barbari  inccndium  effu- 
gisse  viderunt,  telis  missis  interfecerunt.  ubi  quidam  codices  post 
V.  telis  habent  cminus ,  editiones  multae  ante  vidcrunt,  Titziu.s, 
qui  hoc  reccpit,  magis  de  auctoritate  librorura,  quara  de  u»ii 
dictionis  dubitare  debebat.  Lucan.  7,  649.  stetit  aggere  campi 
eminus,  unde  omnis  sparsas  per  Thessala  rura  prospiceret  clades^ 
Ovid.  Met.  8,  405.  procul —  consiste:  licet  eminus  esse  fortibust 
i.  e.  tela  mittentibus.  Salhist.  apud  Gellium  2,  27.  quae  cminus 
facie  sua  ostcntabat,  aliquot  adversis  cicatricibus  et  effosso  oculo^ 
Oranes  consentiunt  haec  corrupta  csse.  Editt.  \ett.  cominus 
faciem  suam  ostentabat.  Boeth.  Consol.  phil.  5,  4.  eamdem 
corporis  rotunditatcm  alitcr  insus,  aliter  tactus  agnoscit.  III& 
eminus  manens,  totum  simul  iactis  radiis  intuclur,  hic  vero  — 
rotunditatem  partibus  comprehendit. 

Quae  si  reputassent,  Lachinannus  conlecturam  ia  Propertii 


£N.  se7 

1,  4  ,  83.  non  fecisset,  lacobiis  non  egre^am  appellasset  hanc  : 
quippe  suburbanae  parva  eminus  urbe  Bovillae.  jNam  ante  onmia 
quaerant,  num  id  antiquior  usus  admittat. 

Quae  ex  Asconii  Comm.  iii  Cic,  Verr.  1,  48.  afferuntur: 
eminus  est  T'ulturnu3  Capiia  tria  millia  passuinn.  nullam  ratio- 
nem  nullumque  gensum  habent,  et  fortuito  adsuta  eese 
videntur. 

EN. 

En  ex  graeco  ■jjvi  per  apocopen  factum  plurirai  per- 
hibent:  alii  ex  hebraeo  vocabulo  deducunt.  At  huiua 
generis  verl^a  ipsa  natui'a  cuicuraque  linguac  suppeditat. 
JE  monstrativura,  de  quo  p.  342.  dixiraus,  adiuncla  iitte- 
ra  finaU  7i  nonien  fit.  Atque  haec  vis  monstrativa  num- 
quam  perit.  Duplicatur  ea  in  composito  verbo  eccey 
quod  quamquam  cum  en  comraunem  servat  significa- 
tum,  in  nonnuliis  tamen  singularem  proprietatcra  habet. 
Coraici,  quod  miraberis,  non  saepe  hac  particula  utun- 
tar:  saepius  vero  alii  poetae. 

1.  Prirao  igitur  monslrat  rem  vel  praesenlera  vel 
flnte  oculos  positam,  etiara  de  rebus  in  animi  cogitalione 
sitis.  £st  igitur,  hic  est,  hunc  vide:  da.  Nam  com- 
ponitur  et  cura  norainativo  et  cura  accusativo,  qui  ver- 
bo  suo  carent.  Accusativi  rariora  sunt  exerapla,  sed 
noa  falsa.  vid.  ecce. 

Compositum  cum  ecce  Vlrgil.  Eol.  5,  65.  en  quatuor  aras: 
€ccc  duas  tibi,  DapJini,  duas  allaria  Phocbo.  Ex  Plauti  Frivo- 
laria  Varro  de  L.  lat.  6,  3,  92.  ubi  rorarii  cstis?  en  sunt.  ubi 
eunt  accensi?  ecce. 

Virgil.  Aen.  1 ,  461.  ert  Priamua.  Sunt  hic  etiam  aua  prae- 
tnia  laudi.  Tacit.  Ann.  1,65.  en  Varus.  vide  infra  n.5.  Senec. 
Hippol.  826.  en  scelera. 

Val.  Flacc.  1 ,  225.  cerno  en  thalamos  ardere  iugales.  1 ,  342* 
■eideo  en  nostro  tot  in  aequore  reges.  ex  certa  correctione 
Heinsii. 

In  Cic.  Veri'.  1,  37,  93.    (vide  n.  2.)  duo  Lambini  codices 

eihibebant  en  memoriam  —  en  metnm :  quod  OrcUius  deterio- 
re  nota  sigiiavit.  Et  Servius  ad  Virg.  Aeo.  4,  597.  sane  en 
nominativo  melius  iungitur.  Sed  Garatonius  ad  Cic.  Phil.  5,  6. 
5,  ambigue  irt  Verr.  5,  21.  en  foederum  interpretes:  ipse  tamen 
Virgil.  5,65.  en  quatuor  aras.  Quid  ergo?  nihilne  valebit 
Servii  iudicium?  Valuit ,  opinor,  ut  olim  a  gramraaticia 
eraendaretur  en  causa. " 


368  £N. 

Varro  de  Re  r,  1,  56.  en  quin  adsvm.  cf.  p.  365.  Sallusst. 
Frapm.  inc.  libr.  18 ,  10.  adsum  en  C.  Cotta  consul.  Ovid.  Met. 
4,  356.  vicimus,  en  meus  est. 

2.  Haec  vero  ipsa  caussa  est,  quare  saepe  cum  prc- 
nominibus  coniungatur.  Vnde  apud  comicos  formae 
ellum,  ellam:  quus  Priscianus  12.  p.  949.  male  dicit  ex 
ecce  illum^  ecce  illam  corapositas  ^&&q, 

Virgil.  Aen.  5,  672.  en  ego  vester  Ascanius.  Ovid.  ex  Pont. 
2,3,  25.  en  ego  non  paucis  quondam  munitus  amicis.  Plin. 
Hist.  n.  21 ,  3 ,  9.  en  ego  sum,  inquit ,  illa. 

Cic.  ad  Fam.  13,  15,  2.  en,  hic  ille  est  de'  illis ,  maxime 
qui  irridere  et  obiurgare  me  solitus  est.  p.  Cluent.  65,  184.  en 
hoc  illud  est ,  quod  ante  dixi :  mulier  abundat  audacia. 

Plaut.  Trin.  Prol.  2.  iw  Finem  fore  quem  dicam  nescio,  lv. 
Adest.  En  illae  sunt  aedes :  i  intro  nunc  iam.  Frustra  defen- 
dunt,  quod  vulgo  legitur  Jiem.  Etiam  Terent.  Andr.  3,2,6. 
ubi  vulgo  legitur  hem  alterum ,  codices  exhibent  em  alterum, 
recte  scripseris  en.  De  verbis  en  ipse  vide  Oudendorp.  adApu- 
leii  Met.  p.  129. 

Cic.  Verr.  1 ,  37 ,  93.  haec  est  istius  praeclara  iutela.  En 
cui  tuos  liberos  committas :  en  memoria  mortui  sodalis:  en  me- 
tus  vivorum  existimationis.  5,  47,  124,  en  quod  Tyndaritani  li- 
benter  praedicent. 

Plaut.  Curc.  2,2,  28.  video  occurrentem.  ellum  in  platea  ul- 
tima.  Terent.  And.  5,2,  14.  Ad.  2,  3,  7.  ct.  Aeschines  ubi 
est.  SY.  Ellum :  te  exspectat  domi.  3,  3,  35.  ellam  intus. 
Etiam  Pompeius  in  Coramento  artis  Donatil9,  13.  ellum  dicit 
9iihil  significare  quam  ecce  illum ,  tamen  addit  exemplum  Vir- 
gilii ,  in  quo  en  legitur.     Errorem  iam  notavit  Lindemannus. 

3.  Praerailtitur  imperativo ,  praesertim  eorum  ver- 
borum,  quae  offerendi,  accipiendi  significalionem  ha- 
bent. 

Plaut.  Poen.  1,  1,  31.  en  me  dcto.  Virgil.  Eel.  6,  69.  ho» 
tibi  dant  calamos ,  en  accipe,  Musae.  i.  e,  da  nimm  sie. 

Pers.  5 ,  134.  en  quid  agam  ?  Rogitas  ?  En  saperdam !  ad- 
vehe  Ponto  castoreum ,  stuppas.  Ita  edidit  cum  Achaintrio  We- 
herus,  quasi  sensus  esset :  age,  affer  ex  Ponto  saperdam,  Quod 
de  re  non  praesente,  nisi  verbum  adiungitur,  dici  non  potest. 
Quare  necesse  est  interpungamus :  en  saperdam  advehe  Ponto, 
castoreum. 

4.  Iq  interrogatione  duplex  est  usus,   Nam  hac  par- 


JEN.  569 

ticiila  praemissa  aut  is ,  qui  quaerit ,  animum  eius ,  qui 
aiidit,  altendere  et  in  rem  conspiciendam  convertere 
iubet,  aut  exprimit  admiralionem  et  stuporem  cum 
quaeslioue  coniunctum,  vel  ironiam.  Ita  interroffatio 
induit  formam  exclamationis.  Eadem  ratione  saepe 
dicitur  en  ciir. 

Plaut.  Ps.  1, 2, 81.  tenes,  quorsum  haec  tendant,  quae  loquor? 
En,  excetra  tu,  quae  tibi  amicos  iot  habes ,  —  num  quoiquam 
est  hodie  tuorum  opcra  conservorum  nitidiusculum  caput?  Val. 
Max.  7,  6.  ext.  3.  cn  quam  aliquis  in  acie  hortarctur ,  ut  pro 
salute  coniugum  ct  liberorum  fortiter  dimicaret?  Ita  scriLendum 
esse  vidit  Gronovius.  Vulgo  ante  eum  en  quem.  Alii  codd. 
praebent  eamne  umquam, 

Virgil.  Aen.  4,  534.  en  quid  ago?  Rursusne  procos  irrisa 
priores  experiar?  quae  forraula  non,  ut  Burmann.  ad  Anthol, 
T.  I.  p.  164.  ait,  tantum  in  extremo  luctu  adhibetur.  \am 
Dido  stupet  suam  conditionem  ancipitem.  Et  miratus  sacerdos 
apud  Prudent.  Apoth.  470.  cn  quid  ago?  maius ,  rex  optime, 
maius  nescio  quod  numen  nostris  intcrvenit  aris ,  quam  suffcrrc 
queant  spumanlia  cijmbia  lacte.  Varro  de  Re  r.  1,  2,  5.  vide 
p.  365.  Pers.  5,  134.  en  quid  agam?  ita  ex  plurimis  codd. 
Weberus,  sed  commate  intei-posito ,  explicat :  en  adsum :  da 
bin  ich.  Potius  conimige  verba  et  redde:  ei  ivas  soU  ich 
denn?    cf.  3,  5. 

Virg.  Ecl.  1,  71.  en  quo  discordia  cives  produxit  miseros  ?  en 
quis  consevimus  agros?  Cic.  in  Verr.  5,  20,  54.  utrum  vobis 
consilium  rccitari  tandem  praetoris  videhatur ,  quum  audiebatis 
nomina,  an  praedonis  improbissimi  societas  atquc  comitatus?  En 
foederum  interpretes,  societatis  pactores,  religionis  auctores! 
Virgil.  Aen.  6,  346.  en  haec  promissa  fides  est^  Vide  Pricaeum 
ad  Apulei.  Met.  3.  p.  149. 

Cic.  Phil.  3,  9,  22.  en  cur  magister  eius,  ex  oratore  arator 
factus,  possideat  —  campi  leontini  duo  millia  iugera  immunia, 
p.  Deiot.  6,  17.  Philip.  5,  6,  15.  en  caussam,  cur  lex  tam  egre- 
gia  tamque  praeclara  —  inter  fulmina  et  tonitrua  ferretur. 
Garatonius  cum  Mureto  scribi  iubet  em  i.  e.  hem:  quod  iii 
hac  formula  non  quadrat,  iiec  loci  coraparati  eiusdem  sunt 
generis. 

5.   Vbi  res  dicitur  apparere,    aut   ubi  veritas,    vel 

de  improviso,    elucet,    oratio  incipit  ab  en.     Nos  sie/i 

da,    ei  sieh  da.      Ita  etiam  is  loquilur,     qui  apud  se 

cogitans  sibi  rera  quasi  ante  oculos  ponit.    Atque  potest 

II.  24 


370  £N. 

haec  gravior  dcmonstratio  et  indignationem  et  acerbila- 
tem  eniinliare»  Cf.  Manut.  ad  Cic.  Yerr.  1,  37.  qui 
lamen  exempla  aliena  admiscuit,  et  Lipsius  ad  Liv.  22, 
29  2.  Sed  f  alsa  est  regula  grammaticorum  (Tid.Noltenii 
Snpplera.  p.  140.),  qna  in  exprobrando  usitatiorem  esse 
accusativum  dicunt,    quam  nominativum. 

Plaut.  Truc.  Prol.  7.  ahnuunt.  En  mehercle  in  vobis  resident 
mores  pristini,  ad  denegandum  ut  celeri  lingua  utamini. 

Cic.  p.  Deiot.  6,  17.  en  crimen ,  en  caussa,  cur  regcm  fuoi- 
tivus,  dominum  servus  accuset.  Quae  cum  indignatioire  profe- 
runtur.  p.  Sext.  27,  59.  en,  cur  ceteri  reges  stabilem  esse  suam 
fortunam  arbitrentur.  iu  Verr.  1,  37,  93.  vid.  supra  p.  3f)8.  Virgil. 
Acn.  4,  597.  en  dextra  fulesque.  Alia  vide  apud  Pricaeuni 
ad  Apuleii  Met.  3.  p.  149.  (p.  200.  0«d.). 

LiT.  28,  27,  8.  equidcm  —  nullum  locum  toia  provincia ,  nullos 
homines  credebam  esse ,  ubi  vita  invisa  esset  mea.  —  In  castris 
en  meis  —  fama  mortis  meae  non  accepta  solum,  sed  etiam  ex- 
spectata  est. 

6.  Poetae  epici,  qui  in  describendis  rebus  versanlur, 
et  in  orationibus  animos  exciiatos  describunt,  saepe 
usurpant  hanc  dictionem  ita,  ut  rei  maguitudinem  vel 
atrocitatem  vel  insolenliam  nna  hac  voce  vel  praemissa, 
vcl  interposita  indicent.  Conf.  Cortius  ad  Lucan.  2,  130. 
et  ad  3,  21.  Stewechnis  ad  Apuleii  INIet.  p.  630.  Oud: 
f,en,  ecce  particulae  sunt  perfamiliares  iis,  qui  magnum 
aliquod  facinns  narraturi  et  vehit  in  sceua  fabulam  posi- 
turi  sunt."  N.  Heinsius,  non  simphcitate  conlentus,  hac 
particula  supposita  hiraen  carminibus  addere  conatus  cst 
muhis  in  locis,  sed  temere.  vd.adOvid.  Amor.  1,  2,  10. 

Lncan.  6  ,  51.  en  quantum  Tigris,  quantum  celer  ambit 
Orontes  —  subitum  belUquc  tumultu  raptum  clausit  opus.  5,  37. 
en  totis  viribus  orbis  Hespcrien  peiisant  superi. 

Ovid.  Met.  13 ,  496.  eh ,  ne  perdiderim  quemquam  sine  caede 
meorum ,  tu  quoque  vulnus  habes.  Lucan.  2,  555.  te  quoque  si 
superi  titulis  accedere  nostris  iusserunt,  valet,  en,  torquendo 
dextera  pila.  Ita  nieliores  codd.  3,  21.  semperque  potentis 
detrahers  in  cladem  fato  damnata  maritos ,  en  nupsit  tepido 
pellex  Cornelia  busto.  4,  809.  libycas  cn  nobile  cofpus  pascit 
aves. 

Apulei.  IVIet.  9.  p.  223, 14.  fabulam  denique  bonam  prae  ceteris 
suave  cemptam  ad  uurcs  vestras  afferre  decrevi,  et,  en,  occipio. 

7.  Quod  Palmerus  Spicileg.  p.  649.   T.  IV.  Grut. 


EN.  371 

Lamp.  en^  sicut  eccey  de  quo  vid.  p.  346*  poni  in  re 
subita,  id  non  destituilur  ratione,  sed  desunt  mihi  ex- 
em^^Ia* 

8.  En  age  poetarum  est  formula,  qua  aliquis  exci- 
tetar  vehemeutius.  Exerapla  videTom.  1.  p.  212*  Adde 
Valer.  flacc.  4,  70.    Sil.  Ital.  3,  179. 

9.  En,  iandem  composuit  Curtius  10,2,  23.  en  tan- 
dem  Illyriorum  panllo  ante  et  Persarum  tributariis 
Asia  et  tot  gentium  spolia  fastidio  sunt*  De  en  iam 
vid.  Turneb.  Advers.  3,  5» 

10.  Peculiaris  formula  mterrogationis  est  en  vm- 
quam,  in  qua  exponenda  Gronovius  egregie  versatus 
est.  Nam  ad  Liv.  30,  21,  8.  eos  reprehendit,  qui  pro 
simplici  interrogatione  acceperant,  et  formula  est,  in- 
quit,  Tca&rjTLxt]  vehementer  optanliura  per  interrogatio- 
nem,  aut  etiam  indignantium.  Addere  debebat,  non 
tantum  iram  et  indignationem,  sed  quemcumque  vehe- 
mentiorem  animi  ailectura,  praesertira  desiderium  et  do- 
lorem  hoc  mocio  exprimi,  neque  vero  deesselocos,  in 
quibus  interrogatio  tantum  intendatur  atque  significetur, 
si  contrarium  esset ,  mirum  videri.  Sic  etiam  en  cjuid- 
cjuam  dictum  esse,  non  sine  veritatis  specie  perhibent 
critici  quidara.  Vulgari  scriptura  in  unum  contraheba- 
tur  verbum  enumcjuam, 

Festns  J  enumquam ,  tcquando.  Gloss.  I*hilox.  envmquam 
si'  Ttors ,  Jfort  tcots.  Plauf.  Trin  3, 1, 189.  en  umquam  adspiciam 
te?  Cordoliuin  suum  significat.  Rud.  4,  4,  73.  Virgil.  Ecl.  1, 
67.  eii  umquam  patrios  longo  post  tempore  Jinea  —  post  aliquot^ 
mea  regna,  videns  mirabor  aristas?  ubi  vid.  Vossius.  Liv.  9, 
10,5.  enumquam  fiiturum,  ut  congredi  armaiis  cum  hoste  Uccat? 
30,21,8.  Sil.  Ital.  16, 91.  en  umquam  lucebit  in  orbe  ille  dies,  quO 
te  armorum,  KarthagO,  meorum  adspidatn  sonitus  —  trementem  ? 

Terent.  Pliorm.  2,  3,  1,  en  umquam  cuiqiiam  contumeliosius 
audistis  faciam  iniuriam  quam  haec  est  mihi?  uhi  \id.  Donatus. 
Liv.  10,  8,  10.  en  umquam  fando  audistis  patricios  primo  esse 
factos,  non  de  coelo  demissos  —  ?  4,  3,  10; 

Plaut.  Men.  5,  5,  26,  dic  mihi^  en  umquam  tibi  intcstina  cre- 
pant,  quod  sentias?  Rud.  4,  3,  48.  Cist.  1,  1,  48.  sed  tu  eti 
umquam  cum  quiquam  viro  consuevisti?  Dubitat  Lena,  ac  putat, 
numquam  Siienium  cousuevisse.  Est  igitur  fere  idcm  quod 
umquamne.    Terent.  Pliorm.  2,    2,   15.    cedodum,    en  umquant 

24* 


372  EN. 

iniuriarum  audisti  mihi  scriptam  dicam?  Nulla  inest  indignatlo, 
eed ,  ut  iam  Donatiis  ait ,  plus  est ,  hoc  per  interrogationem  in- 
tulisse,  quam  si  diceret:  ]\umquam  mihi  scripta  est  iniuriarum 
dica. 

Liv.  24,  14,  3.  senserat  —  murmur  in  agmine  esse  quaercn- 
tium,  cn  umquam  libcri  militaturi  essent?  Ita  ex  uno  cod.  put. 
Gronovius  correxit  \ulgatuiu  numquamne:  florent.  et  alii  libri 
numquam. 

Interposito  alio  vocabulo  Virgil.  Ecl,  8,  7,  en  erit  umquam 
ille  dies,  mihi  quum  liceat  tua  dicere  facta? 

De  hac  re  dixerunt  Erytliraeus  in  Indic.  Virgil.  s.  v.  «m- 
quam.  Mercer.  ad  Noniuni  s.  v.  crepare.  Acidal.  Divin.  Plaut, 
Cist.  c.  2,  Guilielm.  Misc.  Quaest.  c.  5.  p.  402.  Grut.  Meurs. 
Exerc.  crit,  1,  p.  93.  Rivius  ad  Terent.  Ph.  2,  2,  15.  Pareus 
in  Lex.  crit.  p.  417.  et  in  Mantissa  p.  86.  Sciopp.  Susp.  Lect. 
4,  1.  Heinsius  ad  Virgil.  Ecl.  1,  68.  Burm.  ad  Quinctll.  Inst. 
12,  2.  p.  1059,  Duker,  et  Drakenb,  ad  Liv,  24,  14, 3,  10,  8,  10. 
4,  3,  10, 

Pareus  1.  1.  contendit  eodem  modo  ctiam  dlci  en  quidquam, 
atque  dlxisse  ita  Terent.  Phoi-m.  5,  9,  20.  en  quidquam  hodie 
est  factum  indignius?  et  Ovid,  Amor.  3,  3,  33.  en  quisquam  pia 
turafocis  imponere  curat  ?  3,  8, 1.  en  quisqjiam  ingenuas  etiam- 
nnm  suscipit  artes?  Remed.  Am.  523.  en  quisquam  etc,  Nec 
ratio ,  puto ,  deest.  Et  apud  Terentiura  legitur  en ,  non  an 
in  librls  scrlptis,  vld.  Acldal.  Divin.  p.  151.  qui  taraen  in  Ovldii 
locis  defendlt  et  ob  maiorem  indignatlonis  vlm,  Sed  in  his 
pensandls  rebus  sensum  deficlt  iudicium.  Certe  libri  antiqui 
non  nisi  Am.  3,  8,  1.  en  praebent.  Sed  Varro  de  Re  r.  1,  2,  5. 
en  tibi  tu  quidquam  nasci  putas  posse?  vid.  p,365. 

11.  A  poetis  haec  parliciila  inseritur  post  yerba 
videre,  adspicere  et  similia.  Vide  ecce  p.  345.  et  Bur- 
maQn.  in  1.  I. 

Ovld.  Met.  8,  283.  iostos  en  adspice  crines.  Sil,  Ital.  2,  505. 
Ovid.  Am.  1,  8,  31,  prosit  ut  advenicris ,  en  adspice ,  dives  ama- 
ioT  te  cupit.  Stat.  Theb.  7,  386.  cerne  en.  Ovid.  Met.  13,  264. 
adspicite  en.  Stat.  Theb.  5,  124.  en  cernite. 

12.  Ouemadmodura  coniuaguntur  verba  ecce  tibi, 
ita  eliam  en  tibi,  Ratio  omnino  eadem  est,  Quare  vide 
p.  350. 

CatuII.  61,  156w  en  tibi  domus  ut  potens  et  beata  viri  tui. 
Male  quidam  t2&2  ad  ea,  quae  sequuntur  referebant.  Calpurn. 
3,24.  Phi/llide  contentus,  —   CalUrhoen  sprevi,   quamvis  cum 


ENDO.  S7S 

(lote  rogaret.  En  sibi  cum  Mopso  calamos  ititexerc  cera  incipit. 
Burraannus  inaluit  en  tibi  et  Nodellius  Not.  crlt.  p.  84.  cmtti 
accepit  pro  coniunctione  quum.  Neutrum  probo.  Nara  en  tibi 
non  cuicuraque  indignatloni  aptura  est,  neque  ita  iungitur 
coniunctioni  quum,  quae  pauUo  post  iterura  legitur. 

13.  Particulam  non  semper  ab  initio  orationis,  sed 
eliam  post  alia  verba  et  in  media  oratione,  poni,  id 
bene  observarunl  Cortius  ad  Lucan.  5, 37.  et  Drakenborch, 
ad  Liv.  2,  6,  7.  ubi  vide  exempla. 

14.  Vtramque  particulam  en  et  ecce  coniungere 
ex  recentissimis  quidam  ausi  sunt  ad  vim  oratiouis 
augendam. 

Senec.  Oedip.  1004.  en  ecce  rapido  saeva  prosiluit  gradu 
locasta  vecors.  Apulei.  Met.  8.  p.  213,  24.  servum  vobis  pul- 
cellum  en  ecce  mcrcatus  perduxi.  10.  p.  243,  6.  et  en  ecce  prola~ 
tam  coram  exhibeo.  yid.  Oudendorp  ad  1.  p.  9.  Pareus  et  in 
prima  editione  Gruterus  srripserunt  Plaut.  Ampli.  Prol.  120. 
nam  meus  pater  intus ,  en  eccum ,  luppiter.  ubi  vulgo  legitur 
intus  cst  ecciim.  Ilaec  Bothius  corrupit  potius  quara  correxit. 
Sensum  reddas  sic :  mein  Vater  luppiter  ist  drinnen  dort. 

Senec.  Herc.  f.  523.  en,  en  sonitus  herculei  gradus.  Baden 
recepit  ex  cod.  florent.  est ,  est.  priraum  propterea  quod  gemi- 
natlo  Ista  abhorreret  a  consuetudine ,  postea  quia  sonitus  manu 
demonstrari  non  posset.  IIoc  argumentum  parum  valet ,  illud 
verura  esse  videtur.  Vide  quae  dc  ecce  dixi  p.  348.  Neque 
vero  auctoritas  codicis  est  spernenda.  Aliam  rationera  hahent 
Sil.  Ital.  11,  550.  dextra  en,  en  dextera.  cf.  Heins.  ad  Ovid. 
Met.  15,  677. 

*)  Confunduntur  in  libris  en  et  et  .  vid.  Heins.  ad 
^''al.  Flacc.  1,  342.  Cort.  ad  Lucan.  5,  58.  Oudendorp. 
ad  Apulei.  Met.  p.  129.  et  at  .  vd.  Cort.  ad  Lucan.6,51. 
3,  23.  2, 556.  et  ican  .  vd.  crit.  ad  Lucan.  10,  524.  et  6, 51. 
clnam.  vd. Cort.  ad  Lucan.  6,  51.  et  in .  vd.  eumdem  ad 
2,  556.  3,  21.  et  est .  vd.  Heins.  ad  Ovid.  Met.  15,  677. 

ENDO. 

Antiqui  homines  et  si  qui  recentissimi  antiquitatis 
robiginem  affectabant,  dixerunt  endo  pro  in  et  in  com- 
positis  verbis  et  in  praepositione  singulari.  Est  vero 
IVfiov,  quod  ex  Sicilia  in  inferiorem  Italiam,  hinc 
Romam    pervenit.    Valckenaer.    ad    Theocr.   Adoniaz. 


374  EMM. 

p.  S64.  B.  Exetnpla,  qnae  adhuc  cxstant,  Ennii  et  aliorum 
collegenmt  Gifanius  in  Collect.  Lucret.  p.  61.  Lauren- 
bergius  in  Antiquar.  p.  153.  et  alii  lexicorum  auctores. 
Secl  etiara  indo  et  indu  in  usu  erant.  Nara  Festus 
narrat  olim  dictum  csse  indostrius ,  et  Lucret.  1,  241. 
indupedita.  83.  indngredi:  quamquam  Gifanius  deside- 
rat  antiqua  testimonia.  Hoc  ilerum  rautabatur  in  indi: 
unde  iiidigejia.  Nam  in  Cypro  et  in  Creta  dixerunt  iv 
el  Xv6ov.  Voss.  ad  Catull.  p.  331,    Valckeu.  L  1. 

Praepositionis  significatio  in  bac  forma  una  videtur 
fuisse  localis.  Pauca  sunt  exempla  accusativi,  ut  apud 
Gellium  20. 1.  endo  dies  et  endo  em  i.  e.  in  eum  :  nam  quod 
cx  Cic.  de  Leg.  2,  8.  alfertur :  qnos  endo  coelmn  merita 
i>ocaverunt.  crilici  secundum  Lactanlii  teslimonium  cor- 
rexerunt  endo  coelo  merita  Locaverunt.  Ausonius  Id}!!. 
12.  Grammat.  18.  endo  suam  do.  quod  etiam  Charisius 
p.  249.  ex  antiquo  scriptore  habel.  Neque  in  ullo  voca- 
bulo  coraposito  parlicnla  vim  privativam  habet.  vid, 
Schueideri  Gram.  T.  L  p.  568. 

ENIM. 

Quam  difficile  esset  vocabiilorum  fines  et  discrimina 
oonstituere,  graramatici  maxime  in  particulis  emm  et 
NAM  experti  sunt.  Nam  a  falsis  principiis  doctrinae 
exorsi,  eam  ad  opiniones  deduxerunt,  quae  nec  ratio- 
nibus  stabiliri ,  nec  cum  vario  linguae  usu  conciliari 
poterant.  Dicunt  enim  his  parliculis  significari  caussara, 
sed  per  nam  addi  rationis  exposilionera  magis  exactara, 
in  qua  Gerraani  voce  nemlich  ulantur,  per  eni^n  rei 
caussara  dcclarari,  qua  cognita  res  ante  dicta  constet 
autcognosci  possit.  Sic,  v,t  unura  et  novissiraum  aucto- 
rem  nominera,  Piamshornius  p.  845.  praecepit,  quera 
sequitur  etiam  Aug.  Grotefendus  p.  175.  At  non  ipsa 
caussa  indicatur  his  vocabulis,  sed  veritas  alicuius  sen- 
tenliae  ex  veritate  alius  sententiae  demonstratur,  et 
quum  praesertira  ex  caussis  intelligatur  rerum  verilas 
et  ratio,  id,  quod  per  eni7?i  et  naj}i  adiicitur,  saepe  ia 
se  habet  caussam.  Haud  raro  taraen  nam  transitioni, 
enim  explicationi  inserviuut  ita,  ut  caussae  notio  ^iror- 
sus  absit.  Neque  vero  illud,  quod  his  particulis  gram- 
malici  assignant  discrimen  iu  ipsarum  natura  cernitur, 
neque  confirmatur  usu    scriptorum  veterum.     Plurima 


ENIM.  375 

enim  utriqne  commnnia  sunt.    Alioquia  Gicero  nou  po- 

tuisset  de  OS.  2,  12,  42.  dicere:  neque  enim  aliler  esset 
ins:  quae  pauilo  post  dixit:  nam  aliter  iustitia  no/i 
esset* 

Nam  particulam  etiamsi  non  cum  Gerh.  Vossio  di-» 
cam,  per  metathesin  faclam  esse  ex  graeca  jnav,  quae 
est  tirjv ,  tamen  negari  non  potest,  latinara  iisdem  ele- 
nientis  constare  et  ab  hac  origine  haberc  vim  confir- 
mandi.  Haec  significatio  accommodatur  et  expositioni 
rerum  et  comprobationi ,,  qiiaadoquidem  in  uli-aque 
veritatis  confirmandae  argumentum  inest.  Sic  gr^iecum 
ytt^  ortum  est  ex  ys  aQcc.  Demonstrativa  accedit  maior 
vis,  quae  significationem  intendit,  praefixa  syllaba  e,  et 
siout  equidem  et  similia  formantur,  ita  en-iW'  ex  nam, 
Cf.  p.  341.  Uilfert  igitur  enim  ab  nam  certa  de-r 
signalione,  quae  quoniam  vel  ad  unam  rem  praecipue 
pertinet,  vel  sentealiam  arclius  innectit,  particula  uni 
vcl  pluribus  verbis  postponitur,  ampleclens  quasi  parteaji 
ahquam  senteutiae. 

Coraparari  potest  f<M'raatio  rerborum  germanicorura  denn  et 
wann :  nam  illu(t,  quod  ipsum  demonstrativam  forniiun  prae 
Be  fert,  aatiquo  tempore  ctiam  dannia,  lioc  wanta  pro  denu 
dicebatur. 

Otto  Schul?uis  in  Gramm.  105.  p.  636.  lianc  fecit  distinctio- 
nem :  enim  indicare  rationera  in  re  positara ,  nam  illustrare 
cogitationem  ,  sive  opinioncm.  Quae  quapi  falsa  eU ,  es  nostra 
demonstratione  patebit. 

Vniversa  significatio  huius  particulae  in  eo  posita 
est,  ut  veritas  alicuius  rei  vel  sententiae  alia  re  vel  argu- 
mento  monstretur.  Atqui  veritas  et  rem  esse,  et  qualis 
ea  sil  ostendit,  et  potest  vel  in  explicata,  vel  in  com- 
probata,  vel  in  affirmata  re  cognosci.  Quare  triplex 
cst  genus  dictionum  particulam  enim  recipientium ,  ex- 
positionis,  comprobalionis ,  asseverationis.  Quae  quam- 
quam  Latini  uni  rationi  subraittunt,  nos  Germani  non 
possumus  uno  vocabulo  reddere,  neque  alia  gens  nostri 
leraporis.  Sed  omnia  haec  id  commune  habent,  ut  in 
ii&  ex  sentenlia  aliqua  ad  aliam  transgrediamur ,  quod 
fit  et  componendis  enuntiationibus  sive  iudiciis,  el  ratio- 
cinatione,  quae  constat  praemissis  sententiis  et  coaclu-^ 
sione. 


376  EMM. 

I.  1.  Primo  igitur  enim  usurpatur  in  expositione, 
qua,  quod  antecedentis  sententiae  veritatem  illuslret  aut 
stabiliat  et  constituat,  apponitur,  ubi  Gennani  dicunt 
nemlich.  Qui  ita  loquitur,  ad  aliam  sententiara  pro- 
grediens  sensum  exprimit  hunc:  quod  verum  vel  lale 
esse  intelligilur  ex  lioc.  Id  quum  interpretes  non  satis 
reputarent ,  sed  unam  illam  significationem  ,  quae  com- 
probationem  caussae  exprimit ,  et  germanico  dcnn  re- 
spondet,  unice  tenerent,  ad  eUipsia  vario  modo  explen- 
dara  saepissime  confugiebant,  et  omissam  dicebant  ali- 
quam  sententiara ,  cui  coraprobandae  alia  hoc  modo 
adiiceretur.  At  nihil  oraissum  est,  sed  aliquanto  differt 
latinum  vocabulura  a  gerraanico.  Et  quamvis  gramma- 
licis  concedamus  veteres  scriptores  saepe  ea  non  verbis 
exposuisse,  quae  per  se  facile  intelhgi  possent,  taraen 
ue  id  quidem  opus  erit,  ut  illos  in  hoc  genere  diceudi 
ahquid  ausos  esse  putemus  per  praecipitem  transitum  ad 
aliara  senlentiam ,  nis^  in  oratione  animi  vehementius 
commoti,  aut  in  neglecto  sententiarum  nexu.  INam 
ipsum  vocabulum  e/iz/;i  monstxat  veritatera,  et  si  quid 
in  coraparando  recenliorura  hnguarura  usu  ad  coraplen- 
dara  cogitationem  desideratur,  id  nihil  aliud  est  quam 
sentenlia:  hoc  verum  est.  Haec  vero  dictio  in  iis  prae- 
sertim  usurpatur,  quae  dicta  aliquis  possif  mirari,  aut 
in  dubifationem  vocare.  Atque  additur  plerumque  haec 
declaratio  uni  ahcui  parti  antecedentis  sententiae,  unive 
verbo.  Quare  saepe  enuntiatio  parenthesi  inclusa  et 
propterea  interposita  videfur,  ne  quis  demonstrationis 
cursum  dubitatione  iuterrumpat. 

Comici  dixerunt  ut  enim  et  qnia  enim  et  recentio- 
res  scriptores  quod  enim,  in  quibus  critici  quidam  par- 
liculam  abundare  putant.     Est  vero  i.i^eil  nemlich. 

Cic.  Tnsc.  1,  13,  30.  multi  de  diis  prava  sentiunt :  id  enim 
vitioso  more  effici  solet :  omnes  tamen  csse  vim  et  naturam  divi- 
nam  arbitrantur.  Hottingerus  interponendara  censet  hauc  gen- 
tentiam:  sed  hoc  mirari  non  decet:  id  cnim  ritium  etc.  Sed 
ipso  vocahiilo  enim  haec  veritatis  confirmatio  exprimitur.  de 
Off.  3,  13,  57.  non  igitur  videtur  nec  frumentarius  ille  Rhodios, 
nec  hic  acdium  venditor  celare  emptores  debuisse.  JSeque  enim 
id  est  celare,  quidquid  reticeas,  sed  quum,  quod  tu  scias,  id 
ignorare  cmolumcnti  tui  caussa  velis  eos ,  quorum  iniersit  id 
scire.  Non  est  Ljpplendum  non  cclare  debuisse,  sed  rcticcre. 
Sed   additur   argumcntum,    quo   vcrhum   celare  recte  po^itum 


ENliM.  377 

esse  appareat.  Tiis«.  1,  39,  94.  nam ,  reor ,  non  ullis ,  st  vita 
longior  darettir,  posset  esse  iucundior.  Nihil  enim  profecto  homini 
prudentia  diilcius.  Sonin.  Scip.  7.  quum  praesertim  apud  eos 
ipsos,  a  quibus  audiri  nomcn  nostrum  potest,  nemo  unius  anni 
memoriam  conscqui  possil :  homines  eniin  populariter  annum 
taniummodo  sclis ,  id  est  unius  astri  reditu  metiuntur :  quum 
autem  ad  idem,  vnde  semel  profecta  sunt ,  cuncta  astra  redie- 
rint ,  etc.  Supplent :  anniini  dico  veriim  et  perfectum  sive 
magnum  ,  non  vulp^arem  :  liomines  enim  etc.  Quae  ipse  Cicero 
verbis ,  qiiae  sequuntur,  exponit.  Sed  vocabulo  enim  hoc 
dicit :  id  intelligo  hoc  modo.  de  OfF.  1,  9,  29.  facile,  quod 
cuiusquetemporis  officium  sit ,  potcrimus,  nisi  nos^net  ipsos  valde 
amabimus ,  iudicare.  Est  enini  difficilis  cura  rerum  alienarum. 
i.  e.  faclle  id  fieri  intelligitur  ex  eo ,  quod  diflicilis  est  cura 
rerum  alienarum, 

Schellerus  in  Praeceptis  stili  p.  484.  docet,  saepe  sequi 
caussalem  enuntiationera ,  quum  taraen  non  praecesserit  ea, 
cuius  caussam  illa  contineat.  Atque  addit ,  hanc  oraissam 
enuntiationera  debere  esse  talera,  ut  e  contextu  facillirae  in- 
telligi  queat.  Sed  quae  exenipla  afferat  vide.  Cic.  ad  Fam. 
1,  8,  10.  quibus  in  rebus  me  sibi  ille  affixitm  habchit :  neque 
ame  ulla  res,  quae  ad  te  pcrtineat,  negligetur.  Neque  enim  vere- 
bor,  ne  sim  eimolcstus,  cuiiucxindum  erit  etiam  propter  id  ipsum, 
quod  mc  essc  gratum  videbit.  Deesse  putat :  colloquar  itaquc 
cum  Pompeio  de  te.  At  hoc  ineptum  esset,  post  illa  verba 
quibus  in  rcbus  etc.  iterum  liaec  cogitare.  Talia  comraenta 
grammaticorum  ignorans  Wielandus  vertit :  und  dies  um  so 
mehr,  da  ich  nicht  zu  besorgen  habe.  Cic.  ad  Fam.  9,  14,  9. 
nam  quum  te  semper  tantum  dilexerim ,  quantum  tu  intelligere 
potuisti,  tum  his  tuis  factis  sic  incensus  sum,  ut  nihil  umquam 
in  amore  fuerit  ardentius.  Nihil  est  enim ,  mihi  crede,  virtutc 
formositis ,  nihil  pulchrius.  Hic  omissura  esse  ille  dicit:  huius 
inei  erga  te  amoris  caussa  virtus  tua  est :  in  quibus  ipsis  iterum 
desiderabis  nam  vel  enim.  Et  sic  de  reliquis  exemplis.  Nec 
aliter  Hottingerus  in  notis  ad  Cic.  de  Divin.  passim. 

In  his  ellipsibus  complendis  saepe  adeo  ridiculae  conclusioncs 
proponuntur.  Sic  Schmiederus  Terentii  verba,  de  quibus  in- 
fra  dicam ,  Andr.  5,  1,  4.  immo  enim  nunc  quam  maxime  abs  te 
postulo ,  explicat :  contra  non  faciam  orandi  finem  (quod  inest 
in  voce  immo} ,  nam  quam  maxime  postulo. 

Plaut.  Pers.  4,  2,  32.  sy.  Si  futurum  est,  do  tibi  opcram 
hanc.  Mi.  Quoinodo?  sy.  Vt  enim,  ubi  mihi  vapulandum  cst, 
tu  corium  sufferas. 


378  ENIM. 

Torent.  Hec.  8,  1,  81,  quapropter?  quia  enim  qui  eo9  gnher- 
nat  animus,  infirmum  gcrunt.  Plaut.  Mil.3,  2,20.  tv.  Di  me 
perdant,  si  bibi,  si  bibcre  potui.  vx.  Qui  iam?  iv.  Quia  cnim 
absorbui.  Capt.  4,  2,  104.  he.  Quid  tu  pcr  barbaricas  urbes 
iuras'?  et.  Quia  cuim  itcm  asperae  sunt-  Cas.  2,  6,  33. 
vid.  III,  8. 

Apiilci.  Met.  9.  p.  228,  2fi.  j)one  tergum  eius  maritus  acceperat 
sonum  sternutaiionis ,  quod  cnim  putaret  ab  eu  profectum.  AHa 
niulta  exeiupla  dedit  Oudendorp.   p.  615. 

2.  Inprimis  haec  particula  ponitur  in  gnomis  sive 
io  seutentiis,  quae  verilatera  generalera  exponuut. 

Cic,  p,  Ligar.  12,  37.  nihil  cst  enim  tam  populare  quam  honi- 
tas.  JSulla  de  virtutibus  tuis  plurimis  ncc  admirabilior  nec 
gratior  misericordia  est.  Homines  enim  ad  dcos  nulla  re  propius 
accedunt  quam  salutcm  hominibus  dando.  Priniura  enim  omit- 
tunt  quidam  libri ,  sed  si  non  adesset,  hoc  quidera  loco  desi- 
deraremus,  Lael.  8,  28.  coU,  dc  >at.  d.  1,  44,  121.  et  ad  Fam. 
9,  14,  y. 

3,  Id,  quod  rem  magis  declaret,  esse  potest  exem- 
plura ,  quod  veritatcm  dicti  confirraat.  Tum  ponitur 
enitn  et  najn  et  yccQ,  Tantuni  vero  abest,  ut  haec  voca- 
bula  significent  exempU  caussa,  ut  tantum  addant  ali- 
quod  veritalis  documentum ,  ex  cxperieulia  sumptum, 
Sic  ueijne  enim  est:  nam  nisi  hoc  verum  est,  non  illud 
esse  potest,     Germani  dicunt  so  denn. 

Cic.  de  Fin.  1,  18,  57.  clamat  Epicurus  —  non  posse  iucunde 
vivi,  nisi  saprenter,  Jioneste,  iusteque  vivatur:  nec  sapienter^ 
honeste,  iuste,  nisi  iucunde.  Neque  enim  cioitas  in  seditione 
bcata  esse  potest.  quod  est :  und  so  lcann  denn  ein  Staat  nicht 
gliicJdich  seyn.  Cornel.  Praef.  3.  hi  si  didiccrint,  non  eadem 
omnibus  essc  honcsta  atque  turpia ,  sed  omnia  maiorum  institutis 
iudicari,  non  admirabuntur ,  nos  in  Graiornm  virti/tibus  expo- 
■nendis  mores  CQrum  scquutos.  JSeque  enim  Cinwni  fuit  turpe,  — 
sororcm  germanam  habere  in  matrimonio.  Cic.  de  Div.  1,  30, 65. 
€x  quo  et  illud  Calani  —  et  homerici  Hcctoria ,  qui  moriens  pro- 
pinquam  Achilli  mortcm  demtr^ict.  \eque  enim  illud  vcrbum 
icmcrc  consuctudo  approbavissct,  si  ea  res  nulla  csset  omnino. 
ubi  nuUo  suppleoiento  op\is  est.  Ilottingerus  mutavit  enim 
in  iam.  Cf.  Tusc.  3,  15,  31.  Curt.  10,  1,  40.  scilicet  rcs  secun- 
dac  valcnt  commutarc  naturam,  et  raro  quisquam  erga  hona  sua 
satls  cautus  est.  Idcm  cnim  paullo  ante  Lynccstcn  Alexandrum 
dclatum  a  duobus  indicibus  damnare  non  sustiiiuerat ,  humiUores 
quoque  rco$  contra  suam.  voluntatem,  —  patsua  abaoliH. 


ENIiM.  379 

CIc.  p.  Mil.  8,  8.  an  e»t  quisquam ,  qui  hoe  ignoret ,  quum  de 
homlnc  occiso  quaeratur ,  aiit  ncgari  solcre  omnino  esse  faotum, 
aut  recte  ac  iure  factum  cssc  defeHdi?  Tsisi  vero  existimatis,  de- 
mentem  P.  Jlfricanum  fuisse  —  ,  Neque  cnirn  posset  aut  ^hala 
ille  Servilius,  aut  P.  Nasica  —  non  nefarius  haberi,  si  scelera-^ 
tos  cives  intcrfici  nefas  esset.  Goerenzius  modo  refert  ad  ratio- 
nem  allati  exempli,  modo  ironiara  cxpressam  videt.  vid.  ad 
Acad.  2.  p.  78.  dp  Fip.  p,  81.  lluldricus  omissam  putat  sen- 
tentiam  hane :  quod  nemo  existimabit.  Weiskius  neque  cniin 
idem  esse  ceaset  quod  neqtie  vcro  graviter  affirmantis.  In 
quibus  fere  omnibus  aliquid  verura.  Nam  Ciccro  exemplis 
Terltatem  sententiae,  non  omncm  Iiorainis  caedem  esse  daranan- 
dam,  confirmat,  idque  ctiara  poterat  dici  ncque  vero ,  sed 
gravlus  :  auch  konnte  in  der  That  nicht.     Cf.  Matthiae  ad  h.  1. 

Cic.  dc  OfF,  1,  28,  98.  ut  enim  pulchritudo  corporis  apta  cor.i' 
positiqne  memlfrorum  movet  oculos  et  dclectat  hoc  ipso ,  qnod — ; 
sic  hoc  decorum  etc.  Comparatio  et  illustrat  et  augct  proxir 
mam  scnteutiam ,   ut  ait  Gernhardus. 

4.  Iluius  generis  est  Iiaec  dicendi  forma,  in  qua 
pronoraen  demonslrutivum,  vel  simile  nomen  monstra- 
tivum  praemiLlitur,  et  rei  expositio  per  enim  adiicitur. 

Cic.  de  Div.  1,  37,  80.  atqne  etiam  illa  concttatio  declarat  vim 
in  animis  esse  divinam,  Negat  enim  sine  furore  Democritus 
quemquam  poetam  magnum  esse  posse.  Ilottingerus  vertit : 
auch  die  Begeistcrung  der  Dichtcr  beweist  es ,  dafs  in  der  Scele 
eine  guttliche  Kraft  liegt.  Denn  Democrit  behauptet ,  dafs  ohne 
eine  gewisse  Art  von  Raserei  kein  grofser  Dichter  werdcii  kiinne. 
Quae  sententiarum  coniunotio  aut  nulla,  aut  ^hfurda  est. 
Kam  Cicero  vim  dlvinara  jn  aniniis  esse  demonstrat,  Demo- 
critus  autem ,  esse  cnncitationera  in  anirais  poetarum.  Sed 
dicit  Cicero  illam  concitationem ,  et  addit,  quac  eius  veritatem 
declarent:  quasi  dixissct:  illa  cpncitatio ,  de  qua  Democritus 
ait  etCj  de  Nat.  d.  2,  9,  24.  quod  quidem  Clcanthes  his  etiam 
argumentia  docet,  quanta  vis  insit  calorls  in  omni  tempore. 
Negat  enim  ullum  esse  cibum  tam  gravem ,  quin  is  die  et  nocte 
concoquatur.  de  Off,  2,  16,  56.  de  Orat.  1,  61,  258.  de  Fln.  1, 
6,  18.    3,  16,  54, 

Cic,  de  Sen.  18,  65.  sic  se  res  hc^het :  ut  enim  non  qmne 
vinum  etc. 

5.  Atque  sic  expositio  pergit  ad  singidas  res ,  etiam 
in  orc^tione  obliqua, 

Cic.  ad  Fam.  9,  19,  2.  ncscis  me  ab   illo   omnia  cxpiscatum; 


180  £N1M. 

recla  etuTn  aporta  domum  meam  venisse.  Catt.  5,  5,' 17.  Theac- 
tetus  Atheniensis  orsus  est  diccre :  neminem  pium  habitu  corporis 
suos  aestimaturos  :  utiquc  saevitia  hostis,  non  natura  calami- 
tcsos.  Dignum  esse  omni  malo,  qui  erubesceret  fortuita.  Tristem 
enim  de  mortalitate  ferre  sententiam  et  desperarc  misericordiam. 

6.  Sed  etiam  ab  initio  cuiuscumque  expositionis, 
quae  antea  praedicta  exspectatur,  parlicula  enim  poni- 
tur,  qua  ad  rem  ipsam  declarandam  accedimus.  Simili, 
taraen  diverso  modo  usurpatur  igitur.  Nos  dicimus 
nemlich. 

Cic.  de  Div.  1,  6,  11.  nihil,  inquit ,  equidem  novi ,  tjcc  quod 
praeter  cetcros  ipse  sentiam.  T^am  quiim  antiquissimam  senten- 
tiam,  tum  omnium  populorum  et  gcntium  consensu  comproba- 
tam  sequor.  Duo  sunt  enim  divinandi  genera.  Nerao  Davisio 
credidit,  qni  particulara  eilciendam  ccnsuerat :  neque  vero 
recte  novissimus  interpres  eam  retulit  ad  superiora  verba 
nihil  novi  —  sentiam. 

Cic.  pro  Lege  3Ian.  2,  6.  primum  mihi  videtur  de  genere  belli: 
deinde  dc  magnitudine ,  tum  de  imperatorc  dcligendo  esse  dicen- 
dnm.  Gcnus  est  cnim  belli  eiusmodi ,  quod  maxime  vestros  ani- 
mos  eicitare  atqve  injlammare  ad  studium  persequendi  debcat. 
Agitur  populi  romani  gloria.  Ita  cura  aliis  llbris  cod.  Erfurt. 
Critici  eiecerunt  enim  et  nost  agitur  inserucrunt.  Sed  talia 
saepius  omittnntur  a  librariis,  quam  apponuntur.  Quae  est 
optima  Wolfii  observatio. 

7.  In  enumerafione  rerum  si  quaedam  ex  alicuius 
rei  partibus  vel  membris  nominantur,  aliae  desiderantur, 
ea  pars,  quae  omitti  videtur,  per  eni/?i  additur  eo 
modo,  ut  appareat,  et  dicenti  cognilam  fuisse  rem  tolam, 
et  partes  illas  commemorari  ex  ratione  totius  rei.  Conf. 
formula  quid  enim  dicam  ?  de  qua  infra. 

Cic.  de  Nat.  d.  1,  7,  16.  tres  enim  trium  disciplinarum  prin- 
cipes  convenistis.  M.  enim  Piso  si  adessct ,  nuUius  philosophiae, 
earum  quidem ,  quae  in  honore  sunt ,  vacarct  locus.  Tacit. 
Dialog.  16.  pro  duobus ,  inquit  Maternus ,  promitto.  Nam  et 
ego  et  Secundus  cxsequemur  partes ,  quas  intcUcxerimus  te  non 
iam  omisisse,  quam  nobis  reUquisse.  yiprum  enim  solere  dissen- 
tirc  et  tu  pauUo  ante  dixisti  et  ipse  satis  manifestus  est  etc. 

8.  Ponitur  e/z/m  in  evocatione  et  exhortatione,  qua, 
remotis  alieuis  rebus,  ad  id,  quod  considerandum  sit, 
accedere  iubemus:  quasi  dicamus:  quum  ita  sit,  iam 
etc.      Idem   saepe  exprimitur,     quod  vocabulo  igitur. 


ENIM.  381 

Nara  tecta  quaedam  veritatis  concliisio  iiiest  in  his 
enuntiationibus.  Germani  eodera  modo  denn  dicunt, 
vel  etiam  nemLiclu  Etiam  Graeci  ita  loquuntur.  Soph. 
Philoct.  1054.   acptxt.  ya^  avxov, 

Vid.  ad  Wopkens.  Lect.  Tull.  p.  108.  qiii  male  arbltrabatur, 
conlunctivum  cura  hac  particula  habere  rationem. 

Cic.  de  Nat.  d.  2,  12,  31.  nam  quid  potest  esse  mundo  valen- 
tius,  quod  })ellat  atque  moveat  calorem  eum ,  quo  ille  teneatur? 
Audiamus  enim  Platonem,  quasi  quemdam  deum  philosophorum : 
cui  duo  placet  esse  motus  etc.  Tusc.  4,  17,  40.  etenim  quis  erit 
tandem  modus  iste?  Quaeramus  enim  modum  aegritudinis ,  in 
qua  operae  plurimum  ponitur.  Nonnulli  codd.  praebent  igitur. 
de  Div.  2,  36,  76.  sed  de  hoc  loco  plura  tn  aliis:  nunc  hactenus. 
Externa  enim  auguria  —  videamus.  Tusc.  5,  24,  68.  propo- 
nenda  quaedam  quasi  moventia  sunt,  quae  nos  magis  ad  cogni- 
tionemintelligentiamqueconvertant.  Sumatur  enim  nobis  quidam 
praestans  vir  optimis  artibus, 

Cic.  Phil.  2,  13,  31.  attende  enim  paullisper,  cogitationemque 
sobrii  hominis  punctumtemporis  suscipe.  Virgil.  Ge.  3,69.  semper 
erunt,  quarum  mutari  corpora  malis:  semper  enim  rcfice. 

9.  Haec  exponendae  veritatis  ratio  propriura  locum 
liuic  particulae  as.signat  in  parenthesi.  luseruntnr  enim 
extra  verborura  constructionem  ea,  quae  ante  dicta 
veritati  ahquo  modo  vindicant ,  aut  iUustrant.  Sic  is, 
qui  loquitur,  saepe  caussam  ,  cur  ita  loquatur,  exponit. 

Cic.  de  OfF.  2,  12,  41.  eademque  constituendarum  legum  fuit 
caussa ,  quae  regum.  lus  enim  semper  est  quaesitum  aequabile 
(neque  enim  aliter  esset  ius).  Id  si  etc.  Tusc.  2,  24,  58.  sumui 
enim  natura ,  ut  antea  dixi  (dicendum  est  enim  saepius),  studio- 
sissimi  honestatis.  Bene  vidit  Wopkensius  Lect.  Tull.  p.  89. 
(64.)  caus^am  referri,  cur  haec  iterum  repetantur.  Davisio 
displicuerat  particula.  Eodem  modo  Lael.  22,  85.  quocirca 
(dicendum  est  enim  saepius)  quum  iudicaveris,  diligere  oportet. 
Plin.  Ep.  1,  3,  3.  quin  tu  (tempus  est  enim)  humiles  et  sordidas 
curas  aliis  mandas.  Cic,  Acad.  2,  7,  22.  quod  si  essent  falsae 
notitiae  (bvvolccs  enim  notitias  appellare  tu  videbare),  si  igitur 
essent  hae  falsae  etc.  Liv.  27,  22,  9.  27,  7,  12.  Ovid.  Her.  16, 
223.  rumpor  et  invideo    (quid  enim  non  omnia  narrem) 

Cic.  Lael.  21, 77.  sin  —  in  reipublicae  partibus  dissensio  inter- 
cesserit  (loquor  enim,  ut  paullo  ante  dixi,  non  de  sapientium^ 
sed  de  communibus  amicitiis),  cavendum  erit.  Ita  codices  boni: 
alii  non  male  loquar  iam.  Bene  observat  Goerenzius  in  lahnii 


582  ENIM. 

Annal.  1,  1.  pi  44.  non  raro  particulam  !n  parpnthesin  incv.l- 
catam  esse  a  Hbrarlis ,  qui  consuetudinem  existiinarcnt  peipe- 
tuam  esse.  Quare  eam  recte  abesse  in  Cic.  Piiil.  1,  13,  Si. 
ut  abest  3,  11,  27. 

Curt.  10,  2,  21.  nec  ut  cum  militibus  meis  (iam  enim  destitistis'), 
sed  ut  cum  ingratissimis  oportet ,   agere  decrevi. 

10.  Haec  parenthesis  praemitti  polest  ei  sententiae, 
cui  adiici  debuit. 

Ovid.  >Iet.  3,  o36.  at  patcr  omnipotens  (neque  enim  licet  irrita 
cuiquam  facta  dei  fecisse  deo)  pro  lumine  adcmpto  scire  futura 
dedit.  Trist.  1,  2,  1.  di  maris  et  cocli  (quid  enim  nisi  vota 
supersunt  ^)  solvere  quassatae  parcite  mcmbra  rutis. 

11.  Saepe  in  demoiistratione  alicuius  rei  oratio  ex 
sententia  aliqua  ad  aliam  transgreditur,  quae  aut  veri-^ 
tatem  istius  diligentius  persequitur,  aut  aliqnid  declarat, 
quod  cura  ea  cohaeret.  In  quo  nexu  nos  dispufatiouis 
progressum  designare  et  vocabulis  nun,  niin,  aber  uli 
solemus.  Ergo  critici  saepe  enim  in  autevi  mutanduui 
esse  censebant.  Latini  autem  nexum  potius  uti-iusque 
veritatis  tenent,  et  eaim  dicunt.  Id  Gitauius  in  Observ. 
lat.  ling.  p.  82.  (168.)  et  Cortius  ad  Cic.  Epist.  1,  4,  1.  ct 
Wopkens.  Lect.  TuU.  p.  89.  347.  et  Frid.  Heusiugerus  ad 
Cic.  de  OfF.  1,  16.  et  Ruhnken.  ad  Terent.  Andr.  5,  1,4. 
etGoerenz.  ad  Cic.  de  Leg.  1,16, 45.  et  ad  Acad.  2, 17,52. 
de  Fin.  4,  14,37.  pro  aw/em,  ^>ero ,  nimirujn  usuvpsirL 
praecipiunt.  Sed  per  autem  oratio  procedit  ad  aliara 
partem,  in  enim  idem  est  et  accuralius  explicanduni 
argumenlum:  vero  gravius  affirmat,  et  saepe,  sicut  ia 
necjue  pero,  quod  novum  addit,  ab  altera  parte.  Cerfe 
omnis  vis  adversativa  abhorret  ab  enim,  nec  omissa 
est  adversativa  sententia,  cuius  caussa  adiiciatur.  Quare 
frusfra  laborant,  qui  etiam  in  his  caussalera  nexum  re- 
quirunt.   cf.  Gernhard.  ad  Cic.  de  OIF.  1,  28,  98. 

Kiilmer  ad  Cic.  Tusc.  4,  17,  40.  Tirorum  doctorum  opinio- 
Hcm  de  adversativa  vi  particulae  reiiciens ,  demonstrare  vult, 
Latinns  ita  ponere  enim ,  ut  mente  suppleatur  enuntiatin,  quae 
eententiae  antecedenti  opposita  sit.  Quod  si  veteres  fecis'sentj 
perverso  loquendi  niodo  usi  essent. 

Cic.  de  Off.  1,  28,  100.  animi  motus  probandi ,  qui  ttcm  ad 
naturam  accommodati  sunt.  Duplex  estenim  vis  animorum  titque 
iiatura.  Heusingerus  correxit  autem.  Sed  declaratur  cx  animi 
vi  atqUe  natura ,  quinatn  animi  motus  ad  naturam  accommodati 


ENIM.  383 

sinf.  de  Sen.  10,  32.  non  plane  me  enervatilt,  nee,  afJlixH 
sitiicctns:  non  curia  vires  meas  desidcrat ,  non  rostra ,  non  amici, 
non  clicntes,  non  hospitcs>  Nec  cnim  umquam  snm  assensua 
vctcri  illi  luudatoque  proverbio ,  quod  monct  maturc  jieri  sencm, 
si  diu  velis  esse  sencx.  i.  e.  nun  Jiabe  ich  auch  nie  beigcstimmt. 
Ae  Off.  1,  16,  50.  quae  natura  principia  sint  communitatis  et 
socictatis  humanae,  repetendum  videtur  altius,.  Est  cnim  primum 
quod  cernitur  in  universi  generis  humani  societate.  Eius  auitm 
vinculum  cst  ratio  et  oratio.  QuiLus  in  TeiLis  non  intelleclis 
alii  correctione,  alii  interpunctione  vitium  tollere  studueruiit. 
Sed  Ilermannus  in  censura  edit.  Gernhard.  verum  vidit ,  sen- 
sumque  reddldit  ita :  wir  mtissen  den  Ursprung  der  menschlichcn 
Gesellschaft  tiefer  aiifsuchen:  nun  flnden  wir,  dafs  das  ge- 
sammte  Menschengeschlecht  ilberhaupt  eine  grofse  allgemeine 
Gesellschaft  bildet:  das  Band  aber,  welches  dieselbe  verbindet, 
ist  f  ernunft  und  Sprache.  ad  Fam.  9,  21,  2.  quid  tibi  ego  in 
epistolis  videor?  Nonnc  plebeio  sermone  agere  tecum?  Nec  cnim 
semper  eodem  modo.  Quid  enim  simile  habet  epistola  aut  iudicio, 
aut  concioni?  i.  e.  ego  facile  concesserim  rae  tibi  talem  vidcri, 
sed  cum  hac  quidcm  exceptionc ,  non  semper  eodera  modo  !u« 
in  epistolis  scribcndis  versari.  de  Div.  2,  63,  129.  venit  enim 
iam  in  contentioncm ,  utrum  etc.  ubi  Hottingerus  male  coniecit: 
autem.  de  Fin.  4,  14,  37.  vos  autem,  Cato,  quia  virtus,  ut 
omnes  fatemur ,  altissimum  locum  in  homine  et  maxime  excellcn- 
tcm  tenet  — ,  aciem  animorum  nostrorum  virtutis  silcndore  pcr- 
stringitis.  In  omni  enim  animante  est  summum  aliquid  atque 
optimum.  Errant,  qui  illud  enim  pro  autem  dictum  cxisti- 
mant.  Saepe  ita  ia  rerum  expositione  progreditur  Lucrctius. 
vid.  3, 154. 

Cic.  de  Fini  1,  3,  7.  jtec  nero,  ut  noster  Lucilius,  recusalo^ 
quo  minus  omnes  mea  legant.  Codices  plurimi  habent  nec  enim , 
Sed  progreditur  oratio  ad  alterum  argumentum  diversum, 
Contra  Statius  Silv.  2,  1,  198.  inde  magis  sequitur :  neque  enim 
magis  ille  trahentem  spernit ,  et  ignota  credit  de  stirpe  nepoii'.m. 
Marklandus  temere  coniecit  neque  iam. 

12.  In  interrogationibus  nam  et  enint  et  graecuni 
yuQ  poni  omnibus  notum  est.  Id  quum  Vigerus  docuis- 
set,  Hoogeveenus  bene  intelligens  non  ab  ipsa  particula 
proficisci  interrogationis  formam,  in  omuibus  exemplis 
inesse  contendit  argumentationem,  et  yaQ  significare 
2giiur,  ergo,  hocque  nomine  differre  jiarn  quis  et  quis- 
nam,  quod  esset  quis  vero.  Quare  ubique  aliquam 
sententiam,  cuius  ratio  redderetur,  omissam  esse  cen- 


384  ENIM. 

sebat.  Ifl  vero  negat  Herraannus  ad  Aristoph.  Nub. 
192.  et  ad  Viger.  n.  300  :  quamvis  interrogationem  ita 
comparatam  esse,  ut  infelligatur,  incertus  suin  vel  mirur 
vel  dic  mihi.  Quo  nihil  mutatur  in  isto  iudicio,  nisi  ut 
rationem  reddendam  non  cum  Hoogeveeno  ad  senten- 
tiam  aliquam  ante  ponendam,  sed  ad  ignoralionem  vei 
miratioDem  eius,  qui  interrogat,  referamus.  Manet 
igitur  vis  reddendae  rationis,  sed  quum  quicumque 
inten'ogat,  semper  se  nescire  rem,  aut  se  quaerere  velle 
profiteatur,  haud  facile  intelligitar,  cur  idem  non  in 
quacumque  inlerrogatione,  aut  in  nulla  fiat.  Quare 
huius  interrogationis  cerfa  esse  debet  caussa  certumque 
genus.  Atque  hoc  non  in  una  inscitia  cernilur,  sed  in 
omnibus  iis  rebus,  quae  interroganti  ius  et  potestatem 
quaerendi  praebenl,  et  eum  impellunt,  ut  interroget. 
Haec  igitur  esse  potest  admiratio,  stupor,  novarum  rerura 
studium,  dubitatio,  inscitia,  et  aha ,  quorum  sensus  ad 
istara  occultam  conchisionem  eum ,  qui  interrogat,  per- 
ducit.  Ex  hoc  sensu  ralionem  et  caussam  iJle  petit, 
instantius  cur  inten'oget:  et  vim  dictionis,  si  tolam 
comprehendere  vehs,  reddas  modo:  ex  eo  quod  sentio, 
in  Folge  dessen,  was  ic/i  fiihle,  Nec  negari  potest, 
istum  sensum  ipsum  agnosci  in  particula,  sive  in  luic 
forma  interrogationis,  quae  propria  est  animo  vehemeu- 
lius  ahquo  affectii  commoto.  Sic  ponitur  ea  post  ex- 
clamationis  verba  et  post  verba  oge,  <piQE.  Celerura 
nemo  in  eo  haerebit ,  quod  ratio  quaeationis  ipsi  rei, 
quam  interrogalio  complectitur ,  tribuifur:  haec  enim 
caussa  est,  quare  quis  ita  afiectus  sit.  Sed  ex  tota  hac 
animi  cogitatione  non  verbis  expressa,  recipit  suam 
formam  interrogatio.  Quare  etiam  nam  et  denn  post- 
ponuntur,  et  adhaerent  verbis  quaestionis,  quisjiam, 
wer  denn. 

Cic.  Tusc.  1,  6,  10.  M.  An  tu  haec  non  credis?  A.  Minime 
vero.  M.  Male,  hercule ,  narras.  a.  Cur?  quaeso.  m.  Quia 
disertus  esse  possem ,  si  contra  ista  diccrem.  a.  Quis  enim  non 
in  eiusmodi  cajissa?  i.  e.  miror  te  ita  loqui.  IVos  wer  denn 
nicht.  Plaut.  Arapli.  2,  2,  62.  quid  enim  censes?  Horat.  Sat. 
2,3,122.  filius  aut  etiam  haec  libertus  ut  ebibat  heres ,  —  custo- 
dis?  Ne  tibi  desit'^  Quantulum  enim  summae  curtabit  quisquc 
dierum ,  unguere  si  caulis  oleo  mcliore  caputque  coeperis  impcxa 
foedum  porrigine?  Sulpit.  Sat.  20.  quid  reputemus  enim?  i.  e. 
quid  in  hac  dubitatione  longe  reputemus  ?  Curt.  5,  8,  11.  quo- 
vsqne  enim  in  regno  exsulabo?  10,  2,  20.  subest  nimirnm  altiua 


ENIM.  385 

malum ,  quod  omnes  avertit  a  me.  Quando  enim  regem  univer- 
sus  exercitus  deseruit? 

Ab  his  diversa  suntj  in  quibus  particula  caussa  alia  regi- 
tur.  Sic  Cic.  de  Fin.  4,  24,  65.  nec  tamen  ille  erat  sapiens 
(quis  enini  hoc?  aut  quando?  aut  ubi?  aut  unde?'),  sed  quia 
studebai  laudi  et  dignitati,  multum  in  virtute  processcrat.  Male 
Goerenzius  enim  explicat  germanico  ci.  Lucret.  3,  801;  quippe 
etenim  mortalem  aeterno  iungere^  —  desipere  est.  Quid  enim 
divorsius  esse  putandum  est  etc.  ? 

Goerenzius  in  lahnii  Annal.  1, 1.  p.  300.  observat  apud  Cice- 
Toneni  in  interrogatione ,  quae  coinparativum  in  se  habetv  fero 
eemper  appoui  enim,  viel  aliam  coniunctionein  :  de  Sen.  19,  68. 
quid  enim  stultius,  quam  etc.  Vnum  exemplum  esse  de  Fin.  2, 
15,  50.  quid  turpius  quam  sapientis  vilam  ex  insipientium  ser- 
mone  pendere?  et  alterum  Lael.  6,  22.  quid  dulcius,  quam 
habere  etc?  At  haec  sufficient,  et  in  loco  de  Senect.  etiam 
codd.  aliqui  omittuht  enim.  Quare  non  erat  qnod  Beierus 
locum  Laelii  corrigereii 

Sed  non  taniiim  ex  sensu  fit  haec  concluslo,  sed 
etianl  ex  cogilatione  antecedentis  argumentalionis,  ut 
intelligatur :  quum  ita  res  sit  j  quaero. 

Cic.  de  Leg.  1,  18,  49.  ut  enim  quisque  maxime  ad  suiim  com- 
modum  refert ,  quaecumque  agit,  ita  minime  est  vir  bonus,  «f, 
qui  virtutem  praemio  metiuntur ,  nullam  virtutem  nisi  malitidrn 
putent.  J  bi  enim  bencjicus ,  si  nemo  alterius  caiissa  benigne 
facit?  Male  Goerenzius  explicat  autem.  de  Orat.  1,  2,  6. 
nam  —  permultos  excellentes  in  quoque  genere  videbis,  non 
mediocrium  artium  ,  sed  prope  maximarum.  Quis  enim  est,  qui 
si  claroriim  hominum  scientiam  rerum  gestarum  vel  utilitate  vel 
magnitudine  metiri  velit ,  non  anteponat  oratori  imperatorem  ? 
Ita  explicandus  est  locus  Ovidii,  alioquin  valde  suspectus,  Met. 
3,  261;  tum  linguani  ad  iurgia  solvit.  Profeci  quid  enim  tolies 
per  iurgia?  dixit:  ipsa  petenda  mihi  est,  Verte :  was  habe  ich 
nun  in  so  vielcn  Malen  durch  Vorwilrfe  gcwonnen  ?  Tuni  recte 
se  habent  priora  verba :  quae  Ilottingerus  eo  vindicare  voluit, 
ut  intclligeret:  sed  morx,  cur  hoc  facio,  inquit.     Quid  eniin  etc. 

Transit  haec  parlicula  etiam  in  obliquam  orationem. 
Et  potest  in  ea  interrogatione  poni,  quae  in  couclusionis 
formam  exit. 

Liv.  3,  39,  9.  quod  enim  vos  per  populum  egisse. 
Cic.  Acad.  2,14,43.  quid  enim  agant,  si,   quum  aliqutd  defi- 
nierint,  roget  eos  quispiam,   num  illa  definitio  possit  in  aliam 
II.  25 


385  EMM. 

rcm  iransfcrri  quamlibet  ?    Si  posse  diierint ,    quid  enim  dicere 
habeant,  cur  illa  vera  dejinitio  sit?  Ita  codice€  plerique. 

13.  Peculiaris  formula  est  verborum  quid  enini 
dicam?  qua  utitur  is,  qui  acquiescendum  putat  in  ar- 
guraentis  ?el  rebus  memoratis,  aut  superflua  esse  alia 
indicat. 

Liv.  4,  3,  12.  aliis  cxemplis  Numae  et  Tarqninii  et  Tullii 
comincmoratis  pergit :  quid  enim  de  T.  Tatio  Sabino  dicam^ 
quem  Romulus ,  parens  urbis,  in  societatem  regni  accepit?  Vide, 
cjuoniodo  frustra  laboret  Scliellerus  Praec.  etili  p.  487.  in  ex- 
)u£canda  sente^itia,  quae  ante  omissa  sit. 

14.  Quid  enini?  Latini  dicunt,  quum  significare 
volunt  se  recte  sentire,  vel  verum  dicere,  neque  eura, 
quicura  loquuntur,  contra  dicere  quidquam  posse.  Ita 
Lambinus  ad  Horat.  Sat.  1,  1,  7.  ubi  Acron:  quare  non? 
et  est  coniicum.  quod  recte  Heindorfius  intelligit  de 
quotidiano  sermone.  Eodeni  raodo  Graeci  tl  yag;  Vid. 
Heiudorf.  ad  Plat.  Soph.  38.  lacobsii  Obs.  crit.  in 
Antliol.  p.  36.  Cicero  saepissime  utitur  hac  formula, 
sed  nisi  semper,  tamen  plerumque  ita,  ut  allerxi  sub- 
iiciatur  interrogatio.  Cf.  Salmas.  ad  Tertull.  di3  Pallio 
p.  365.  et  Goereuz.  ad  Cic.  de  Fin.  p.  508.  H^indorfius 
plenam  sententiam  hanc  esse  putat:  quid  est  enim,  quod 
contradici  queat,  Sufficit  intelligere:  quid  dicis?  quo 
quaecumque  contradictio  praecludilur. 

Cic  ad  Fam.  5,  15,3.    tpiid  enim?    ad  amicosne  confugram? 
,         Luccei.  ad  Cic.  5,  16,  5.    quid  enim?   tu  solus  aperta  non  Kide~ 
his?  Cic.  de  Fin.2,  22,72.  quid  enim?  fortemne  possumus  diccre 
^umdem  illum  Torquatum?  2,  28,  93. 

Horat.  Sat.  1,  1,  7.  quid  enim  ?  concurritur.  2,  3,  132.  quid 
enim?  neque  tu  hoc  facis  Argis,  nec  fcrro  ut  dcmens  genitricem 
occidis  Orcstes.  Vtroqne  in  loco,  quod  criticis  ptacuit,  quidni? 
idem  significat.  vd.  Heindorf.  Phaedr.  3,  8,  6.  illa  irascitur, 
tiec  gloriantis  sustinei  fratris  iocos,  accipiens  (quid  enim?) 
cuncta  in  contumeliam. 

II.  1.  Altera  vis  particulae  enim  cernitur  in  com- 
probatioue,  quae  caussam  addit,  vel  ralionem  reddit. 
Germani  dicunt  denn, 

Cic.  ad  Att.  11,  15.  video  difficile  esse  consiliumi  sum  enim 
solus.  de  OrAt.  2,  78,  315.  principia  autem  dicendi  semper 
quum  accurata  et  acuta  et  instructa  sententiis,  apta  verbis,  tum 
vero  eaussarum   propria   esse    debent.     Prima   est    enim  quasi 


ENIM.  887 

eognttio  et  comTnendatto  otathnis  in  prtncipio.  Tusc,  4,  25,  55. 
at  commode  dixit  Afranius:  dummodo  doleat  aliquid,  doleat 
quidlubet.  Diiit  enim  de  adolescente  perdito  ac  ditsoluto:  noi 
autem  de  constanti  viro  ac  sapienti  quaerimus.  Qunc  malc  ex- 
plicat  Raiushornlus  Gramni.  p.  848.  Nam  Ciccro  comproLat 
iudicium  suum  de  commodo  dicto. 

2.  Gomprobatio  alicuius  iudicii  vel  nolionis  eo  etiam 
conficitur,  ut  obiectionem ,  quae  fieri  possit,  praeoccu- 
pemus,  et  argumento  removeamus.  Tura  Latini  ad 
hanc  argumentalionem  cogitatione  properantes  ponunt 
enim  et  nain,  sicut  nos  Germani  denn. 

Cic.  Tusc.  5,  9,  26.  an  malumus  Epicurum  imitari?  qui 
multa  praeclare  saepe  dicit:  quam  enim  sibi  constantcr  con~ 
venicnterque  dicat,  non  laboratt  Integra  esaet  scntentia  haec : 
hoc  non  temere  loquor,  sed  vere:  nam,  quod  aliquis  ohiiciat, 
quam  sibt  constanter  dlcat,  id  Epicurus  non  laborat.  de  Orat. 
2,  6,  24.  quando  denique  nihil  ages?  Tum  illud  addidi:  mihi 
enim  liber  esse  non  videtur,  qui  non  aliquando  nihil  agit. 
de  Leg.  2,  7, 17.  unum  illud  mihi  videris  imitari  orationis  genus. 
M.  Vellem  fortasse.  Quis  enim  id  iiotest ,  aut  umquam  poterit 
imitari?  Male  gupplent:  sed  non  possum:  quis  enim  etc.  ? 

3.  Latinae  linguae  communis  cum  graeca  est  ille 
modus,  quo  id,  quod  aliquam  sententiam  comprobat 
aut  ratione  constituit,  ipsi  praemittitur,  atque  hoc  in- 
verso  ordiiie  persuasio  ante  occupatur. 

Cic.  de  IVat.  d.  3,  4,  10.  affers  Jiaec  omnta  argumenta  i,  cur 
dii  sint :  remque  mea  sententia  minime  dubiam  argumentando 
dubiam  facis.  Mandavi  enim  memoriae  non  numerum  solum, 
sed  etiam  ordinem  argumentorum  tuorum.  Primum  fuit ,  quum 
coelum  suspexissemus  etc.  Illls  verhis  ante  iam  declarat ,  cui* 
dictiirus  slt  primum  fuit.  Ovid.  Met.  1,  250.  talia  quaerentea 
(sibi  enim  fore  cetera  curae^  rex  superum,  trepidare  vetat. 

4.  Ad  hoc  genus  etiam  ex  iis,  quae  primo  generi 
ob  expositionis  vim  adnumeravi,  quaedam  referri  posse, 
facile  concesserim.  Nam ,  ut  iam  supra  dixi,  saepe 
haec  parLicula  regitur  ab  occultae  conclusionis  ratione, 
qua,  qui  loquitur,  sua  verba  veritati  vindicat.  vid.  n.  9» 
et  12. 

IIL  1.  Tertium  genus  exeraplorura  diximus  esse 
asseveralionis.  Haec  enim  in  iis  sententiis  apparet,  quae 
rem  veram  esse,   et  facile  intelligi  ac  concedi  affirmantj 

25  * 


888  ENliM. 

ubi  Dos  (\ieimus  freilich ,  allerdings ,  ehen,  SIc  adlici- 
tur  videlicet.  Et  potest  ita  dici  ia  reiicienda  aliqua  sen- 
teutia,  ct  in  obiectioue:  unde  fit,  ut  enini  pro  at  enini 
poui  videatiir.  Sed  ii,  qui  in  bac  particula  nihil  nisi 
caussalera  vim  vident,  etiam  in  his  ab  ellipsi  petunt  ex- 
plicandi  subsidium.  Sic  Schiitzius  Doctr.  Partic.p.  161. 
enz/?i  non  ipsum  putat  asseverare,  sed  caussara  reddere 
omissae  asseverationis.  Et  Ramshornius  Gram.  p.  847. 
(564.)  semper  intelligi  debere  ait:  i'ecte  mones,  neque 
id  mirum  est,  facile  credo. 

Cic.  p.  Font.  9,  19.  qui  primum  illud  verbum  consideratissi- 
mum  nostrae  consuetudinis  arbitr or  —  ex  toto  testimonio  sua 
snstuUt,  atque  omnia  se  scire  dixit.  Verebatur  enim  videlicety 
ve  quid  apud  vos  populumque  romanum  de  existimatiotie  sua  de- 
perderet. 

Plaut.  Stich.  4,  2,  86.  tua  pol  refert  enim.  Terent.  And. 
3,  2,  23.  certe  enim  scio. 

Cic.  Acad.  2,  13,  41.  quae  autem  sumunt,  ut  conchidant  id, 
quod  volunt,  ei  his  duo  sibi  putant  concedi:  neque  eniin  quis- 
quam  repughat.  Cic.  p.  Caec.  3,  8.  at  si  quis  mihi  hoc  iudex 
recuperatorve  dicat :  potuisti  enim  leviore  actione  confligerc  etc. 
de  OfF.  1,  39,  139.  ornanda  est  enim  dignitas  domo ,  non  ex 
domo  tota  quaerenda. 

Cic.  de  Xat.  d.  3,  15,  39.  ncc  vero  vulgi  atque  imperitorum 
inscitiam  despicere  possumf  quum  ea  considero,  quae  dicuntur 
a  Stoicis.  Sunt  enim  illa  imperitorum.  Piscem  Syri  venerantur : 
etc.  Haec  igitur  indocti.  Liv.  31,  7,  12.  haec  vos ,  si  Philippus 
in  Italiam  transmiserit ,  quietura  aut  mansura  in  fide  creditis? 
Manserunt  enim  punico  postea  bello.  Numquam  isti  populi  ni$i 
quum  decrit,  ad  quem  desciscant,  a  nobis  non  dejicient.  i.  e. 
sie  blieben  allerdings.  Caes.  B.  civ.  2,  3i2.  an  —  vos ,  incerta 
victoria  Caesarem  sequuti ,  diiudicata  iam  belli  fortuna,  victum 
sequamini,  quum  vestri  officii  praemia  percipere  debeatis?  De- 
sertos  enim  se  ac  proditos  a  vobis  dicunt  et  prioris  sacramenti 
mentionem  faciunt.  fosne  vero  L.  Domitium,  an  vos  L.  Domi- 
tius  deseruit?  Niliil  oiuissum  est,  sed  vertendum  :  allerdings, 
sive  freilich  sagen  sie.  Liv.  22,  25,  2.  quum ,  laeta  civitate, 
dictator  unus  nihil  ncc  famae ,  ncc  litteris  crederet — ;  tum  M. 
Metilius  tribunus  ji^^^bis,  id  enim  ferendum  esse  negat.  Ovid. 
Met.  14,  523.  ncc  prius  obticuit,  quam  guttura  condidit  arbor. 
Arbore  enim  succoque   licct  cognoscere  mores.     Quae  Heinsius 


ENIM.  389 

fnutat  In  arlore  iam  rel  adhuc:  ineptior  tamcn  opiuio,  qua 
Botliius  verba  arbor  enim  in  parcnthesi  posita  putat. 

Cic.  in  Vcrr.  1,  9,  25.  nam  accusandi  milii  tempus  mea  causso 
datum  est,  ut  posscm  oratione  mea  crimina  caussamque  expli- 
care.  —  Caussam  cnim,  inquit,  cognosci  oportet,  Ea  re  qy,idem, 
quod  aliter  condemnari  reus  —  non  potest.  Phii.  2,  12,  29. 
ecquis  est  igilur ,  excepto  te  et  iis ,  qui  Hlurn  {Caesa.rem)  rcgnare 
gaudebant,  qni  illud  aut  fieri  noluerit ,  aut  factum  improbarit? 
Omnes  enim  in  culpa.  Etenim  omnes  boni  —  Caesarem  occide- 
Tunt.  Quod  Faernus  substituit  et  in  raticano  libro  legitur 
omnes  ergo ,  a  corr^ctore  profectum  est,  qui  ct  in  part.  »nim 
haeserat ,  ct  ad  etenim  respcxerat. 

Plin.  Pan.  70,  C.  vides  enim  :  si  quid  bene  fecero,  seiet  Caesar. 
ubi  corrigere  Toluerunt  critici  non  uno  modo,  eed  frustra. 
Est  du  siehst  ja.  Plaut.  Epid.  5,2,  35.  ni  ergo  matris  filia  est, 
in  meum  nummum,  in  tuum,  talentum  jiignus  da.  v.  Enim  ist- 
Tiaec  captiost.  i.  e.  das  istja  qffenbar  ein  Kniff,  Trin.  5,  2,  10. 
enim  me  nominat.  i.  e.  da  nennt  er  ja  mich. 

Marklandus  iniuriam  fecit  auctori  Epistolarum  Bruti ,  quum 
in  Epist.  1,  16.  reprehcndebat  haec :  fortem  et  liberum  animum, 
quo  et  consul  ct  nunc  consularis  rem  publicam  vindicasti,  sine 
constantia  et  aequabilitate  nullum  esse  putaris.  Fateor  enim 
duriorem  esse  conditioncm  spectatae  virtutis  quam  incognitac. 
Etiam  Cicero  ita  dixisset. 

2.  laterdiim  in  eitismodi  opposilione  senlentiarum 
ysurpalar,  ut  polius  aliquam  particulam  exspectemus, 
quae  aliam  scatentiam  opponat.  Quare  interpretes 
saepe  pro  {'eruiti,  aulem  acceperunt.  Neqne  enini  saepe 
dicitur ,  ut  sit  auch  niclit  ehen,  aucli  ju  nickt, 

Huc  pertlnent ,  quae  antea  po^ui  ex  Cic.  Vcrr.  1,  9,  25.  p. 
Caec.  3,  8.  Ovid.  Met.  1,  597.  ne  fuge  me.  Fugicbat  enim.  lam 
pascua  Lernae —  rcliquerat  etc.  15, 505.  aut  sua  fluminea  quum 
vidit  Cipus  in  unda  cornua ,  (vidit  enim')  falsamque  in  imagine 
credens  esse  fidem  — ,  quaevidit,  tetigit.  Curt.  8,  8, 13.  verum- 
tamcn  eoTum  mores  in  Macedonas  transfundo,  In  multis  enim 
gentibus  esse  video ,  quae  non  erubescamus  imitari. 

Cic.  p.  Sext.  20,  45.  unum  enim  mihi  restabat  illud,  quod 
forsitan  non  nemo  vir  fortis  et  acris  animi  magnique  dixerit. 
Cum  Gracvio  Schiitzius  aliique  cnim  deleverunt.  Sed  defeu- 
dendum  erat :    Erneotius  vidit  esse  scilicet. 

Virgil.  Ge.  2,103.  sed  neque  quam  multae  specics ,  nccnomina 
quae  sint ,  est  numerua :  neque  enim  numero  eomprendere  rcfert. 


390  ENIM, 

ILi  I.  H.  VoBsius  demonstrat,  enim  et  germanlcum  ja  referri 
ad  eententiam  aliquam  omissam,  Tamen  conccdi  debet,  utrique 
Tocabulo  esse  vim  confirraativam, 

3.  Sed  possunt  duae  res  ita  componi,  ut  altera 
csse  affirmetur,  altera  taraen  non  esse  aut  non  valere 
dicatur:  id  quod  alibi  per  cjnidem  exprimitur,  Huic 
opposilioni  convenit  etiam  enim.  Atque  hoc  lit  maxime 
jn  verbo  esse,  de  quo  postea  dicam. 

Cic.  Catil.  1,  1,  3.  habemus  enim  senatusconsultum  in  te, 
Catilina,  vehemens  et  grave:  non  deest  reipublicae  consilium, 
neque  auctoritas  huius  ordinis:  nos,  nos,  dico  aperte ,  consulea 
desnmtis.  uLi  editorcs  huius  rei  nescii  eiecerunt  particulapi) 
restituit  Beneckius,   quaraquara  male  accepit  pro  iam  vero, 

4.  Haec  affirmatio  etiam  ad  rhetoricam  interroga- 
tionem  pertinet.  Nam  praemissam  interrogalionem  se- 
quitur  saepe  sententia,  qua  ilhid,  quod  quaesitum  erat, 
argumento  siraul  adiecto  affirraatur.  Id  fit  plerumquo 
in  negativa,  quae  praecedit,  interrogatione.  Interdum 
vero  caussa  exponitur  ipsius  quaestionis,  et  deraonstratur 
esse,  cur  ita  sit  quaerendum.  Cf.  Wopkens.  Lect.  Tull. 
p,  147.  (107.)  et  p.  62.    Gerraani  dicunt  ja. 

Cic.  Lael.  15,52.  nam  quis  est,  —  qui  velit,  ut  neque  diUgat 
guemquam,  nec  ipse  ab  ullo  diligatnr,  circumjluere  omnibua 
copiis  atque  in  omnium  rerum  abundantia  vivere?  Haec  enim 
est  tyr<innorum  vita,  in  qua  nimirum  nullafides,  nulla  caritas^ 
nulla  stahilis  henevolentiae  potest  esse  fiducia.  Quod  supplent 
critici  nemo  profecto  est,   iam  adest  in  interrogatione.    de  heg, 

1,  16,  45.  quis  igitur  prudentem  et,  ut  ita  dicam,  catum  non 
€.T  ipsius  Jtabiiu,  sed  ex  aliqua  re  externa  iudicet?  Est  enim 
vtrtus  perjecta  ratio :  quod  certe  in  natura  est.  de  Sen.  10,  31. 
videtisnc ,  ut  apud  Ilomerum  saepissime  Nestor  de  virtutibus  suia 
praedicet?  Tertiam  enim  iam  aetatcm  hominum  vivcbat,  ncc 
^rat  v^erendum,  ne,  vera  de  se  praedicans,  nimis  videretur  aut 
insolcns  aut  loquax.  Quinctil.  6,  2,  29.  at  quomodofiet,  ut  afji~ 
viamur?    nequc  enim  sunt  motus  in  nostram  potestatem. 

Cic.  Acad.  2,  29,  93.  quid  plura?  IIoc  enim  fateris,  neque 
iiltimum  tepaucorum,  ncque  primum  midtorum  respondere  posse, 

2,  26,  82,  quid  ego  de  navi?  T idi  euim  a  te  remum  contemni, 
2,  17,  54. 

\irgil.  Aen.  6. 51.  cessas  in  vota  precesque,  Tros,  ait,  Aenea? 
cessas?  neque  enim  ante  dehiscent  attonitae  magna  ora  domus, 
Cic,  TusP!   4,  26,  56,   071  sine   viisericordia  liberalea  csse  non 


ENIM.  S9i 

possumus?  non  enim  suscipere  ipsi  aegntuAines  propter  alios 
tlebemus,  sed  alic^f^  si  possumus ,  levare  aegritudine.  de  Leg>. 
1,  1,  1.  quale  est  istuc,  quod  poetae  serunt?  Mihi  euim  vidcri$ 
fratrem  laudand»  suffragari  tibi, 

5.  Asseveratio  coniuncta  esse  potest  cum  quaefam 
ironia ,  aut  cum  irrisione,  aut  cum  indignatione:,  quod 
Gerraani  exprimunt  verbis  freilich,  jreiticli  wol.  Id 
bene  observavit  Goerenzius  ad  Cic.  Acad.  2,  13,  41. 
Atque  additur  etiam  particula  videlicet ,  ironiae  propria. 
Saepe  haec  ironia  in  eo  posita  est,  quod  res  aflerlur, 
quam  falsam  aut  absurdam  esse  omne&sciunt,  Vd.Matthiae 
ad  Cic.  p.  Arch.  p.  5,  11. 

Plaut.  Capt.,  3,  4,  3(5.  tu  ei\im  reperbCs,  PhUocratejn  qui 
supercs  veriverbio.  Cic.  Brut.  84,  288.  at  non  assequimur.  Isti 
cnim  videlicet  j4ttici  nostri,  quod  voluiitj,  assequuntur.  Catll. 
2,  fi,  12.  homo  enim  vidclicet  timidus  et  permodestus  vocem  con- 
sulis  ferre  non  potuit.  uli  cura  Ernestio  multi  eiecerunt  enimy. 
revocari  id  iussit  Goerenzius. 

Cic.  p.  Arch.  p.  5,  11.  censua  nostroa  requitis  sciticct.  Est 
cnim  obscurum ,  proximis  censoribus  hunc  cnm  clarissimo  impera- 
tvre  L.  Lucullo  apud  exereitum  fuisse,  cf.  n.  7".  p.  Deiot.  12, 33. 
Blesamius  tyrannum  Caesarem  scriberet  ?'  Multorum  enim  civium 
capita  vidertit ,  multos  iussu  Cacsaris  vexatos,  verheratos,  cf; 
12,  34.  Philip.  7,  8,  21.  occulta  enim  fuit  eorum  voluntas  iudi~ 
ciumque  de  M.  Antonio,  Liv.  34,  7,  14.  id  cnim  periculiim  esty 
ne  sacrum  montem  —  autaventinum  capiant.  7,  32, 13,  i>of"«i«* 
enim  eras  et  a  liberatoribus  patriae  ortusi 

Horat.  Ep.  1,  19,  44.  fidis  enim ,  mcmar£  poetica  mella  to 
solum.  Art,  poct.  299.  nanciscetur  enim  pretium  nomenque  poe~ 
tae,  si  —  caput  —  numquam  tonsori  Licino  commiserit. 

Plautus  adeo  coniunxit  namque  enim.  Trin.  1,  2,  22.  taio, 
haud  tantillum  dedcris  verborum  mihi.  me.  Namquc  cnim  tu, 
credo,  mihi  imprudenti  obrepscris.  h.  e.  da  sollst  du  nicht  erst 
sute  JForte  geben.  me.  Ei  du  willst mich,  glauVich,  iiber- 
tolpeln.  Vid.  Gronov.  Alii  aut  mutarunt  enim_,  aut  eiecerunt. 
Tamen  praevalet  auctoritas  librorum. 

Opprobrium  cxpriraitur,  quura  Cicero  adversaril  infert  verha. 
Verr.  4,  11,  25.  amicum  enim  nostrum  in  iudicium  vocabas.  ubi 
antea  in  siraillbus  obiectionibus  at  et  verum  posuit.  Yerte: 
du  hast  ja  unsern  Freund  vor  Gericht  gerufen.  Qui  unam 
rationem  caussalera  tenent,  sugplent  haec  :  te  Hon  inYitavioius; 
uam  amlcum  etc^ 


$92  ENIM. 

6.  Asscveralionem  particula  addlt  iraperativo  et 
futuro ,  qui  pro  imperativo  pouitur,  ubi  nos  Germani 
praesenti  utiraur, 

Cic.  Philip.  2, 13,  31.  att^nde  enim  paullisper  cog;itationemqm 
sobrii  hominis  punctum  temporis  suscipc.  Tusc.  4,  25,  55.  ecquii 
Jioc  animadvertit?  vincite  eniml  • —  Ita  Teteres  editiones,  ut 
videtur,  de  antiqua  auctoritate.  in  Verr.  2,  34,  82.  accipite 
nunc  aliud  facinus  nobile,  et  muUis  locis  saepe  commemoratum, 
et  eiusmodi,  ut  in  uno  omnia  maleficia  inesse  videantur.  Attendite 
cnim  diligcntcr.  Invenietis  enim  id  facinus  natum  a  cupiditate. 
Primuni  enim  eieceruut  critici. 

Plaut.  Pers.  2,  2,  53.  enim  non  ibis  nunc  vicissim,  nisi  scio. 
i.  e.  du  gehst  gewifs  nicht  von  der  Stelle.  Quae  Schiitzius  ut 
8U0  modo  cxpiicet,  omissa  esse  dicit  haec ;  mitte  quaerere, 
quid  id  ad  me  attineat.  Frustra  enim  quaeris.  Non  enim  ibia 
nunc.  Most.  5,  2,  12.  non  enim  ibis.  Ego  ferare  faxo,  ut 
meruisii,  in  crucem, 

7.  Quum  propriura  sit  particulae  enim,  ut  aliquan^ 
vei'itatem  alia  veritate  confirmet,  sunt  quaedara  verba, 
quae,  etiamsi  cum  reliquis  verbis  ad  superiora  com- 
probanda  referantur,  peculiarera  confirniandi  viraexhac 
particula  recipiunt.  Sic  est  enirn  asseverationi  inservit, 
fiigaificatque  esi  ret^-era,  es  ist  wirklich :  et  in  opposi- 
tione  duarum  sententiarum  ,  sicut  nostro /reiV/cA,  idem 
exprimitur,  quod  particula  quidem.  Pronomina  con- 
iunguntur  cum  e/iwz,  ut,  quod  ante  dictum  erat,  di- 
stiuctius  deraonstretur ,  et  id,  quod  additur,  ex  sua 
parte  veritatera  sententiae  antecedentis  coraprobet.  Quare 
a  criticis  saepe  in  ^;/iV/e7/z  est  mutatum,  vel  per  enim- 
vero  explicatura.  vid.  l)avis.  ad  Caes.  B.  gall.  5,  7, 

Cic.  de  Off.  1,  9,  30.  est  enim  difficilis  cura  rerum  alienarum. 
Quac  pluriuii  referunt  ad  Terha  nisi  nosmet  ipsos  valde  ama- 
bimus :  Pearcius  enim  in  quidem,  Ernestiu^  in  autem  mutat. 
Scd  dicuntur,  ut  apud  nos :  es  ist  eben,  es  ist  wirklich  schwer. 
\err.  1,  13,  35.  est  enim  obscurum  et  eiusmodi  factum  eius.  cf. 
p.  Arch.  p.  5.  11.  Tid.  p.  391.  uhi  ironia  inest.  Tusc.  1,  32, 78. 
in  his  est  enim  aliqua  obscuritas.  i.  e.  in  diesem  ist  -wirklich 
(freilich)  einige  Dunkclheit,  Tusc.  4,  24,  53.  nam  superiores 
definitiones  erant  Sphaeri,  hominit  in  primis  bene  definientis, 
ut  putant  Stoici.  Sunt  enim  omnino  omnes  fer»  similes .  sed 
declarant  communcs  Jiotiones  alia  magis  alia.  Quem  locura 
male  itactavit  Wolfius  corrigens  autem,  ct  tamcn  vertens  ubrigcns 
sind  sie  alle  dhnlich.    Est  cuim :  freilich  (zwar)  sind  sie  a.  d. 


KWM.  393 

Cic.  de  heg.  3,  10,  23.  ego  enim  fateor  in  ista  ip$a  potcstate 
inesse  quiddam  mali.  de  Div.  2,  16,  37.  cgo  enim  possum  vel 
7icscire  etc. 

Cic.  Aciid.  2,  17,  52.  plurimum  interest:  sed  id  omittarnus. 
Illud  enim  dicimus ,  non  eamdem  esse  vim,  neque  integritatem 
dormientium  et  vigilantium,  iibi  male  explicuenint  esse  pro 
autem.  Caes.  B.  gall.  5,  7.  Cacsar  —  si  vim  faciat  (Diiinno- 
rix),  neque  pareat,  interfici  itibet.  —  Ille  enim  revocatus  resistcre 
ac  se  manu  defendere  suorumque  fidem  implorarc  coepit.  Morna 
ex[)licint  enimvcro,  Beierus  ad  Cic.  de  Ofl".  1,  9,  30.  ellipsiii 
ita  explet:  neque  praeter  necessitateni  hac  iraperii  severitate 
usus  est  Caesar.  llerzogius,  qiii  propius  aberat  a  prohabili 
interpretatione,  anaclironismuni  nescio  queni  statuit,  quo  poste- 
rior  Dumnorigis  defensio  diceretur  caussa  prioris  suspicionis 
Caesaris :  quod  absurdum  esset.  Sed  simplex  est  hic  verbo- 
rum  sensus  :  ille  re  vera,  ille  quidem  :  Und  jener  eben.  Bcll. 
civ.  1,  81.  Ccfcsar  —  proelio  amplius  non  laccssit  et  eo  die 
iabernacida  statui  passtis  non  est,  quo  paratiores  essent  ad  inse- 
quendum  omnes  — ,  Illi  enim  ,  adverso  vitio  castrorum ,  totit 
nocte  munitiones  proferunt ,  ca-traque  castris  convertunt.  Cic.  dc 
Div.  2,  26,  56.  id  enim  est ,  inquics,  ostcntum.  Non  opus  habcs 
eupplemento  criticorura,  raodo  vertas:  dies  eben  ist  einWunder. 
Terent.  Phor.  1,  2,  62.  obsecrat ,  ut  sibi  eius  faciat  copiam.  lUa 
enim  se  negat ;  neque  eum  aequom  facere  ait.  Liv.  22,  25,  3, 
id  enim  ferendum  esse  negat.  cf.  n.  1.  Ita  explicari  debet  Cic. 
Tusc.  3,  11,  25.  id  enim  sit  propositum. 

Cic.  de  Nat.  d,  3,  4,  9.  sed  quia  non  confidebas ,  tam  essc 
id  perspicuuni,  quam  tu  velles,  propterea  multis  argumentis 
deos  esse  docere  voluisti.  Mihi  enim  unum  satis  erat ,  ita  nobis 
tnaiores  nostros  tradidisse.  Cae».  B.  civ.  2,  32.  vos  enim  vestrum- 
que  factum,  inquit,  omnia  deinceps  municipia  sunt  sequuta, 
nequc  sine  caussa  et  Caesar  amicissime  de  vobis  et  illi  gravissime 
iudicaverant.  Alii  his  rationera  reddi  putabant  superioris  seu- 
tentiae :  magnam  partem  Italiae  beneficio  atque  auctoritate 
eorum  suam  fecit.  quod  sufiiceret,  nisi  sequerentur  verba: 
neque  sine  caussa  etc. 

Virgil.  Aen.  8,  81.  ecce  autem  subitum  atque  oculis  mirabilc 
monstrum  —  procubuit ,  viridique  in  litore  conspicitur  sus ,  quam 
pius  Aeneas  tibi  enim ,  tibi,  maxuma  luno  mactat,  sacra 
ferens.  Servius  :  vacat  enim  et  tanlum  ad  ornatum  pertinet. 
Schiitzius  respici  putat  cognonien,  quo  Aeneas  pius  appellatur, 
hoc  sensu:  quain  Aeneas  mactat,  et  hac  re  iterum  pietatem 
suam  dcclarat:   tibi  euiiu,  maxiiua  Iwio,  cam  mactat.     Quod 


394  EMM. 

perqnam  absonum.     Concedas   potIu8    cntm    cum   pronomine 
coniunctum  idem  fere  esse  quod  quidem. 

8.  In  responsione,  slve  interrogatio  praecedit,  sive 
aiia  rei  expositio  alterius  assensura  excitat,  enwi  ab  eo 
ponitur,  qui  rem,  de  qua  agitur,  accurate  definit,  ubi 
nos  dicimus  eben,  aut  qui  dictam  rem  affirmat,  aut  cura 
quadam  conclusione  ad  rationem  reducit.  Oiwtio  saepe 
ita  pergit,  quasi  ea,  quae  quis  antea  dixcrat,  ab  eo,  qui 
respondet,  dicta  essent.  Sed  haec  omnia  graramatici 
explicare  solent  per  omissae  sententiae  supplementum. 
vid.  Schelleri  Praec.  stili  p.  486. 

Plaut.  Eaccli.  4,  4,  51.  m.  Nunc  quid  nos  vis  facere?  CH. 
Enimnihil,  nisi  ut  ametis ,  impero.  i,  e.  nichts  eben.  Tcrent. 
Hec,  5,  4,  10.  PA.  M  ego  scio.  pam.  Quid?  pa.  Nihilenim: 
nam  neque  etc.  Ad,  4,  5,  22  (5,  2,  22.).  Plaut.  Most.  3,  1,  24. 
Mil.  2,  5, 19.  PA.  Quid  metuis?  ec.  Enim  ne  nosmct  perdideri- 
tnus  uspiam. 

Plaut.  Cas.  2,  4,  1.  ch.  Te  uxor  aiebat  tua  me  «ocare.  st. 
cgo  enim  vocari  iussi.  i.  c.  allcrdings.  Cas.  2,  6,  14.  cl.  Tibi 
darctur  illa.  st,  Mihi  enim.  Ah  non  id  volui  dicere.  Dum 
mihi  volui ,  huic  dixi.    Ita  est  interpungendum.    yid.  1, 1. 

Terent.  Heant.  1,  2,  14.  ch.  Quaproptcr?  cl.  Quia  cnim 
inccrtumst  ctiam,  quid  se  faciat.  Plaut.  Cas.  2,  6,  33.  ch.  Quid 
iu  id  curas?  ol.  Quia  enim  metuo,  nc  in  aqua  summa  natet, 
Pers.  2,  2,  46.  Cic.  Tusc.  1,  31,  77.  —  si  quidem  vcl  dii  ipsi 
vel  cum  diis  futuri  sumus.  a.  Quid  refert?  m.  Adsunt  cnim, 
qui  haec  non  probent.  Etiam  lioc  loco  ellipsin  esse  dicunt :  at 
non  umnes  ead^m  scntiunt :  adsunt  enim  etc.  Quae  omitti  non 
poterant,  In  ipsa  particula  inest  vis  haec :  verum  est  quod 
dixi,  et  aliquid  rcfert :  es  sind  ja  Leute  da,  welche  ea  nicht 
biUigcn,       ' 

Terent,  Andr.  3,  3,  22.  d.  Quasi  tu  dieas ,  factum  id  consilio 
meo.  pi.  Certe  enim  scio.  Omissum  esse  dicunt  tace  vel  recte 
ais.  Cic.  de  Leg.  2,  17,  43,  9.  sed  nimis  saepe  seeus  aliquanto 
videmus  evadere.  m.  Non  enim ,  Quinte ,  recte  existimamus, 
quae  poeiia  divina  sit.  i.  e.  ja  frcilich  habcn  wir  falscheAnsicht. 
de  Re  p.  2,  15.  tumScipio,  falsum  est  enim ,  Manili,  inquit,  id 
totum.  Quinctil.  6,  3,  77.  qui  pedibus  aeger,  quum  —  diccret 
se  iam  bina  millia  ^iassuum  ambularc,  Dies  enim,  inquit,  lon- 
giorcs  sunt.  ubi  Badius  explicat:  facile  credo,  aut,  nibil 
miror  I  dies  enim  etc.  6,  3,  63.  hinc  eques  romanus,  ad  quem 
in  spcclaculis  bibcntem  quum  misisset  Auguslus ,  qui  ei  diceretj 
Ego  61  prandere  volo,  domum  eo,    Tu  enim,  inquit,   non  times, 


ENIM.  395 

«e  locum  perdas.    Cic.  de  Orat.  2,  10,  40.    Cf.  Wopkens.  Lect. 
Tull.  p.  347. 

Cic.  de  Div.  1,  54, 123.  quutn  autem  ille  respondtsset ,  tn  agro 
ambulanti  addnctum ,  ut  remissus  esset ,  in  oculum  suum  reci- 
disse,  tum  Socrates,  non  enim  paruisti  mihi  revocanti,  quum 
vterer,  qua  soleo,  praesagitione  divina.  i.  e.  igitur  re  vera. 

9.  Et  potest  alia  seulentia  contraria  opponi.  Id 
distinctius  exprimitur  verbis  immo  enim.  Sed  siraplex 
enim  etiara  ita  infertur,  ut  ex  seutentia  ab  altero  colio- 
quenfium  proposita  alia  constituatur  seutentia,  quae 
sit  conlraria.     Cf.  Wopkens.  Lect.  Tull.  p.  371.  (277.) 

Terent.  Anclr.  5,  1,  2.  orandi  iam  flnem  facc,  Dum  studco 
obsequi  tibi,  pene  illusi  vitam  filiae.  si.  Immo  enim  nunc  qtium 
maxime  abs  te  postulo  atquc  oro.  Eun.  2,  3,  fiS.  c,  Duras  fratrta 
partes  praedicas.  p.  Immo  enlm  si  scias,  quod  donum  huic  dona 
contra  comparet ,  magls  id  dioas. 

Cic.  de  Rep.  2,  15.  saepe  enim  hoc  de  maioribus  natu  audivi- 
mus,  et  ita  intelUgimus  vulgo  existimari:  nequc  vero  satis  id 
annalium  pubUcorum  auctoritate  dcclaratum  videmus.  Tum 
Scipio,  falsum  est  enim,  ManiU,  inquit ,  id  totum.  Ita  defen- 
denda  etiam  est  codd.  scriptura  in  Cic.  de  Divin.  2,  10,  25. 
adduni  ad  extremum,  omnia  levius  casura  rehus  divinis  procu- 
Tatis.  Si  enim  nikil  fit  extra  fatum^  nikil  levari  re  divina  potest. 
Critici  aut  mutaverunt  particulam ,  aut  eieccrunt.  At  haee 
colloquii  formam  imitantur,  in  quo  alter  alteri  recte  Iioc  op- 
ponet :  immo  enim  si  pihil  fit  extra  fatum.  Kil  obstat  particula 
«j.  p.  Caec.  1,  3.  si  enim  sunt  viri  boni  etc,  Quinctil.  3,  ^,  6, 
Quid?  si  enim  dicat  quis,  sonus  est  duorum  inter  se  corporum 
conflictio;  erret,  ut  opinor,     Ita  est  interpungendum, 

10.  Ita  fit  etiam  in  iis  responsionibus,  in  quibus 
cum  quadara  confidentia  concludilur  ex  re  haud  dubia, 
aut  dubiLanti  demonstratur  res  conspicua.  Nos  dicimus 
ei  nun, 

Terent.  Phorm,  4,  4,  11.  ccdo  nunc  porro  Phormio  dotcm  si 
accipiet,  uxor  ducenda  est  domum.  Quid  fiet?  c,  Non  enim 
ducct.  i.  e.  ei  nun ,  er  nimmt  sie  nicht.  Adelph.  4,  7,  12.  n. 
Quid  nunc  futurum  est?  si.  Id  enim  quod  res  ipaa  fert.  lUino 
huc  transferetur  virgo. 

Sic  formula  dicam  cnim  Plaut,  Most.  4,  2,  7.  ph.  Qtti  para- 
situs  sum?  SE.  Ego  enim  dicam:  cibo  pcrdtici  poteris  quovis. 
Cas.  2,  fi,  20.  dieam  cnim,  mea  mulsa.  Mil.  3, 1,214.  cgo  cnim 
dicam  tum ,  quando  usus  poscet.  i.  e.   ei  nun  ich  wiU  dir^s  dann 


S96  ENIM. 

aagen.  Terent.  Phorm.  5,  8,  81).  D.  Adsequere  ac  retine ,  dum 
ego  huc  seroos  cvoco.  c.  Enim  solus  nequeo.  Accurre  huc.  i.  e. 
ia  allein  kann  icJis  nicht. 

IV.  1.  Ciira  aliisparticulis  e/iJW  coninngitur,  et  saepe 
quidem  cum  adversalivis.  Sic  at  enim^  secl  emm^  vennn 
enim.  Quohaecdifferant,  exposui  T.  I.  p.  444.  In  verbis 
enimetiam,  quae  non  cohaerent,  grammatici  nonnuUi 
nescio  quid  insiiavis  inconcinnitatis  aniraadverterunt. 
Apuleius  dixit  (.-eZ  e/z^iV?^  singulari  modo  pro  i>el  simplici, 
sive  prp  s^el  potius. 

Cic.  p.  Arcli.  3,  5.  statim  Luculli  —  eum  in  domum  suam 
recepcrunt.  Sed  enim  hoc  non  solum  ingenii  ac  litterarumj 
verum  etiam  naturae  atque  virtutis,  ut  domus ,  quae  huius  ado- 
lescentiae  prima  fucrit,  eadem  esset  familiarissima  senectuti. 
ubi  Matthiae  :  „sed  hoc  non  satis  est,  quod  Luculli  eum  rece- 
perunt,  hoc  enim  non  solum  ing.  etc."  Vid.  Oudendorp.  ad 
Apul.  Apolog.  p.  496. 

Terpnt.  Phprm.  3,  3,  22.  verum  enim  metuo  malum.  Conf. 
VERVM  et  BMMVERO.  Dc  at  cnim  vide  iu  at.  Adde  quae 
Classen  ad  Cic.  pr.  Cluent.    p.  185. 

Quinctil.  10,  3,  12.  accidit  enim  etiam  ingeniosis  adolescentibus 
frequcnter.  alii  codd.  omittunt  etiam ,  alii  enim :  compositae 
dic-plicuerunt  Spaldingio ,  sicut  6,  3,  9.  erumpit  enim  etiam  in- 
vitis  saepe.  ubi  quod  nonnulli  codd.  non  hahent  cnim,  factum 
est  more  consueto. 

Apulei.  de  Deo  Socr.  p.  47,  5.  quae  neque  tam  bruta  quam 
terrea ,  nequetam  levia  quam  aetherca,  sed  quodammodo  utrim- 
que  sciugata,  vel  enim  utrimque  commista  sint.  Apolog.  p.  329, 
30.  p.  516.  Oud.  mater  futura  in  ipso  materno  sinu  nubat ,  in 
scgete  adulta,  super  foccundam  glebam:  vcl  cnim  sub  ulmo 
mariia  cubet.  Florid.  p.  340,  15.  sed  ibi  alii  libri  vel  etiam. 
vid.  Oudend.  p.  5.  Mercer.  ad  Nonium  p.  132. 

2.    Certe  enim  idem  significat  quod  enimi^ero, 

Plaut.  Amph.  1,  1,  175.  certe  enim  hic  nescio  quis  lo^itur. 
Asin.  3,  3,  24.  certe  enim  tu  vita  es  mihi. 

8.  Vt  inopportunas  criticorum  suspiciones  revelle- 
rent,  prudentiores  demonstraverunt,  Latinos  non  oflen- 
di  crebra  repetitione  huius  vocabuli.  Atque  ea  tanto 
minus  disphcuit,  quanto  necessaria  erat  in  veritate  ah- 
cuudc  deducenda.  Ponitur  igitur  iutra  breve  spatimn 
bis,   terve,    quatcrve.      Saepius  praecedit   aut  sequitur 


£NIM.  a97 

alia  scntentia  a  nam  incipiens ,  ant  quae  habet  etenijn. 
Sic  Graeci  qubque.  Vidi  Porson.  ad  Eurip.  Med.  140. 
Frotscher  ad  Xenophi  Hier,  11,  6.  Plautus  adeo  con- 
iunxit  verba  namc/ue  enim, 

Proxlrae  se  excipliint  sententlae  per  enim  iteriim  posltuin 
apud  Cic.  de  Leg-.  1,  18,  49.  Acad.  1,  2,  6.  iiLi  vid.  Goercnz. 
et  ad  de  Fin.  3,  12,  40.  3,  7,  26.  Wopkens.  Lect.  p.  90.  Ilein- 
dorf.  ad  Cic.  deNat.  d:  p.  63.  Frotscher.  adQuinctii.  10,  1,  131. 
Ter  legitur  apud  Cic.  ad  Fam.  5, 12,  l4.  Tusc.3, 11,25.  Quater 
apud  Cic.  ad  Fara.  5,  12,  21.    Quihctil.  3,  6,  5; 

Praeinissae  voculae  nam  inulta  nos  supra  attullmus  exerapla. 

Cic.  de  Legc  agr.  1,  4,  10.  etenim  quod  superiore  parte  legis 
praefinitum  fuit ,  —  id  rursiis  liberum  infinitumque  fecerunt. 
Lubet  enim  eosdem  decemairoS.  Ita  optimi  codd.  Sed  Oreliius : 
„cn>m  non  placet  post  etenim.^'' 

Cic.  de  Sen.  10,  31.  tertiam  enim  —  loquax.  Etenim  — 
oratio. 

Plaut.  Trirt.  1,  2,  23.  namque  enim  *i/,  credo,  mihi  impru- 
denti  obHpseris. 

4.  Enim  antiquo  tempore  non  tinam  ia  ordine  ver- 
borum  habebat  sedera,  sed  et  ab  initio  ponebatUr  et 
post  alia  verba.  Sed  postponitur,  ut  sentcntiani  nexu 
mvgis  adstricto  iungat,  ahquod  verbura  quasi  com- 
plectens.  Id  vero  apud  bonos  scriptores  unura  est  ex 
primariis  verbis  senlenfiae,  quod  si  coniunclura  cum 
ahis  Unam  notionem  exhibet ,  etiara  secundura  et  tertium 
esse  potest.  Dixi  de  hac  re  Tora.  I.  p.377.  Non  nurae- 
rantur  vocabula,  sed  boui  scriptores  cavent,  ne  uexus 
desit  sententiis ,  sed  rt  iina  tantura  notio  antecedat. 
Nara  ubi  enim  non  respicit  ad  sitperiora,  quocuraque 
loco  suum  verbura  sequitur.  cf.  Virgil.  Aen.  8 ,  84. 
Goerenzius  ad  Cic.  Acad.  1,  2,  5.  negavit,  qUarto  loco  et 
ne  apud  poetas  quidcra  particulara  poni.  Potest  taraen, 
si  tria  verba  unara  notionem  constitUUnt.  Sic  etiara  in 
his  Cic.  Tusc.  4,  38,  83.  in  ea  est  enim  fons  miseria- 
j-rmiy  secundura  locura  obtinet.  Maiorem  adeo  hceu- 
tiam  in  graeco  yccQ  observarunt  Hemsterhus.  ad  Lucian. 
Dial.  mort.  25.  p.  526.  ahique. 

Quinctilianus  enim  ab  initio  positum  ad  transmutatlonem 
refert,  qua  ordo  turbatur,  1,  5,  39.  Sed  tamen  fert  raos  anti- 
quorura  poetarum  et  eorum,  qui  obsoletia  verbis  delectabaii- 
tur,  Apuleii,  Sollni.    Plaut.  Pers.  4,  4,  60.   MU.2,5, 19.    AuL 


398  ENIM. 

S,  5,  26.  Cas.5,2,86.  Terent.  Ilec.  2,  1,  41.  Lucret.  6,  1276. 
Vid.  Popma  dc  Vsu  antiq.  locut.  1,  16.  p.  619.  Gifan.  in  Ind. 
Luci-et.  s.  h,  V.  Mercer.  ad  Apulei.  de  Deo  Socr.  p.  140.  Vossiua 
de  Analog.  4,  26.  p.  274.  Palineri  Spicileg.  7,  p.  730.  Grut. 
Gronov.  ad  Liv.  34,  32,  13.  Oudendorp.  ad  Apulei.  Met.  4. 
p.  255.  6.  p.  39J).  ad  Flor.  p.  34.  et  38.  ubi  vide  exempla. 
Ruddimanu.  1.  p.  323.    Forbiger  ad  Lucret.  6, 1276. 

Corrnptionera  critici  iamdudum  cognoverunt  in  his :  Cic.  ad 
Att.  4,  12.  enim  auctionem  Larini  video.  Praepoiuerunt  idibtis. 
Ac  desideratur  temporis  deilnitio.  Liv.  34,  32,  13.  enim,  vt 
iam  ita  sint  haec,  quid  ad  vos ,  Romani?  Id  defendit  Grono- 
Tius  exempHs  Plautinis,  Dralfcnborchius  e  cod.  mogunt.  recepit 
at  enim.  23,  45,  10.  enim  minor  cst  rcs.  alii  codd.  etenim ,  alil 
en,  quod  probari  non  potest,  nisi ,  abiecto  est ,  cuius  sedcs  iu 
codd.  dubia,  scribatur  en  minor  res.  Tacit.  Hist.  4,  11.  asiaii- 
cus  (enim  is  libertus)  malam  potentiam  servitii  supplicio  cxpiavit. 
edit.  pr.  omittit  is.  cod.  Agr.  ctiam  habet.  Videntur  haec 
A-erba  a  glossatore,  qui  2,  95.  legerat,  adscripta.  Senec.  de 
Benef.  7,  5,  1.  enim  sic  omnia  sapientis  esse  dico  etc.  Sic 
Lipsius  e  codd.  Sed  alii  libri  enimvero  praebent.  Quare 
dubia  est  res  in  hoc  quoque  loco.  Ex  sententia  Gifanii  et 
Zumptii  numquam  praeponitur,  nisi  significat  enimvero,  sed 
enim.     Oudendorpius  in  alloquutione  saepius  fieri  observavit. 

Auctor  apud  Dulcer.  de  Latinit.  ictor.  p.  330.  affert  locum 
iullani  in  Dig.  7,  4,  17.  ubi  florentin.  praebet  enim  dum  pro- 
prietatem  acquiris :  alii  tameu  dum  enini  et  tu  enim  dum.  Gi- 
fanius  in  Ind.  Lucret.  etiara  PauUum  narrat  dixisse  iu  Dig. 
22,5,28.  enim  potest  hoc  memoriateneri.  Sed  ibi  quoque  incerta 
est  lectio.    vid.  Duker.  l.  I. 

Etiam  in  demonstranda  ea  libertate,  qua  enim  post  secun-^ 
dum  et  tertiura  verbura  locatum  sit ,  plurimi  falsos  adliibcbant 
testes,  Sic  dicunt  Aarronem  apud  Xon.  1,  149.  scripsisse : 
non  mirum  si  caecutis.  Minus  aurum  enim  non  praestringit 
oculos  quam  —  *  Sed  et  auctoritas  codicura  ct  sensus  loci 
aliter  suadet.  Liv.  30,  1,  3.  ei  quoque  enim  proconsidi  impc-^ 
rium  in  annum  prorogabatur.  Xara  quoque  Jion  poterat  a  suo 
nomine  avelli.     Vide  alia  paullo  post. 

Poetarum  sunt  haec  :  Virgil.  Aen.  5,  850.  Aenean  credam 
quid  enim  fallacibus  austris  ?  Xam  quod  veteres  «choliastae 
verba  quid  enim?  interposita  seiungunt,  id  simplicitatcm 
dictiouis  turbat.  vd.  Ileynius.  8,  84.  quam  pius  Aeneas  tibi 
enim  —  mactat.  Lucret.  2,  1147.  omnia  debet  enim  cibus  inte- 
grare   novando.     3,   236.    rara   quod  eius  enim  constat  natura. 


ENIM.  599 

Sulpicia  Sat.  20.  quid  Teputemtia  enim?  Lucret.  1,  fiSl.  n/7  rc- 
fcrret  enim.  Horat.  Sat.  2,  7,  103.  tergo  phctor  enim.  Plautua 
ndeo  extrerao  sententiac  loco  in  Nervolaria  apud  Varron.  de 
Ling.  lat.  6,  3.  scobinam  cgo  illum  actutum  adrasi  enim. 

Vnum  restat  excmplum  apud  Cic.  ad  Att.  14,  G.  odiosa  illa 
enim  fuerant ,  legiones  venire.  de  quo  quidem  duhitare  decet. 
De  loco  de  Orat.  2,  4,  218.  vide  in  qvippe.  Cic.  de  Fin. 
1,  18,  61.  multoquc  hoc  melius  nos  veriusque  quam  Stoici. 
Illi  enini  negant  bonum  quidquam  esse,  nisi  ncscio  quam  illam 
timbram  etc.  Goerenzius  scribendura  esse  censuit  illi  negant 
enim  esse  bonum.  quo  sensus  fit  deterior.  Nam  Cicero 
universara  Stoicorura  sententiam  explicare  ruU,  non  unam 
negationem  istam  boni. 

Excusationera  in  ipsa  vocabulorum  natura  quaeramus  npud 
Liv.  45,  39,  10.  diis  quoque  enim ,  non  solum  hominibus  dcbetur. 
27,  7,  12.  his  quoque  est  cnim  jyrorogatum  in  Sicilia  imperium, 
86,  27,  7.  eo  quoque  enim  mittendos  fore  legatos.  27,  22,  9. 
Labeo  in  Digest.  16,  244.  simul  atque  enim  victus  quis  est  etc. 

Quartum  vocabulum ,  taraen  ob  notionis  iinitatem  secundo 
loco  positum  est  enim  in  his  Cic.  de  Off.  1,  20,  67.  in  eo  cst 
cnim  illud,  quod  etc.  2,  7,  25.  «6  ea  est  enim  ipsa  intcrfeclus, 
dc  Orat.  61,  206.  non  ad  unam  enim  rem  aliquam,  sed  ad 
plures  accommodatur.  Nam  et  praepositio  et  negatio  una  notione 
unoque  acceutu  cum  verbo  cohaerent.  Plin.  Pan.  17,  4.  quam 
speciosum  est  enim. 

Caussara,  quapropter  enim  postponi  soleat,  et  nam,  quod 
ciusdem  sit  originis ,  praeponi,  Schellerus  Praec.  stili  p.  735. 
inter  eas  refert,  quae  prorsus  nos  latertt.  Zumptlus  p.  300. 
%'oc.  enim  eara  vim  tribuit ,  qua  rationem  in  uno  verbo ,  non  in 
tota  sententia  contineri  indicet.  At  totam  sententiam  nectit 
una  aliqua  arrepta  et  conclusa  voce.  Ramshornius  ea,  quac 
in  Gramm.  prima  editione  p.  564.  scripserat  de  signiiicatu 
particulae  praemissae,  in  secunda  delevit,  et  p.  850.  omnia 
ad  antiquitatis  usum  retulit^  sed  p.  845.  docuit,  enim  sempef 
post  id  vocabulum  ponl,  qilod  momentum  caussae  esprimeret. 
Id  non  est  verum. 

5.  JEx  quo  Schaeferus  ad  Pllnii  Epist.  Praefat. 
p.  12.  id,  quod  iam  Erasmus  ad  Gic.  OIF.  3^  17.  ob- 
servaverat,  exposuit,  Latinos  non  raro  particulam 
enirn  post  verbum  est  collocasse,  praesertim  in  in- 
terrogalione  et  negatione ,  critici  non  adraodum 
cunctati  simt  omnes,  qui  huic  doctrinae  repugnarent, 
locos  corrigere.     Ellendtius   vero,    qui   ad    Cic.   Brut. 


400  ENIM. 

49,    182.  novam  de  hac  re  quaesLionem  instiUiit,  iBx- 
cepliones  tara  multas  proposuit,  nt  ipsa  regula  iis  ob- 
rueretur.     Nec  nescius  sum  earuin  legum,    qUas  Kreb- 
sius  iu  Arte  latine  scriljendi  n.  520.    p.  473.    condidit^ 
Otto  ad  Cic.  de  Senect.  p.  222.   tamcjuam  unice  veras 
comprobavit  et  ipsarum  veritalem,  nescio  qua  de  caussa, 
miratus  est.     Sunt  enim  hae:  si  in  senteutia  aliqua  plend 
subiectum  primo  loco  ponatur,    sicut  fit  in  definitioni- 
busj  particulam  praecedere  verbo  esse:  sin  praedicafunl 
ab  initio  sententiae  collocetur,   et  si  praemisso  subiecto 
prjedicatum  enuntiatione  relativa  per  cjui  vel  qui/i  ex- 
primatur,    et  si  verbum  esse  cum  singulari  vi  praepona- 
tur,  particulam  habere  locum  post  verbum  esse.     Haec 
quamcjuam  ex  sua  parte  vera  sunt,  ipsa  caussa  non   in- 
telligitur,  cur  ita  fiat,  nec  quae  sit  in  praedicato  prae- 
misso  potestas  altrahendi  verbum,  neque  etiam  cur  idem 
subiecto  contingat,    quando  praedicatura  non  uno  voca- 
bulo,   sed  relativa  sentenlia   conlineturj    aut  cur  exci- 
piantur  formulae  cjuis  est  et  jii/iiL  est,     £go  vero  eaderd. 
via  incedo ,  quam  ingressus  sum  in  voc.  autem  p.  578. 
T.  1.  ubi   quae  dixi,  conferantur.    Primura  enim,   quo 
minus  recte  dicatur  quicl  enim  est  ^  nihil  enim  est ,  nulla 
obstat  ratio ,  nec  potest  codicum  auctoritas  falsa  inter- 
pretatione  infirmari.     Tum  vero  discrimen  proficiscitur 
ex  natura  verbi  esse,  quod  quum  noa  plenara  significa- 
tionem    praestet,     cum   nomine    coniungitur   in    unam 
notionera,    et  encliticorura   more  coraprehenditur  uno 
accentu :  sed  uln  significat   i^ere  esse,   exstare ,    attrahit 
interrogandi  particulara.      Quare  triplex  est  inlerroga- 
tionis  geuus.     Qui  quaerit,  qnicl  est  eniml  aut  exspectat 
responsionem,  nihil  q,?<?,q,  vel  nihil  ahud  ^s,8q,  aut,  an  res 
vere  sit,  dubitat:    Q^\\\xx\.&YXC>Q^dX  cjnicl  enim  esty  de  certo 
genere  rei  quaerit,  vel  inferrogationis  vi  intenta  iudicat, 
uon  hoc  e.s^Q  vel  prorsus  nibil  esse.     Nam  tota  vis  con- 
tinetur  uno  verbo  qjiid.     Quibus  omnibus  elficitur,  ut 
particula  semper  oblineat  secundum  locum:  nec  aUeruin 
minus  latinum ,  nec  alterum  magis  tulhanum  appellabi- 
mus.     Atque  hoc  ad  ahas  quoque  formas  pertinet,  quae 
verbum    est     enchlicum    nomiui     coniunclum     habent. 
Praedicatum  enim  inverso  ordine  praeponilur  fere  tum, 
quura  vim  et  hiraen  habet,  eiusque  notio  firraius  constat 
adiuncto  verbo  substantivo :    quare  post  hoc  collocetur 
particula  necesse  est.      Sed  potest    etiam    per  se  stare 
praedicatum,    et   medium    poiii  copulativura  verbum: 


ENIM.  401 

velutl  falsa  enim  est  querela.  Ceterum  per  se  intelli- 
gitur,  cur  noa  idem  fiat  in  obliquis  forrais  conitmctivi, 
aut  cur  omnia  exempla  tertiam  praesentis  formam  verbi 
exhibeaut.  Reliquae  enim  formae  nisi  in  verbis  non 
secernendis,  ut  est  negatio  non,  numquam  ita  usur- 
pantur:  et  ne  pluralis  quidem  sunt ,  nisi  incertis,  tamen 
non  muUis  testimoniis  confirmatur.  Atque  in  verbo  est 
saepe  scriptores  utuntur  ea  libertate,  qua,  ut  una  sen- 
teutia  diversae  ralioni  submittalur,  diversoque  modo, 
quo  lubeat,   exprimatur,  meditationi  conceditur. 

Caussa,  quam  Otto  in  suaTitate  arctioris  coniunctionis  ver- 
borum  cognovisse  se  putat,  non  perspicitur,  cur  non  ad  sub- 
iecti  nomen  etiam  pertineat.  Observatio  autem ,  quam  vir 
doctus  in  Ephemer.  scliolnst.  1827.  n.  26.  p.  204.  fecit,  quasi 
Cicero  genera  nominum  distinxerit,  et  quis  enim  esf ,  sed  quae 
est  enim  et  quid  est  enim  dixerit ,  omni  ratione  destltuitur  et 
absona  est.  Goerenzius  ad  Cic.  de  Leg.  1,  13,  34.  „quid  enin 
est,  inquit,  vim  habet  in  particula  rationem^  simpliclter  in- 
dicante  :  in  quid  est  enim  haeret  sonus  in  est ,  et  rogatloiie 
eublata  nihil  sane  est  notat."  Idem  ad  Cic.  dc  Fin.2, 5,  46.  et 
ad  1,13,43.  Hoc  ridet  Beierus  ad  Cic.  de  Off.l,  3,  9.  ct  negat 
Ellendtius  verum  esse.  Tamen  ex  parte  aliqua  xerum  est. 
Beierus  alt,  in  hls  sibi  constare  usum  loquendi,  ut,  praemissa 
coniunctione,  monosyllabum  verbum  substantivum  non  possit 
tertlum  occupare  locum,  nlsi  in  parenthesi.  De  parenthesi 
dubitari  decet :  at  reliquum  praeceptum  est  falsura.  Gern- 
hardus  ad  Lael.  5,  17.  de  caussa  quaerens  ,  Ciceronem  ita 
propterea  dixisse  existimat,  quod  ipsum  hoc  verbum  non  mul- 
tum  abesset,  quin  prorsus  omitti  posset,  et  iunctum  essct 
arctisslme  prlraae  periodi  voci.  Tum  distingult  ea ,  in  quibus 
enim  non  ad  totam  enuntiationem,  sed  ad  unam  priraara  vocem 
pertinet,  aut  primae  vocls  nuUa  cum  verbo  substantivo  con- 
iunctio  est. 

Exerapla  admodum  multa  coUegerunt  Schaeferus  et  EUend- 
tius:  sed  rationis  necessitate  exposita,  unum  sufficit  ex  quo- 
cumque  genere  formularum.  Cic.  de  Nat,  d.  2,  53,  133.  ratia 
est  enim ,  quae  praestat  omnihus.  Orat.  50,  169.  ylus  est  enim 
in  verbis  et  in  sentintiis  boni.  vid.  Goerenz.  ad  de  Fin.  p.  60. 
Cic.  de  Re  p.  2,  21,  37.  perspicuum  est  enim  ,  quanta  in  singulos 
reges  rerum  bonarum  et  utilium  fiat  accessio,  Off.  1,  19,  64. 
nullum  est  enim  tempus ,  quod  etc,  de  Orat.  2,  44,  183.  facilius 
est  enim  currentem  incitare.  1,  28,  129.  nihil  est  enim  tam  in- 
signe  —  quam,  id,  in  quo  aliquid  offenderis.  p.  Ligar.  12,  37. 
II.  26 


402  EMM. 

de  Leg.  1,  10,  29.  Adiectlvornra  muUa  exempla  Tide  apud 
Beierum  ad  Cic.  de  Off.  p.  150.  Fragm.  libri  de  Consol.  apud 
Lactant.  de  Ira  d.  10,  45.  nikil  est  cnim  in  animis  mistum. 
Tusc.  3,  15,  31.  hic  est  cnim  ille  vultus  semper  idcm.  3,  21,  19. 
Tion  cst  cnim   philosopliia   similis   ariium  reliquarum.    de  Re  p. 

1,  45,  69.  non  est  enim  caussa  conversionis,  ubi  in  suo  quisque 
€st  gradu  firmiter  coUocatus.  Tusc.  3,  16,  35.  noii  est  enim  in 
nostra  potestate. 

Cic.  de  Orat.  1,  45,  199.   quid  est  enim  praeclarius  quam  etc. 

2,  89,  362.  quae  est  enim  alia  caussa  nisi  etc.  de  Re  p.  1,  32,  49. 
quid  est  enim  civitas,  nisi  iuris  societas?  Plin.  Pan.  18,1.  quam 
speciosum  est  enim ,  quod  disciplinam  castrorum  lapsam  ex- 
stinctamque  refovisti.  Cic.  Tusc.  1,4,8.  haec  est  enim ,  ut  scis,. 
vetus  et  socratica  ratio  —  disserendi.  p.  Planc.  33,  80.  Ita  in 
formula  id  est  enim  de  Leg.  3, 19, 44.  3,  20,  47. 

Cic.  de  OfF.  1,  20,  67.  in  eo  est  enim  illud:  uLi  in  eo  esse 
una  notione  continetiir. 

Cic.  de  Div.  2,  41,  85.  dicendum  igitur  putas  de  sortibus  ? 
quid  enim  sors  est?  HIc  Ellendtius  existiraat,  numerum  prohi- 
bere  legitimum  ordinem  vcrbornm:  nara  sortem  non  bene  ui- 
timo  loco  poni.  Quae  falsa  argumentatio  niliil  pollet.  Vertas 
was  cigentlich  ist  denn  das  Gliicksloos?  et  necessariam  putabis 
illam  verborum  rollocationem.  de  Orat.  1,  8,  31.  quid  enim  est 
aut  tam  admirabile  etc.  de  Leg.  1,  4, 14.  quid  enim  est  tantum, 
quantum  ius  civitatis  ? 

Cic.  Acad.  2,  7,  22.  quid  enim  est,  quod  arte  effici  possit,  nisi 
is ,  qui  artem  tractabit,  multa  pcrceperit.  Verr.  4,  25,  55.  quln 
enim  est,  qui  de  hac  officina  —  non  audierit?  de  Orat.  1,  2,  7. 
quls  enim  est,  qui  —  7ion  anteponat  oratori  imperatorem?  de 
Lcg.  1,  12,  34.  quid  enim  est,  quod  diffcrat,  quum  sint  cuncta 
paria.  Talia  non  sunt  falsa  ,  ut  Beierus  arbitrabatur ,  ipse  suo 
iudicio  non  confisus  ad  Off.  1,  43,  153.  nec  meliora  Iiaec  de 
Off.  1,  5,  16.  quis  est  enim  ,  cui  non  pcrspicua  sint.  In  illis 
qnaero  wer  ist  denn,  in  lioc  diverso  accentu,  wer  ist  dcnn. 
Cf.  ad  Fam.  4,  2,  3.  Tusc.  5,  14,  41.  de  Leg.  3,  1,  1.  Caes.  de 
B.  civ.  2,  32.  quid  enim  est  illis  optatius ,  quam  uno  iempore 
et  nos  circumvenire  etc. 

Cic.  p.  Caec.  26,  73.  quod  enim  est  ius  civile ,  quod  nequc 
inflecti  gratia,  neque  perfringi  potentia — possit?  Beierus  ob 
sensum  vcrbornm  denn  wo  gibt  es  ein  hHrgerliches  Rechl? 
mutandnm  censuit  quod  €3t  enim.  At  ille  scnsus  vere  expri- 
mitur  Tulgata  scriptura. 

Xon  modo  recte  se  liabent,  sed  nccessario  ita  dicuntur  haec. 


ENIM.  403 

«ive  praecedat  eubiechim  sive  praedicatum.  Cic.  de  Re  p.  2, 
25,  45.  hic  ille  iam  vertetur  orbis ,  cuius  naturalem  moium  atqve 
circuitum  a  primo  discite  agnoscere.  Id  enim  est  caput  civilis 
prudentiae.  1,  27,  43.  populi  res  (ea  enim  est ,  ut  dixi  ante, 
publica^  non  maxime  expetenda  etc.  de  Off.  1,  19,  64.  nultum 
enim  est  tempus ,  quod  iustitia  vacare  debeat.  Graevius  teraere 
haec  mutavit.  Potius  omitti  poterat  verbum  est  secundiun  cod. 
gud.  Quinctil.  1,  1,  1.  falsa  enim  est  querela.  Plin.  Ep.  6,  29, 3. 
aequum  enim  est  agere  nonnumquam  gloriae  et  famae,  id  est 
suam  caussam. 

Non  admittitur  inclinatio ,  ubi  nexus  superiorum  Terborum 
intercedit :  quare  semper  dicitur  neque  enim  est.  Cic.  de  Orat. 
1,  50,  215.  neque  enim  est  interdictum.  Brut.  24,  91.  nec  enim 
est  eadem  —  caussa  non  scribendi.  Nec  ubi  primum  vcrbum 
per  se  constat :  Cic.  Tusc.  5,  15,  46.  quod  enim  est  bonum ,  id 
non  quivis  habere  potesi.  Neque  otiam  In  formis  verbi  obliquis. 
Cic.  de  Nat.  d.  3,  10,  26.  quid  enim  sit  melius ,  quid  praestabi- 
lius  —  non  distinguituf, 

Falsura  est ,  quod  duo  codd.  praebent  Cic.  de  Orat.  1,  43, 192. 
vmnia  sunt  enim  posila  ante  oculos.  et  recte  se  habent,  quae 
paullo  post  sequuntur :  eadem  enim  sunt  elata.  de  OiF.  1,17,53. 
Manutium  sequuti  Schiitz.  et  Beier.  dederunt  muUa  sunt  enim 
civibus  inter  se  communia:  quod  non  erat  necessarium,  nec 
melius.  de  Re  p.  2,  15.  ea  sunt  enim  demum  non  fereuda  in 
mendacio:  quem  locum  suae  doctrinae  contrarium  omlttit  Otto. 
Sed  valde  dubito  de  integritate  scripturae  ob  vocabuluni 
demum  ad  verbum  sunt  apporiendum.  Prorsus  alia  est  ratio 
in  his  Plin.  Pan.  25,  2.  aequati  sunt  enim  populo  milites.  Ep. 
1,  8,  2.  petiturus  sum  enim,  ut  etc. 

Cic.  p.  Caec.  1,  3.  si  enim  sunt  viri  bont,  me  adiuvant.  de 
Orat.  3,  45,  177.  non  enim  surit  alia  sermonis,  alia  contentionis 
verba.  Brut.  3,  12.  illa  enim  sunt  curricula  multiplicium  vario- 
rumque  sermonum.  Quod  Beierus  de  Off.  1,  17,  53.  correxit 
multa  sunt  cnim,  de  coniectura  factum  est. 

Cic.  Phil.  1,  15,  37.  saiis  erat  enim  probatum  illum  esse 
populo  romano.  Ita  ex  Optimis  codd.  nunc  restitutum.  Caussam 
frustra  quaerit  Goerenzius  (vd.  lahnii  Annal.  1,  1.  p.  46.)  in 
maiore  asseveratione :  ea  inest  in  componendis  verbis  satisesse, 
quae  pro  uno  acclpiantiir.  In  Acad.  1,  5,  21.  Goerenz.  e  tribus 
codd.  revocavit  id  erat  enim  tertium.  et  comparat  forraulam 
id  est  enim :  atque  in  hac  suppetit  vera  ratio.  Tamen  dubito 
in   hoc   loco    de   auctoritate    codd. 

Vbi  codices  variant,   nisi  eorura  auctoritas  extrinsecus  ac~ 

26* 


404  ENIM. 

eedlt,  saepe  deest,  qaod  optionem  suadeat.  Sic  Cic.  Lael.  15, 
52.  haec  est  enim  tyrannorum  vita ,  in  qua  nimirum  nuUa  Jides. 
alii  codd.  huec  enim  est.  Neutrum  dicas  melius  esse.  15,  55. 
eius  enim  est  istorum  quidque,  qui  vincit  viribus.  alii  libri  eius 
«st  eiiim.  cf.  Goerenz.  in  lahnii  Annal.  1,  1.  p.  308. 

6.  ApuJ  comicos  in  littera  in  enim  in  mensura 
vocabuli  evanescil,  sicut  fit  in  quidem:  unde  Palmerius 
Spicil,  p.  679.  et  889.  GruL  eni  scribendum  esse  cen- 
sebat.  Vid.  Tei-eut.  Ph.  5,  8,  90.  enij^i  soliis.  Wassius  de 
Licentia  vet.  poet.  13.  p.  180.  Monosyllabum  esse  adeo 
in  hexametro  coraproLaverunt  Heusiug.  et  alii  ad  Gic. 
de  Off.  1,  24,  84.  et  Otto  ad  Cic.  de  Seu.  4, 10.  In  comi- 
corum  versibus  recte  defenditur  haec  licenlia.  vid.  Te- 
rent.  Andr.  5,  1,  4.  immo  enim  minc  quum, 

*)  In  libris  scriptis  particula  corapendia  habet  haec 
•  ^•Tid.  Heusing.  Emendat.  p.  31.  et  eni  vid.  Goerenz.  ad 
Cic.  de  Leg.  2,  2,  5.  et  enl  vid.  Gauppii  Folia  Digestor. 
Neapol.  repcrta  p.  33.  et  'H'  vel  H.  vid.  Wunder.  Var. 
Lect.  p.  38.  unde  haud  transiit  in  eniiyi  avt.  Saepias  a 
librariis  omittitur.  Schwarz.  adPIin.  Pan.  p.  40.  320.  589. 
Wolfius  in  Analect.  2.  p.  307.  Goerenz.  ad  Cic.  Acad.  2. 
p.  144.  sed  saepe  etiam  temere  additur.  Cic.  de  Leg.  1. 
11,27.   Wolf.  ad  Tusc.  2,  11,  26.    Drakenborch.  ad  Liv. 

8.39.24.  10,39,4.  32,7,3.  Oudendorpad  Suet.  Caes.  56, 
Gernhard.  ad  Cic.  Lael.  2, 9.  GiesiHs  ad  1.  de  Div.  1,  25,  52. 
JMutatur  in  est.  vd.  Cic.  de  Fiu.  5,  12,  35.  et  in  etiam, 
vd.  Drakenb.  ad  Liv.  36,  41,  3.  Gernliard.  ad  Cic.  Laei. 
7,  23.  ad  Cat.  5,  13.  Cic.  Acad.  1,  2,  6.  Heindorf.  ad 
Cic.  de  Nat.  d.  1,  7,  16.  et  in  caUem.  vid.  ad  Wopken-s. 
Lect.  Tull.  p.  89.     Orellius  et  Giesius  ad  Cic.  de  Div. 

2.10.25.  Spalding.  ad  Quiuctii.  T.  4.  p.  358.  et  ob  sen- 
sum  in  ergo  Cic.  Phil.  2,  12.  et  in  igitur.  Heusinger.  ad 
Cic.  de  Off.  2,  3.  p.  397.  et  in  i^ero  Cic.  de  Sen.  22,  80. 
et  propter  compendii  similitudinem  in  7ion,  et  iu  ei. 
vid.  Drak.  ad  Liv.  9,  19,  5.  S,  14,  44.  34,  50,  7.  et  in 
ewn.  vd.  ad  Liv.  27,  17,  11.  et  critici  ad  Curt.  5,  5,  17.  et 
in  ium.  vid.  Drakenb.  ad  Liv.  4,  44,  9.  et  ia  huius,  vid. 
Wunder.   1.  1. 

ENIMVERO. 

Enimvero,  ex  enirji  et  vero  composilura,  non 
mulat   primitivam    significationem    suam.      Nam  enim 


ENIMVERO.  405 

veritatem  alicuiiis  rei  ostendit,  et  i^ero  vehementiorem 
addit  affirmationeni,  Alia  forma,  sed  maioris  gravi- 
tatis  est  vernm  enim.     Similiter  certe  enim  dicunt. 

Sunt,  qiii  digiiinctis  verbis  enim  vero  scribendum  censeant.. 
At  duo  liaec  verba  seraper  unam  partem  orationis  exhibent, 
miumque  accentum  habent^ 

Schiitzius  in  Doctr.  Part.  p.  162.  huic  particulae  tribuit  Tim. 
adversativara ,  et  graecuoi  dKld  yccQ  comparavit.  Neutrum 
potest  comprobari. 

1.  Primo  igitur  enimvero  affirmat  rem  cum  eo 
animi  affeclu,  qui  cuni  cognitione  veritatis  conspicuae 
coniunctus  est  et  graviorem  vim  iiaiicit  affirmationi  aut 
negationi,  ut  sit,  profecto ,  re  vera,  sed  una  cum  con- 
clusione  ex  ipsa  re  facta.  Est  wirUich,  nnn  wirhlich,, 
sive  in  der  T/uit ,  graecum  ^tJ,  xat  ^j/.  cf.  Drakenb.  ad 
Liv.  1,  51,  8.  et  ad  2,  22,  6. 

Terent.  And.  1,3,  1.  enimvero,  l^ave,  nil  locist  segTcitiae, 
neque  socordiae,  quantum  intcllexi  modo  senis  sententiam  de 
nuptiis.  ubi  Bocclerus:  „Donatus :  enimvero  signijicationem 
Jiabet  nimium  permoti  atque  irrilati  animi.  Verius  est,  asseve- 
rationem  inesse  vocabulo  ex  quacumque.  caussa  aifeetqque. 
Vnde  Glossac  Pblloxeni  non  aliter  explicant:  6/j,o?.oyovii£va>ff, 
KGrpaXcog.^''  Heaut.  5,  5,  1.  eniinvcro  Chrenies  nimis  graviter 
cruciat  adulescentuhm.  Plaut.  Capt.  3»  ^i,  ^^,  enimvero  non  fuit, 
mtgas  agit.  v.  60.  enimvero  iam  nequeo  contineri.  Tej-ent. 
Heaut.  2,  3, 79.  enimvero  reticere  ncqueo.  Hec.  4, 4,  51.  enimvero 
]prorsus  iam  tacere  non  queo.  Cic.  de  Orat.  1,  36,  165.  enim- 
vero,  inquit  Crassus ,  mirari  satis  7Jon  queo,  etiam  te  haec, 
Scaevola ,  dcsiderare  ctc.  Liv.  5,  25,  6.  enimvero^  illud  se  tacere 
suam  conscientiam  non  jmti. 

2.  Id  imprimis  usurpatur,  ubi  cerlum  quoddani 
tempus,  certave  rei  conditio  indicanda  est.  Quare- 
coniunguntur  vocabula  tujn,  nunc,  et  ipsum  enimvera 
ponitur  pro  tnm  (^ero. 

Plaut.  Capt.  3,.  4,  1.  enimvero  nunc  ego  occidi.  Liv.  2,  36,  6. 
tum  enimvero  deorum  ira  admonuit.  S),  26,  13.  tum  enimvero. 
Maenius,  iam  famae  magis  quam  impevii  memor ,  —  verba 
fecit.  ubi  enimvero  sensum  hunc  habet :  nec  aequo  animo  Mae- 
nius  haectnlit,  sed  re  vera,  abdicaturus  se  dictatura,  verba 
fecit.  2,  22,  6.  enimvero  tum  Latini  gaudere  facto.  Sueton. 
Tiber.  12.  enimvero  tunc  nou  privatum  modo,  sed  etiatn  o6- 
noxium  et  trepidum  egit. 


406  ENIMVERO. 

Iiiv.  1,  51,  8.  enimvero  manifesia  res  visa.  nl)i  Vrsinas  tum 
vcro,  Diikerus  tum  enimvero  scribendum  esse  existimabant. 
sed  vid.  n.  3.  27,  16,  14.  enimvero  laetus  successu  fraudis,  si 
ne  Fabius  quidem,  dolo  invictus  esset ,  haud  procul  Metaponto 
insidias  ponit. 

Liv.  24,  31,  1,  cninivero,  conclamant,  bonum  ut  animum 
Jiaberent.  Ita  vnlgo  interpungitur.  Sed  rectius  coniunguntur 
verba  enimvero  conclamant.  i.  e.  und  in  der  That  riefen  sie. 
Slcut  corrigenda  est  interpunctio  haec  10,  35,  13.  tunc,  enim- 
vero,  consul,  indignum  facinus  esse ,  vociferari.  Scribendum 
enira :   tunc  enimvero  consul ,  indignum  f.  esse ,  vociferari. 

3.  In  aliis  concliisionis  indicium  niagis  apparet.  Ifa 
dicitur  tiuvwero  de  re,  qiiam  Teram  esse  ex  aliis  rebus 
concludimus  :  und  so  alle7'dings :  aut  quae  negari  non 
potest,  ut  sit  manijesto  sive  ujjenbarlich ,  gewijslic/i. 

Quinctil.  9,  4,  117.  occnsionibus  utendum  et  cum  rc  praesenti 
dcliberaudum.  Enimvero  spatia  ipsa,  —  quod  possunt ,  nisi 
aurium ,   haberc  iudicium? 

Tereiit.  Andr.  1,  1,  64.  enimvero  spectatum  satis  putabam  et 
magnum  excmplum  continentiae.  Flaut.  Capt.  Frol.  22.  enimvero 
di  nos  quasi  pilas  homines  habent. 

Praemittitur  verbo  manifestum  in  apodosi  apud  LIv.  1,  51,  8. 
comprehensisque  servis,  —  quum  gladii  abditi  ex  omnibus  locia 
devcrticuli  protrahcrentur ,  enimvero  manifesta  res  visa  in- 
icctaeque  Turno  catenae. 

Taclt.  An.  15,  55.  enimvero  liberales  semper  epulas  struxisse 
et  vitam  amoenam  et  duris  iudicibus  parum  probatam.  i.  e.  ne- 
gari  non  posse,  sed  uianifestura  esse  ,  se  non  semel,  sed  sem- 
per  liberales  epulas  strusisse. 

4.  Atque  idcm  adhibetur  in  rebus,  quae  sufficiant, 
aut  quarum  caussa  facile  a  quovis  intelligatur ,  ubi  nos 
dicimus  mit  Recht ,  mit  gutemGrunde,  es  versteht  siclL. 
£t  quum  auimi  alfectus  in  significaudis  rebus  molestis 
facile  admisceat  asseverationem ,  particula  haec  proprie 
usurpatur  in  rebus  iis  affirmaudis,  quae  ingratae  atque 
indignae  cuivis  videantur.  Saepe  Livius  iungit  cum 
Vocabulo  indignum.    vid.  Drakenb.  ad  27,  30,  13. 

Quinctil.  1,  8,  15.  circa  glosscmata  etiam  —  non  ultima  eius 
professionis  diligcntia  est.  Enimvero  iam  maiorc  cura  doceat 
tropos  omncs. 

Tacit.  An.  1,  17.  enimvero  militiam  ipsam  gravevi,  infructuo- 


ENIMVERO.  407 

sani.  Liv.  2,  45,  11.  enimvero  noii  nltfa  conlumeliam  pnii  Ro- 
manns  posse.  25,  41,  1.  enimverq  indignum  ratus  Marcellus ,  se 
his  terra  marique  inctis  ab  se  Jiostibus  cedcre.  33,  48,  5.  34,  58, 4. 
27,  30,  13.  43,  1,  9.  enimvero  senatus  indignari,  tantum  con- 
sulem  ausum. 

Adeo  in  apodosi  Liv.  6,  14,  12.  quae  ubi  obiecta  spes  cst^ 
cnimvcro    indignum  facinus  videri. 

5.  Affirmationem  certissimam  exprimit  in  respon- 
sione.     Est  euim  i/i  TV alirlieit ,   wirklich. 

Plaut.  Pers.  2,  2,  2.  to.  Ain'  vero ,  verbereum  caput.  v.  Aio 
enimvero.  Ampli.  2,  2,  126.  ai.  Tun'  te  abisse  hodie  hinc  ne~ 
gas?    AM.    Nego  enimvero. 

Plaut.  Capt.  3,  4,  J)5.  he.  Fuistin'  liber?  tv.  Fui.  ar.  Enim- 
vero  non  fuit ,    nugas  agit. 

Terent.  Eun.  2,  3,  38.  pa.  Jncommode  hercle.  ch.  Immo 
enimvero  infeliciler. 

6.  Atque  ita  adscendere  polest  oratio  ad  maiora, 
ubi  Germani  diciint  /a,   und  atlerdings. 

Sueton.  Ner.  36.  nobilissimo  cuique  exititim  dcstinavit :  enim- 
vero  multo  magis  et  quasi  per  iuslam  caussum  duabus  coniura- 
tionibus  provulgatis.  i.  e.  ja  noch  mehr.  Tacit.  An.  15,  45. 
interea  confcrendis  pecuniis  pervastata  Italia  —  .  inque  eam 
pracdam  ctiam  dii  cessere,  spoliatis  in  urbe  templis  cgcstoquc 
auro,  quod  triumphis,  quod  votis  omnis  populi  romani  actas 
prospere  aut  in  metu  sacravcrat.  Enimvero  per  Asiam  atqus 
Achaiam  non  dona  tantum,  sed  simulacra  numinum  abripie- 
bantur. 

7.  Ex  his  vero  colligi  potest,  qno  errore  Scliwar- 
zius  ad  riin.  Pan.  81.  et  alii  opiuali  siint,  enimveru  pro 
6ed  poni.  Quod  uiunquara  fieri  polest.  Nam  eliarasi 
vero  saepe  opponit  rem  aliquam,  tamen  quae  in  eo 
minor  est  asseverafionis  vis,  magnam  in  se  habet  eniin- 
rero ,  quod  et  rem  miram  ac  raagnam  de  veritate  con- 
firmat,  ncc  separat  aut  ex  adverso  opponit. 

Tacit.  An.  2,  64.  mox  Rhcscuporis  egredi  fines,  vcrlcre  in  se 
Cotyi  data ,  et  resistenti  vim  facere  cunctanter  sub  Augusto, 
quem  auctorem  utriusque  regni,  si  sperncretur ,  vindicem  metue- 
bat.  Enimvero  audita  mutatione  ^irincipis  immittere  latronum 
globos ,  exscindere  castella ,  caussas  bello.  Male  vertunt  doch, 
quasi  esset  sed.  Est  vero  und  wirklich ;  quod  sub  Augusto 
cunctanter  egit,   eo  mortuo  re  vera  exscquutus  cst. 


408  ENIMVERO. 

Taclt.  Ann.  6,  35.  enimvero  apud  Sarmatas  non  vna  vox 
ducis ,  se  quisque  ttimulant.  i.  e.  quod  mirum  videri  potest ,  re 
vera  factum  est.  Neque  aliter  in  loco  Sueton.  Xer.  36.  iam 
dicto. 

8.  His  proxima  est  significatio ,  quae  fere  idem, 
quod  scilicet,  niminnn,  sive  germanicum  freilich  ex- 
primit.  Saepe  igitnr  enimvero  componitur  cum  si  ita, 
iit  affirmatio  e  conditione  deducenda,  ipsi  conditioni 
atlribuatur;  jreilich  wenn, 

Liv.  45,  23,  18.  superbiam ,  verborum  praefertim,  iracundi 
oderunt,  prudentes  irrident:  utique  si  inferioris  adversus  superio- 
rem  est:  capitali  poena  nemo  umquam  dignaw  iudicavit.  Id 
enimvero  periculum  erat,   ne  Romanos  Rhodii  contemnerent. 

Terent.  Phorm.  5,  8,  44.  enimvero  si  porro  esse  otiosi  per- 
gitis  — .  Cic.  ad  Q.  fr.  1,  1,  9.  quantum  vero  illud  est  bene- 
ficiumtuum  ,  quod  iniquo  et  gravi  vectigali  acdiliciorum ,  magnis 
nostris  simultatibus ,  Asiam  liberasti?  Enimvero  si  unus  liomo 
nobilis  queritur,  te — sestertium  CC  sibi  eripuisse:  quantatandem 
pccnnia  pcnderetur ,  si  omnium  nomine,  quicumque  Romae  ludo* 
facerent,  quod  erat  iam  institutum,  erogaretur?  Plin.  Pan.  81,  4. 
enimvero  si  quando  placuit  idem  corporis  robur  in  maria  pro- 
ferre ,  —  aut  oculis  sequitur ,  aut  manibus. 

Saepe  etiam  factum  est,  ut  haec  particula  ironiara, 
et  mdiguationem  et  quemcumque  doloris  afTectum  de- 
signaret.  Quam  significationem  Sigonius  unicam  esse 
putabat.  Sed  vid.  Drakenb.  ad  Liv.  2,  22,  6.  et  ad  31, 
SO,  4.  lam  supra  nolavimus,  quo  modo  cum  nominibus 
rerum  molestarum  componatur. 

Terent.  And.  5,  2,  7.  d.  m  vole::,  accerse.  g.  Bene  sane: 
id  enimvero  hinc  nunc  abest.  i.  e.  das  fehlt  warlich  hier  noch. 
Cic.  Verr.  1,  26,  66.  hic  tum  alius  ex  alia  parte:  enimvero 
ferendum  non  est:  vocetur  ntulier.  Quae  dicta  sunt  cum  in- 
dignatione.  Terent.  Phorm.  3,  1,  1.  cnimvcro,  Antipho ,  multi- 
rnodis  cum  istoc  animo  es  vituperandus. 

9.  Ad  proprietatem  huius  vocabuli  refero  eum  usum, 
quo  coniungitur  cum  pronominibus  demoustrativis  ia 
narratione,  in  qua,  quod  ex  altera  parLe  factum  sit, 
cum  asseveralione  exponitur.  Saepius  praesens  verbi 
sequitur. 

Cic,  Verr.  4,  66,  147.  postridie  mane  ab  eo  postulo,  ut  Syra- 
cusanis  liccrct  scnaius  considtum ,  quod  pridie  fecissent,  mihi 
reddere,    llle    enimvero   negat,    Hoc  Ramshurnius  Gr.  p.  849, 


ENIMVERO.  409 

expllcat :    sed  illum  non  commoveo  :    negat  enlm.    5,  39,  103. 

rogat ,  ut  id  facerc  desistant ,  et  in  sua  quisque  navi  dicat  se 
tantum  habuisse  nautarum,  quantum  oportuerit,  neque  quemquam 
esse  dimissum.  Illi  enimvero  se  ostendunt,  quod  vellet,  esse 
facturos.  3,  25,  61.  refcrtur  eius  sermo  ad  Apronium.  Enim- 
vero  iste  ridere  ac  mirari,  Lollium  nihil  de  Matrinio ,  nihil  de 
ceteris  rebus  audisse.  3,  60,  139.  hic  enimvero  tu  exclamas, 
hominem  improbum  etc.  Liv.  3,  35,  8.  ille  enimvero ,  quod  bcna 
vertat,  habiturum  se  comitia  professus ,  impedimentum  pro  occa- 
sione  arripuit, 

10.  la  exclamatione  parlicula  vim  addit ,  qua  magni- 
ludo  rei  distinclius  designatur. 

Plin.  Pan.  2,  8.  enimvero  quam  commune,  quam  ex  aequo, 
quod  felices  nos,  felicem  illum  praedicamus.  25,  3.  enimvero 
qua  benignitate  divisum  est. 

11.  Locus,  quem  in  enuntiatione  occupare  potest 
haec  parficula,  vei  primus  est,  vel  post  alia  vocabula. 
Vid.  l)rakenborcli.  ad  Liv.  2,  36,  6. 

12.  Duplicatur  affirmationis  vis  praemisso  vocabulo 
i^erum.  Atque  verbis  i^erinn  enimuero  opponitur  res, 
cuius  veritati  simul  additur  pondus,  Yide  VERYM.  De 
at  enbnvero  vide  Tom.  1.  p.  450. 

*)  A  librariis  modo  enim,  modo  vero  omittitur. 
vid.  Drakenb.  ad  Liv.  2,  26, 6.  et  ad  3, 35,  8.  et  ad  5, 25, 6. 
Confunditur  etiam  vero,  vd.  Quinclil.  9,  4,  118. 

EO. 

Vsus  verbi  EO  nos  ad  ea  tempora  antiquissima  re- 
vocat,  quibus  dativo  et  ablativo  una  erat  forma,  et 
eo  loco  etiam  pro  ei  loco  dicebatur.  Cf.  Vossius  de 
Analogia  4,  6.  p.  202.  Wiillner  in  libro  de  Casibus  et 
Modis  p.  74.  £a  vero ,  quae  posterior  aetas  et  forma  et 
usu  distinxit,  etiam  in  hac  doctrina  seiungamus,  atque 
primum  de  iis  agamus,  in  quibus  ablalivus  pronorainis 
speciem  induit  adverbii. 

L  1.  Eo  pro  in  eo  loco,  ibi,  ob  ambiguitatem ,  nt 
videtur,  nemo  veterura  scriptorura  dixit.  Quare  si 
quando  usurpabant,  addiderunt  genitivum  loci.  Quod 
ut  cum  reliquis  conciliaret,  Matthiae  ad  Cic.  p.  Sext.  31. 


410  £0. 

clictum  esse  censuit  pro :    res  ia  eum  locum  vcniL  et  ia 
eo  erat.     At  eo  etiam  esse  potest  eo  loco. 

Aetatem  suam  prodidit  falsus  auctor  Epistolarnm  adBrutum, 
qui  Ep.  2.  haec :    quinque  autem  cohortibus  quid  se  nam  factu- 

rum  arbitratus  est,  quum  tu  eo  quinque  legioncs ,  optimum 
equitatum,  maxima  auxilia  habercs?  Celsus  8,  9,  1.  51/0  loco 
maxime  humor  intus  perseverabit ,  ibi  pus  proximum  erit:  eoque 
uri  debebit.    at  libri  reteres  e\hibeut  caque. 

Plin.  Hist.  n.  11,  37,  50.  in  Oriente  quidcm  et  viris  aurum 
gestare  eo  loci  decus ,  cxistimatur.  Tacit.  Ann.  15,  74.  templum 
Saluti  exstrueretur  eo  loci,  ex  quo  Scevinus  ferrtim  jirompserat. 
Apud  Celsura  7,  7,  8.  correctio  est  Lindenii :  nam  antiquiorcs 
editt.  habent  eo  loco. 

In  metaphora  semel  Cic.  p.  Sext.  13,  68.  res  erat  et  caussa 
nostra  eo  iam  loci ,  ut  erigcre  oculos  et  videre  viderentur.  Tacit. 
Ann.  14,  61.  non  eo  loci  rcs  suas  agi,  ut  de  matrimonio  certet' 
Vlpian.  in  Dig.  5,  1,  52,  3. 

2.  De  caussa  dicitur  eo  pro  eci  re.  Neque  vero 
opus  est,  ut  unuoi  quoddam  nomea  intelligamus  semper. 
Sed  non  tantum  de  re  dicitur,  qua  aliquid  faclum  sit, 
quod  est  dadurc/i,  sed  eliam  de  re ,  propter  quam  ali- 
quid  fiat.     Significat  igitur  ideo  ^  proplerea. 

Liv.  23, 19,  10.  nocte  ct  mittebantur  et  pcrvenicbant :  eo  custo- 
dias  hostium  fallebant.   9,  2,  4.  vide  n.  4. 

Plaut.  Truc.  1,  1,  66.  is  nunc  dicitur  venturus  pcregre:  eo 
nunc  commenta  est  dohim:  reperissc  simulat  sesc.  Salhist.  Cat. 
21,  3.  eo  consulcm  initium  agendi  facturum.  52,  12,  1.  Terent. 
Hec.  2,  1,  41.  enim  lassam  oppido  tum  csse  aibant:  co  ad  eam 
non  admissa  sum.  2,  2,  20.  1,  11,  8.  eo  scuta  illi  pro  aureis 
congesta.  Liv.  3,  71,  6.  eo  rem  se  vetustate  oblitteratam  ,  cetcruni 
suae  memoriae  infixam  afferre.  8,8,8.  eo  et  in  postremam  acicm 
Teiiciebantur.  Tacit.  Ann.  4,  24.  disperso  rumcre  rcm  romanam 
aliis  quoque  ab  nationibus  laccrari  eoque  paullatim  Africa  dece- 
dere.  Ilist.  2,  65.  An.  2,  35.  Alia  vide  apud  Ueinsium  ad 
Vellei.  Pat.  2,  6.  ct  apud  Drakenb.  ad  Liv.  1,  11,  8.  5,  16,  3. 
34,  31,  8.  et  apud  Biincniann.  ad  Lactant.  1,  15,  17.  et  apud 
Cortium  ad  Plin.  Epist.  1,  5,  4.  et  apud  Spalding^.  ad  Quinctil. 
2,  4,  80.    et  in  Botticheri  Lex.   Tacit.  p.  6. 

3.  Addilur  per  eoqne,  et  eo ,  et  eo  ciuoque  novuni, 
tjuod  ex  aulecedenlc  prodit,  jsraedicatum,  ubi  nos  dici- 
mus   und   eben  darum^    und  eben   daher,     NonnuUi 


EO.  411 

scriptores  eoqne  etiam  ab  initio  senlentiae  ponere  amant, 
imprimis  Velleius  et  Quinctilianus. 

Vellcius  Pat.  2,  127,  4.  nihil  sibi  vindicantem  eoque  assequeji- 
tetn  omnia.  Tacit.  Anii.  1,  50.  an  impeditius  et  intentatiim 
eoquc  Jiostibus  incantum.  Liv.  33,  37,  2.  magno  circuitu  per 
aperta  eoquc  tuta  loca  ad  collegam  pervenit.  Ita  Gronovius 
scripsit,  idque  confirmat  cod.  bamberg. 

\  ellei.  2,  115,  2.  per  gentes  integras  immunesque  adhuc  clade 
belli  et  co  fcroces  ac  fruces. 

Cic.  Acad.  2,  17,  55.  Democritum  dicere  innumerahiles  essc 
mundos ,  et  quidcin  sic  quosdam  inier  se  non  solum  similcs ,  scd 
undique  perfccte  et  absolute  ita  pares ,  ut  inter  eos  nihil  prorsus 
intersit,  et  eo  quoque  innumerabiles. 

Ab  initio  sententiae  positum  Tocabulum  vide  apud  Vcllei. 
2,  60,  5.   2,  67,  4.  apud  Quinctil.  4,  1,  42.  4,  3,  3. 

4.  In  exposilione  caussae  altera  pars  enuntiationis 
adiicitur  per  vocabula  caussalia  qiiia,  quoniam,  quod. 
Sed  in  quocl,  diversis  exemjDlis  dispositis,  quorum  alia 
comparativum  habent,  in  aliis  eo  sionificat  per  id, 
non  multa  restant,  eorumque  maxima  pars  in  euni 
modum  formata,  ut  quod  proprie  sit  qua  ratione ,  in, 
wiefern. 

Plaut.  Ampb.  2,  2,  124.  eo  fit,  quia  mihi  plurimum  credo. 
Capt.  1,  1,  2.  Terent.  Eun.  4,  4,  17.  nunc  eo  vidctur  foedus, 
quia  illam  non  habct.  Heaut.  3,  1,  96.  4,  5,  38.  Eun.  3,  1,  25. 
Cato  dc  Re  r.  6,  4.  nam  convenit  arundinetum  cum  corruda  eo, 
quia  foditur  et  incenditur.  Cic.  ad  Att.  10,  17.  ego  autem ,  quia 
scripseras ,  te  proficisci  cogitare  (etenim  audieram,  nemini  aliter 
licere) ,  eo  te  habere  censebam  (diploma).  ad  Fam.  9,  16,  0. 
Sallust.  Cat.  20,  3.  sed  quia  multis  et  magnis  tempestatibus  ros 
cognovi  fortcs  fidosque  mihi,  eo  animus  ausus  maximum  et 
pulcherrimum  facinus  incipere.  Tacit.  Agv.  22.  irritis  hostibus 
eoque  desperantibus ,  quia  —  tum  aestate  atque  hieme  iuxta 
pellebantur. 

Gellius  7,  13.  haec  eo  strictim  notavi,  quoniam  in  M.  Catonis 
oratione  —  quaeri  solet  — , 

Celsus  3,  4.  antiqui  medicamentis  quibusdam  datis  concoctio- 
nem  moliebantur ,  eo  quod  cruditatem  maxime  horrebant.  4,  3. 
id  quidam  utique  vitandum  diierunt ,  eo  quod  maxime  tum  corpus 
calore  egeret.  3,  18.  p.  149. 

Cic.  Vcrr.  1,  8, 22.  intelligere  debetis ,  primum  interesse ,  utrum 
id  onus  vosmet  ipsi  reieceritis ,  an ,  quod  probare  populo  romano 


412  EO. 

fidem  vestram  et  religionem  non  potuerttis,  eo  vohis  hidicandi 
potestas  erepta  sit.  In  Epist.  ad  Att.  11,  12.  legitur  maiime 
quod,  non,  ut  nonnuUi  narrant,  eo  maxime.  Sed  Liv,  9,  2,4. 
fidem  auxere  captivi  eo  maxime,  quod  sermo  inter  omnes  con- 
gruebat.  ubi  est  i.  q.  per  id.  Caes.  B.  gall,  1,  23.  Helvetii  seu 
quod  timore  perterritos  Romanos  discedere  a  se  existimarent ,  — 
sive  eo,  quod  re  frumentaria  intercludi  posse  confiderent ,  etc. 
ubi  vide  Oudendorp.  et  ad  3,  13.  et  Clarkium  ad  4,  2,  Cf. 
Oudend.  ad  Cic.  de  Inv.  1,  30. 

Varro  de  Ling.  lat.  7,  22.  hacc  apertius  dixissem ,  nisi  breviua 
eo  nunc  mallem,  quod  infra  sunt  planius  usurpanda.  alii  codd. 
quac  infra. 

5.  Sed  clicant  Latiai  eo  quoy  cum  couiunctivo,   et 
eo  iit ,  eo  ne,  ut  sit  propterea  ut. 

CIc.  ad  Att.  8,  9.  tamen  eo  scripsi,  quo  in  suadendo  plus 
auctoritatis  haberem.  Sallust.  Cat.  22,  2.  aperuisse  consilium 
suum  atque  eo,  dictitare,  fecisse,  quo  inter  se  fidi  magis  forent, 
alius  alii  tanti  facinoris  conscii, 

Cato  de  Re  r.  7,  3.  eo  lotium  sutllum  aut  stercus  ad  radicem 
addere  oportet,  ut  stabilia  mala  fiant.  Cic.  ad  Fam.  13,  69,  2. 
haec  ad  te  co  pluribus  scripsi,  ut  intclligcres ,  me  non  vulgare, 
nec  ambitiose,  sed  ut  pro  homine  intimo  ac  mihi  pernecessario 
scribcre.  16,  1,  3.  11,  10,  1.  ad  Att.  8,  5.  1,  10.  de  Orat.  3, 
49,  187.  quod  eo  saepius  testificor,  ut  auetoribus  laudandis  in- 
eptiarum  crimen  effugiam.  in  Verr.  1,  14,  37.  Laclant.  4,  5,  9. 
quae  omnia  eo  profcro,  ut  errorem  suum  sentiant. 

Terent.  Ph.  5,  1,  17,  verum  istoc  me  nomine  eo  perperam 
olim  dixi,  ne  vos  forte  imprudentes  foris  cffutiretis.  Cic.  ad 
Att.  9,  2.  quod  ego  non  eo  vereor,  ne  mihi  noceat.  de  Orat.  3, 
49,  189.  riaut.  Aul.  2,  2,  63.  Cic.  p.  C.  Rabir.  3,  9.  quin  etiam 
suspicor,  eo  mihi  semihoram  a  Labieno  praestitutam  esse,  ut  ne 
plura  de  pudicitia  dicerem. 

6.  Hinc  formulae  non  eo  —  quo ,  non  eo  —  quody 
quibus  aut  caussa  aut  consilium,  quou  quis  existimare 
possit,  negatur  fuisse  aut  esse  rei.  'Estnicht  in  so  fern  — 
als :  quod  esse  potest  claruni  iveil  et  darum  dafs.  Con- 
iUnctivus  quomodo  cogitationem  exprimat,  salis  constat. 
Similiter  dicitur  non  eo  —  quin, 

Terent.  Eun.  1,  2,  16.  non  pol,  qiio  qucmquam  plus  amem 
aut  plus  diligam,  eo  feci.  Cic.  ad  Att.  3,  15.  med.  negae  haec 
eo  scribo,  quo  ie  non  meo  casu  maximo  dolore  esse  affectum 
sciam.    i».  Ro8C.  18,  51.  neque  ego  haec  eo  profero,    quo  con- 


EO.  413 

ferenda  sint  atm  hisce,  de  quibus  nunc  quaerlmus^  sed  ut  etc. 
p.  Quinct.  2,  5.   Vid.  Cortius  ad  Cic.  Epist.  10,  12,  3. 

Terent.  Heaut.  3,  2,  43.  neque  eo  nunc  dico,  qvod  quidquam 
illum  senserim.  Id  Bentleius  mendosum  appellat,  et  cum 
Faerno  ex  libro  bembiuo  quo  restituit.  Varro  de  Re  r.  1,  5. 
ncque  eo  dico,  quod  non  habeant  et  utilia  et  communia  quaedam. 

Flaut.  Trin.  2,  2,  60.  non  eo  hoc  dico ,  quin ,  quae  tu  vis, 
ego  velim  et  faciam  lubens,  sed  ego  hoc  verbum  dico  quum  illi 
cuidam  dico,  praemonstro  tibi  etc.  Asin.  5,  1,  16.  ea  res  malc 
habet :  ac  non  eo,  quin  tibi  non  cupiam,  quae  velis :  verum  istam 
umo. 

7.  In  formula  non  si  —  eo  cohaerent  verba  non  eo, 
qiiae  significant  noji  propterea.  Attrahilur  autem  ne- 
gatio  a  coniunctione  «,  et  exprimitur  caussa  sub  forraa 
couditionis. 

Varro  de  Ling'.  lat.  4,  1,  4.  non  si  non  potuero  indagare,  eo 
ero  tardior :  sed  velocior  ideo ,  si  quievero.    Alia  ^ide  in  noiv. 

8.  Qualitas  duarnm  rerum  comparari  potest  verbis 
60  —  cjHO.  Haec  enim  magnitudinem  vel  ambitum  de- 
terminant,  in  dem  Maafse,  in  welchem.  Nec  absur- 
dum  esset  dicere :  ille  est  eo  fortis ,  quo  rohustus.  At 
usus  haec  restrinxit,  et  ad  unum  comparativum  accom- 
modavit,  quemadmodum  tanto  —  cjuanto  dicilur.  Sic 
sensus  exsistit  verborum  uj7i  so  viel  mehr  —  ]e  mehr^ 
je  mehr  —  desto  mehr.  Atque  dicitur  etiam  cjuantum 
—  eo,  quanto — eo.  Ordo  vero ,  quo  partes  orationis 
disponantur,  eo  vel  ante  vel  post  quo  posito,  plerum- 
que  a  gravitate  et  pondere  senlentiae  regitur. 

Quod  Schwartzius  negavit,  eo  —  quo  idem  esse  quod  quanto 
—  tanto.,  Ernestius  non  sine  iusta  caussa  affirmavit.  Nani 
utroque  vocabulo  ratio  magnitudinis  exprimitur. 

Varro  de  Re  r.  1,  32.  quae  eo  fructuosiores  fiunt,  quo  calidiore 
ierra  aratur.  Cic.  ad  Att.  11,  11.  quarum  rerum  eo  gravior  est 
dolor,  quo  culpa  maior.  p.  Quint.  9,  32.  quum  —  spes  esscu  nd 
talemtamen  virum,  iudicem,  veniendi,  unde  eo  plus  opis  avfer- 
ret,  quo  minus  attulisset  gratiae ,  sponsionem  facere  maluit.  ad 
Fam.  2,  19,  1.  eo  iucundiorem  mihi  eam  sortem  sperabam  fore, 
quo  diutius  in  provincia  mecum  fuisses.    de  Sen.  31,  77. 

Liv.  44,  7,  6.  et  quantum  procederet  longius  a  Thessalia ,  co 
maiorem  rerum  omnium  inopiam  sentiens.  3,  15,  2.  3,  8,  8. 
quum  circvmacto  agmine  redirent,  quanto  longius  ab  urbe 
hostiuin  abscederent,  eo  solutiore  cura.    30,  30,  23. 


414  EO. 

Haud  raro  omittitur  in  hac  coraparatlone  eo.  quod  ne  cum 
ScliAraitzi»  ad  dejiravatam  latlnitatem  rereramns ,  non  tara 
exempla  scriptoruni  haud  despiciendorum  declarant,  sed  etiam 
i[)sa  ratio.  Defendit  hunc  usum  omnibus  aetatibus  comraunem 
Ruhnkenius  ad  Rutii.  Lup.  p.  17.  Cic.  de  Fin.  5,  13,  37.  cario- 
resque,  quo  jierfectiores  sint.  Liv.  2,  51,  5.  quo  plures  erantj 
maior  caedes  fuit.  25,  38,  23.  quo  audacius  erat,  magis  place- 
hat.  Alia  raulta  vide  apud  Drakenb.  ad  26,  20,  5.  cf.  ad  29, 
14,  2.  Horat.  Sat.  1,  1,  92.  denique  sit  finis  quaerendi ,  quoquc 
habeas  plus,  pauperiem  metuas  minus.  Plin.  Hist.  n.  2-1,  14,  7S. 
vetustate  et  haec  maxime  nigrescit:  melior ,  quo  candidior.  34, 
18,  55.  Ovid.  Her.  4,  19.  Manil.  4,  6.  Quinctil.  8,  3,  16.  Cohi- 
raell.  de  Re  r.  8,11,9.  deArbor.lO,  4.  Senec.  Qu.  nat.  4,  2, 11. 
Et  omisso  adeo  adiectivo  Liv.  4,  20,  6.  veiati  omnes  et  ante 
alios  rex  ipse  ,  quo  gravior  aetate .  erat ,  difficultate  viae  est. 
Curtius  semper  omittit  eo,  quando  sequitur  aut  praecedit  quo. 

9.  Hinc  forraulae  eo  magls.,  eo  minns ,  qiiae  in 
coniuugenda  senteutia  assumuut  copulativas  et ,  cjiie,  ut 
fiaut :  et  eo  magis ,  eoqiiemagis,  euque  minns.  Atque 
Jiaec  oratio,  qiia  res  per  caussam  vel  per  conciifiouem 
distiuctius  defiuilar,  coutinualur  verbis  qno ,  el  qnod,  et 
qnoniam,  etsi,  et  nt  xelne.  Rarins  dicitur  etiam  magis. 
Sed  in  his  omnibus  omittitur  verbum,  quod  anle  iam 
dictura  est,  et  copula  simplex  et  ponilur  pro  et  qnidem: 
quod  ipsum  interdura  dicitur.  Juterponitur  iuterdum 
etiam.  Suelouius  usurpavit  formulara  nec  eo  seciusy 
alibi  non  obviam. 

Plaut.  Trin.  2,  1,  36.  eo  mihi  magis  lubet  cum  probo  potius 
quam  cum  improbis  vivere  vanidicis. 

Celsus  8,  4.  p.  520.  Alm.  eadem ,  quae  in  vulneribus  praecepi, 
scrvanda  sunt ,  eo  magis ,  quo  periculosius  hacc  purs  afficitur. 
Cic.  ad  Fam.  3,  11,  7.  nunc  vero  eo  mcigis ,  quo  tanta  penuria 
cst  in  omni  vel  honoris  vel  aetatis  gradu,  ut  tam  orba  civitas 
tales  tutores  complecti  debeat. 

Varro  de  Ling.  lat.  6,  1.  cascum  vetus  esse  significat  Ennius, 
quod  ait:  quam  Prisci  etc.  eo  magis  Manilius,  quod  ait:  cascum 
etc.  Cic.  ad  Att.  2,  16.  si  uUa  res  est ,  quae  bonorum  animos  — 
vehementius  possit  incendere ,  haec  certe  cst,  et  eo  magis ,  quod 
portoriis  Italiae  sublatis ,  agro  campano  diviso,  quod  vecligal 
superest  domesticum,  praetcr  vicesimam?  ad  Fam.  2,  16,  lo. 
an  dubitas  —  quin  ea  me  cura  vehementissime  sollicitct,  ct  eo 
magis,  quod  in  communibus  miseriis  hac  tantum  oblcctabur 
specula.  ad  Att.  9,  12. 


EO.  415 

Ijiv.  23,  4,  6.  eo  magis  Romams  sulita  atque  improvtsa  res 
fuit,  quod  orta  ex  lacu  nebula  campo,  quam  montibus,  densior 
sederat. 

Vatin,  ad  Cic.  Epist.  5,  10,  1.  de  THomj^io  tuo  adhuc  nihil 
extrico,  et  eo  mimis,  quod  me  frigus  dalmaticum ,  quod  illinc 
eiecit,  etiam  hic  refrigeravit.  Cic.  ad  Att.  15,  10.  Caesar  B. 
gall.  5,  9.  eo  minus  veritus  navibus,  quod  in  littore  molli  atque 
aperto  deligatas  ad  anchoram  relinquebat. 

Cic.  Tusc.  4,  33,  70.  solliciti  tamen  etanxiisunt:  eoque  magis, 
quod  se  ipsi  continent  et  coercent.  de  Off.  3,  22,  88.  ad  Att.  5, 6. 
5,  8. 10, 11. 

Celsus  Praef.  p.  17.  eo  magis,  quoniam,  si  compresserit  ali- 
quem  morbus ,  aut  fudcrit ,  quilibet  etiam  imperitissimus  videt. 

Cic.  Tusc.  1,  39,  94.  ex  his  igitur  hora  octava  quae  mortua 
est,  provecta  aetate  mortua  est:  quae  vero  occidente  sole,  de- 
crepita:  eo  magis,  si  etiam  solstitiali  die. 

Cie.  de  OIT.  2,  14,  48.  nihil  admirabilius  fieri  potest,  eoque 
magis,   si  ea  sunt  in  adolescente, 

Cic,  ad  Att.  15,  9.  hoc  autem  tempore,  quod  scriberem  nihil 
erat ,  eoqueminus,  quod  dubitabam,  tu  has  ipsas  litteras  essesne 
accepturus.   Celsus  2,  8.  p.  75. 

CIc.  ad  Att.  9,  13.  ego  illa  extuli  semper  et  eo  quidem  magis, 
ne  quid  illesuperiorammeminisse  me  putarct.  Plaut.  Mil.  4, 2, 88, 
comminus  dixi,    ne  haec  censcret  me  advorsum  se  mentiri. 

Rlietor.  ad  Heren.  2,  8,  12.  eo  diligentius  omnes  eius  partes 
pe}'scrutati  sumus,  ut  7ie  parvula  quidem  titubationc  aut  offeti- 
sione  impediremur.  Cic.  p.  C.  Rabir.  3,  9.  quin  etiam  susi)icor, 
€0  mihi  semihoram  a  Labieno  praestitutam  esse,  ut  ne  plura  de 
pudicitia  dicercm. 

Cic.  ad  Att.  10,  8.  extr,  et  ego  fortasse  discedens  dabo  ad  te 
aliquid:  eo  etiammagis,  quodTullia  te  non  putabat  hoc  tempore 
ex  lialia.  in  Verr.  2,  29,  70.  idemque  hoc  amicis  eius  et  defen- 
soribus  videbatur :  atque  eo  etiam  magis,  quod  iste  —  in  consilio 
habebat  homines  honestos.    cf.  in  Catil.  2,  3,  5. 

Sueton.  Ner,  42.  nec  eo  secius  quidquam  ex  consuetudine  luxus 
atque  desidiae  omisit.  De  clar.  gram.  20,  nec  eo  secius  pluri- 
mos  docuit. 

10.  Hoc  vero  eliam  ad  adiectivum  attinet,  et  dicitur 
eo  maior ,  si. 

Cic.  de  OiT.  2, 14, 51,  maxima  autem  et  gloria paritur  et  gratia 
defensionibus  eoque  maior,  si  quando  accidit,  ut  ei  subveniatur, 
qui  potentis  alicuius  opibus  circumveniri  urgerique  videatur. 


416  EO. 

11.  Goerenzins  in  lahnii  Annal.  I,  2.  p.  298.  ob- 
servat,  a  Cicerone  in  formulis  eo  magis ,  eo  minus  non 
poni  pronoruen  id  vel  hoc ,  sed  aut  eo  aut  prononiea 
onnlti,  nec  recte  criticos  edidisse  ia  Laelio  4,  15.  idqiie 
to  magis  est  cordi,  qiiod  ex  omnibus  saeculis  vix  tria 
aut  quatuor  nominantur  paria  amicorum.  At  huic 
observationi  oranis  deestratio,  nec  mulla  dici  possunt 
exempla,  quae  eam  coufirmare  videantur.  Nam  quum 
eo  magis  a  magis  sensu  divei-so  dillerat,  potest  neces- 
sitas  intercedere,  qua  illud  etiam  praemisso  pronomiue 
ponatur.  Et  saepius  dici  quod  eo  magis  ipse  vir  doctis- 
simus  agnovit.  Sed  ad  Farail.  12,5.  id  autem  eo  facilius 
etc.  de  Off.  2,  19,  65.  idque  eo  indignius  etc.  de  Re 
p.  1,  10.  atque  hoc  eo  magis  est  in  llomulo  admiran- 
dum.  Acad.  2,  1,  3.  idque  eo  fuit  mirabilius ,  quod  etc. 
et  sic  alia.  InLaelio  si  cmiltas  eo ,  necesse  erit,  ut  idque 
ad  ea,  quae  sequuntur,  referas ;  quo  inepta  exsistet 
seutentia.'  lure  igitur  abrogamus  istam  regulam.  Et 
ipse  Goerenzius  usum,  quem  postea  negavit,  defenderat 
in  Acad.  loco,  quamquam  argumeuto,  ut  mihi  videtur, 
non  probabihore. 

12.  Eo  cnm  coraparativo  positura  interdum  sequi- 
tur  quo  cura  positivo.  Id  Perizonius  ad  Sanctii  Min. 
4,  7.  p.  289.  aliique  explicant  ita ,  ut  omissum  magis, 
quod  in  antecedente  comparativo  insit,  addaut.  Vid. 
Gronov.  et  Drakenb.  ad  Liv.  1,  25,  13.  et  ad  34,  4,  3. 
Atlamen  hoc  non  necessarium  erit,  si  raodo  iu  inversa 
oratione  proprinm  sensum  verborum  tenebimus.  Nam 
eo  —  quo  significat  in  eo  modo ,  in  dem  Grade,  in- 
wiefern,  alque  potest  in  altera  re  apparere  amplitudo 
vel  vis  solito  maior,  in  altera  vero  conditio  simplex. 
Cuius  dictionis  non  multa  sunt  exempla:  quod  lemere 
negavit  Ernestius. 

Liv.  1,  25,  13.  Jiomani  ovantes  et  grntulantes  IJoratium  acci- 
piunt  eo  maiore  cum  gaudio ,  quo  i^rope  metum  res  fuerat.  IIoc 
non  est:  mit  desto  grofserer  Freude ,  je  ndher  man  der  Furcht, 
sed  tind  insofern  mit  grbfserer  Freude ,  als  man  der  Furcht  nahe 
stand.  Cic.  ad  Att.  16,  16.  (18.)  Caiiitoni :  quanium  semper  apud 
eos,  quibuscum  sis,  posse  soleas,  eo  plus  apudhomincmfaciilimum 
atque  humanissimum,  Plancum.  ad  Fara.  3, 11,  7.  uunc  vcro  eo 
viagis,  quo  tanta  penuria  est  i«  omni  vel  honoris  vel  aetatis 
gradu. 

13.  Similera  his  rationem  ia   iis  conspicimus,    in 


EO.  417 

quibns  post  eo  ciim  coinparativo  coniunclum,  vel  ante 
haec  verba,  caussa  vel  conditio  exponitur:  ubi  nos  dici- 
mus  desto ,  um  desto ,  um  so.  Qui  eo  in  his  pro  pro- 
jiterea  accipiunt,  non  habent,  quo  comparativura  ex- 
plicent.  Is  cum  eo  cohaeret  saepissime.  JNam  quura 
Cicero  dicit  eo  mihi  iucundius  est,  quod  iu  eo  laetaris, 
sensus  cst:  eum  in  modum  iucundius,  quo  multum 
valet  id ,  quod  tu  laetaris.  Nam  si  quis  hoc  obiiciat, 
quod  Cicero  ibidem  ad  Att.  13,36.  adiicit:  certiusque  eo 
est ,  quod  a  te  dicilur ,  id  ostendit,  etiam  verbis  eo  — ■ 
quod  addi  posse  comparativum  illum  absohiLum,  quo 
res  ahquanto  maior  significalur.  Atque  ob  hanc  caussam 
postponitur  adverbium,  quod  alias  praefigitur  com- 
paralivo. 

Salliist.  Cat.  13,  5.  antmus  imhutus  malis  arlibus  Jtaud  facile 
luhidinibus  carebat:  eo  profusius  omiiibus  modis  quaestui  atquQ 
sumptui  deditus  erat.  ubi  Cortius  interpretatur  propterea.  Cic. 
de  Inv.  1,  4,  5.  quare  —  nihilo  minus  eloquentiae  studendum  es/, 
etsi  ea  quidam  et  privaiim  ct  publice  perverse  abutuniur :  sed  eo 
quidem  vehementius ,  nc  mali  magno  cum  detrimento  bonorum  — 
plurimum  possint.  ad  Fara.  6,  21,  1.  dederam  triduo  ante  pueria 
Cn.  Plancii  litteras  ad  te.  Eo  nmic  ero  brevior.  3,  0,  11.  mo- 
lestissime  autem  fero ,  quod  te  ubi  visurus  sim ,  nescio :  eoque  ad 
te  tardius  scripsi,  quod  quotidic  ie  ipsum  exspectabam.  p.  MiU 
7,  17.  ad  Att.  13,  36.  ad  Fam.  12,  5,  1.  id  autem  eo  facilius 
credebatur ,  quia  simile  vero  videbatur.  de  Off.  2,  13,  45.  ad 
Fam.  9,  16,  9.  quod  eo  nunc  magis  facit,  quia  vivunt  mecum 
fere  quotidie  illius  familiares.  Alia  n.  9.  et  apud  Burmann.  ad 
Suet.  Ner.  29. 

Plaut.  Poen.  4,  2,  60.  tum  autem  si  quid  tu  adiuvas ,  eo  faei- 
lius  poterit  facere. 

Plaut.  Aul.  2,  2,  8.  iam  illic  homo  aurum  me  scit  habefe,  ea 
me  salutat  blandius.  Cornel.  Con.  9, 1,  2.  sed  tum  abfuit ,  eoqu& 
peius  res  administrata  est. 

II.  1.  Ad  dativi  rationem  pertinet  significatio,  qui 
€0  vel  motum  ad  aliquem  locum  directum,  vel  finera 
indicat.  Atque  primum  est  in  eum  locum,  dahin,  sed 
eadera  ratione ,  quam  in  alio  Tom.  1.  p.  238.  demon- 
stravi.  Id  quomodo  fiei'et,  Schvi^irtzius  hoc  raodo  ex- 
plicuit:  inteUigi  praepositionem  in ,  et  antinuissimis 
temporibus  etiam  motum  ad  locum  designatum  esse 
ablativo  casu.  Alii  nuper  caussam  in  eo  invenisse  sibi 
visi  sunt,  quod  ia  eiusmodi  dictionibus  non  motus  ad 
II.  27 


418  EO. 

locuiT),  sed  locns,  in  qno  consisteret  res  mota,  cogitare- 
tur,  atque  ablativo  exprimerelur.  Qua  incerta  coniectura 
ia  re  certa  dou  opus  est.  Nam  to  ut  alio ,  quo  dativos 
olira  luisse  negari  noa  potest.  Dalivus  vero  directio- 
ueui  significat.  Atque  eo  pro  adverbio  usurpatur,  quod 
ad  substantivum  ante  diclum  refertur. 

Cato  de  R.  r.  1,  2.  uti  eo  qiium  introeas,  circumspicias ,  vti 
inde  exiri  possit.  18,  4.  co  plumhum  infundito  —  eo  capitulum 
robustum  indito.  150,  7.  co  addito  oleum  bcne.  Tereut.  Ad. 
2,  2,  23.  nisi  eo  ad  mcrcatum  venio,  damnum  est  maxumum. 
Sallust.  lug.  35,  10.  sed  postqvam  Romae  egrcssus  est,  fertur 
sacpe  co  tacitus  respiciens  postremo  dixisse  etc.  Hirt.  B.  afr.  72. 
quo  jniles  —  cognosceret  —  quac  pars  eius  (eleplianti)  corporis 
nuda  sine  tegminc  reJinqucretur ,  vt  eo  tcla  coniicerentur. 
Caesar  eaepe  coniponit  verljura  imponere.  vid.  B.  gall.  1,  42. 
7,  58.  B.  civ.  3,  24.  Liv.  1,  7,  5.  ipsa  vestigia  quaerentem 
dominum  eo  deducturci  erant. 

2.  Saepe  locus  vel  res  distinctius  definitur  additis 
aliis  verbis.  Quare  respondent  particulae  eo  alia  voca- 
bula  qiio ,  iibi^  unde.  Vbi  res  intelligitur,  potest  oralio, 
sicut  fert  natura  pronominura,  post  verba  specture^ 
acceclej-e  et  alia  per  ut  procedere  ad  rei  explicationera. 

Cic.  ad  Att.  8,  11.  quod  is  in  eadem  loca,  quae  nos  petcba- 
mus,  profectus,  celcrius  etiam ,  quam  nos  possemus ,  eo ,  quo 
intcndcrct ,  venturus  esset.  p.  Mur.  9,  22.  Terent.  Phor.  4,3,35. 
immo  non  potuit  mclius  pervenirier  eo,  quo  nos  volumus.  Cic.  p. 
Kesc.  Ani.  30,  83.  venio  nunc  eo,  quo  me  non  cupiditas  ducit, 
sedfides.  Sallnst.  lug.  54,  4.  quo  cuiusque  animus  fei-t,  eo  dis- 
cedunt.    Cic.  ad  Fam.  5,20,  1.   6,  31,6.   Horat.  Eplst.  2, 2, 40. 

Varro  de  R.  r.  3,  16,  21.  si  e  bono  loco  transtuleris  eo,  vbi 
idonea  pabulatio  non  est,  fugitivae  fiunt. 

Cic.  p.  Quint.  11.  hcres  cius  P.  Quintius  —  venit  in  agrum 
cominuncm  :  co  dcniquc ,  vbi  noii  modo  res  erat,  scd  ratio  quo~ 
que  omnis.    Vellei.  2,  108,  2.    Cornel.  Dat.  3,  1. 

Liv.  6,  26,  6.    bcllum  eo,  sicubi  est,  avertatis,  precamur. 

Cic.  ad  Att.  2,16.  eo,  unde  discedere  non  oportuit,  aliquando 
revertamur.  12,  21.  eo  vocas,  vnde,  etiam  bonis  meis  rcbns, 
fugicbam.  Liv.  6,  35,  2.  Coel.  ad  Cic.  8,  16,  10.  nc  te  sciens 
prudensquc  co  demittas ,  vnde  exitum  vides  nullum  esse.  Sallu.st. 
Cat.60,  2.    Curt.  4,  12,  21. 

Rlietor.  ad  Ileren.  1,  9,  14.  rem  brcviter  narrarc  poterimus 
—  si  non  ad  extrcmum,  scd  usquc  eo ,  quo  opus  erit,  persequemur. 


EO.  419 

CIc.  ad  Fara.  6,  1,  12.  atque  hacc  eo  perttnet  oratto,  ut  per-^ 
ditis  rebus  omnibus,  tamcn  ipsa  virlus  sc  sustentare  posse  videa- 
tur.  6,  11,  9.  de  DIv.  *2,  57,  118.  hoc  autcm  eo  spectabat,  vt 
cam  a  Philippo  corruptam  diceret.  13,  4,  6.  Planc,  ad  CIc.  7, 
21,  10.   accessit  eo,  ut   milites  eius  —   conclamarint,    Quinctil. 

2,  10,  3. 

Adiiaeret  nomen  hci  apnd  Vlpuimim  In  Dlg.  47,  3,  3,  2.  priua" 
quam  eo  loci  rem  pertulerit ,  quo  destinaverat.  10,  4,11,  1.  pcr- 
duccndam  eo  loci,  ubi  actum  sit.  Alla  vlde  apnd  Hadrlanuin 
p.  227.  (70.) 

EUipsin  non  inodo  serrao  fainHiarls  adnilsit  apud  Plaut.  CapL 

3,  5,    lOti.    rcducam  te ,    ubi  Juisti.  sed  saepe   quo ,    undc,   ubi 
ponitur  non  praecedente  eo.     Vid.  Gronov.  ad  Liv.  20,  46,  3. 

S.  Sicut  iu  ablativo  factum  erat,  recentioi'e  aetate 
eliam  dalivo,  tamquam  subslanlivo,  quod  partem  signi- 
ficaret,  adiecerunt  genitivum ;  quod  cur  quidara  repre- 
henderent,  uulla  erat  caussa.  Conf.  T.  1.  p.  140.  et 
Cort.  ad  Sallust.  lug.  1,  5.  Sic  Graeci  zli;  rovxo  cum 
genitivo.   vid.  Matthiae  Grara.  341.  (319.) 

Sciopplus  in  Instit.  Gr.  p.  53.  eo  non  adverbium  esse  arl)!-' 
tratur,  sed  accusativum  pluralem,  pro  ec ,  sicut  aiubo ,  dua 
dictum  esset. 

Sallust.  lug.  1,  5.  eo  magnitudinis  procederent  etc.  Flor.  G,  I2w 
Liv.  25,  8,  11.  ubi  iam  eo  consuetudinis  adducta  res  est,  ut  — ■ 
porta  aperiretur,  Tacit.  Ann.  2,  33.  postquarti  eo  magnijicentia& 
venerit,  gUscere  singulos.  4,  10.  4,  14. 

Lucan.  7,  405.  Romam  —  mundi  facce  repletam  cladis  eo  dc- 
dimus ,  ne  tanto  in  corpore  bclluni  iam  possit  civile  geri,  Cor- 
tius  bene :  „in  eam  usque  cladem  traximus." 

Plin.  Pan,  16,  5,  lustin.  3,  5,  6.  Ciirt.  5,  12,  3,  eo  rerunt 
ventum  erat ,  ut  tam  periculosum  esset  etc.  Flor.  3,  12,  6. 

Tacit.  An.  2,  55.  eo  usque  corruptionis  provecttis  est ,  ut  Ser-' 
mone  vulgi  parens  legionum  haberetur.   Senec.  de  Benef.  2,  29. 

4.  Sic  a  loco  ad  finem  transfertur  significatio,  qua 
terminus  agendae  rei  constituitur.  Sequitur  ubi,  vel  nt, 
"vel  ne.  Est  enim  slg  rovro,  bls  daliin,  dufs.  Idque 
etiam  pro  tantopere  dicitur.  £t  adhaeret  interdum 
usque, 

Sallust.  lug.  1,  5.  co  magnitudinis  procederent ,  ubi  pro  mor- 
talibus  gloria  aeterni  fierent. 

CIc.  p.  Rosc.  Ara.  34,  96.  eo  rem  iam  adducam ,  ut  nihit 
divinaiionc  opus  sit^    Flancus  ad  Cic.  10,  7,  2.  dum  perducerent 

27  * 


420  EO. 

co  rem^  uf  dignum  altquid  et  consulatu  meo  ct  vestra  exspecta- 
tione  efficerem.  Cic.  ad  Att.  2,  18.  Horat.  Epist.  2,  1,  226. 
quuni  speramus  eo  rem  venturam ,  ut  simulatque  carmina  rescicris 
nos  fingere ,  commodus  ultro  arcessas.  Plaut.  Mil.  3,  3,  17.  Liv. 
Praef.  4.  quae  ab  exiguis  yrofecta  initiis  eo  crcverit,  ut  iam 
magnitudine  laboret  sua. 

Cic.  in  Verr.  4,  18,  39.  quod  ubi  audivit  iste ,  usque  eo  est 
commotus,  ut  sine  ulla  dubiiationc  insanire  omnibus  —  videretur. 
Columell.  de  Arbor.  6,  2.  sin  autem  usque  eo  exaruit,  ut  cur- 
vari  non  possit.  Tacit.  Ann.  6,  9.  constantia  orationis  —  eo 
Tisque  potuere ,  ut  accusatores  eiiis  —  exsilio  et  morte  mulctaren- 
tur.  3, 13.  13,  33.     Vide  alia  in  tsqve. 

Cic.  (le  Orat.  3, 49, 189.  Sed  eo  te  ne  laudandi  quidem  caussa 
interpellavi ,  ne  quid  de  hoc  tam  cxiguo  sermonis  tui  tempore 
Dcrbo  uno  mco  deminueretur. 

5.  Et  de  tempore  eo  usgne  dicitur  seqnente  vo- 
cabulo  dinn,  \el  donec,  sive  sit  so  lange  als,  sive  so 
lange  bis.  Recentissimi  scriptores  posuerunt  eo  usque  — 
^uamdiu. 

Cic.  de  Nat.  d.  2,  49,  124.  vide  p.  322.  Liv.  23,  39,  14.  cone 
'usque,  duin  ea  nascantur ,  ad  Casilinum  scssurus  aum?  Cohmiel. 
de  Re  r.  6,  fi,  4.  tum  concitate  agitur  pccus  eo  usquc,  dum  an- 
liclet.  12,  20,  4. 

Tacit.  An.  4,  18.  Nam  beneficia  eo  usque  lacta  sunt,  duin 
^iidentur  cxsolvi  posse. 

Liv.  40,  8,  18.  vide  p.  294.  Tacit.  Ann.  1,  32.  co  usque  flagi- 
iaius  est ,  donec  ad  exiiium  dedcretur.  Fallad.  11,  14,  4.  Valer, 
Max.  1,  7.  Ext.  5.   Plin.  Pan.  21,  2. 

Lamprid.  Alex.  Sev,  45.  id  quidem  co  usque,  quamdiu  ad 
fincs  burbaricos  teniretur,  Orosius  6, 1.  hoc  eatenus  factum  est, 
donec  foecunda  crudelitas  eo  usque  inter  tormenta  ac  per  tor- 
mentu  proficcret,  quamdiu  ipsum  regium  culmen  —  occuparet- 

Locl  notlonc  cum  tcmpore  consociata  Coluraell.  de  Re  r.  4, 
24,  20.  licet  eo  usque  materiam  producere,  dum  pene  terrani 
contingat.  4,  30,  4.  perticae  cacuminum  —  optime  panguntur 
€0  usquc,  dum  ad  solidum  demittantur. 

*)  lu  libris  scriptis  confunduntur  vocabula  eo  et 
eg-o.  vid.  Drakenb.  ad  Liv.  2, 18,  6.  et  ea.  vid.  Heusingeri 
Emendat.  p.  194.  et  ideo.  vd.  Gort.  ad  Plia.  Ep.  1,  5. 
Burmann.  ad  Sueton.  Ner.  29. 


EOAD.    EODEM.  421 

EOAD. 

Mirifica  haec  vox  exstat  iia  uno  loco  Apnleii  Apo- 
log.  p.  318,  13.  verum  enimvero  vanis  jrusLrationihns 
nuptias  eludit ,  eoad  dum  puerorum  ai^us  fato  con- 
cessitf  reUctis  fdiis  eins  heredibus,  Si  vera  est  scri- 
ptura,  inversam  habemus  formam  verbi  adeo ,  quod 
quonaodo  cum  diim  compouatur,  vide  Tom.  1.  p.  130. 
Sed  modus,  quo  verbum  quoad  conformatur,  aliiis  esl, 
quamquam  illi  originem  dedisse  videtur:  sicuti  d.iqtum 
eliam  est  adquo,   Yid.  Tom.  1.  p.  178. 

EODEM. 

EoDEM,  quod  communem  rationem  habet  cnra  eo^ 
nou  excedit  notionem  loci.  Nam  dicitur,  sed,  ut  vide- 
tur,  rarius,  de  loco,  in  quo  quid  positum  sit,  adiecto 
nomine  loci, 

Cic.  ad  Att  1,  13.  rcs  eodem  est  loci,  quo  reliquisti.  Tacit. 
Ann.  4,  4.  quamquam  arduum  sit  eodem  loci  poteniiam  et-  con- 
cordiam,  esse.  Sueton.  Aug,  65.  cavit  enim  senaius  consulto,  ut 
eodem  loci  in  perpetuum  contineretur.  Calig.  53.  Plin.  Pan.  1,5. . 

2.  Saepius  occurrit  eodem  ex  dativi  ratione  pro  in 
eumdem  locum  dictum.    Et  sequuntur  verba  quo,  unde. 

Cic.  ad  Att.  1,  14.  accedit  eodem  etiam  noster  Ilortensius. 
Caes.  B.  gall.  1,  4.  omnes  clientes  obaeratosquc  suos  —  eodcm 
conduxit.  3,  65.  Cornel.  Paus.  4,  1.  quod  nemo  eorum  rediissct, 
qui  super  tali  caussa  eodcm  missi  erant.  Sueton.  Caes.  64.  plu~ 
ribus  eodem  praecipitantibus.  Galb.  19, 

Cornel.  Paiis.  5,  5.  cuhis  mortui  corpus  quum  eodem  nonnulU 
dicerent  infcrri  oporterc ,  qiLO  hi,  qui  ad  supplicium  esscnt  dati.. 
Curt.  4,  15,  2. 

Plaut.  As.  ,1,  2,  13.,  ego  pol  te  redlgam  eodem,  undc  eria  es, 
ad  egestatis  terminos.  Caes.  B.  gall.  4,  28.  tanta  ienipestas 
subilo  coorta  csi ,  ut  nidha  earum  cun-um  tenere  posset ,  sed  aliac 
eoden,  unde  erant  profectae ,  refcrrentur ,  aliae  ad  infcriorem 
partem  insulae  —  deiicerentur.  5,  11.  ipse  codem,  unde  redicrat; 
proficiscitur. 

Lactant.  de  Opif.  d.  8,  2.  hunc  ad  coeli  contempttttioncm  rigi- 
dum  crexit,  bipcdemquc  constituit ,  scilicet  vt  eodeni  spcctarct, 
unde  illi  origo  est.  Sic  Erasmus  et  Wopkensius  cmeiiihirunt  pro 
eadcm ,  quod  delendi  potcst  ac  debet.  vidc  ad  Wopk.  Lert.  p.  262. 


422  £0I£].    £QVIDEM. 

8.  Etlam  de  rebus  ipsis  iisurpatur,  sicut  eo  dicitur 
pro  ad  id. 

Cic.  p.  Plnnc.  16,  40.  codemqiie  adiungas,  quos  natura  putes 
asperos?  Liv.  27,  34,13.  eodem  honores  poenasque  cougcri.  i.  e. 
in  eumdem  civem.  Cic.  de  Amic.  18,  65.  addendum  eodem  est, 
ut  ne  in  criminibus  aut  inferendis  dclectetur,  aut  credat  ohlalis. 
p.  Rosc.  Am.  31,  86.  quid  si  acccdit  eodem,  ut  tenuis  antea 
fueris?  ad  Fam.  4,  13,  16. 

Cic,  ad  Att.  8,  9.  eodemque  pertinet ,  quodcaussam  eius  probo. 
Caes.  B.  gall.  1,  14. 

Celsus  6,  6, 21.  id  quoque  eiusdem,  quod  sphaerion  nominabat, 
eodem  valet. 

IVotanda  est  dictio  Plauti  Curc.  4,  2,  20.  eodem,  hercle,  vos 
pono  et  paro.  i.  e.  eodem  loco  habeo. 

4.  Interdum  cihil  aliud  significare  videtur  quam  eo 
Tel  ad  haec. 

Cato  de  Re  r.  108.  polentam  grandem  dimidium  acetabitli  in 
caliculum  novum  indito  et  vini  sextarium,  de  eo  vino ,  quod 
voles  experiri ,  eodem  infundito.  Scribon.  Larg.  153.  indesumun- 
tur  cyathi  tres ,  et  eodem  adiiciuntur  vini  ctjathi  duo, 

EOIEI. 

Vocem  eoiei  sive  eoi  e'i,  quae  sit  longior  forraa 
exclamationis  oiei ,  restituit  Beutleius  in  Terent.  £un, 
4,4,  47.  ex  antiquis  libris ,  et  in  eumdem  modum  emen- 
dari  iussil  Plaut.  Capt.  1,  2,  49.  ubi  tamen  recte  scripsit 
Lindemaunus  /leu  /leu.  Dubia  est  res  in  tanta  penuria 
exemplorum.  Donatns:  bene  oi  ei  cxsrXiaGiiQv  rusiicum 
posuit ,  utpote  et  servi  et  novitii.  Et  est  deploratio  ab 
eis  sic  dicta.    Cf.  Oudeiidorp,  ad  Apulei.  Met.  p.  533, 

EQVIDEM, 

Tn  vocabulo  eqvidem  iam  antiquo  terapore  gram- 
matici  sua  auctorilale  usum  constitucruat  atque  coercue- 
runt.  Fueruntenim,  qui  ex  ego  et  quidem  composifura 
esse  censercnt,  eoruuKjue  praecepta  sequuti ,  sci'jptores 
quiilam  iiauc  parlicnlani  uon  nisi  cum  prima  persona 
verbi  singularis  couiunxerunt.  Hanc  vero  opiuioueui 
iam  Prisciauus,  ut  videlur,  non  solus ,  nec  primus  re- 
futcivit  16,    p,   1033,   scieiidum  tamen,    quod  quidam 


EQVIDEM.  423 

eqiiidem  coniunclionem  compositam  esse  existimant 
ao  ego  et  qnidem:  sed  errant.  Simplex  enim  est. 
Et  /locmaxime  ex  ipsa  quoque  constructione  orationis 
possumus  intelligere.  Nam  equidem  facio ,  equideni 
/acis ,  equideni  facit  dicimus.  Et  potest  eqjiideni 
et  adprimam,  et  ad  secundam ,  ^t  ad  tertiam  trans- 
ferri  personam:  quod  minime  fieret ,  si  esset  composi- 
tum  ex  ego  et  quidem.  ISemo  enim  dicit:  ego 
quidem  facis ,  ego  quidem  facit ,  sed  ego  quidem  facio, 
tantu?nmodo  ad  primam  personam.  Et  lioc  usus  etiam 
auctorum  comprobat ,  qui,  eq u idem praeposita,  ego 
suhiungunt ,  ut  Sallustius  in  Catilinario :  Equidein 
ego  sic  existimo ,  patres  conscripti ,  omnes  cruciatus, 
Si  esset  enini  cornposita  equidem  ex  ego  et  qui- 
dem  minime  ei  ego  suhiungeretur.  Et  Cledoniiis 
p.  1930.  equidem  alii  dicunt  lianc  Jiahere  signijica- 
tionem  ego  quidemy  sed  melius  iuxta  Satlustium 
intelligendum  q  u  i  d  e  m  ,  ut  compositum  sit  e q  u  i  dem. 
His  Gerli.  Yossiiis  de  Analog.  4,27.  adiicit  terliiim  argu- 
menlum,  equidem  eliam  plurali  iungi,  ipseque  vocalDU- 
lum  esse  ceuset  simplex,  vel  si  composilum  siL,  valerc 
etquidem,  ita  ut  et  vim  liabeat  eam ,  qiiam  in  illo 
Maronis:  et  quisquam  numen  lunonis  adoret  praeter- 
ea?  Hanc  sententiam  contra  Noltenium  defendit  Longo- 
]ius  in  Aclis  Erudil.  a.  1731.  p.  188.  et  adslipulati  sunt 
Corlius  ad  Sallust.  Cal.  5.  aliique  multi.  Sed  duplici  de 
caussa  assentiri  nequimus :  nam,  ut  Corlius  ad  Plin. 
Epist.  2,  12,  11.  observavit,  dicitur  interdum  et  equi- 
dem,  equidem  et ,  quod  vix  fieri  posset,  si  vera  esset 
originatio,  neque  intelligitur ,  quid  sigDificet  illud  et  iii 
verbo  equidem.  Propius  ad  veritatem  accessit  Draken- 
borchius,  qui  ad  Liv.  5,  54,  3.  corapositam  vocem  esse 
ait  ex  particula  e,  quae  intendat  significationem ,  ac 
fortius  affirmet,  quemadmodum  in  edurus ,  egelidus: 
quamquam  ipse  vidit  huic  etymologiae  obstare  mensu- 
ram  litterae  e ,  quae  in  reliquis  longa,  in  equidem  brevis 
sit.  At  respicere  debebat  ad  voc.  enim,  cuius  prima 
sj^liaba  non  producitur.  Quae  tamen  non  improbans, 
Burmannus  ad  Virg.  Aen.2,77.  unum  hoc  novura  super- 
addit  argumenlum,  quod  comparat  nomen  ecastor. 
Nuperrime  de  hac  re  quaesiverunt  Miillerus  ad  Cic.  p. 
Sext.  57.  p.  155.  et  Kritzius  ad  Sallust.  Cat.  51,  15.  ille 
in  reiicienda  vulgari  opinione  adquiescens ,  liic  originem 
verbi  ad  ego  quideni  rursus  revocans,  et  duj)Iicem  mo- 


424  EQVJDEM. 

dum  eonstitnens,  quo  ecjnidem  ant  slgnificet  ego  cjiiidem^ 

aut  mea  cjnidem  senlentia.  Neqiie  ego  iuvideo  laiidi- 
bus ,  quas  vir  doctissinuis  hac  exposilione  iam  apud 
niultos  consequutus  est ,  sed  nollem,  eas  in  arrogantiam 
vertisset,  qua  iu  lahnii  i^nna].  10,  1.  p.  65.  eos,  qui 
aliter  seutiant,  proscindere  gestit.  Nara  profecto  falsa 
est  ipsius  doctrina.  Quod  ad  Servii  auctoritatem  attinet, 
ea  parum  adraodum  valet:  nam  ad  V^irg.  Georg.  1,  193. 
quae  leguntur  verba:  cjuod  multi  pro  ego  accijriunt ,  id 
est,  ego  cjuidem.  sunt  ea  a  recentiori  raanu  adiecta,  ct 
quae  ad  Aen.  1,  576.,  usum  Virgilii  spectant,  eique  re- 
gnlam  accommodant.  Neque  luce  clarius  est ,  ut  illc 
ait,  eciuide?n  ex  ego  quidem  essc  conflatum.  Nam  quo- 
iiiodo  hoc  fieri  potuerit,  nemo  adhuc  docuit.  Atqui 
Eou  potuit  priucipalis  syllaba  go  abiici,  nisi  omnis 
Eatura  vocabuli  destrueretur.  Quo  vero  differat  equi- 
dem  a  quidem^  et  quo  iure  aliura  locum  in  ordine  ver- 
Lorum  obtineat,  id  ex  ipsa  conformatione  vocabuli 
proficiscitur.  Haec  enim  illam  propriefatem  particulae 
mfert,  qua  non  ad  unam  notionem ,  sed  ad  totara  sen- 
teutiam  adiicilur  confix-matio.  Nihii  vero  jDerversius 
cogitari  potest,  quam  quod  dicunt,  ecjuidem,  saepe 
orationi  interiectum,  sensum  habere  mea  quidem  seii- 
sentia,  sive  ut  ego  quide??i  a?'bit?'or.  Quo  enim  modo 
id  fiat  ?  an  per  eilipsiu  verborum?  au  per  conturbatio- 
nem  orationis  ?  Nou  iueptior  esset  sententia ,  si  quis 
arbitretur,  etiam  verba  ego  c^uidem  absolute  dicfa  ora- 
tioni  interponi  posse  eodem  sensu.  Nec  video ,  qua 
ratione  istius  opiuionis  defensores  se  expediant  in  locis 
eius  generis,  cuius  est  Cic.  de  Orat.  2,  6,  25.  sic  egOy 
si  ium  mihi  disputandum  sit  de  his  nostris  studiis, 
nolim  equidem  apud  rusticos  etc. 

Equidem  factum  est  ex  quide??i  et  e  illa  syllaba, 
cuius  vim  raonstrativam  et  confirraativam  illustravimus 
in  ecastor  et  in  eni??i.  Quide??i  vero ,  ex  cjui  et  dem 
compositura,  quura  vel  notionera,  cui  addilur,  re- 
stringat,  vel  rera  insigniter  denotet,  eoque  aut  seuten- 
tiam  confirmet,  aut  vira  adiiciat  oralioni  ita,  ut  in  plu- 
rimis  comparari  possit  gerraanicum  ebe?i  (quemadrao- 
dura  etiara  ide?n,  ibide??i.,  ebendas,  ebeJida  forraautur), 
ab  altera  parte  raaiorera  potestatem  deraonstrativam 
accipit  ex  vocula  e  praefixa.  Ita  exsislit  particula  ad 
senteutiam  vario  modo  coufirmaudam  idouca.  Illam 
vero,   cj^uae  adliaeret,  monstrativam  vim  ariti(juus  usus 


EQVlDExM.  425 

m  enm  praesertimTnodum  adhibet,   ut  is,  qui  loquitur, 
ea,    quae  de  se  suaque  sentenlia  aut  de  suis   rebus  pro- 
fite-^tur,     cum     quadam    affirmatione    designet.       Vude 
factum  est,  ut  eqnidem  fere  cum  prima  persona  verbi 
coniungeretur.     Latiai  igitur  propriam  habebant  vocem, 
qualoquentes  animum  eius ,  qui  audiebat,  ad  suam  rem 
suamve  sententiam  converterent,    atque  professioni  de 
se  factae  adderent  pondus.      Quod  quum  usus  stabili- 
visset,  vulgaris  opiuio  invenit  interprelationem,   voca- 
buhim  esse  compositum  ex  ego  et  guidem,    eique,   iam 
antiquilus  in  grammalicorum  doclrinam  receptae,  suam 
dictionem    scriptores    quidam   accommodarunt.      Atque 
fuerunt  inter  veteres,  qui  ecjuidem  aui  raro  aut  numquam 
cum  reliquis  verbi   persouis  componerent:     alii  recen- 
tiores  equidem  pro   eg-o  quidem  ponere  solebant:    ahi 
vero  pro  siraphci  quidem  usurpabant.     Quue  quum  ita 
sint,    omnis  quaestio    redit    ad    usum    cuique   scriptori 
proprium:    neque  vero  possumus  assentiri  Bentleio  ,  qui 
ad  Terent.  Heaut.  4,  1,  19.  et  ad  Ad.  5,  3,  65.    docuit: 
eqnidem  cum   verbo  primae  personae  semper  iunctum 
esse  ante  Neronis  aelatem.     In  Plauti  comoediis  obser- 
vavi  quindecira  locos,  quos  infra  apponara.    InTerentio 
tres  loci  adhuc  exstaut,    in  quibus  particula  non  primae 
personae  adiuugitur:    sed  uti  hi  a  ci-ilicis  sunt  nunc  cor- 
recti,     ita  in   ahis,     certe  in  uno  loco  grammatici  iam 
operam  suam  interposuisse  videntur.     Ennii  et  ahorum 
antiquissiraorum   poetarum  fragmenta  nullum  suppedi- 
taut  exempkim  huius  vocabuU :    nec  Catonis  Jibri:    nam 
quod  aircrunt,    legilur  in  falsa   scriptione   de    antiquis 
Itahae    popuhs.      VaiTo    in    hbris  de    Re    rustica  semel 
dixit  equidem^  sed  composuit  cum  tertia  persona  verbi 
1,  5,  1.  saepe  autem  ego  vero  1,  2,  13.    1,  2,  3.    2,  2,  9. 
et  ego  arbiiror  1,  38,  2.     In  hbris  de  Lingua  lalina  nus- 
quamlegitur,  nisi  in  corrupto  loco  8,  24.    ubi  codices 
praebeat:    et  quid  i-^erba  ne&cis,    iit  apud  illos  sint  alia 
jinita,  alia  non  (al.  na):  sic  ittra  esse  apud  nos  equi^ 
dem   (al.  qnidem)  non    duhito   qui  animadvertunt    (aL 
animadverternnt) :  item  in  eam  innumerabilem  simili-' 
iudinem  nnmerum ,  ut  trium  temporunn^erha ,  ut  trium 
personurum.     lam  Popma  coniccit:  et  quid  i'erho  nescis, 
—  sic  utraqne  esse  apnd  jios?   Equidem  non  duhium 
Jiis ,   qui  animadverLerunt  elc.     Certe  cx  lioc  loco  non 
potest   demonstrai'i ,    Varronem   vocabulo   eqnidem   ex 
aUorum   more   usum    esse.      Ciceronis    consueludinem 


426  EQVIDEiM. 

accurate  observasse  sibi  Tisi  sunt  Eraestins  in  Clavi  et 

Heiisingerus   in  Observat.  p.  403.  et  ad   Cic.  de  OfF.  1, 

12,  1.  eosque  sequuli  sunt  Garaton.  ad  Oral.  p.  Mil.  2. 

et  Goerenzius  ad  Cic.  de  Fin.  3,  1,  1.  et  alii:  numquam 

a  Cicerone  aliam  personam,  nisi  primam  singularis  con- 

iungi,  atque  omues  eos  locos ,  qui  repugnent,  corruptos 

et  ad  regulam  revocandos  esse.     Quara  eamdem  seuten- 

tiara  iam    Vossius  sibi  informaverat  de  Analog.   4,  27. 

Etiamsi   vcro    Cicero    fere    semper    priraam    personam 

posuit,    fecit  id  non  propterea,    quod  exisfimaret  esse 

ego  quidem,  sed   quod  propria  erat  haec  vox  in  affir- 

manda  re  vel  sententia  eius,  qui  loqueretur.     Numquam 

cnim   dixit  pro   ego  quiclem,    quod  esset  ego    ex    mea 

parle,  et  si  qui  sunt  loci,  in  quibus  pronomen  iii  vel 

alia  persona    opponitur,    cavendum    erit,    ne  falJamur 

liac  ipsa  oppositione,  non  per  hanc  particulam  expressa. 

]Nec  prorsus  abstinuisse  videtur  Cicero  a  lilieriore  usu, 

cuius  plura  haberemus  exempla,  nisi  librorum  correclo- 

res  grammaticam  regulam    ubique  admovissent,    et  vel 

cjuidem,    vel  et  cjuiclem    scripsissent.    vid.  Goerenz.  ad 

Cic.  de  Fin.  p.  161.     Quod  igitur  in   Cicerone  non  ne- 

gamus,    eum  in  quibusdam  locis,    quamvis  pauci  siut, 

ctiam  cum  secunda  et  lertia   persona  ecjuicleJii  compo- 

suisse,  id  saepius  fecerunt  Sallustius  et  alii.     Ue  Virgilio 

Servius  ad  Aen.  1,  576.    in  omni   J^irgilio  ego  cjuidem 

uhicjue  significat ,    sed  in  aliis  et  pro  cjuidem  iantum 

ponilur.     Tamen  in  Aen.  10,  29.   uon  possunt  coniungi 

ecjuidem  creclo.    Sallustius  utitur  hac  parlicula  ad  quam- 

cumque  senfentiam    vehementius    affirmandam.     Celsus 

numquam   dixit.      Quinctilianus    Ciceronis    consuetudi- 

Jicm   iraitatus  est,    saepius  taraen   et  cjuidem  usurpans. 

Curliura  semper  primae  personae   particulam  iunxisse, 

ne   credas  Heusingero    in  Eraendat.    p.  223.     Sed  idem 

affirmat  Sch-svarzius   de  Plinio  iuniore,  ad  Paneg.  62,  2. 

iaracn  dubitafionem  movent  quidara  loci  Epist.  9,  23,  2. 

C,  16,  3.    qui   infra   rctractandi.      In    Tacifi  hbris  nus- 

quain  apparet  equidem,     uisi  uno  in  loco  Dialogi:    ad 

quod   attendere  oporlebat  criticos,  qui  de  aucfore  quae- 

siverunt.       Neque    reperio    exemplum    in    Symmachi 

Epistolis. 

1.  Ecjuidem  confirraat  rera  dicendam,  atque  indicat, 
id,  quod  sit,  esse  re  vera,  vei  rem  vere  factam  esse: 
fiinvahr y   ivirklichy   in  der  That.      Sed  proprium  csL 


EQVJDEM.  427 

Vocabulnm  ad  designandam  et  confirmandam  reni  ab 
ipso,  qui  loquitur,  faclam.  Quare  usurpat,  qui  aliquid 
a  se  vere  factura  esse  tlicit,  aut  aliquid  de  se  affirraat. 
Iraprimis  vero  de  seatentia  et  de  animo:  quare  saepis- 
sime  componitur  cum  verbis  jo?//o  ,  scio ,  credo ,  arbi- 
tror  f  utei,  qui  audit ,  omnem  dubitationem  eximat. 

Plant.  Amph.  1,  1,  255.  eqiiidem  Sosia  AmpTiitruonis  sum. 
2,2,87.    so.    Insania.    Ah.    Equidem  sana  sum.     Tei-ent.  Heiui. 

3,  2,  36.  facile  equidem  facere  possum,  si  iubes.  4,  3,  31.  huic 
equidem  consilio  iialmam  do.  riaut.  Poen.  1,  2,  82.  ag.  /  in 
malam  rem.  mi.  Ibi  sum  equidem.  Cic.  ad  Fain.  6,  4, 14.  equi- 
dem  viihi  omnia  propono.  de  Fin.  2,  9,  28.  quod  equidem  non 
reprehendo. 

Cum  praeterito.  Terent.  Eun.  2,  3,  32.  id  equidem  adveniens 
mecumstomachabarmodo.  2,3,87.  iocabar  equidem.  Ilec.  2, 1,  22. 
iampridem   equidem   audivi,   cepisse  odiitm   tui   Philumenaui.    5, 

4,  3!>.  equidem  plus  hodic  boni  feci  imprudens  quam  sciens  ante 
Jiunc  dicm  umquam.  Epid.  3,  4,  48.  equidem  hercle  argcntum 
pro  hac  dedi,  Merc.  2,  3,  G6.  Terent.  Heau.  4,  1,  3.  dixi  cqui- 
dem,  ubi  mi  ostendisti ,  ilico  eum  essc.  i.  e.  ich  habe  ja  sofrleich 
gcsagt.  Horat.  Sat.  2,  5,  23.  dixi  equidem ,  et  dico.  Cic;.  de 
Div.  1,  6,  11.  nihil,  inquit ,  equidem  novi.  ad  Fam.  11,  21),  4. 
equidem  et  ante  hoc  tempus  te  dilcxi ,  ct  semper  mc  a  te  diligi 
scnsi.  12,  30,  9.  requisivi  equidem  proprias  ad  me  unum  cpistolas. 
16,  12,  2.  equid.em,  ut  veni  ad  urbcm ,  non  destiti  omnia  et 
sentire  et  dicere,  Virgil.  Ge.  1,  193.  semina  vidi  equidem  mullos 
medicare  serentes, 

Cum  futuro.  Terent.  And.  2,  1,  27.  dabo  enuidem  operam. 
Plaut,  As.  3,  3,  17.  nam  cquidem  me,  iam  quantum  pot^st ,  a 
vita  abiudicabo.  Pers.  1,  1,  45.  quacram  equidcm ,  si  quis  crc- 
dat,  Cic.  ad  Fam,  3,  3,  6.  cquidem  pro  eo,  quanti  te  fucio, 
quidquid  feceris ,  approbabo.  2,  3,  2. 

Plaut.  As,  1,  1,  37.  cquidem  scio  iam.  Terent.  Ad.  4,  7,  30. 
equidem  arbitror.  Cic.  ad  Fara.  5,  2,  5.  Plaut.  Pseud.  5,  2,  10. 
crerfo  equidem  j)otesse  ie ,  scelus,  Massici  montis  ubcrrimos  quatuor 
fruclus  ebibere  in  una  hora.  Poen.  5,  4, 11.  spero  equidem.  Cic, 
ad  Fam.  10,  27,  7,  Aul,  4,  9,  2.  atque  equidem  quo  eam,  aut 
ubi  sint ,  aut  qui  sim ,  ncquco  cum  animo  certum  invcstigarc. 
Cic.  ad  Fara.  6,  4,9.  equidem,  nos  quod  Romae  sumus ,  miscrri- 
mum  esse  duco.  9,  6,  11.  equidem  hos  tuos  tusculanenses  dies 
instar  esse  vitae  puto.  9,  13,  7.  5,  12,  6.  equidcm  ad  nostrani 
laudem  non  mullum  video  interesse.  13,  1,  10.  13,  72,  3.  15, 15, 4. 
15,  4, 30,  cquidem  eliam  mihi  illud  animum  advertissc  videor. 


428  EQVIDEM. 

Qmnctil.  9, 3, 69.  quod  ctiam  in  iocis  frigidum,  equidem  tradi 
inter  praecepta  miror. 

Cic.  ad  FatD.  3,  6,  8.  qtium  interca,  crcdo  cquidem,  malevoU 
homines  —  conabantur  alicnare  a  te  voluntatem  meam. 

2.  Niliil  diflTerant  ea,  in  quibus  pluralis  numerus 
verbi  locum  liabet. 

Terent.  Ph.  3,  1,  7.  equidem ,  hcre,  nos  iamdudum  hic  tc 
absentem  incusamus,  qui  abieris.  ubi  critici  ex  aliis  codd.  rece- 
perunt  ct  quidem ,  quod  non  praestat.  Cic.  de  Fin.  3,  2,  9.  sic 
equidem  dili^entius  sacpiusque  ista  loquemur  inter  nos ,  agemus- 
que  communiter.  ubl  qui  et  quidcm  praeferunt,  non  habent, 
quo  iHud  sic  in  Cicerone  defendant.  p.  Sext.  57,  122.  qnae  tum 
signijicatio  fucrit  ovinium ,  —  equidem  audiebamus:  existimare 
facilius  possunt ,  qui  adfucrunt.  Quac  quo  alio  nomine  Goeren- 
zius  in  suspicionem  TOcaAerlt,  quam  quod  equidcm  cura  phirali 
positum  est,  non  intellij^o.  Sallust.  Cat.  52,  11.  iampridem 
equidem  nos  vera  rerum  vocabula  amisimus.  51,  20.  de  poenis 
fossumus  equidcm  dicere.  Plin.  Hist.  n.  25,  13,  1)5.  remedia 
libcrationi ,  quibus  bibcnda  censetur,  non  equidem  praeccpe- 
rimus. 

S.  Haec  eadem  ratio  valet  in  ea  verborum  con- 
structione,  in  qiia  quamquam  alia  est  verbi  persona, 
tamen  de  re  agiLur,  quae  ad  ipsum,  qui  loquitur, 
pertinet. 

Varro  de  Re  r.  1,5, 1.  cquidem  innummeraiiles  mihi  videntur. 
Propert.  2,  31  (2;i),  5.  hic  cquidem  Phoebo  visus  mihi  pulcrior 
ipso  marmoreus  tacita  carmen  hiare  hjra.  Plaut.  Pers.  4,  4,  87, 
atquc  equidem  miscret  tamen.  Sticb.  2,  2,  5.  nam  equidcni 
harum  miserebat.  Cic.  ad  Att.  3,  3.  adhuc  equidem  valde  me 
poenitet.     Correxerunt  quidem. 

Virgil.  Aen.  10,  29.  equidem ,  credo ,  'mea  vulnera  restant, 
Et  fortasse  etiam  hoc  nomine  comprehendi  possunt  Cic.  ad 
Att.  13,  2fl.  Tacit.  Dial.  27.  quae  infra.  Certe  in  his  Cic.  p. 
Cluent.  1,4.  ncmo  cst  tnim ,  qui  invidiae  sine  vcstro  ac  sine 
ialium  virorum  subsidio  possit  resistere.  Equidem  quod  ad  mc 
attinet,  quo  me  vcrtam ,  nescio.  facilius  erit  construere  verba 
equidem  nescio ,  quam  explicare  :  nam  equidem  ad  totam  senten- 
tiam  pertinct,  nec  tantum  afiirmat  Cicero,  se  id  nescire,  ged 
attentioncm  advertit  ad  suas  res  ita ,  ut  rcddamus  verba : 
JSicmand  vcrmiip;  ohnc  cuern  Beistand  dem  Hasse  suwidersiehen. 
Vnd  in  dcrThut,  was  mich  anlangt,  wcifi  ich  nicht ,  wohin  ich 
mich  ivcndcn  soU. 


EQVIDEM.  429 

4.  Sed  etiani  alienae  res  vere  exsistenles  vel  vere 
factae  hoc  modo  affirmantur.  Ita  et  lertia  et  secnnda 
persona  a  Plauto  et  Terentio  ponuntnr  ia  raullis  locis, 
quos  et  veteres  et  recentiores  critici  einendandos  rati, 
sicut  in  aliis  antiquum  verbum  oblilteraverunt.  De  qna 
re  conf.  Gifanius  in  Observat.  p.  82.  (170.)  Schellerns 
in  Observat.  p.  111.  Miscell.  Observ.  T.  6.  p.  555.  Rud- 
dimann.  T.  1.  p.  322. 

Plaut.  Pers.  4,  3,  Tfi.  equidem  edepol  UberalPst ,  qmsquis  cst. 
Epid.  4,  2,  33.  adolescentem  equidem  dicebant  emisse.  Baccli.  4, 
9,  50.  quadriugcntos  filios  habct ,  atque  equidem  omnes  lectos 
sine  probro.  Meii.  2,  2,  S5.  insanit  Jiic  equidem ,  qui  ipse  malc- 
dicit  sibi.  RIJL  3,  1,  54.  o  lepidum  senicem,  si,  quas  memo- 
Tat ,  virtutes  habet:  atque  equidem  plane  eductum  in  nutri- 
catu  vcnerio.  Men.  3,  3,  27.  di  me  cquidem  omnes  adiuvant. 
Rud.  3,  5,  47.  haec  equidcm  Palaestra,  quae  rcspondit,  non  mea 
est.  Rcizins  scrijisit  quidcm.  Aul.  2,  1,  18.  dccct  equidem  vera 
proloqiii.  Tulgo  additiir  te :  alii  oodd.  quidem.  Trin.  3,  1,  10. 
atqiie  cquidcm  ipsus  tdtro  venit  Philto  oratum  fdio.  Herniannus 
dedit  atque  quidcm. 

Plaut.  Pers.  3,  2,  5.  eriuidem  si  scis  tutc,  quot  habeas  hodic 
digilos  in  manu.  Stich.  4,  1,  48.  duin  equidcm,  hercle,  quod 
edant ,  addas. 

Terent.  Eun.  5,  4,  34.  (5, 14.)  atque  equidem  orante  ut  ne  id 
faccret,  Thaide.  Bentleius,  omnium  librorum  conseneium  nihili 
pendens,  correxit  et  quidem.  Ileaut.  3,  2.  7.  ch.  Quid  tu 
istic?  sY.  Recte  equidem.  Te  demiror ,  Chreme.  Ita  enim  est 
interpungeudum.   Tid.  5,  1,  24. 

Cic.  Tusc.  5,  35,  100.  vestrae  equidem  coenab  non  solum  in 
praesentia ,  sed  etiam  postero  die  iucundae  siint.  Ita  boni  co- 
dices  exhibent.  ad  Att.  13,  26.  equidem  credibile  non  est ,  quan- 
tiim  scribam  die.  ubi  quamquam  verba  praecedunt :  tti  litterus 
Conficies :  tamen  non  aliorura  admonitione  adduci  possum ,  ut 
coniungam  verba  equidem  scribam.  in  Pis.  34,  84.  quum  equi- 
dem  tibi  etiam  acccssio  fuit  ad  necem  Platoris  Pleuratus  eius 
comes.  Sic  codd.  palatini  et  erfurt.  necnegari  potest,  graviore 
afurmatione  nervum  addi  orationi:  ^da  in  der  That  du  auch 
eine  Einleitung  fandest.  ad  Att.  13,  26.  sic  ages  igitur.  Equi- 
dcm  id  erit  primum :  proximum  Clodiae.  lamdudum  correxerunt 
et  quidem.  Neque  absurda,  sed  bona  est  scriptura  codd.  Pithoei 
et  bernensis  in  Lacl.  -2,  82.  equidem  in  talibus  ea ,  quam  iam-^ 
dudum  tractamus,  stahiUias  amicitiaQ  confirmari  potest.  ile  Fin. 


430  EQVIDEM. 

2,  3,  1).  multl  codd. :  equidem  ,  inquit ,  vcJicmentcr  errat.    Vulgo 
ct  quidem ,  quod  dicunt  esse  sed  sune. 

Sallust.  Ciit.  52,  16.  quare  vanum^  cquidem  hoc  consilium  est. 
58,  4.  scitis  equidem,  rr.ilitcs,  socordia  Lentuli  quantam  ipsi 
cladem  atlulerit.  ulii  ineptnin  esset  intelligere ,  ex  inea  quidcm 
sententia:  nec  minus  ineptum  in  Liv.  5,  51,  4.  equidem ,  si 
nobis  cum  urbe  simnl  jjositac  traditaeque  pcr  7uanus  rcU^^ioncs 
nuUae  esscnt ,  tamcn  tam  evidcns  numcn  hac  tcmpestatc  rebus 
affuit  romanis,  ut  omncm  negligentiam  divini  cultus  excmptam 
hominibus  putem. 

Lucret.  3,  1091.  ccj'(c  equidem  Jlnis  vitae  mortaJibus  adstat. 
Qui  ediderunt  certa ,  Aldus  et  alii,  ipsum  equidcm  vitlosum 
cxistimarunt :  de  auctoritate  vindobonensis  codicis  non  siae 
cauosa  dubitaniiis.  Lucan.  8,  824.  haud  equidem  immerito  cuma- 
nae  carmine  vutis  caulum  ,  ne  yHi  pclusia  tangerct  ora  hespcrius 
tniles.  Pers.  5,  45.  non  cquidem  hoc  dubites.  1,  110.  per  mo 
cquidem  sint  omnia  protinus  alba.  Tacit.  Dial.  27.  quod  apud 
me  cquidem  in  confcsso  est.  Plin.  Ilist.  n.  18,  35,  88.  equidem 
ct  montium  sonitus  ncmorumque  mugitus  praedicunt.  Sueton. 
Aug.  11.  Pansac  equidem  adeo  suspecta  mors  fuit.  ubi  vid. 
Oudend.  Tustin.  38,  5,  3.  nam  bcllum  cquidem  iam  tunc  secum 
ab  illis  geri  coeptum  etc.  39,  3,  8.  sororcm  cquidem  gcrmanam 
esse.  ubi  Modius  et  alii  praeferunt  et  quidem.  vid.  Beneckium 
ad  li.  1.  Curt.  8,  8,  10.  equidem  moderutionis  meae  certissimum 
indiciiim  est ,  quod  ne  victis  quidem  svperbe  impero.  4,  12,  20. 
5,  13,  3.  vide  infra  n.  11.  Apulei.  Met.  1.  p.  102,  35.  haec  equi- 
dem  ipsa  vocis  immutatio  dcsultoriae  scientia  stilo ,  quem  arces- 
simus,  respondet.  Et  sic  saepe  Apulelus.  vid.  Oudend.  p.  10. 
Auson.  Profess.  1,  5.  non  equidem  certans  cum  maiestate  dua- 
rum.  Edvil.  12.  p.  204.  Bip.  qui  nuptias  quondam  ciusmodi 
ludo  descripserat ,  aptis  cquidem  vcrsibus  et  compositionc  festiva. 
Cod.  Tustinian.  6,  21,  7.  libertatem  equidem  directam  compe- 
tcrc  tibi. 

5.  Per  sjgnificafionis  siniilitndinem  particula  haud 
raro  coniungitur  cum  aliis  vocabulis  aflirraatiouis ,  et 
praesertim  cum  interiectionibus  ecastor ,  edepol,  /lercle 
et  aliis. 

Plaut.  MIl.  2,  5,  23.  ccrte  cquidem  noster  sum.  Aul.  2,  ,2,  38. 
Pers.  2,  2,  27.  A  irgil.  Ecl.  9,  7.  ccrfe  cquidcm  audieram.  Plaut. 
Ampli.  1,  1,291.  equidcm  certo  idem  sum  ,  qui  semper  fui, 

Plaut.  Amph.  1,  1,  125.  eam  quoque  cdepol  etiam  multo  haec 
vicit  longitudinc.  Credo  cdcpol  equidcm  dormire  solem.  Most. 
1,  3,  22.  equidem  pol  vcl  falso  tamen  laudari  multo  malo  quam 


EQVIDEM.  4Sl 

vero  culpari.  1,  3,  29.  Tercnt.  Enn.  5,  2,  37.  Plaut.  Ampli.  2, 
2,  66.    equidem  ecastor  vigilo.     Men.   4,   2,  5)5.    Cist.  1,  1,  54. 

cquidejn  herclc  addam  opcram  scdulo.  Ei»id.  3,  4,  48.  Mil.  4, 7,  24. 
Terent.  Phorra.  5,  3,  24.  cquidcm  hercle  uescio.  Plaut^Men.  3, 
2,  39.  vigilo  hercle  equidem. 

6.  InterJum  haec  particula  usurpatur,  Tit  oraiioni 
vim  afferat,  atque  hac ,  quae  inest,  demonstrationc  ali- 
quid  inteute  et  instanter  pronuncietui'. 

Terent.  Eun.  2,  3,  88.  quo  trudis?  perculeria  tam  tu  me. 
Tibi  cqtiidevi  dico ,  mane. 

7.  Sic  etiam  in  re  magna  airirmanda  et  in  excla- 
matione. 

Tcrent.  Hcau.  3,  3,  8.  ut  equidem,  ita  me  di  ament,  melui, 
quid  futurum  denique  esset.  i.  e.  wie  sehr  habe  ich  in  der  That 
gefiirchtet. 

8.  Vbi  quis  prece  aut  evocalione  aliquem  instat, 
Jiic  ccdens  arfirmat  per  lianc  parficulara,  se  esse  petenti 
satisfaclurum :  ubi  nos  nua  wolil. 

Plaut.  Bacch.  1, 1,  66.  pi.  Sine.  ba.  Sino  equidem,  si  lubct. 
Merc.  3,  3,  21.  quid  stamus?  quin  ergo  imus  atque  ohsonium 
curamus ,  pulchre  ut  simus.  ly.  Equidem  te  sequor.  Cic.  de 
Lcg.  2,  27,  69.    sed  pcrge  cctera.    m.    Pergam  equidem. 

9.  Ita  locum  liabet  in  votis ,  in  quibus  graviore  affir- 
matione  exchiditur  dubitatio. 

Tcrent.  Eun.  3,  5,  49.  tum  cquidem  tstuc  os  tuum  impudcns 
videre  nimium  vellcm.  i.  e.  fiirivahr ,  da  hdlte  ich  dein  unver- 
schumtcs  Antlitz  sehen  mbgen.  Ad.  5,  3,  64.  atque  equidcm  filium, 
tum  etiam  si  nolit ,  cogam,  ut  cum  illa  una  cubet.  Cic.  ad 
rani.  4,  7,  11.  equidem,  etiamsi  oppetenda  mors  esset,  dorni 
atque  in  patria  mallem.  1,  31,  3.  equidem  vellem,  uti  pedes 
haberent. 

Plauti  vex-ha  Merc.  3,  4,  22.  apponam,  quomodo  se  hjihent 
in  antiquo  Beroaldi  codice :  disperii:  illaec  interemit  mc  modo 
oratio.  Odiosa  ne  oratio  est,  quum  rem  agas  longinquam,  lon- 
ginqui.    Equidem  ad  capita  rerum  pcrveni. 

10.  Sunt  etiam  loci,  in  quibus  per  hanc  dictionem 
significatur,  rem  per  se  intelhgi,  aut  fieri  ex  necessitale 
sua:    ubi  nos  dicimusyrezYzcA,  vel /a. 

Cic.  ad  Att.  14,  14.  coronatus  Quintus  noster  Parilibus? 
Parilibus?  solusne?  etsi  addis  Lamiam :  quod  demiror  equidcm. 
i.  G.  woriiber  ich  mich  freilich  wundere. 


432  EQVIDEM. 

Plin.  Epist.  9,  23,  2.  nosti  me,  et  quidem  ex  studiis.  Sed  in 
eins  gcneris  sernione  necessiirium  ridetur  id,  quod  mediceus 
et  pragensis  cod.  prncbent,  nosti  me  cquidem  ex  studiis. 

11.  Sed  ut  cjuidejn,  ita  etiam  eqnidem  e  confor- 
raauda  sentenlia  recipit  vira  cbncessivam ,  atqite  affirma- 
lione  sna  alterara  partera  rei,  quae  conceditur,  opponit 
alteri  parti,  quae  secernitur.  Germani  dicunt  fheilic/u 
Et  sequitur  vel  sed,  vel  vermn,  vel  tamen,  et  sed 
iamen,  et  veriim  tamen.     Curlius  ceternm  opposuit. 

Plaut.  Rud.  4,  4,  59.  dixi  equidem,  sed  si  parum  intellexti, 
dicam  denuo.  Cic.  de  Orat.  2,  fi,  20.  sic  ego ,  si  iam  mihi  dispu- 
tandum  slt  de  his  nostris  studiis,  noUm  equidem  apud  rusticos, 
scd  multo  viinus  apud  vos.  ad  Att.  1,  13.  quibus  epistolis  sum 
equidem  ahs  te  lacessitus  ad  scribendum :  scd  idcirco  sum  tardior, 
■quod  etc.  2,  5.  7,  1.  ad  Fam.  15,  8,  2.  in  consulatu  vero  cupio 
cquidem,  te  minus  habere  negotii :  sed  molcste  fero ,  me  consulem 
tuum  studium  adolescentis  perspexisse.  4,  3,  14.  quare  non  equi- 
dem  te  moneo ,  sed  mihi  ita  pcrsuasi  etc.  de  Fin.  3,  2,  9.  Liv. 
3,  68,  9.  vellem  equidem  vobis  placere,  Quiritcs:  sed  multo  malo 
vos  salvos  esse ,  qualicumqueergame  ani;r,o  futuri  cstis.  Curt.  5, 
13, 3.  certiora  deinde  cognoscit  — ,  non  equidem  vinctum  regem,  sed 
in  periculo  esse  aut  mortis,  aut  vincnlorurn.  de  quo  loco  iudi- 
cium  haud  probaLile  Heusingerus  tulit  in  Emendat.  p.  222. 

Cic.  ad  Fam.  IG,  IG,  3.  amo  te  omnibus  equidem  maximis  de 
caussis,  verum  etiam  propter  hanc,  quod  mihi  sic ,  ut  debuisti, 
nuntiasti.  Terent.  Heau.  4,  1,  34.  scilicet  equidem  istuc  factum, 
in-noscam:  verum ,  Sostrata,  male  docet  te  mea  facilitas  multa. 

Liv.  4,  3,  2.  quantopere  vos ,  Quirites,  contcmnerent  patrcs  — 
saepe  cquidem  ct  antea  videor  animadvcrtisse :  nunc  tamen  maxi- 
mc,  quod  etc.  Piln.  Pan.  31,  1.  omnibus  equidem  gentibus  fer^ 
tiles  annos  gratasque  terras  precor :  crediderim  tamen  etc. 

Cic.  ad  Fam.  11,  14,  4.  habes  obtrectatores :  quos  equidem 
facillime  sustineo,  sed  impcdiunt  tamen.  9,  13,  7.  quod  dicturus 
stim,  puto  equidem  non  valde  ad  rem  pertinere :  sed  tamen  nihil 
obest  dicere.  ad  Fratr.  3,  5.  abduco  equidem  me  ab  omni  rei 
publicae  cura:  scd  tamen  indicabo  tibi ,  quod  mehercule  in primia 
te  cclatum  volebam.  de  Sen.  10,  32.    Horat.  Sat.  2,  1,  79. 

Cic.  ad  Fam.  12,  39,  8.  non  dubitabam  equidem:  verumtamen 
tnulto  mihi  notiorem  amorem  tuum  effecit  Cherippus. 

Curt.  4,  12,  20.  scd  caligo ,  quam  circa  humidi  effuderant 
montes,  nniveraam  equidem  rei  facieni  non  abstulit,  ceterum 
agminum  discrimina  atque  ordinem  prohibuit  pcrspici.  ubi  cur 
hanc  codicum  stiipturam  Zumptius  mutaret,  nulla  erat  caussa. 


EQVIDEM.  m 

12.  Tantura  vero  abest,  ut  equidem,  quod  multi 
dicunt,  compositum  sit  ex  ego  quideni,  ut  ne  pro  hoc 
quidem  ponatur  a  bonis  scriptoribus  antiquioris  aevi. 
Errant  ergo ,  qui  explicant  ego  ex  mea  parte ,  ich  mei- 
nes  TheiLs.  Nam  personarum  oppositio,  quam  illi  re- 
quirunt,  exprimitur  verbis  diversae  terminationis  perso- 
nalis,  sed  in  altera  parte,  qua,  qui  loquitur,  de  se  affir- 
mat,  accedit  parlicula  affirraativa.  Seraper  enim  prae- 
valet  haec  affirmandi  vis. 

Plaut.  Men.  2,  3,  18.  Mte.  Qutcum  kaeo  mutier  toquttur?  bb. 
Equidem  tecum.  Non  est  ego  tecum ,  sed  profecto  tecum. 
Neque  aliter  Pers.  2,  2,  43.  Asin.  3,  3,  17.  5, 1,  17.  Rud.  3,  2, 
25.  equidem  tibi  bona  exoptavi  omnia.  ».  Bene  equidem  tibi 
dico,  qni,  ie  digna  ut  eveniant,  precor.  Cic.  adFiim.  10,14,3. 
equidem  exspectabam  iam  tuas  litteras.  i.  e.  ick  erwartetc  aWer^ 
dings  scho7i  Briefe  von  dir.  conf.  6,  4,  3.  11,  27,  17.  ea  si  tw. 
non  audis,  quid  dicam,  nescio.  Equidem,  si  quando  audio^ 
tam  defendo,  quam  me  scio  a  te  contra  iniquos  meos  solere  de~ 
fendi.  ul)i  non  est  ego  autem ,  sed  sensum  habct :  hoc  verum 
est,  si  quando  audio,  defendo.  ad  Att.  6,  3.  de  urbanis  rebus 
scilicet  plura  tu  scis :  saepius  et  certiora  audis.  Equidem  doleo^ 
non  me  tuis  litteris  certiorem  fieri.  Huc  enim  odiosa  affereban" 
^  tur.  Non  opUs  est  cum  aliis  explicemus :  ego  \'ero  ex  mea 
parte  :  sed  est  sensus  :  und  in  der  That  thut  mir  es  leid.  quem- 
admodum  de  Leg.  2, 1,  2.  equidem ,  qui  nunc  primuirt  huc  vcne- 
rim,  satiari  non  queo.  Neque  aliter  ad  Att.  11,  5.  rem  et 
summam  negotii  vides.  Equidcm  ex  tuis  litteris  intellexi,  — te 
subdebilitatum  novas  rationes  tuendi  mei  quaererc.  p.  Rabil:. 
Posth.  3,  6v  quid  ergo  ssnatum  defendam  hoc  loco,  iudiccs? 
Omni  equidcm  loco  debeo:  ita  de  me  est  meritus  ille  ordo.  In 
his  nihil  maius  exprimitur,  quam  quod  supra  n.  10.  et  infra 
n.  14.   dictura  est :  nam  equidem  ad  omni  loco  pertinet. 

Cic.  de  Orat.  1,  14,  61.  atque  haud  scio ,  an  minus  hoc  verbis 
sim  probaiurus :  equidem  non  dubitabo,  quod  sentio,  diccre.  Male 
eensum  ceperunt ,  qui  explicant  sed  ego.  Est  id  >  quod  vir 
quidam  doctus  scribi  iubehat,  certe  quidem. 

Virgilio  quod  tribuitur  carmen  Cir.  14.  si  me  iam  summa 
Sapientia  pangerct  arce,  —  non  ego  te  talem  venerarer  munere 
tali,  non  cquidem.  Inepta  exsistit  sentcuj;ia,  si  accipis  pro 
non  ego  quidem.    Est  vero  certe  non ,  gewifs  nicht. 

Nec  raro  componuntur  equidem  ego,  vel  ego  equi- 
dem  ,  queniadiuodura  Plaulus  ipsus  equidem  dixit. 
II.  28 


434  EQVIDEM. 

Plaiit.  Merc.  2,  2,  40.  amavi  Itcrcle  cqiiidem  cgo  olim  in 
adolescentia  :  verum  ad  hoc  cxemphim  numqunm.  Bacch.  3,  3,  33. 
id  eqvidem  ego  certo  scio.  Terent.  Heaii.  4,  1,  19.  id  equidem 
ego,  si  tu  neges,  certo  scio.  ubi  Bciitleius  practuiit  quidem 
propterca ,  (juod  cquidem  per  se  valeret  ego  quidcm.  Quae 
Ciceronis  affert  Servius  ad  Virgil.  Aen.  1,  516.  ego  cquidem 
ceteras  tempestates :  liaec  sunt  verba  orationis  p.  Mil.  2,  5.  et 
faabet  ita  cod.  barb.  sed  reliqui ,  ut  vulgo ,  equidem.  de  Orat.  2, 
6,  25.  sic  ego  —  nolim  equidem.  Sallust.  Catil.  51,  15.  equidem 
ego  sic  existumo.  lug.  10,  6.  equidem  ego  vobis  rcgnum  trudo. 
,      85,  26. 

Plaut.  Ampli.  2,  2,  122.  qui  ipsus  equidcm  nunc  primum  isianc 
tecum  conspicio  simul. 

Attamea  receatiori  aetate,  quum  grammatici  docuis- 
sent  esse  idem  quod  ego  quideni  vel  ego ,  scriptores  qui- 
dara  huic  praecepto  suum  usum  accommodarunt. 

Plin.  Hist.  n.  2,  23,  25.  quod  equidem  sciam.  2,   98,  101.    ut 

nihil,  quod  cquidcm  novcrim,  praetcream. 

13.  Quod  in  multis  locis ,  praesertim  apud  Cicero- 
nem,  factum  videmus,  equidem  ab  initio  sententiae  poni, 
id  propriam  habet  caussam.  Demonstrativa  euim  sua  vi 
parlicula  nectit  enuntialionem ,  quae  affirmatione  in- 
signita  novum  argumeutuju ,  vel  aliam  senteutiam  addat. 
Quod  quum  Germani  dicant  und.  in  der  T/iat,  uiid 
ebea,  multi  in  eam  opiniouem  adducti  sunt,  ut  equidem 
esse  et  quidtem  dicerent.  Ipsa  vero  copula  non  iuest, 
sed  particula  transitum  parat. 

Liv.  9,  19,  10.  nae  illc  scepe ,  etiamsi  prima  prospere  evenis- 
sent,  Pcrsas  et  Indos  et  imhcllem  Asiam  quaesisset,  ct  ctinifemi- 
nis  sibi  bellum  fuisse  diiissct:  quod  Epiri  regcm  Alexandrum  — 
dixisse  ferunt  — .  Equidem  ,  quum  pcr  annos  quatuor  et  viginti, 
primo  punico  bLllo  cla^jibus  ccrtatum  cum  Pocnis  rccordor,  vix 
aetatem  Alcxandri  suffectnram  fuisse  reor  adunum  bcllum.  Alia 
vide  supra. 

14.  Pertinet  particula  haec,  ut  iam  dixi,  ad  totam, 
cui  praefigitur  aut  interponitur,  senlentiam.  Tameu 
sunt  etiam ,  in  quibus  uni  verbo  praecipue  adhaercns, 
huius  vim  auget  et  adstnngit,  ut  pro  quidem  accipi 
possit.     Apud  Ciceronem  saepe  post  verbum  ponitur. 

Cic.  de  Orat.  2,  6,  25.  vid.  p.  432. 

Quinctii.  7,  2,  24.  r.uius  actionem  equidem  solam  in  hoc  tem- 
pus  emiseram.     ubi    Spaldingius    tcmere    coniecit    et    quidcm. 


EQVIDEM.  435 

Plaut.  Capt.  4,  2,  86.  editio  princ,  praebet :  mihi  equidem 
esurio,  non  tibi. 

Cic.  ad  Att.  14,  14.  quod  demiro}-  equidem.  vid.  Goerenz.  ad 
Cic.  de  Leg.  2,  27,  69. 

Plin.  Epist.  6,  16,  13.  tum  se  quieti  dedit  et  quievit  verissimo 
cquidem  somno.     Ita  plurimi  codices.     Vid,  Cortius. 

15.  Et  sunl  quaedara  vocabula,  quibus  imprimis 
particula  se  applicare  solet.  Cuins  geueris  esse  video 
negaliva  verba  non ,  necji/e,  nihii,  nnsquam,  minime, 
et  imnio ,  quin.     Nos  in  der  T/iat  nicht. 

Plaut.  Amph.  1,  1,  172.  non  equidem  ullum  habeo  iumentum. 
Most.  4,  3,  2.  71071  equidem  in  Aegyptum  hinc  vectus  fui.  Aul. 
4,  4,  13.  Tioji,  hercle,  equidem  quidquam  sumsi.  Mil.  3,  2,  18. 
neque  equidem  heminas  octo  expromsi  in  urceum.  Bacch.  3, 
3,  15.  non  sino,  neque  equidem.  illum  me  vivo  corrumpi  sinam. 
Terent.  Ad.  4,  5,  7,  non  equidem  istas,  quod  sciam.  Horat, 
Epist.  2,  1,  69. 

Plaut.  Aul.  4,  4,  8.  nihil  equidem  tibi  abstuli.  Cas.  4,  2,  12. 
nihil  cquidem  specidor.  Pers.  2,  2,  43.  Terent.  Andr.  5,  2,  17. 
si.  Quidnam  apportas?  d.  Nihil  equidem,  nisi  quod  illum  audivi 
diccre.  Eun.  2,  2,  42.  civ.  Quia  tristPs.  pa.  Nil  equidem. 
Bentlcius  correxit  quidem.    Horat.  Sat.  2,  6,  53. 

Flaut.  Aul.  2,  1,  26.  nusquam  equidem  bibi.  Cic.  ad  Fani. 
2,  10,  2.  equidem  numquam  domum  misi  unam  epistolam. 

Terent.  Hec.  1,  2,  10.  minime  equidem  me  oblectuvi.  5,  3,  16. 
sed  cessas?   p.  Minume  equidem. 

Plaut.  Men.  5,  9,  20.  m.  Tu7i'  meo  patre  es  prognatus?  m. 
Immo  equidem,  adolcsccns,  meo.  3,  3,  12.  immo  equidem  memini. 
Amph,  1,  1,  212.    2,  2,  54.    Aul.  2,  4,  28. 

Plaut.  Aul.  4,  4,  23.   quin  equidem  ambas  profero. 

16.  Saepe  compoauntur  ia  confirmanda  re  ?iam 
equidem. 

Plaut.  Men.  5,  5,  56.  nam  equidem,  postquam  gnatus  sum, 
numquam  aegrolavi  unum  diem.  Ps,  2,  2,  26.  Mil.  3,  1,  35. 
nam  equidem  hand  sum  annos  natus  praetcr  quinquaginta  ei 
quaiuor.  Pers.  2,  1,  5.  Eud.  2,  6,  9.  Asin.  3,  3,  16.  bene  vale: 
apud  orcum  te  videbo:  num  cquidem  me  iam  quantum  potcst. 

17.  Cum  copulalivis  e/,  atque  coniungilur  equidem, 
quod  noii  es.se  ct  quidein,  eliani  hoc  argumento  demon- 
strari  polest. 

28* 


436  EQVIDEM. 

Plaut.  Cist.  2,  1,  46.  di  me  omncs  —  faxint,  ne  cgo  dem 
vivos  suavium  Silcnio,  nisi  ego  te  tuamque  filiam  mcque  hodie 
obtruncavero ,  —  ct  cquidem  hercle  nisi  pcdatu  tcrtio  omnis 
efjtixero. 

Plaut.  Most.  5,  1,  1.  qui  homo  timidus  erit  in  rebus  dubiis, 
nauci  non  crit.  Atque  cquidcm  quid  id  esse  dicam  vcrbum  nauci, 
nescio.  Mil.  3,  1,  55.  vid.  p.  429.  Poen.  3,1,5.  atquc  equidcm 
Lercle  dedita  opcra  amicos  fugitavi  senes.  Merc.  4,  4,  2.  Terent. 
Eun.  5,  4,  34.  (5,  14.^  vid.  p.  429. 

18.  Equidem  iam  significat  nostrum  wirllicJt, 
sc/ion. 

Cic.  ad  Fani.  12,  18,  7.  equidem  sic  iam  obdurui,  ut  ludis 
Caesaris  nostri  aequissimo  animo  vidcrem  T.  Plancuni.  Coel.  ad 
Cic.  8,  17,  4.  equidem  iam  effeci,  ut  maxime  plebs  —  vester 
esset. 

19.  Ponitur  equidem  intercedenle  seutentia,  quae  vel 
temporis  vel  caussae  conditionem  iudicat.  Sic  ut,  quum, 
siy  etiamsi  in  vicinia  apparent. 

Cic.  Somn.  Scip.  1.  quem  ut  agnovi,  equidcm  cohorrui.  3. 
quem  ut  vidi,  cquidem  vim  lacrymarum  profudi.  ad  Fara.  16, 
12,  2.    equidcm ,  ut  veni  ad  urbcm ,  non  destiti  etc. 

Quinctil.  Prooem.  1.  quum  a  me  quidam  familiariter  postu- 
larent,  ut  aliquid  de  ratione  dicendi  componerem,  diu  sum 
equidem  reluctatus. 

Cic.  ad  Fam.  5,  20,  3.  commodius  equidem  possem  de  singulis 
ad  te  rebus  scribere,  si  M.  Tullius  scriba  meus  adesset.  13, 1, 10. 
equidem,  si,  quid  ipsc  sentiam,  quacris,  nec  cur  ille  tantopere  con- 
tendat,  video ,  nec  cur  turepugnes.  Curt.  8,  5, 19.  quos  equidem 
victores  essc  confiteor,  si  ab  illis  legcs,  quis  vivamus,  acci- 
pimus. 

Cic.  ad  Fam.  4,  7,  11.  equidem ,  etiamsi  etc. 

*)  Librarii  saepissime  equidem  iu  et  quidem  muta- 
rnnt.  vid.  ScJiwarz.  ad  Pliu.  Pau.  62,  3.  et  ad  32,  4. 
Drakenb.  ad  Liv.  5,  54,  3.  34,  5,  8.  Goerenz.  ad  Cic. 
de  Fin.  p.  161-  et  hoc  in  illud.  vid.  Cic.  ad  Fratr.  3,  1,  3. 
p.  Plauc.  12,  31.  Vid.  ad  Liv.  34,  5,  8.  Saepe  intercepla 
est  liltera  prima  ab  ultima  vocis  praecedentis:  unde 
ortum  quide?n.  vid.  Drakenb.  adLiv.  4,3,2.  cf.  Goerenz. 
ad  Cic.  de  Fin.  p.  307.  Interdum  equitem  scripseruut, 
vid.  Liv.  6,  12,  10. 


£RGA.  437 

ERGA. 

Perversa  erat  sapientia,  qua  Scliellerus  cum  aliis 
erga  et  ergo  facta  esse  putabat  ex  verbis  e  regione, 
quemadmodarn  germanicum^e^^e/i  cura  nomineGe^'e/zcZ 
cohaei'eret.  Nam  eiusmodi  contractio  nullam  omnino 
rationera  habet ,  et  germanica  ista  vocabala  a  gen  vel 
gan,  unde  gehen  GsX ,  descendunt.  Nec  meliora  Gei'h. 
Vossias,  qui  erga  existimabat  esse  graecum  l'^ya,  ergo 
autem,  quod  daplex  esset,  et  ab  a^a  et  ab  tqyov  diversa 
origine  derivabat.  Magna  quidem  est  copia  formarura, 
quae  cara  vocabulis  erga  et  ergo  cognatione  continentur, 
in  quibus  quamquam  notioncs  quaedam  obscuratae  non 
possunt  distinctias  demonstrari,  tameu  coustat  ipsius 
cognalionis  caussa.  Atque  erga  et  ergo  et  uerq-ere  unius 
sunt  familiae,  quemadmodum  'eQyov  transiit  in  Trerh,  'eQyeiv 
in  wirl-en.  Cuius  stirpis  principium  apparet  in  verbo 
i'Qyco ,  quod  quomodo  in  eQda)  transmutatum  sit,  graeci 
grammatici  docuerunt.  Yid.  Bultmann.  Gramm.  T.  2. 
p.  225.  Hoc  vero  eQyco  digamraa  praeposito  fit  vergOy 
ut  alia  similiter.  Vnde  factura  est,  r.t  erga  et  ergo, 
ablativae  formae  obsoleti  vocabuli,  alium  significatum  ac- 
ciperent  ex  notione,  quae  rem  vel  ad  aliquid  vergentem 
vel  ex  aliqua  re  deflectentem,  quod  est,  litr-  iind  liin- 
wenden,  designat,  alium  ex  notione  conficiendi.  Quod 
discrimen  quum  veteres  gramraatici  inlellexissent,  et 
adco  pronuntiatione  distinctura  vidissent ,  in  quantitate 
syiiabae  extreraae  diversa  quaerebaut  argumentura.  Sic 
Festus  duplicem  significationem  verbi  ergo  explicari 
posse  putabat.  Ego  vcro  notiones  per  vana  verba  di- 
spersas  in  ergo  video  rursus  colleclas,  nec  niiror  diver- 
sitatem  significationis. 

1.  Igitur  erga ,  quod  non  est  eqya,  quasi ,  ut  ait 
Vossius,  occnpatas  sit  animus,  ut  bene  raaleve  ei  faciat, 
erga  quera  bene  aut  male  allcctus  sit,  nec  ab  elqya  repe- 
tendum  est,  quod  Scheidio  ad  Sanctiam  p.  228.  videba- 
tur,  quasi  significet  nexn  ,  coniiinctione ,  rationem  eam 
significat,  qua  quid  ad  aliquam  rcm  vergit.  Et  dicitur 
de  loco  ac  regione,  quae  est  versus  aliquam  rem:  gegen 
etivas  hin.  Sed  haec  notio  iam  antiquo  tempore  ob- 
solevit.  llenovata  est  consuetudo  novissimo  tempore. 
Priscianus  p.  990.  erga  eliuni  neqi  graecmn  significat. 


438  ERGA. 

Plaut.  Truc.  2,  4, 51.  tonstricem  Suram  novisti  nostram  ,  quac 
modo  erga  aedes  habet.  Sed  edit.  princ.  quae  erga  aedcm  scse 
habet.  Caiuerarius  introduxit  modo,  quuni  legifset  in  codd. 
quem.  Sed  scribendura  videtur  quae  med  erga  aedes  habet. 
vid.  u.  6.  Sensus  est :  quae  prope  me ,  e  regione  luearum 
aedium ,  habitat, 

Apulei.  de  Dogm.  Plat.  p.  9,  10.  sed  et  machinamcnta ,  qui- 
bus  ad  senticndas  diiudicandasque  quantitates  et  qualitates  sensus 
instructi  sunt ,  ibidem  erga  regiam  capitis  constituta  esse. 

2.  Ea  vero  significatio  ,  quae  per  omuia  tempora 
permunsit,  ratiouem  eam  clesignat,  qua  se  quis  iu  ali- 
quem  vertit ,  et  se  vel  studio  ac  voluutate  vel  ageudo 
gerit:  quod  nos  dicimus  gegen.  Atquehoc,  quod  per 
se  quemcumque  auimi  couatura  contiuet,  refertur  usu 
frequentissimo  ad  animum  amicum  et  benevolum.  Cha- 
risius  j).  208.  Item  in  et  erga  hoc  d/J/erunt:  fere 
enim  erga  ad  ujfectnm  refertur ,  cjuasi  erga  illum 
benignus :  in  ad  simultatem ,  quasi  in  illum  sum 
saevus.  cf.  Priscian.  p.  989.  Beda  p.  2332.  erga  ad 
animum  spectat ,  maxime  cjiium  alicjuem projjensiurem 
ajjectum  generat  proximoruni.  Atque  iu  veterum  libris 
semper  est  persona,  ad  quam  praeposilio  haec  refertur, 
nou  res,  nisi  quae  ad  aliquam  persouam  attiuet:  recen- 
tiores  autem  scriptores  etiam  de  rebus  dicebaut  erga 
aliciuid  pro  in  alicjuid. 

Cic.  de  Am.  10,  56.  ut  eodem  modo  erga  amicos  affecti  simus, 
quo  erga  nosmetipsos:  —  ut  nostra  in  amicos  benevolentia  illo- 
rum  erga  nos  bencvolentiae  pariter  aequaliterque  respondeat. 
dc  Fin.  1,20,68.  Plaut.  Capt.  2,  3,  49.  ut  fueris  animatus  erga 
suum  gnatum  atque  se.  Trin.  3,  1,  18.  ut  mihi ,  ut  erga  tc  Jui 
ct  sum,  referas  gratiam.  Cic.  p.  Quint.  25,  78.  si  nihil  diccrct, 
iacito  ipso  officio  et  studio,  quod  habcbat  erga  propinquum 
suum ,  quemvis  commovcrct.  ad  Planc.  in  Epist.  ad  Att.  16,  16. 
magnam  atttdit  accessioncm  tua  voluntas  erga  mc  meaque  crga 
te  par  atque  mutua.  Terent.  He.iut.  2,  3,  24,  vide  n.  5, 
Plaut.  Capt.  2,  2,  100.  quod  me  esse  scit  erga  se  benevolum. 
Rud.  5,  3,  33.  quando  ergo  erga  te  benignus  fui.  Mil.  4,  6,  15. 
Cic.  dc  Orat.  2,  43,  182.  animosque  eorum  ,  apud  quos  agitur, 
coiieiliari  qnam  maxime  ad  bcnivolcntiam  tum  crga  oratorem, 
tum  crga  illum ,  pro  qno  dicct  oralor.  Plaut.  jAIil.  3,  1,  4!.. 
magis  iiosces  meam  coniitaiem  crga  tc  amantem.  Cic.  de  ^at. 
d.  2,  23,  60.  id  non  sinc  divina  bonitatc  erga  homines  ficri 
arbilrabuntui'. 


EFiGA.  439 

Plant.  Amph.  5,  1,  49,  utut  erga  me  mcrita  cst.  Cist.  1,  1, 
111.  Cic.  ad  Fam.  1,  9,  1.  quum  illud  ipsum  gravissimum  ct 
sanctissimum  nomen  pietatis  lcvius  mihi  meritis  erga  me  tuis  esse 
videatur.  Plin.  Pan.  80,  6.  qui  erga  omne  hominum  genus  vice 
sua  fungereris. 

Plaut.  Capt.  2,  3,  63.  niinc  adest  occasio  benefacta  cumularc, 
iit  erga  hunc  rem  geras  Jidcliter.    Trin.  5,  2,  2. 

Cic.  ad  Att.  8,  3.  quum  mcrita  Pompeii  summa  crga  salutem 
meam  —  tum  ipsa  rei  publicae  caussa  me  adducit  etc.  dc  Pro- 
vinc.  cons.  1,  1.  quum  in  universam  rem  publicam,  tum  ctiam 
crga  mcam  salutcm  fide  ac  bcnevolentia  singulari.  p.  Domo.  56, 
142.  omnes  —  omne  suum  erga  mcam  dignitatem  studium  et 
iudicium  non  modo  commissum,  verum  etiam  commendatum  csse 
arbitrabuntur. 

Plin.  Pan.  50,4.  magnum  hoc  tuum,  non  erga  homines  modo, 
scd  erga  tecta  ipsa  merilum.  Tacit.  Ann.  4, 20.  ea  prima  Tiberio 
crga  peeuniam  alienam  diligentia  fuit.  Ammian.  16, 10.  fama  — 
erga  haec  cxplicanda,  quac  Romae  sunt,  obsolescit.  Alia  Orosii, 
llegesippi,  Augustini  vide  apud  Wopkcns.  in  Actis  Soc.  Rheno- 
traiect.  T.  4.   p.  371. 

3.  Niliilominiis  lamen  eliam  de  rebiis  liand  iucundis 
et  de  animo  adverso  aique  raalevolenlia  dicilur  pro 
conlra,  adversns.  Apud  Ciceronem  nusquam  inveni; 
Cornelius  Nepos ,  sive  quisquis  vilas  imperalorum  scri- 
])sil,  nihil  frequentius. 

Plaut.  Aul.  4,  10,  62.  si  quid  cgo  erga  te  imprudens  peccavi. 
Pseud.  4,  3,  4.  ne  malus  item  erga  me  sit ,  ut  erga  illum  fuit. 
Cas.  3,  4,  27.  quid  ego  umquam  erga  Tenerem  inique  fecerim. 
Epid.  3,  3,  9.  Terent.  Hec.  3,  5,  36.  quae  numquam  quidquam 
crga  mc  commerilast,  quod  nollem.  Coriicl.  Dat.  10,3.  odio 
communi,  quod  erga  regcm  susccperant.  IIam.4,  3.  Hann.  1,  3. 
Alc.  4,  4.    Tacit.  Hist.  2,  99.     Ann.  2,  2.    vide  n.  4. 

4.  Sed  non  modo  de  animo  dicitur,  qui  aul  bene- 
volentiam  aut  inimiciliam  in  aliquem  confert ,  sed  etiam 
de  quacumque  animi  sententia  et  ailectione,  quam  quis 
vel  coram  aliquo  vel  per  aliquem  coucipit,  aut  quo  se 
gerit  Cv)ram  aliquo.  Vnde  opinio  quorumdam  gramma- 
ticorum,  erga  sigmricare  propter.  vid.  Doelekii  Graram. 
p.  52.  Hoc  vero  maxime  ad  usum  recentiorum  refero. 
Proprie  dicunt  lionor  erga  allcjuem.  Sed  dc  aliis 
quoque  rebus  usurpatur ,  quae  aguntur  de  aliquo  (i/i 
Bezug  auf  einen). 


440  ERGA. 

TficU.  Ann,  4,  74,  aniil  erga  Selamm,  cuiu9  durior  eon~ 
gressus.  Hist.  4,  49,  provinctam  et  militem  alienato  erga  Vespa- 
sianum  animo  fuisse.  Ann.  11,  25.  isque  illi  finis  inscitiae  erga 
domum  suam  fuit.  ubi  Acidalius  emendat  circa  domum.  2,  2. 
accendebat  indignantes  —  fastu  crga  patrias  epulas. 

Ad  haec  accedit  Cic.  de  Orat.  2,  49.  201.  ut  —  in  meis  mori- 
bus  erga  necessarios  declarandis  mansuetissimus  viderer. 

Plin.  Pan.  55,  3.  non  alius  erga  te  novus  honor  superest, 
Tacit.  Ann.  3,  74.  prisco  erga  duces  honore.  Similiter  3,  2. 
ut  —  suprema  erga  memoriam  filii  sui  munera  fungerentur. 
Hist.  2,  55.  erga  germanicos  cxercitus  laudes  gratesque. 

Tacit.  Ann.  4,  11.  atrociore  semper  fama  erga  dominantium 
exitus.     Hist.  1,  20.  iisdem  erga  aliena  sumptibus. 

5.  £x  anirai  ratione  desumpUim  est  Plauli  Asin. 
1,  1,  5.  si  quid  Jiied  erga  iu  liodie  jalsum  dixeris, 
quasi  sit  idem  quod  7Jii/ii.  Nam  intelligitur:  ut  me 
fallas. 

6.  Praepositio  haec  apud  poetas  etiam  post  noracn 
suum  obtinet  locura,  praesertira  post  pronoraina  per- 
sonalia:  unde  factae  sunt  formulae  med  erga,  ted  erga^ 
quas  in  usu  fuisse  negari  non  potest.  vid.  Vossius  de 
Arte  gr.  2,  14.  p.  206.  et  Schneideri  Grara.  T.  1.  p.  144. 
Meursius  in  Exercit.  crit.  T.  1,  p.  112.  monstrat,  in  hac 
composilione  duo  nomina  in  unum  coniuucta  fuisse, 
iit  scriberetur  mederga:  idque  probabile  videtur.  Certe 
imo  accentu  contineatur. 

Plaut.  Trin.  5,  2,  4.  si  quid  amicum  erga  bene  fcci,  Tercnt. 
Heaut.  2,  3,24.  animus  te  erga  idem  ac  fuit.  Plaut,  Capt.  2,1, 
47  (54).  nunc  te  oro  per  precem ,  per  fortunam  inceriam  cl  pcr 
mei  te  erga  bonitatcm  patris,  Terent.  Hec.  3,  3,  29.  1,  2,  15. 
timet  omnia,  patris  iram  et  animum  amicae  se  erga  ut  sit  suae, 

Plaut.  As.  1,  1,  5.  si  quid  med  crga  tu  hodie  falsum  dixeris. 
Epid.  3,  3,  8.  quasi  quid  filius  meus  deliquisset  med  erga.  Capt. 
2,  3,  56. 

*)  Erga  cum  glossemate  apud  confusum  vide  apud 
Schwarzium  ad  PJiu.  Pan.  53,  2.  Saepe  ergo  pro  erga 
sci'iptum  legitur.    vid.  Drakenb.  ad  Liv.  1,  18,  6. 

ERGO. 

Ergo  eiusdem  essc  origiois  et  erga  ^  anlca  exposui. 
Atque   pro    diversa  notionis  conformatione  duplex  est 


ERGO.  441 

huius  vocabuli  vis  ct  natura,  quae  tamen  in  multis  par- 
libus  conspirat  ita,  ut,  quae  usu  coaluerunt,  non  possint 
subtili  distinctione  divelii.  Etenim  ergo  habet  significa- 
tionem  et  rei  alicunde  deducendae  et  rei  comprobandae. 
Altera  illa  oritur  in  notione  vergendi  et  convertendi, 
altera  in  notione  conficiendae  rei.  JNam  E^yttv  sive  egSeiv 
et  sQyov  &tTVerhy  wirheii  dicunturdelaborantium  opera, 
quippe  qui  rem  manibus  versent. 

Ergo  graecum  esse  e^yo),  et  significare  re,  sive  ea 
re ,  quae  pro  caussa  dicatur,  omnes  nostri  temporis 
grammatici  post  Sauctium  docent.  At  nemo  explicuit, 
quomodo  aQyov  rem  significare  potuerit.  Et  profecto 
noD  potest.  Narti  nihil  aliud  significat  quam  id ,  quo 
quid  efficitur.  Nos  omnem  vocabuli  usum  triplici  modo 
complectimur.  Nam  ergo  aut  rationem  indicat,  qua 
quid  efficitur,  sive  hoc  sit  caussae  sive  concUisionis,  aut 
rem  confectam  desigoat,  das  TVirkliche^  ab  TVerk 
nominatum ,  aut  rem  dicendam  ex  alia  re  nectit  et  inde 
deducit  sic ,  ut  vel  ex  alia  re  ad  aliam  transgrediaraur, 
vel  ad  superiora  respici  iubeamus.  Vossius  deArte  gram. 
2, 17.  ,,primo  nomen  fuit  eoque  gignendi  casum  adscisce- 
bat:  quae  effectus  ac  caussae  significatio  etiam  mansit, 
quum  valet  igilnr.^'-  Et  Perizonius  in  notis  ad  Sanctii 
Minerv.  4,  14.  omnia  ad  unum  significatum  caussae  re- 
ferre  conatus  est.  Sed-  praeterquam  quod  exempla  ad- 
dila  noQ  quadrabant,  ut  usus  quosdam  exphcaret,  ne- 
cessarium  ei  erat  statuere,  interdum  „rationem  originis 
vel  parum  habitara,  vel  non  aniraadversam,  vel  etiara 
integrum  comma,  cui  responderet  ergo  ^  per  eUipsin 
omissura  esse.^^     Quo  oranis  illa  doctrina  concidit, 

lam  antiqui  grammatici  appellabant  nomen  indecH- 
nabile ,  quibus  quuni  Scrvius  obloquitur,  ut  coraprobet, 
esse  meram  particulam,  universam  rera  tantum  ex  ahqua 
parte  complexns  est.  Nam  quod  nomen  erat,  simul  et 
adverbii  forinam  induit,  siculi  niodo ,  et  in  coniunctio- 
nem  transiit.  Cbarisius  p.  199.  et  ahi  in  coniunctionura 
nuraerum  adscribunt. 

I.  1.  Primura  igltur  caussam  indicat,  qua  quid 
cfficitur:  durch  das  TVerh  einer  Sache.  Cf.  Vossius 
de  Construct.  64.  p.  580.  Haec  est  primitiva  illa  forma, 
quae  substantivi  instar  cum  genilivo  coniungitur,  quem- 
admrdura  graiia,  caussa.  Quura  reddiraus  eviKUy 
n-^egefiy    non   omncm    vira   vocabuh    comprehendimus. 


442  ERGO. 

Hoc  aiileni    scnsu    semper   ]joslponiLur  subslaativo,    et 
habet  produclam  syllabam  ullimam. 

Festus  :  ergo  corrcptum  signlficat  idein ,  quod  apud  Graecos 
ovv:  producte  idem  quod  xuqiv  ,  hoc  est  gratia:  quum  scilicet 
gralia  intclligitur  pro  caussa.  Scd  illud  supcrius  ctiam  sine 
exemplis  uotum  est:  koc  inferius  sicformatur,  quum  dicimus  dc 
cliquo ,  statua  donatus  est  honoris  virtutisquc  ergo ,  id  cst  hono- 
ris  virtutisque  caussa.  Servius  ad  Vjrg.  Aen.  6, 610.  illius  ergo] 
propter  eum.  Ergo  autem  coniunctio  fuit:  sed  per  accentiis 
mutationem  in  adverhium  transit:  et  est  sola  particula,  quae 
habet  in  fine  circumflexum.  Multi  male  putant  nomen  esse  in- 
dcclinabile ,  et  dicunt  positum  esse  pro  caussa.  Caussa  autem 
iiomcn  est ,  quod  ponitur  pro  ratione.  Qui  casus  declinatione 
carct.  Vide  p.  441.  Et  re  vera  nemo  dixit  co  ergo ,  queniad- 
inodum  dicebaut  ea  caussa ,  ca  gratia.  Std  contra  Scrviura 
iam  Beroaldus  p.  213.  Tom.  1,  Lamp.  Gruter.  istam  signifi- 
cationem  viudicavit, 

Konius  p.  544.  ergo  positum  pro  ea  caussa.  7'irgilius  lib.  6, 
670.  illius  ergo  venimus,  et  viagnos  Erebi  transnavimus  amnes. 
Sisenna  Ilistor.  lib.  4.  milites,  ut  lex  calpurnia  conccsserat, 
virtutis  ergo  civitate  donati. 

Apud  Flautum  nnllum  exstat  exemplum.  Sed  Cato  de  Re  r.  139. 
harumce  rerum  ergo  sive  ego  sive  quis  iussu  meo  fecerit.  141. 
Mars  patcr  eiusdem  rci  c-go,  macte  hisce  suovitaurilibus  lactcn- 
tibus  esto.  et  sic  sacpe.  Epist.  ad  regem  Pyrrlium  apud  Gel- 
lium  3,  8,  8.  ex  Claudio  Quadrigario  :  sed  communis  exempli  et 
fidci  ergo  visum  cst ,  uti  te  salvum  vclimus,  ut  esset ,  quem  armis 
vincerc  j)ossimus.  Lucret.  5,  1245.  hostibus  intulerant  ignem 
formidinis  ergo. 

Cic.  de  Leg.  2,  23,  59.  et  25,  64.  mulieres  genas  ne  radunto, 
7jerc  lcssum  funcris  ergo  habento.  3,  4,9.  rei  suae  ergo  nc  quis 
lcgatus  csto.  Et  sic  saepe  iu  legibus.  de  Opt.  gen.  orat.  7,  19. 
de  co  igitur  Ctesiphon  scitum  fecit,  nullis  ab  ipso  rutionibus  re- 
latis,  ut  corona  aurca  donaretur  —  atque  ita  praedicarctur, 
eum  donari  virlutis  ergo  bcncvolentiacque ,  qua,ii  crga  populum 
athcnicnseni  habcret.  Ita  ex  solemni  formula  eliam  Cornel. 
Paus.  1,  3.  Cic.  ad  Att.  3,  23.  alteruiri  caput  est  tralaticium 
de  impunitute,  si  quid  contra  alias  lcgcs ,  eius  lcgis  ergo, 
factum  sit. 

lu  tabula  pulilicu  apud  Liv.  40,  52.  cius  rei  crgo  qcdem 
Laribus  Pcrmurinis  vovil.  iLcmque  41,  ^28,  9.  Et  in  senalus 
dccreto  2"^,  7,  4.  neu  dono  mililari  virtutis  crgo  donnretur. 
25,  12,  15.    hacc   cst  origo  ludorum  Apollinarium  victoriae ,  non 


ERGO.  443 

valetudlnis  ergo ,  ut  plerique  rentur  ,  votorum  factorumque.  noii 
pauci  codd.  praebent  gratia.  1,  18,  6.  cui  (auguri)  deindc 
honoris  ergo  publicum  id  pcrpctuumquc  sacerdotium  fuit.  ita  e 
codd.  quidem  rcstituit  Gronovius,  sed  antea  lcgebatur  honoris 
gratia.  22,  38,  4.  sese  fugae  atque  formidinis  ergo  non  abituros. 
alii  codd.  oniittuut  crg-o ,  alii  habeut  caussa.  De  cod.  florent. 
Drakenborchius  iudicare  Tidetur  ex  silentio  eius,  qui  contulit 
librura.  37,  47.  victoriae  navalis  ergo  in  unum  diem  supplicatio 
decreta  est.     Ne  in  hoc  quidera  loco  deest  illa  scripturae  varietas. 

2.  Haec  vero  caiissae  efficientis  notio  etiam  adver- 
bialiter  exprirailnr.  Nam  ergo  ponitur,  ubi  ipsa  intelli- 
gitur  caussa:  ob  hanc  canssam,  vel  ubi  sensus  est: 
inde  jactum  est,  ut ,  qua  ex  re ,  qua  de  caussa,  da- 
/ler,  deshalb.  Perizonius  ad  Sanctium  4,  14.  p.431.  ita: 
j,sicuti  (\'iCi\.uv  illius  ergo  veaimus,  sic  et  simpliciter  recte 
dicitur  eodemque  sensu,  ergo  venimus ,  h.  e.  illius 
memoratae  rei  ergo ,  ea  gratia."  Curtius  et  alii  ia 
narrandis  rebus  saepe  lioc  vocabulo  indicant  caussas 
rerum, 

Flaut.  Pseud.  4,  6,  21,  malum  et  scelestum  et  periurum  aiehat 
csse  me.  si.  Pol  haud  mentitu^st.  ba.  Ergo  haud  iratus  fui: 
nam  quanti  refert  te  nec  recte  dicere,  qui  nihili  faciat ,  quique 
infitias  non  eat.  Lucil.  apud  Cic.  de  Fin.  1,  3,  9.  Graecuni 
te  —  maluisti  dici.  Graece  ergo  praetor  Athenis  —  te  saluto. 
Flaut.  Cist.  1,  1,  74.  gy.  Perfidiosus  est  amor,  si.  Ergo  in 
mc  peculatum  facit. 

Cic.  de  Fin.  2,  11,  34.  Polemoni  et  iam  ante  Aristoteli  ea 
prima  visa  sunt,  qitae  modo  dixi.  ergo  nata  est  sententiaveterum 
Academicorum.  ubi  vid.  Goerenz.  qui  quera  locura  affert  Tusc. 
1,  2,  4.  nou  huc  pertinet.  Alli  coniecerunt  hinc  ergo ,  et  inde, 
et  eo ,  et  cx  quo.  Liv.  1,  27,  5.  Albano  non  plus  animi  erat 
quam  fidci.  Nec  manere  ergo,  nec  transirc  aperte  ausus ,  sensim 
ad  moiiies  succedit.  Tacit.  Ann.  1,  58.  cx  quo  a  divo  Avgusto 
civitate  donatus  sum,  amicos  inimicosque  ex  vestris  utilitatibus 
delegi.  —  Ergo  raptorem  filiae  meae ,  violatorem  foederis  vestri, 
Arminium  apud  Farum  —  reum  feci.  Virgil.  Ecl.  5,  56.  can- 
didus  insuetum  miratur  limen  Olympi,  sub  pedibusque  videt  nubcs 
et  sidera  Daphnis.  Ergo  alacris  silvus  et  cetera  rura  voluplas 
Panaque  pastoresq  le  tcnct.  ubi  Scrvius  explicat  merito :  itein- 
quc  iU  Georg.-^,  393.  crgo  rite  sinim  Baccho  diccmus  honorem 
carminibus  j^airiis.  Fiin.  Hist.  n.  17,  14,  24.  agricola  sedulus, 
casam  sepis  munimenio  cingcns ,  quo  minus  putrcsccrcnt  sudcs, 
limen  subdidit  ex  hedcra.  At  illae  vivaci  morsu  apprchensac 
suam   ex    aliena  fecere  vitam ,     apparuitque  trnncum    esse  pro 


444  ERGO. 

ierra.  Aiifertur  crgo  scrra  aequalHcr  superjicies;  lacvigatur 
falce  truncus. 

Curt.  8, 11, 14.  cvascrant  tamen  Alexa,ndcr  et  Charus  — ,  etiam 
pugnare  comminus  coeperant:  sed  quum  supernc  tela  barbari 
ingererent,  sacpius  ipsi  fcriebantur ,  quam  vulncrabant.  Ergo 
Alexander ,  —  dum  acrius  quam  cautius  diimcat ,  ccnfossus  un- 
dique  obruitur.  3,  8,  16.  motis  ergo  castris  supcrat  Pinarum 
amnem.    5,  3,  8. 

£x  his  intcllig:Uur ,  quam  falsum  sit  praeceptum  gramma- 
ticorum ,  quo  tradiint  ergo  non  rationem  indicari  in  rebus  ipsis 
cognltam ,  sed  tantum  eam,  quae  arguraentatione  constituatur. 
Yid.  Aug.  Grotefendi  Gramm.  p.  174. 

3.  Caiissa,  ex  qua  aliqiiid  facliira  aut  faciendura 
sit,  interdum ,  praesertiin  iu  colloquiis,  non  verbis  ex- 
primitur,  sed  ex  sententia  praecedente,  vel  ex  re  acta 
colligilur. 

Plaut.  Cist.  1,  1,  119.  Silenium,  puella,  quum  et  Terbis  et 
equalidis  vestimentis  declarasset,  se  misero  amore  perire, 
Gyranasium,  postquam  illa  ablit,  alt :  ecastor  mihi  visa  amare. 
Tum  lena:  istuc  crgo  aures  gravitcr  obtundo  tuas ,  ne  qucm 
ames.  i.  e.  liaec ,  quam  vides  amantiura  esse  miseriam ,  caussa 
est,  quapropter  aures  tuas  obtundam:  eben  darum. 

Cic.  Phil.  5,  16,  16.  hanc  ergo  et  rcliquas  eiusmodi  lcges, 
etiamsi  sine  vi,  salvis  auspiciis ,  esscnt  rogatae,  ccnscrcm  tamcn 
abrogandas.  Antea  exposuit,  quibua  intelligeretur  legis  istius 
turpitudo. 

Virgil.  Ge.  1,  489.  ergo  inter  sese  j^f^ribus  concurrcrc  telis 
romanas  acies  iterum  vidcre  Philippi.  Autea  narrantur  signa, 
quibus  futurum  bellum  civile  praemonstratum  sit. 

4.  Et  potest  caussa,  ad  quam  ergo  refertur,  postea 
demum  addi,  ipsum  autcm  praemilti. 

Plaut.  Mil.  4,  6,  18.  ergo  iste  metus  me  macerat ,  quod  ille 
fastidiosus  cst .  nc  oculi  eius  sentcntium  mutcnt,  ubi  vidcrit  me. 
Amph.  1,  1,2».  crgo  istoc  magis,  quia  vaniloqnus ,  capulabis. 

5.  Haec  est  rafio,  qna  ergo  usurpatur  iu  conficien- 
da  argumenlatione  el  in  finieiHla  coucliisionc.  Esl  enira 
ex  liac  ratione,  e.o  jit.  jMarius  Viclorinus  in  Rlielor. 
Cic.  32.  p.  111.  iihicumcjue  eniin  ergo  vcL  igitiir  esty 
conclasiu  sit  necesse  est. 

Ita  Varro  cxpositionis  finem  facit  conclusione  :  non  crgo  cst 
in  his  analogia.   8,  24.   25,  26.    non  est  ergo  unalogia.   8,  32. 


ERGO.  445 

Plaut.  Epid.  4,  2,20.  negat  haec  filiam  me  suam  esse:  nonergo 
haec  mater  mea  est. 

Cic.  Pliil.  3,  12,  29.  quid  enim  interest  inter  suasorem  facti 
et  probati)rem  ?  aiit  quid  refcrt ,  utrum  voluerim  fieri ,  an  gau~ 
deam  factum?  Ecquis  cst  igitur ,  te  excepto  et  »'s,  qui  illum 
regnare  gaudebant ,  qui  illud  aut  fieri  nolucrit,  aut  factum 
improbarit?   Omnes  ergo  in  culpa.     Sed  vide  in  etemm. 

6.  Atque  lioc  modo  coUigitur  ex  superioribus  id, 
quod  sequitur.  Nos  dicimus  also,  daher,  sonac/i.  Sic 
progreditur  et  absolvitur  ratiocinatio  ,  ia  qua  saepe  futu- 
rum  pouitur  de  re,  quae  esse  praesumitur. 

Cic.  de  Fin.  4,  13,  34.  ut  Phidias  potest  a  primo  instituere 
signwm  idque  perficcre :  potest  ab  alio  inchoatum  accipere  et  ab- 
^olvere.  Iluic  sapientia  similis:  non  enim  ipsa  gemiit  hominem, 
scd  accepit  a  natura  inchoatiim.  Hunc  ergo  intu^ns  debet  insti- 
iutum  illud  quasi  signum  absolvere.  de  Inv.  1,  9,  12.  reiinquitur 
crgo ,  ut  omnia  tria  genera  sint  caussarum.  Acad.  2,  40,  125. 
sin  agis  verecundcus  et  me  accusas  non  quod  tuis  rationibus  non 
assentiar,  sed  quod  nullis,  vincam  animum,  cuique  assentiar, 
deligam.  Quem  potissimum?  Democritum?  Tura  exponit,  quam 
«b  caussam  Deinocriti  prava  doctrlna  adsciri  non  possit,  et 
pergit  ex  his  conclusionem  faciens :  non  ergo  id  agitur,  ut  ali- 
quid  assensu  meo  comprobem.  Quo  in  loco  cur  abruptam  puta- 
verint  orationem,  eamque  lineola  signaverint,  cquidem  noB 
perspicio. 

Cic.  de  Fin.  2,  9,  27.  quis  est  enim ,  in  quo  sit  cupiditas^  quin 
recte  cupidus  dici  possit  ?  Ergo  et  avarus  erit ,  sed  finite :  et 
adulter  verum  habebit  modum.  de  Sen.  14,  47.  cupidis  enim 
rcrum  talium  odiosum  et  molestum  est  fortasse  carere:  satiatis 
vero  et  expletis  iueundius  est  carere  quam  frui.  Quamquam  non 
caret  is ,  qui  non  desiderat.  Ergo  non  desiderare  dico  esse  iucun- 
€lius.  i.  e„  tamen,  si  rem  accuratius  cognoscas,  videbis  non 
carere  eura,  qui  non  desideret.  Hinc  sequitur,  ut  in  illo  carerc 
intelligam  lioc  non  desiderare ,  quod  iucwidius  est. 

7.  Sic  proxime  componilur  er^^o  cum  verbis  «", 
cjuum,  cjuia  et  aliis  huius  generis,  ubi  ex  alia  sententia 
consequutio  iustituitur,  aut  ubi  rerum  cousequentia  for- 
mat  iudicium. 

Plaut.  Epid.  5,  2,  34.  ep.  Aio :  vel  da  pignus,  ni  ea  sit 
filia.  PE.  Quam  negat  novisse  mater?  ep.  ZS*  ergo  matris 
filia  est,  in  meum  nummum,  in  tuum  talentum  pignus  da.  i.  e. 
wenn  also  nicht.    Liv.  2,  40,  8.  crgo  ego  nisi  peperissem ,  Roma 


44a  ERGO. 

non  oppu^naretur.  Lactant.  6,  6,  28.  si  crgo  ct  philosophis 
jpsorum  confessione  adempta  sapientia  est  etc. 

Plaiit.  Capt.  2,  3,  63.  crgo  qnum  opiumc  fecisti,  mtnc  adest 
occasio  bcnefacta  cumulare.  Petroii.  IG,  1.  ostium  satis  audaci 
strcpitu  impulsum  cxsonuit.  Quum  ct  ipsi  crgo  pallidi  rogarc- 
mus ,  quis  esset:  aperi ,  inquit,  iam  scies,  17,  3.  ut  ergo  tam 
ambitiosus  detonuit  imber ,  etc. 

Plaut.  Aul.  4,  10,  25.  ergo  quia  sum  tangere  ausus,  haud 
caussijicor  qiiin  eam  cgo  habcam  potissimum. 

8.  Goerenzius  ad  Cic.  de  Fin.  3,  7,  26.  hoc  prae- 
ceptura  fecit,  quo  sibi  nihil  certius  visura  est :  igitnr 
in  quavis  consequutione ,  ergo  non  nisi  in  eius  rine 
poni,  nec  dici  posse  qiuim  ergo.  Ouod  utrumque  non 
verum  est,  nec  Ciceronis  usu  confirmatur.  Nam  ergo 
in  cuiusvis  generis  consequutione  locura  oblinet,  quippe 
quod  significet:  ex  hoc  coUigitur,  ex  lioc  sequitur^  at- 
que  recle  dicitur  qjium  ergo,  cjnia  ergo,  non  afiter  quam 
(jHi/jn  igitJir ,  ubi  ex  superiore  enuntiatione  alia  pendel. 
Ratio  enim  aut  iu  re  cernitur,  quae  conclusiouera  fieri 
iubeat,  idque  significalur  verbis  qjiare  et  ideo ,  et  quuni 
modus  cogitatur,  itaqiie  (nos  vocamus  Erklaj-jjngsgriuid), 
aut  constat  ipsa  cognitione,  qua  conficitur  conclusio 
(JEi-kenjitnifsgrjind).  Vtruraque  vero  coraplectitur  ergo 
cura  affinnalione,  qua  certam  esse  conclusionem  in- 
dicamus.  Haec  omnia  vero  miscet  quotidianae  vitae 
serrao. 

Sic  Varro  de  Luig.  lat.  8,  38.  in  mare  et  femina  et  neutro 
neqtie  naiura  mas  transit ,  ncque  femina ,  neque  neutra :  et 
idco  non  dicitur  feminus ,  femina,  feminum ,  sic  reUqiia. 
Itaque  singularibus  ac  sccretis  vocabulis  appellati  sunt.  Quar  e 
in  quibus  rcbus  non  subest  similis  natura  aut  usus,  in  his  voca- 
bulis  huiusccmodi  raiio  quaeri  non  dcbet.  E  rg  o  dicitur  tit  surdus 
vir,  surda  mulier,  sic  surdum  thcatrum. 

Cic.  de  Fin.  1,  21,  71.  qui  quod  tihi  parum  videtur  eruditus, 
ea  caussa  est ,  quod  nullam  eruditionem  esse  duxit,  nisi  qttae 
beatae  vitae  disciplinam  iuvarct.  An  ille  tempus  atit  in  poctis 
evolvendis  —  consumeret?  —  aut  sc  in  musicis ,  geometria ,  mt- 
meris ,  astris  contercrct? —  Eas  ergo  artes  pcrseqiterctur ,  vivendi 
artem  —  reUnqucret?  JSon  ergo  Epicurus  ineritditus ,  scd  hi 
indocti ,  qui ,  quae  pueros  non  didicisse  turpe  cst,  ea  ptttant 
usquc  ad  scnectutcm  cssc  disccnda.  De  priori  crgo  vide  I\,  1. : 
alterum  rcdde :  sonach  ist  Epicurus  wirkUch  nicht  cinsichtlns. 
5,  9,  24.   ergo  omni  animaU  iUud,  quod  appetit,   posilum  est  in 


ERGO.  447 

eo ,  (piod  naiurae  est  accommodatum.  i.  e.  ex  his  coUigitTir. 
Tiirapergit;  Ita  finis  bononim  cxsistit,  sccundum  Jiaturam  vi'jere 
sic  offectnm  ,  ut  optimc  afficl  possit. 

Cic.de  Iiiv.  1,  y,  12.  exposita  re,  comprehendit  singula  inuno: 
Telincjuitur  ergo ,  tit  omnia  tria  gcncra  siiit  caussarum.  Sed 
pergit:  Deliberaiio  igitur  et  demonstratio  non  jjossunt  recic 
partes  alicuius  generis  caussae  putari.  Male  igitur  eas  generalis 
constituiionis  partes  esse  dixit.  Si  veriim  esset  id,  quod  Goe- 
renzius  praccepit,  conirautanda  essent  vocabula  ergo  et  igi- 
tur:  nain  ilcrmagoram  niale  dixisse  partes,  id  Cicero  erat 
coniprobaturus,^  LaeL  23,  88.  quis  tam  esset  ferreus ,  qui  eam 
vitam  ferrc  posset ,  cuique  non  auferret  fructum  volupiatum 
omnium  solitudo?  Veruni  ergo  illud  est,  quod  a  Tarentino 
Archyta ,  ut  opinor ,  dici  solitum  nostros  senes  commemorare 
audivi  etc.  Errat  Gernhardns,  qunni  de  qnarnradam  editionnm 
scriptnra  igiiur  agens,  ait :  ,,igiiur  in  fine  argnnientationis 
minus  aptum  est."  Nam  non  finis  est  argumentationis ,  sed 
accedit  Archytae  dictnm ,  nt  illustret  snperiora ,  et  ergo  idem 
est  quod  igitur.  Cf.  Gernhard.  ad  c.  14,51.  uhi  igiiur  et  ergo 
non  alio  nomiue  differunt  quaiu  varietate  formae. 

9.  Sic  per  vocabiila  igihir  et  ergo  bis  tcrve  repetila 
promovetur  argumentatio,  alia  sententia  ex  alia  deducta. 
Ita  Cicero  de  INat.  deor.  2,20,56.  igitur  —  ergo  —  ergo 
igitur  ia  una  serie  sentcniiarum. 

10.  Saepe  intelligitur  si  hoc  est ,  vel  qiunn  lioc  sit. 
Tum  vero  ab  igitur  non  differt  ergo ,  nisi  affirmationis, 
quae  adhaeret,  vi.  Sic  in  colloquio  alter  in  alterius 
oratione  aiiquid  arripit ,  quo  conclusionera  faciat  de 
re  dicta. 

Plaut.  Merc.  5,  2,  58.  ch.  Non  curo  istuc ,  illam  quaero.  ev. 
De  illa  ergo  ego  dico  tibi.  Sane  hoc  non  in  mentem  venit  du~ 
dum ,  iiii  tibi.  i.  e.  nun  so  rede  ich  von  ihr.  Sticli.  3,  2,  36. 
ergo  oraiores  populi  summates  viri  summi  accumbent ,  ego  infi- 
matis  infimus.  1.  e.  wann  das  isi,  so  werdcn  etc. 

Plaut.  Mil.  3,  3,  18.  ergo  isiuc  mecum  convenit  vobis  facien- 
dum  utruniquc.  intell.  si  hoc  verum  est.  Plin.  Pan  43, 3.  nemo 
est  crgo  tam  tui ,  tam  ignarus  sui,  tit  locumistum  post  te  con- 
cupiscat.  i.   e.  so  ist  also  ivirklich  niemand  etc. 

Plaut.  Most.  2,  2,  59.  ait  venisse  illum  in  somnis  ad  se  mor- 
tuum.  TH.  Nempe  ergo  in  somnis.  tb.  Ita.  i.  e.  also  freilich 
nur  im  Traume. 

Cic.  de  Fin.  4,  13,  34.  huic  sapientia  similis :  non  enim  ipsa 
genuit  homincm ,    sed  accepit    a  nutura  inchoatum.     Ilanc  ergo 


448  ERGO. 

tntuens,  debet  imtttutum  illud  quasi  signum  alsolvere.  i.  e. 
dicsc  also  ebcn.  Alii  codd.  igitur ,  sed  praestat  ergo  affirma- 
tionis  vi.     Similiter  4,  23,  64. 

11.  Serioris  temporis  scriplores  in  couditionali  sen- 
tentia  apodosin  signare  solebant  particula  ergo ,  cui  ue 
affirmativam  pote,stat€m  tribuamus,  monet  nos  vocabu- 
lum  igitiir ,  eodem  modo  usurpatum.  Nec  aliter  nos 
Germani  dicimus  so  in  apodosi. 

.  Lactant.  6,  13,  9.  quodsi  mortalis  conditio  non  patitur ,  esse 
hominem  ab  omni  macula  purum ,  debent  ergo  largitione  per- 
petua  peccata  carnis  aboleri.  6,  11,  16.  1,  16,  14.  si  domibus 
carent,  ergo  et  concubitu:  si  concubitus  ab  his  abest,  ct  sexus 
igitur  femineus. 

12.  Eiusmodi  conclusio  saepe  inservit  demonslra- 
lioni.  Alque  ea  saepe  a<l  rem  non  verbis  expressam, 
sed  auimo  infixam  respicit:  ut  dicitur  sic,  sic  igilur» 
Ita  poetis  licet  carmen  incipere  ab  hac  particula. 

Lucrct.  6,  1245.  optunnis  hoc  leti  genus  ergo  quisque  subibat. 
quae  male  vertit  Knebelius.  £st  enim  sensus :  ita  moricban- 
tur  optimi  hoc  mortis  genere, 

Propert.  3,  23  (21),  1.  ergo  tam  doctae  nobis  ptriere  tabellae. 
i.  e.  also  verlorcn  sind  etc.  Ovid.  Am.  2,  7,  1.  ergo  ego  sttffi^ 
ciam  reus  in  nova  crimina  semper. 

13.  Ab  his  pauUo  diflerunt  ea,  in  quibu»  ergo  con- 
clusionem  facit,  sed  oratio  statim  in  interrogationem 
vertitur.     Tum  particula  ab  initio  ponatur,  necesse  est. 

Cic.  de  Fin.  2,  15,  50.  quid  nunc  honeste  dicitur?  idemne 
quod  iucunde?  Ergo  ita ,  non  posse  honeste  vivi  nisi  honeste 
vivatur?  an  nisi  populari  fama?  Ita  enim  est  interpungendura. 
Quod  Orellio  placuit  dicit ,  a  correctore  ,  qui  ad  intelligit  re- 
gpexerat ,  profectum  est.  2,  5,  17.  ergo  in  eadem  voluptate 
eum ,  qui  alteri  misceat  mulsum  ipse  non  sitiens ,  ct  cum,  qui 
illud  sitiens  bibat?  5,  30,  92.  ergo ,  si  scmel  tristior  cjfectus  cst, 
hilara  vita  amissa  esfi  uLi  cur  Goereuzius  futuium  requirat, 
nuUa  est  caussa.     Vtraque  enim  forma  f.uum  modum  tenet. 

14.  Colloquentium  quum  quis  rem  aliquam  pro- 
posuit,  alter  adbibilo  Jioc  vocabulo  per  consequenliam 
ad  aliam  rem  transit,  aut  ex  alterius  oratione  ccUigit, 
quid  sit  faciendum  aut  quid  fiat:  ubi  nos  so,  sonacli 
dicimus.  Id  vero  proprium  esse  videtur  particulae  ergo, 
quod  simul  necessitas  consequentiae  significari  potest. 

Plaut.  Poen.  3,  2,  17.    ag.    Hic  trccentos  nummos  numcratos 


ERGO.  449 

hahet.  ad.  Ergo  nos  inspicere  oportet  istuc  mirnm.  Bacch.  3, 
3,91.  PH.  Serva  tibi  sodalem ,  et  mihi  fdiam.  nm.  Factum 
volo.  PH.  In  te  ergo  hoc  onus  omne  impono.  Men.  2,  1,  15. 
hominem  inter  vivos  quaeritamus  mortuum :  nam  invenissemut 
iam  diu ,  si  viveret.  me.  Ergo  istuc  quaero  certum  qui  faciat 
mihi,  qui  sese  dicat  scire  eum  esse  mortmim. 

Plaut.  Capt.  2,  3,  23.  exposita  sententia  Philocratis,  Tyn- 
darus  :  ergo  animum  advortas  volo,  quae  nuntiare  hinc  te  volo 
in  patriam  ad  patrem.  Mil.  4,  2,  43.  py.  htbe  adire.  pa.  At 
scin'  qtiid  tufacias?  Facetefastidii  plenum  ,  quasi  non  lubeat. — 
PY.  Memini  et  praeceptis  parebo.  pa.  T  oco  ergo  hanc ,  quae  te 
quaerit.  Male  haec  extrema  in  editionibue  signantur  interro- 
gatlonis  nota. 

Plaut.  As.  3,  1,  13.  ergo  una  pars  oraiionis  de  die  dabitur 
mihi. 

15.  Interdara  adhaeret  gravior  affirmatio. 

Plaut.  Capt.  5,  4,  23.  ty.  Meritus  est.  ty.  Ergo  edepol 
meritam  mercedem  dabo.  i.  e.  nun  so  will  ich  ihm  auch  wahr- 
haftig  den  verdieiiten  Lohn  geben. 

16.  Ergo  verbum  esse  hominum  stomachantium  et 
conqueretitium  ,  Broukhusius  ad  Propert.  S,  5,  1.  nola- 
vit.  Omnes  graramatici  ei  assenseruut.  Sed  remotis 
alienis  exemplis ,  pauca  restant,  in  rMiibus  animus  doJore 
affixus  est  ad  rcm  perpetiendam.  Itaque  ex  sua  con- 
dilioneis,  qui  dolet  aut  indignatur,  conclusionem  facit 
de  re  mirabili  et  uiagna. 

Propert.  2,  8,  (7)  11.  munera  qnanta  dedi  et  qualia  carmina 
fecil  lUa  tamen  numquam  ferrea  dixit:  amo.  Ergo  tam  multo» 
nimium  temerarius  annos ,  improba,  qui  tulcrim  teque  tuamque 
domum.     Est  idera  ,  quod  sequitur ,  sie  igitur. 

Tacit.  Ann.  3,  17.  in  quam  optimi  cuitisqtie  sccreti  questtis 
magis  ardescebant:  id  crgo  fas  aviae,  interfcctricem  nepotis  ad- 
spicere ,  alloqui ,  eripere  senatui.  Nisi  est  ironia.  Curt.  8,  7, 11. 
haec  ergo  sunt  Macedonum  praemia. 

II.  1.  Alia  potestas  huius  vocabuli  confirmationera 
rei  verae  exhibet.  Hoc  est  germanicum  wirhlich.  Alque 
in  senlentiis  rem  universam  affirmantibus  usurpatur, 
sed  eliara  in  quacumque  dubitatione  expelleudu.  Cf. 
Priscian.  p.   1170. 

Plaut.  Rud.  2,  3,  71.   ergo  animus  aequus  optimum  est  aerum- 
nae  condimentum.     Amph.  1,  1,  20.    ergo  in  servilute   expelunt 
II.  29 


450  ERGO. 

multa  iniqua,  Epid.  3,  4,  41.  quuni  sencx  a  scrvo  deceptU3, 
fidicinam  sibi  emptam  esse  rahis,  hoc  noraine  eara  e  dnrao 
evocasset ,  miles,  quin  tu  fidicinam,  inquit,  produci  intus 
iubes?  Tura  senex :  hacc  ergo  est  fidicina.  Hic  alia  nulla'st. 
Cas.  3,  4,  9.  nempe  tute  dixeras ,  tuam  arcessituram  esse  uxorcm 
mcam.  st.  Ergo  areessivisse  ait  sese.  Cic.  de  Amic.  13,  47. 
ergo  hoc  proprium  est  animi  bene  constituti  et  laetari  bonis 
rcbus  et  dolere  contrariis.  Propert.  3,  7  (5)  ,  1.  ergo  soUicitac 
tu  caussa ,  jiecunia ,  vitae  cs. 

Liv.  23,  12,  17.  hostium  quidem  crgo ,  inquit,  adhuc  nimis 
multum  supcrcst,  scd  multitudo  ea  quid  animorum,  quidve  spei 
habeat,  scire  velim.  4,  3,  13.  ergo,  dum  nullum  fastiditur 
genus ,  in  quo  enitcrct  virtus ,  crevit  imperium  romanum. 

Cic.  Acad.  2,  1,  3.  tantus  ergo  imperator  in  omni  gcncrc  bclli 
fuit,  procliis,  oppugnationibus ,  navalibus  pugnis ,  totiusque 
belli  instrumento  et  apparatu ,  nt  ille  rex  post  Alcxandrum  maxi- 
mus,  hunc  a  se  maiorcm  ducem  cognitum  quam  quemquam  eorum, 
■^uos  legisset,  fateretur.  Quem  locum  Gocrcnzius  ad  1,5.  p.  31. 
male  refert  ad  genus  interruptae  orationis.  £st  enim:  fro- 
fccto  tantus  etc. 

2.  Ita  per  erffo  addilur  affirmatio  rei,  quae  aat 
negari,  aut  mira  esse  videlur.  Quod  eliam  tum  fieri 
potest,  quum  seuteutia ,  ad  quam  comprobatio  referatur, 
■amissa  est. 

Plaut.  Baccli.  4,  1,  39.  mx.  Quid?  amas  Bacchidcm?  Pi. 
Duas  ergo  hic  intus  eccas  Bacchidcs.  i.  e.  es  sind  ja  zwei  B. 
drinnen. 

3.  Affirmalio  augcscit  addilis  verbis  asseverationis: 
pr-ofeclo,  edejjol,  ecustor,  liercle. 

Plaut.  Most.  1,  3,  18.  ergo  hoc  ob  verbum  te ,  Scapha ,  donabo 
ego  profccto  hodie  aliqui. 

Plaut.  Merc.  2,  3,  39.  ergo  edepol  pdlles.  i.  e.  bei  Gott ,  du 
bist  u-irklich  blafs.  Men.  5,  7,  34.  Mil.  2,  1,63.  crgo  mecastor 
pulcher  est ,  inquit ,  mihi  et  liberalis  visus.    2,  4,  27. 

4.  Affirmatio  potest  in  eum  modum  intendi,  ui  res, 
de  qua  loqniraur,  tamquam  eximia  distinctius  designe- 
tur,  aut  ab  omni  dubilalione  remota  per  se  inlelligi 
existimetur:  quod  Germani  dicunt  eben ,  gerade,  frei- 
lich:  sed  quoniam  in  eiusmodi  sententiis  interponere 
solebaut  adversalivam  aber,  saepemale  explicueruntlati- 
nam  particulam ,  earaque  iam  olim  in  libris  scribendis 
saepe  in  i^ero  mutaruut. 


ERGO.  451 

Plaut.  Stlch<  1,  2,  54.  AN.  Jt  ego  ex  te  exqutro  atque  ex  istac 
tua  sorore.  pi.  Edepol,  pater ,  scio ,  ut  oportet  cssc,  si  sint  ita, 
tit  ego  aequom  censeo.  as.  lolo  scire  ergo ,  ut  aequom  censes. 
i.  e.  ich  will  eben  wissen.  Merc.  5,  4,  10.  tibi  ergo  dieit.  i.  e. 
dies  sagt  er  ebcn  (vorziiglich)  dir. 

Terent.  Andr.  5,  2,  8.  quid  istic  tibi  negotist?  ».  Mihin?  s. 
Ita.    D.    Mihi^i    s.    Tibi  ergo. 

Cic.  de  Sen.  13,  44.  at  caret  epulis  exstructisque  mensis  et 
freqiicntibus  poculis.  Caret  ergo  vinolentia  et  cruditate  et  in- 
eomniis.  Sed  si  aliquid  dandum  est  voluptati  —  quamqnam  im- 
moderaiis  epitlis  caret  senectus,  modicis  tamen  conviviis  potest 
dclectari.  Intellige  freilich,  allerdings.  Qiiod  in  qnibusdanT 
libris  additum  ctiam ,  id  adiecerunt  librarii  ex  suae  linguae 
rationc.     Verba  at  —  poculis  sunt  interloquentis. 

5.  Affirmandi  vis  inserviE  indignationi  et  ironiae.r 
Nos  diGimns  ja  vel  freilich. 

Plaut.  Baccli.  1,  2,  17.  ly.  Non  hie  placet  mihi  ornatus.  pi. 
ISiemo  ergo  tibi  hoc  apparnvit :  mihi  paratum  est ,  quoi  placet. 
i.  e.  er  ist  ja  nicht  fiir  dich  gemacht. 

Fortasse  quispiam  huc  rcferet  locum,  quem  supra  p.  449. 
posui,  Tacit.  Ann.  3,  17. 

6.  Ob  hanc  affirmationis  caussam  fit  ctiaiti,  ut  ergo' 
proprie  adiungatur  pronominibus ,  et  ergo  ille  dicitur 
pro  dieser  ehen.^ 

Gratii  Cyneg.  103.  Jiaud  illo  quisquam  se  iustior  egit,  aut 
fuit  in  terris  divom  observantior  alter.  Ergo  illum  primisncmo- 
rttm  dca  finxit  in  annis.  Casp.Barthius  bene  sensit,  non  caiis- 
sac  notione  haec  necti.  Nam  alii  quum  interpretantur :  oh 
iustitiam  et  metuni  deorum  Diana  eum  ab  ipsa  pueritia  insti- 
Suit :  inconcinnam  habent  sententiam :  nam  iiistitia  et  pietas 
ad  omne  vitae  teiQpus  pertinebat,  necinstitutionipuerilipoterat 
praeccdere. 

HL  1.  Cum  imperativo  coniungitur  ergo  non  uno 
modo.  Nam  is  ,  qui  liac  particula  utitur,  aut  per  con-- 
sequeutiam  aliquid  lieri  iubet  {duriim ,  also),  aut  pro- 
cedit  ex  re  praesente  ad  id.  quod  faciendum  est,  quasi 
finem  imponat  expositioni  (nun  so) ,  aut  ad  ipsam  rem 
promofus,  eam  amplecti  et  persequi  iubet,  aut  quum 
impalienter  et  cum  veheraentia  inslat  vel  cum  indigna-^ 
tione  urget.     Forraula  est  apud  coniicos  quin  tu  ergo. 

Plaut.  Asm.  2,  2,  60.  placide  ergo  unumquidrj.ne  dcrogita ,  ut 
■  «cquiescam.    i.  e.    qjuim   hoc  sit.    Men.   2,  3,    72.    er.   Pallami 


452  ERGO. 

illam  —  ad  phrygionem  ut  deferas,  vt  reconcinnetur ,  atque  ut 
opera  addantur ,  quae  volo.  mb.  Hercle  quin  tu  recte  dicis. 
Eadem  ignorabitur ,  ne  uxor  cognoscat  tc  habere ,  si  in  via  con- 
spexerit.  er.  Ergo  mox  auferto  tccum ,  quando  abibis.  Cic. 
Acad.  2,  30,  96.  vide  ergo,  hanc  conclusionem  probaturusne  sis. 
M)i  non  Tidco,  cur  Goercnzius  orationera  dicat  ad  Tcrba  longe 
superiora  rccurrere.  Sirapliciter  nectuntur  haec  cuni  proxi- 
mis :  quae  quura  ita  sint ,  vide. 

Plaut.  Ps.  2,  2,  56.  ha.  Omnem  rem  tenes.  ps.  Quid  ego  ni 
teneam?    ha.    Dato  ergo  istum  symbolum  ilU. 

Plaut.  Mil.  2,  Ij  100.  intro  abi  ergo  et  si  isti  est  mulier,  eam 
iube  cito  domum  transire.  Cic.  Lael.  10,  33.  sc.  Recte  tu  qui- 
dem.  Quam  ob  rem  audiamus.  iae.  Audite  ergo,  optimi  viri, 
ea  quae  etc.   ubi  vid.  Beier.     Est:    nun  so  hort. 

Vsitata  est  forniula  sequare  ergo.  Plaut.  As.  2,  4,  83.  Rud. 
1,  2,  94.    Sticli.  5,  2,  20.  nun  so  komm. 

Plaut.  Curc.  1,  2,  24.  t.  Quam  longe  a  me  abcst?  v.  Lumen 
hoc  vide.  i.  Grandiorem  gradum  ergo  fac  ad  me,  obsecro.  i.  c. 
nun  so  mach  einen  grofsen  Schritt  zu  mir. 

Curc.  1,  3,  26.  icne  me ,  amplcctcrc  ergo.  Dixit  antca  Phae- 
dromus ,  nihil  esse,  quod  magis  cupiat.  ISitn  so  umarme 
mich. 

Caes.  B.  Civ.  3,  19.  desiniie  ergo  de  compositione  loqiii :  nam 
vobis,  nisi  Caesaris  capite  rclaio,  pax  esse  nulla  potest.  i.  e. 
Hort  nun  auf  etc.  Conferantur  p.  444.  ea,  in  quibus  caussa, 
quara  verba  priora   spectant,    postpouitur. 

Plaut.  Cas.  4,  2,  12.  st.  quid  hic  speculare?  v\.  yihil  eqni- 
dem  speculor.  st.  Abi.  Tuhic  cunctas?  intus  alii  fcstinant.  pa. 
Eo.  ST.  Abi  hinc  sis  ergo ,  pcssumarum  pessuma.  i.  e.  cessauti 
iterum  instat :  so  geh  doch.  Aul.  3,  3.  14.  tace  ergo.  i.  e.  so 
schweige  doch.  post  interpellationem.  Epid.  2,  2,  57.  tace  ergo, 
ut  audias.  Men.  5,  7.  27.  mittite  ergo.  i.  e.  so  lafst  doch  los. 
Pers.  2,  2,  57.   dic  ergo ,  quid  est?  i.  e.  so  sag  mir's  doch. 

Plaut.  Uud.3,  2,  14.  qnin  iu  ergo  omitte  genua.  i.e.  ei  so  lafs 
doch  das  Knieen  iveg.  Merc.  5,  2,  114.  quin  tu  ergo  i  mcdo. 
i.  c.  ei  so  geh  doch  nur. 

2.  In  colloqnio  si  qiiis  quaesivit,  aller,  qui  rcspon- 
det,  ut  voluntali  quaerentis  satisfaciat,  cxpositiouem 
suam  incipit  verbis  auscuUa  ergo :   nun  so  libre. 

Plaut.  Pers.  4,6,18.  sed  scire  velimus.  quod  tibi  nomen  siet.  — 
«A.  Ausculta  ergo ,  ut  scias.  Cas.  2,  4,  8.  quod  velis  modo ,  id 
velini  me  scire.    st.    Ausculta  ergo ,  loquar.     Alii  cgo  loquar. 


ERGO.  453 

3.  Saepe  ergo  componituv  cum  verbo  age ,  sive 
agedum,  de  quo  vide  Tora.  1.  p.  204.  ubi  exempla 
niulta.  Hic  tantura  ordinem  verborum ,  qui  non  semper 
unus  est,  indicabo. 

Plaut.  Aul.  5,  12.  age  ergo  loquere.  Curc.  5,  3,  49.  Most.  3, 
1,  133.  age  comminiscere  ergo.  As.  2,  4,  81.  Rud.  3,  5,  6. 
agedum  ergo ,  accede  huc  modo.    3,  4,  15. 

4.  Coniunctivus  et  futurum  eodem  modo  usurpatur, 
quem  ia  imperativo  iam  notavimus. 

Plaut.  Cas.  3,  6,  17.  intro  crgo  aleant.  Mil.  5,  27.  ergo  des 
minam  auri  nobis.  3,  3,  61).  abeamus  ergo  intro.  1,  1,  78.  age 
eamus  intro.  Cic.  de  Fin.  5,  8,  28.  ergo  instituto  veterum,  quo 
etiam  Stoici  utuntur ,  hinc  capiamus  exordium.  Bi'ut.  42,  157. 
hic  Atticus ,  dixeram,  inquit,  a  principio,  de  re  publica  ut  sile- 
remus:  itaque  faciamus.  Nam  si  isto  modo  volumus  singulas  res 
desiderare  ^  non  modo  querendi,  sed  ne  lugendi  quidem  finem 
reperiemus.  Pergamus  ergo  ,  inquam ,  ad  reliqua  et  instiiutum 
ordincm  persequamur.  i.  e.  quum  ita  sit.  Non  recte  explicuifc 
hunc  locuin  Eliendtius  ad  48,  177. 

Piaut.  Mil.  2,  5,  66.  ergo ,  si  saj)is ,  mussitabis. 

IV.  1.  In  interrogafione  varius  est  usus.  Nam  qui 
lioc  vocabulo  adhibito  quaerit,  aut  ex  praecedentibus 
consequulionem  colligit  (abo),  aut  alia  re  concessa  inde 
ad  aliam  pergil,  aut  rem  affirmatione  praeocciipat  [doch 
woL,  also  doc/i),  aut  vehementius  inslut,  aut  miratur 
rem,  sicuti  praesertim  in  verbis  cur  ergo?  waruin  nur? 
£t  iititur  hac  particiila  is,  qiii  ad  suam  quaestionem 
redit  post  inlerpellationem  ,  et  is ,  qni  non  acquiesceus 
in  responsione  data  iterum  distioclius  quaerit,  ubi  nos 
dicimus  aber. 

Plaut.  Pseud.  4,  1,  10.  ps.  Istnc  ego  iam  satis  scio.  si.  Cur 
ergo ,  quod  scis,  me  rogas?  Cas.  3,  2,  17.  vide  n.  5.  Cic.  de 
Fin.  2,  35, 117.  ergo  in  his  adolescentibus  bonam  speni  esse  dice- 
mus?  Liv.  21, 10, 11.  dedemus  ergo  Ilannibalcm?  dicet  aliquis. 
Plaut.  Rud.  5,  3,  56.  quam  mox  mihi  argcntum  ergo  redditur? 
Plaut.  Trin.  1,  2,  15?.  minc  ego  te  quaeso,  ut  me  opera  et 
consilio  iuves.  —  me.  Polliceor  operam.  ca.  Ergo  ubi  eris  paullo 
post?  ME.  Domi.  Baccli.  4,  8,  59.  ubi  nunc  Mncsilochus  ergo 
est?  i.  e.  si  veruin  est,  quod  contendis,  Mnesilochum  non  esse 
cura  muliere  ,  ubi  nunc  est? 

Plaut.  Pers.  1,  1,  17.  sa.  Quid  agitur.  to.  Tivitur.  sa. 
Satin'  ergo  ex  sententia?    to.     Si  eveniunt  quae  cxopto,   satis. 


454  ERGO. 

i.  e.   doch  wol  nach   Jfunsche.    Cist.  4,  2,  80.    hicctne  tu  ergo 
habitas?  i.  e.  du  wohnst  wol  hier? 

Plaut.  Per»!.  2,2,33.  s.  Quo  agis?  v.  Quotu?  e.  Dictu,prior 
rogavi.  r.  At  post  scies.  s.  Eo  ego  hinc  haiid  longe.  r.  Et 
quidcm  cgo  haud  longe.  e.  Quo  ergo ,  scelus?  i.  e.  wohin  denn, 
Schurke?  Sic  Epid.  2,  2,  74.  Periphanes  impatiens  longae 
cxpositionis  interrumpit  orationem  Epidici  liis ;  ergo  ubi  est, 
Epidice  ? 

Plaut.  3Iost.  4,  2,  54.  Philolaches  hic  habitat,  —  qui,  posf- 
quam  pater  ad  mercatum  abivit  hinc,  iibicinam  liberavit.  th, 
Philolachcs  crgo?  ph.  Ita.  Trin.  4,  2,  145.  s.  Ipsus  es?  ch. 
Ipsus,  inquam,  Charmides  sum,  s.  Ergo  ipsusne  es?  ch. 
Ipsissumus. 

Plaut.  Aul.  4,  10,  14.  quid  tibi  ergo  meam  me  invito  tactio 
est?  Cic.  de  Fin.  4,  18,  49.  quis  tibi  ergo  istud  dabit  practer 
Pyrrhonem?  Martial.  6,  20,  1.  mutua  te  ccntum  sestertia,  Phoebe, 
rogavi,  quatn  mihi  dixisses;  exigis  ergo  nihil? 

Plaut.  As.  3,  3,  21.  cur  ergo  minitaris  tibi  te  vitam  esse  amis- 
surum?  i.  e.  warum  nur.  Truc.  1,  2,  73.  cwr,  obsecro ,  crgo 
ante  ostium  pro  ignoto  alienoque  adstas?  Carnien  in  3Iaecen. 
113.  (Antliol.  T,  1.  p.  27C.)  redditur  arboribus  Jlorens  reviren- 
tibus  aetas,  Ergo  non  hominl,  quod  fuit  ante,  redit?  Cum  ad- 
niirafione  rci  quacrit :    und  wirklich? 

Plaut.  Epld.  1,  1,  19.  scd  ubi  est  is?  th.  Advcni  simul.  bp. 
Vbi  is  ergo  est?  Horat.  Sat.  2,  3,  156.  quanti  emptae?  Parvo. 
Quanti  ergo  ?   Octussibus. 

Plaut.  Baccli.  4,  2,  5.  v.  Qucm  quaeritis  ?  pa.  Bacchidcm. 
V.  J  tram  ergo?  pa.  yihil  scio  ,  nisi  Bacchidem.  Pseud.  1, 1,  38. 
ergo  quiii  legis?   i.  e,    nun  warum  liest  du  nicht? 

2.  ^iiim  ergo  ia  reiicieuda  sentenlia,  quam  alius 
qnis  concepit,  usurpatur  ila,  ut  quaeratur,  num  re  vera 
lioc,  quod  dixit,  censeat  (glauhst  du  ivirklic/i?).  Nou 
additur  parlicula  adversativa,  quana  aliae  linguae  inter- 
pouunt. 

Cic.  Acad.  2,  23,  74.  furerc  tibi  Empedocles  videtur :  at  mihi 
dignissinium  rcbus  his  —  sonum  fundere.  J^um  ergo  is  excaecat 
nos ,  aut  orbat  sensibus ,  si  parum  magnam  vini  ccnset  in  his 
esse  ad  ea,   quae  sub  eos  subiecta  sunt ,   iudicanda? 

3. -Indignationi  et  dolori  exprimendo  inservit  lioc 
inlerrogationis  genus ,  in  quo  miramur,  rem  ita  se  ha- 
bcre.  uli  appareat.  Sic  Graeci  aQu  cum  dolore  tticunt, 
\id,  Hermanu,  ad  Soph.  Aiac.  1005, 


ERGO.  455 

Propert.  2,  16  (13),  15.  ergo  miineribus  qntvia  mereatur 
amorem  ?  Coelius  ad  Cic.  8^  17,  1.  crgo  me  pottus  in  Hispania 
fuisse  tum,  quam  Formiis,  quum  tu  profeetus  es  ad  Pompeium? 
Curt.  4, 11,  29.  sedfinge,  iustum  intulisse  te  bellum,  cumfeminis 
ergo  agere  debueras  ? 

Horat.  Carm.  1,24,5.  ergo  Quiutilium,  perpetuus  sopor  urgei? 
Curt.  6,  10,  6.  potuit  ergo  Dimnus  cum  praeterire,  quem  seque- 
batur? 

4.  Forraula  admodum  frequens  esl  apud  coraicos 
quin  tu  ergo  — ,  sive  cj^iia  ergu.  Ea  utitur,  qui  miratur, 
aliquam  rem  non  factam  esse,  vel  non  fieri. 

Plaut.  Asin.  1,  1,  15.  quin  tu  ergo  rogas  ?  i.  e.  warum  fragst 
du  also  nicht  ?  Merc.  5,  2,  88.  quin  tu  ergo  itiner  exsequi  meunt 
me  sinis'?  Asin.  2,2,  113.  quin  tuofficimn  facis  ergo ,  ac  fugis? 
Mil.  4,  2,  93.  quin  ergo  abis,  quando  responsuni  est?  Tbi  cur 
Jnterrogationem  non  signavcrint,  non  inteliiga:  est  cnim : 
imritm  gehst  du  nicht ,  da  du  Antwort  hast  ? 

Plaut.  Merc.  3,  3,  21.  quid  stamus  ?  quin  ergo  imus  atque 
obsonium  curamus  ? 

Perverse  igitur  scribebatur  in  Plaut.  Baccli.  4,  9^  12fi.  quin 
ergo  istic,  quod  perdundum  cst ,  propcrcmpcrderc?  Scribendnm 
erat :  quid  ego  istic ,  quod  perdundum  est ,  properem  2't;»c/cre ? 
»t  habent  codd: 

5.  Gonclusio ,  quae  ex  superioribus  fit,  eam  habet 
saepe  speciem ,  ut  non  recfa  videatur  esse  interrogatio, 
sed  enthymema.  Sic  in  formuta  no;i  ergo  oratio  inler 
affirmationem  et  interrogationem  raedium  tenet.  Jn  his 
ufriira  signura  inteirogationis  ponas,  an  punctum,  parum 
referl. 

Plaut.Cas.  3,  2,  Ifi.  JVow  ornatis  istic  apud  vos  nuptias?  c*. 
Orno  et  paro.  al.  Non  ergo  opu^st  adiutrice.  Cic.  de  Lcg. 
1,  5,  17.  non  ergo  a  praetoris  edicto — ,  sed  pcnilus  ex  intima 
philosophia  hauriendam  iuris  disciplinam  putas. 

Propert.  1,  1,  15.  crgo  vcloccm  potuit  domuisse  pucllam :  tan- 
tum  in  amore  iireces  ct  benefacta  valent.  3,  fi,  1.  ergo  solUcitaG 
tu  caussa,  pccunia ,  vitae  es. 

6.  Singularem  structuram  habere  videtur  locus 
Cicer.  Acad.  2,  20,  65.  ita  in  scriptis  libris  phirimis  con- 
formatus  :  fia?n  si  in  mininiiff  rebns  perlinacia  repre- 
hendltnr ,  calnmnia  etiani  coercetur,  ergo  de  ofuni 
statu  consiliocpie  totius  vitae  aut  certare  cum  aliis 
pugnaciterf    aut  jruatrari  quum  aUos ,   tuni  etunn  me 


456  ERGO. 

ipsum  i>elim?  Haec  bene  se  habere  affirmaturus,  Goe- 
renzius  aptura  exemplum  desiderat:  nam  quae  ipse 
afiert,  alieni  sunt  generis.  Sed  Martialis  eodem  modo 
6,  10,  10.  si  negat  lioc  vnltn^  quo  solet  ergo  dare?  Est 
igitur  ergo  in  apodosi  positura,  commutata  orationis 
forma.     Et  confer  quae  supra  I,  11.  diximus. 

7.  Notandus  praeterea  est  usus  in  obliqua  interro- 
gatione,   quae  non  respuit  particulam  rectae  aptam. 

Liv.  2,  28,  5.  correpti  consules  quun ,  quid  ergo  se  facere 
vellcnt  —  percunctarcntur ,  decernunt ,  ut  delectum  quam  acerri- 
mum  kabeant. 

8.  Quod  in  quibusdara  libris  veterura  scriptorum 
legitur  ergone,  non  videtur  ex  antiquo  usu  suraptum, 
sed  receutissimo  terapore  natum. 

In  Cic.  Epist.  ad  Fara.  8,  14.  quidam  codd.  praebent  ergone 
potius  in  Hispania  fuisset.  quod  inepte  comprobavit  Bernar- 
dinus  Rutilius.  Carmen  de  Aeneide,  quod  Auorusto  Caesari 
adscribitar  in  Vita  Virgilii,  sed  schoiastici  est  (Anthol.  2, 184.)  : 
ergone  supremis  potuit  vox  improba  verbis  tam  dirum  mandare 
nefas  ?    Vid,  Broukhus.  ad  Propert.  3,  5,  1. 

9.  Verbis  qnid  ergo  instituilur  interrogatio  ex  anle- 
cedentibus.  Atque  ea  vel  cum  reliqua  intcrrogatione 
coeunt,  vel  per  se  constant,  sive  sequatur  nov^  quaestio, 
sive  non.  Sed  varius  est  usus.  Jta  enim  et  is  loquitur, 
qui  ex  praecedentibus  aliquid  colligit:  quae  qunm  ita 
sint :  wuruni  also?  et  is ,  qui  dislinctioreiu  rationera 
requirit  eorura  ,  quae  ante  dicta  sunt:  qnid  /lis  verbis 
tibivis?  wie  so  dies?  et  is,  qui  de  conset|uenlia  quaerit: 
ivas  nnn?  et  is ,  qui  miratur  rem ,  quae  dicta  erat  antea, 
in  consequeutia  haud  probabilera:  quid  lioc  est?  wie 
so?  et  is ,  qui  cura  ind'gnatione  respondet,  rera  fieri  de 
consequentia  :  warum  uuc/i?  In  phjrimis  his  comparari 
polest  graecum  rl  ovv,  Oralores  utunlur  formuhs  qnid 
ergo?  quid  ergo  est?  ut  animum  aflendant  ad  id ,  quod 
ex  ahqua  re  colligi  poterit,  et  quod  vel  ex  aliena  quae- 
stione  sibi  opponunt  atque  obieclionera  occupant  [wie 
also?),  vel  prioribus  tamquara  proxinia  et  consequentia 
conneclunt  (und  nun?),,  vel  ut  remolis  iis,  quae  anle 
dixerunt,  propius  ad  rem  accedant:  saepe  etiara,  ut 
conchisionem  ipsi  conficiant,  et  ut  transitum  sibi  parent 
ad  uberiorem  expositiouem ,  in  quibus  saepe  oralorie 
idem  exprimitur,    quod  simplex   er^o    ahbi   significat. 


ERGO,  4^7 

Sequitur  vero  interrogatio ,  cui  illa  verba  praeluduiit, 
vel  arfirraativa  vel  negativa,  quara  plerumque  excipit 
responsio  veihis  minime ,  imiTio  i>ero. 

Plaut.  Mil.  4,  2,  17.  quid  ergo  hanc  duhitas  colloqui?  i,  e. 
warum  also?  Cic.  de  Fin.  4, 14,  36.  quid  ergo  dubitamus  in  tota 
eius  natura  quaerere,  quid  sit  effectum?  Tibull.  3,  6,  49.  per- 
iuria  ridet  amantum  lupiter  et  ventos  irrita  ferre  iubet.  Ergo 
quid  toties  fallacis  verba  jmellae  conqueror  ?  Terent.  Ph.  5,  8, 55. 
quid  vos ,  malum ,  ergo  me  sic  ludificamini ,  inepti  vestra  pueri 
sententia  ? 

Plaut.  Cas.  3,  5,  28.  pa.  Imitatur  malorum  malam  discipli- 
nam,  viro  suo  quae  interminatur  vitam  ?  st.  Quidergo?  Cic. 
Brut.  26,  99.  quid  ergo  ?  estne  ista  Fannii?  nam  varia  opinio 
pueris  nobis  erat.  i.  e.  quomodo  ita  loqueris  ?  in  Verr.  3,  28,  69. 

Varro  de  L.  L.  8,  23.  qriid  ergo,  quum  omnes  animae  Jiominum 
sint  divisae  in  octonas  parteis ,  eae  inter  se  non  proportione 
similes?  Cic.  de  riu.2,  3,  6.  atqui,  inquam,  aut  Epicurus ,  quid 
sit  voluptas,  aut  omnes  mortales ,  qui  ubiquc  sunt ,  nesciunt. 
Quonam  ,  inquit ,  modo  ?  Quia  voluptatcm  hanc  sentiunt  omnes, 
quam  sensus  accipiens  movetur,  et  iucunditate  quadam  perfun- 
ditur.  Quid  ergo  istam  voluptatem ,  inquit ,  Epicurus  ignorat? 
i.  e.  quomodo  hinc  sequitur ,  quomodo  his  conchidis ,  Epicu- 
rum  ignorare  istam  vohiptatem.  Male  aut  post  ergo  interpo- 
nunt  signum  interrogationis  (nam  haec  omnia  una  enuntiatione 
cohaerent) ,  aut  post  quid :    de  qua  re  paullo  post  dicam. 

Cic.  Tusc,  3,  18,  39.  quid  ergo  ?  huiusne  vitae  propositio  et 
cogitatio  aut  Thyestcm  levare  potcrit ,  aut  Aeetam?  ubi  vid. 
Kiihner.  Est  wie  so  dies  ?  de  OiT.  3,  19,  76.  vide  infra.  Locus 
Epist.  ad  Att.  5,  20.  ita  emendandus  esse  videtur :  qui  —  isti 
Pindenissae  ?  qui  sunt?  inquies:  nomen  audivi  niimquam.  Quid 
ergo  ?  ]\um  potui  Ciliciam  Aetoliam  aut  Macedoniam  reddere? 

Piaut.  Cas.  1,  1,  18.  ph.  Deridesnc  me  ?  pa.  Quid  tu  ergo 
insane  rogitas ,  valeatne  ostium.  i.  e.  warum  fragst  du  auch 
so  albern  ? 

Oratorium  usum  confirmant  haec :  Cic.  de  Off.  3,  18.  73. 
quid  erg-o?  satin'  hoc  est ,  ut  non  deliquisse  videantur  ?  Mihi 
quidem  non  vidctur.  p.  Rosc.  Am.  1,  2.  quid  ergo"?  audacissimus 
ego  ex  omnihus'?  minime.  p.  Caec.  20, 56.  quid  ergo"?  istihomines 
latine  non  loquuntur^i  Immo  vero  tantum  loquuntur ,  quantum 
est  satis  ad  intelligendam  voluntatem.  in  Verr.  4,  46,  102.  p. 
Sext.  18,  40.  de  Off.  3,  19,76.  atvero,  si  qui  voluerit  animi  sui 
complicatam  notionem  evolvere,  iam  se  ipse  doceat,  eum  virum 
honum  esse,  qui  prosit,  quibus  possit,  noceat  nemini,  nisi  laces- 


458  ERGO. 

situs  inturial  Quid  crgof  hic  non  noceat ,  qui  quodam  quasi 
veneno  pcrficiat ,  ut  vcros  heredes  moveat ,  in  eorum  locum  ipse 
succedat'?  Acad.  2,  29,  92.  quid  ergo'i  istius  vitii  num  nostra 
culpa  est"?  Rerum  natura  nullam  nobis  dedit  cognitionem  finium, 
ut  ulla  in  re  statuere  possimus  quatenus. 

Cic.  in  Verr.  3,  38,  86.  quid  ergo"?  a  Tissensibus  —  nonne 
flus  lucri  nomine  eripitur  quam  quantum  frumenti  omnino  cx- 
ararantl  i.  e.  und  nun"?  de  Leg.  1,19,  51,  quid  ergo'{  eos,  qui 
singulis  vitiis  exccllunt ,  aut  etiam  pluribus ,  proptcr  damna  aut 
detrimenta  aut  cruciatus  aliquos  miseros  esscdicimus,  an  propter 
vim  turpitudinemque  vitiorum  ? 

Cic.  p.  Mur.  23,  47.  poena  gravior  in  plebem  tua  voce  effla- 
gitata  est.  —  Morbi  excusationi  pocna  addita  est:  voluntas 
offensa  multorum  — .  Quid  crgo"?  haec  quis  tulit^i  Is  qui  aucto- 
ritati  senatus ,  voluntati  tuae  paruit.  i.  e.  wie  nun'?  Sed  liiibct 
hlc  locus  hanc  ju"oprietatem ,  ut,  quum  post  vei-ba  haec  quis 
iulit'i  exspectemus  nemo,  addatur  afilrmntio  is  qui  — paruit. 

Cic.  pro  Caec.  17,  50.  deiectus  vero  qui  potest  esse  quisquam 
nisiin  inferiorcm  locum  de  superiore  motus'i  Fotcst  pulsus,  fuga- 
tus ,  eicctus  dcniquc :  illud  vcro  nullo  modo  potcst ,  deiectus  csse 
quisquam,  non  modo  qui  tactus  non  sit,  scd  ne  acquo  quidem  ct 
plano  loco.  Quid  ergo  ?  hoc  inierdictum  putamm  corum  csse 
caussa  compositum ,  qui  se  praecipitatos  ex  locis  supcriorihus 
diccrcnt'?  Eos  cnim  vere  possumus  dicere  esse  dciectos.  i.  q.  crgo 
hoc  interdictum  putamus  etc. 

Qnod  Goerenzius  ad  Cic.  de  Fin.  p.  C44.  alt,  post  formulam 
hanc  semper  sequi  indicativum ,  non  coniunctlvum ,  nec  ab 
ratione,  quaeetiam  in  interrogatione  non  obllqua  coniunctivum 
admittit ,  nec  ab  usu  eonfirmatur.    Vide  de  OfF.  3,  19,  76. 

Cic.  p.  Quint.  2,  5.  non  eo  dice ,  C.  ytquilli,  quo  mihi  vcniat 
in  dubium  tua  fides  et  constantia,  aut  quo  non  in  his,  quos  iibi 
advocasti,  viris  electissimis  civitatis ,  spem  summam  habcre  P. 
Quinlius  debeat.  Quid  ergo  est?  Primum  magniiudo  periculi 
ctc.  Vatin.  ad  Cic.  Eplst.  5,  10.  si  meherculcs  Appii  os  habe- 
rem ,  in  cuius  locum  suffectus  sum ,  tamen  hoc  sustinere  non 
posscm.  Quid  ergo  esf  ?  Faciam  omnia  sedulo,  quae  te  sciam 
vcllc. 

Sed  novam  regulara,  a  Wolfio,  nt  videtur,  acceptam, 
proposuit  Goerenzius  ad  Cic.  de  Fin.  2,  3,  6.  in  ip.sa, 
iit  ait,  linguae  naturu  fixam  et  fundatam:  in  verbis  (j/ad 
ergo ,  uisi  interrogalionis  ))ariiculae /z?/7;i,  ne ,  an,  nori 
se(|uanlur,  qnid?  per  se  slare,  et  ergo  ab  interrogatione 
allera  altrahi:  cj[uarcscribendum  cssc:  quid?  ergo  islani 


ERGO.  459 

voluptatem  ^  inqnit  ^  Epicurus  ignorat.  At  quomodo  ia 
his  divellantur  verba,  quae  ubique  cohaerent,  non  potest 
intelligi,  nec  cur  id  non  fiat  in  interrogalione,  quae 
particulas  ne,  an  habeat,  in  aha  inlerrogatione  recte 
fiat.  Et  quid  censeamus  de  Plauti  verbis  supra  allatis: 
quid  tibi  ergo  meani  me  invito  tactio  est  ?  et  quid  tii 
ergo  insane  rogitas?  Sed  ipsa  verborum  structura  et 
vocabulum  inquit  monstrant,  omnia  contineri  una 
enuntialione,  et  scribi  debere:  quid  ergo  istam  volupta- 
tem^  inquit ,  Epicurus  ignorat?  Sic  etiam  Acad.  1,4,13. 
quid  ergo,  inquam,  Antioclio  id  magis  licuerit ^  nostro 
jamiliari ,  remigrare  in  domum  veterem  e  nova^  quam 
nohis  in  novam  e  vetere  ?  i.  e.  inwiefern  sollte  aiso 
ivirhlicli  dem  Antiochus  melir  frei  stehen  ?  Sed  ipse 
Goerenzius  veram  rafionem  perspexit  in  loco  de  1'in. 
5,29,89.  ita  constituto:  quid  ergo  aliter  homines,  aliter 
philosophos  loqui  putes  oportere ,  quanti  quidque  sit? 
Quod  raii'ari  non  decuit  Orelliura.  Sic  etiara  Graeci. 
Piato  Sympos.  p.  202.  D.  t/  ovv  uv ,  'dcprjv,  SLrj  6  "EQcog 
&vi]T6g;  'H-AiGxtt  y£.  i.  e.  quid  ergo  putes  Amorem  esse 
mortalera?  Miuirae.  Quamquara  aliter  vulgo  interpun- 
giiur.  Cic.  Tusc.  3,  20,  46.  quid  ergo  tu  Epicurum 
existimas  ista  voluisse,  aut  lihidinosas  eius  fuisse  sen- 
tentias?  Ego  vero  mininie.  p.  Rabir.  Posth.  3,  6.  cor- 
ruptores  nostri  caussam  dicunt,  nos,  qui  corrujjti  su- 
musj  non  dicimus.  Quid  ergo  senatum  defendam  hoc 
loco ,  iudices?  Omni  equidem  loco  deheo :  ita  de  me 
est  meritus  ille  ordo.  Si  interpunxeris:  qjiid  ergo? 
seutentiam  exhibebis  hanc:  quid  ergo  faciendum?  se- 
natumne  defendam  hoc  loco?  Sin  vero  ita ,  ut  scripsi 
niodo ,  hic  erit  sensus :  Soll  ich  wol  nun  den  Senat  liier 
vertheidigen  ?  in  Verr.  4,  46,  102.  quid  ergo  hoc  solum 
auditione  expetere  coepit ,  quum  id  ipse  non  vidisset? 
ad  Alt.  14, 14.  quid  ergo  ista  culpa  Brutoru?n?  p. Caec. 
14,  39.  Goerenzius  igitur  rera  verara  bene  observavit, 
non  taraen  satis  expedivit.  Nani  haec  forraa  nullum 
locum  habet,  ubi  ista  verba  inlerrogationi  per  eas,  quas 
iile  dixit,  parliculas  expressae  praeludunt.  Omissa  par- 
ticula  coeunt  partes  in  unara  enuntiationera.  Attaraen 
nou  seraper.  Nam  verba  quid  ergo?  etiam  ibi  per  se 
stare  possunt,  ubi  pergit  oratio  recta  declaratione,  quae 
exit  iu  interrogationem.  Sic  Cic.  Tusc.  2,  14,  34.  quid 
ergo?  Iioc  pueri possunt ,  viri  non  poterunt?  in  quibus 
tanlum  verba  viri  non  poterunt?  iu  interrogatione  po- 


460  ERGO. 

sita  sunt.  Sensus  enim  est:  quid  ergo  hinc  colligitui-? 
Hoc  pueri  possunt:  an  vero  viri  non  poterunt?  Itemque 
ubi  sin£;ularis  vis  inest :  cpiid  ergo  est?  cpiid  ergo  faci- 
endnni?  maxime  in  occupanda  obiectione.  Sic  Cic.  p. 
Rosc.  Am.  1,2.  cjuid  ergol  audacissimus  ego  ex  omni- 
bus?  Minime.  ulu  Schiitzius  male  interpunxit  post 
quid?  p.  Caec.  17,  50. 

V.  1.  Duplicem  videraus  esse  vim  particulae  in  iis, 
quae  argumentutionem  ad  aliud  ,  quod  cum  anle  dictis 
cohaereat,  promovent,  atque  haec  nova,  quae  addun- 
tor,  necessario  nexu  inter  se  coniungi,  osteudunt.  Par- 
ticula  enim  praeposita  et  consequutiouem  totius  argu- 
mentationis  et  simul  uecessitatem  rerum  consequentiura 
indicat. 

Cic,  de  Leg.  2,  5,  11.  ergo  ut  illn  divina  mens  summa  lex 
est ,  item  quum  in  homine  est,  pcrfecta  est  in  mente  sapientis. 
In  his  ex  superioribus  procedit  argumentatio ,  et  continentur 
duae  sententiae  aequali  t  eritatis  viuculo ,  atque  affiruiatur ,  ut 
divina  meus  sit  summa  lex,  eodem  modo  eam  in  homine  esse 
perfectara  mentem  sapientis.  Hic  enini  est  sensus  verborura, 
neque  assentior  Madvigio ,    qui  post  perjecta  interpungi  iubet. 

2.  Huius  generis  est  interrogationis  ea  forma,  qua 
cx  superioribus  colligitur  ai-gumentalio  de  duabus  rebus 
aequalibus ,  vel  quae  aeque  possint  esse,  quarum  si 
altera  esse  concedatur,  cjuaeritur,  cur  non  idera  aequo 
vel  maiore  adeo  iure  alteri  tribuatur.  Vid.  Tom.  1.  p. 
S49.  Comparantur  duae  res  aequales  vel  similes,  quasi 
absurdum  sit,  nisi  id ,  quod  iu  altera  locum  habet  et 
agnoscifur,  etiam  in  altera  locum  habeat  et  agnoscatur. 
Logici  appellant  argumentationem  a  minore  ad  maius, 
et,  ut  alii  maiunt,  a  maiore  ad  minus:  utrumque  vere, 
quum  accedere  possit,  quod  raagis  raireraur,  alteram 
rera  salis  iara  coustare.  Quod  tamen  non  semper  fit, 
sicuti  exisliraat  Beierus  ad  Cic.  de  Ofl'.  1,  31.  p.  245. 
Ergo  et  deducit  argumeulationem  ex  antecedentibus,  et 
neclit  veritatem  ufriusque,  quae  exponilur,  rei  ariirma- 
lione:  nlso  —  wirklicli.  Quare  semper  ab  initio  enun- 
tiationis  ponitur. 

Cic.  Tusc.  2,  17,  39.  ergc  haec  veteranus  vjHcs  facere  poterit, 
doctus  vir  sapiensque  non  poterit"?  2,  17,  41.  1,  14,  31.  ergo 
arbores  seret  diligens  agricola,  quarum  adspiciet  bacam  ipse 
numquam,  vir  magnus  leges,  instituta,  rem  publicam  non  scrct? 
Ita  codd.  non  serit.   de  Fin.  2,  33,  110.   ergo  in  bestiis  erunt 


ERGO.  461 

secrela  a  voluptate  humanarum  qiiaedam  simulacra  rtrtutum ,  in 
ipsis  hominibus  virtus ,  nisi  voluptatis  caussa,  nulla  eWf?  Tusc. 
3,  15,  31.    de  Off.  1,  31,  114, 

Cic.  p.  Arcli.  9,  19.  ergo  illi  alienum ,  qida  poeta  fuit ,  post 
mortcm  etiatn  expetunt ,  nos  hunc  vivum  ,  qui  et  vohtntate  et  legi- 
bus  noster  est,  repudiabimus'i  9,  22.  crgo  illum,  qui  haec  fecerat, 
rudimtm  hominem  mainres  nostri  in  civitatem  receperunt:  nos 
hunc  heracleensem  —  de  nostra  civitate  eiiciemus'?  de  Fin.  2,  4, 
13.  ergo  illi  intelligunt,  quid  Epicurus  dicat ,  ego  non  intelligo? 
p.  Arch.  8,  17.  ergo  ille  corporis  moiu  tantum  amorem  sibi  con- 
ciliarat  a  nobis  omnibus,  nos  animorum  incredibiles  motus  cele- 
ritatcmque  ingeniorum  negligemusl  Orat.  51,  171. 

Goerenzius  ad  Cie.  de  Fin.  2,  3S,  110.  Dcscio  an  ia 
nniversum  ,  conlendit,  in  hac  orationis  forraa  requiri 
futurura  in  utroque  mernbro.  Cui  sententiae  et  deest 
ralio,  et  obsUml  exempla  modo  allata  el  alia  Tusc.  2, 
14,  24.  Orat.  41,  142.  p.  Planc.  20,  49.  Et  reiecit  eam 
Beierus  I.  1.  lllud  vero  erat  animadvertendum,  ubi 
diversae  formae  componuntur,  et  praesens  vel  praeteri- 
tum  praecedit,  primara  partem  extra  interrogationem 
esse  positam.  Quo  modo  partes  ex  aequo  corapositae 
ad  iogicam  formam  revocari  possint,  et  Madvigius  in 
Emendat.  p.  39.  et  ego  Tom.  1.  p.  349.  demonstravi. 
Sed  caussalis  particula,  quae  substitui  potest,  ipsam  ex- 
pressam  habemus  apud  Cic.  Tusc.  3,  15,  31.  ergo  hoc 
Ttrentius  a  p/iilosophia  sjimplinn  cjiiujn  tam  conimode 
dixerit,  nos ,  e  cjuorum  fontibus  ici  haustuni  est ,  non 
et  dicemns  hoc  nieUus  et  constantius  sentiemus.  Sic 
Yarro  de  Ling.  lat.  8  (9),  23.  cjuidergo,  cjuum  omnes 
animae  hoininum  sint  divisae  in  octonas  parteis ,  eae 
inter  se  non  proportione  similes? 

WolfiMs  in  priiiia  editioue  Tiiscul.  cum  Davisio  eiecit  quum, 
quod  abessc  dicunt  ab  uno  alterove  codice :  in  secunda  rursus 
recepit.  Orellius  vero  quura  vidisset  illud  dixcrit  a  Wolfio 
pro  dixit  acceptuni ,  nionet  esse  futurum  exactura.  At  corapa- 
rari  possunt  Acad.  1,  4,  13.  erga  Antiocho  id  magis  licuerit 
remigrare  in  domum  veterem  e  nova,  quam  nobis  in  novam 
€  velere'? 

VI.  1.  In  his,  quae  exposuiraus,  aut  res  intelhgi- 
tur,  qua  aliquid  efficiatur,  aut  quae  ex  superioribus 
pendeut  couclusioue  quadam.  Sed  sunt  alia,  quae  magis 
ad  couformatiouem  orationis  perlinent.  Atque  primum 
si  quis  dixit  se  velle  de  aliqua  re  exponere ,    ipsam  ex- 


462  ERGO. 

plicatioiiera  incipit  verbo  ergo  inserto,  et  ifa  oralionem 
nectit  ex  voluntate  sua.  Sic  poaitur  particula  in  initio 
expositionis. 

Varro  de  Re  r.  2,  4,  3.  ncc  tamen  defugio ,  quin  dicam,  qiiac 
scio  de  suillo  pecore.  Tuiu  interpositis  aliquilju.s  sententiis  cx- 
positionera  incipit  liis :  crg;o  qui  suum  gregem  vult  habcre  ido- 
ncum,  eligere  oportct  —  bona  aetate.  i.  e.  liaec  quum  ita  sint, 
ct  mihi  «le  liac  re  sit  dicendum.  Cic.  Acad.  1,  5,  18.  tum 
Atticxis ,  tu  vero  ,  inquit ,  pergc,  f  arro:  valde  enim  amo  nostra 
atque  nostros.  —  Pergamus  igitur,  inquit,  quoniam  placet. 
Fuit  ergo  iam  accepta  a  Plaione  philosophandi  ratio  triplex. 
Columell.  11,  3,  15.  sed  iam  potius,  quo  quidque  tempore  terrae 
mandari  plerumque  conveniat,  per  menses  digeramus.  Ergo 
post  calcndas  ianuarias  etc. 

2.  Tura  ubi  oratio  sive  alterius  verbis ,  sive  ipsi- 
us,  qui  loquitur,  interrupta  est,  annectitur  ea  supe- 
rioribus  per  particulara ,  quae  vi  demonstrativa  sibi  in- 
nata  ad  ea,  quae  remissa  sunt,  revocat,  et  distractam 
telam  contcxit,  Ita  efiam  igitnr.  Cf.  Goerenz.  ad  Cic. 
Acad.  1,  5,  19.  qui  aliena  exempla  contulit. 

Cic.  Orat.  Part.  13,  45.  c.p.  Argumcntationcm  quaerere  videris, 
quae  cst  argumcnti  explicatio ,  quae  sumpta  ex  iis  locis ,  qui  sunt 
expositi,  conficienda  et  distinguenda  dilucide  est.  c.v.  Planeistuc 
ipsum  desidero.  c.  p.  Est  ergo ,  ul  supra  dictum  est,  cxplicatio 
argumenti.  Fliilip.  12,  9,  22.  trcs  viae  sunt  ad  Muiinam,  quo 
festinat  animus ,  ut  etc. — .    Trcs  ergo ,  ut  dixi,  viae. 

Cic.  de  Orat.  1,  57,  241.  atiamen  quae  caussae  sunt  ciusmodi, 
ut  de  earum  iure  dubium  esse  non  jjossit,  omnino  in  iudicium 
vocari  non  solent.  Num  quis  eo  tcstamento  etc.  —  Ergo  in  hoc 
genere  iuris  iudicia  nulla  su7it.  Top.  19,  72.  sed  quoniam  ita 
a  principio  divisimus ,  ut  alios  locos  diceremus  in  eo  ipso,  de  quo 
ambigitur,  haercre ,  de  quibus  satis  est  dicium ,  alios  assumi 
extrinsecus:  de  his  pauca  dicamus :  etsi  ea  nihil  ad  vcstras  dispu- 
tationes  pertinent.  —  Neque  enim  tu  is  es ,  quem  nihil  ni&i  ius 
civile  delectct  —  etc.  Haec  ergo  argumentatio ,  quae  dicitur 
artis  expers,  in  testimonio  posita  est. 

Alia  exempla  vide  apud  Cic.  de  Off.  1,  3,  11.  et  cf.  Gesner. 
ad  Clirestom.  Plin.  p.  535. 

3.  Haec  eadem  ratio  est,  quando  post  parenlhesin 
oratio  interrupfa  subnectitur,  eodem,  quod  antedictum 
cst,  vocabulo  iferum  posito.  Quemadmodum  alibi  ia- 
cjna/n  dicitur ,  et  igitur.  Cf.  Cort.  ad  Cic.  Epist.  15, 10, 1, 
Goerenz.  ad  Gic.  Acad.  2,  41.  p.  229. 


ERGO.  463 

Cic.  ad  Fam.  15,  10,  1.  quoniam  id  accidit,  quod  maxime 
mihi  fiiit  optatum,  ut  omnium  Marcellorum,  Marcellinorum 
etiam  (mirificus  enim  nominis  ac  generis  vestri  fuit  erga  me 
semper  animus)  quoniam  ergo  ita  accidit,  ut  omnium  vestrum 
studio  tuus  consulatus  satisfacere  posset,  —  pcto  a  te,  id  quod 
facillimum  factu  sit,  —  ut  quam  honorqficentissimum  scnatus 
consultum  litteris  meis  recitatis  faciendum  cures.  Tusc.  1,  7,  14. 
omne  pronuntiatum  (sic  enim  mihi  in  praesentia  occurrit ,  ut 
appellarem  aE^icoiia :  utar  post  alio ,  si  invenero  melius)  id  ergo 
est  pronuntiatum ,  quod  est  verum  aut  falsum.  In  quLbus  variat 
orationis  forma.    vid.  Kiihner. 

4.  Interdum  ergo  post  parenthesln  excipit  oratio- 
nem  ita  interruptara,  ut  nova  instituatur  forma,  atque 
anacolutlion  exsistat.  Cf.  Goerenz.  ad  Cic.  de  Fin.  2, 
S4,  113. 

Cic.  de  Fin.  2,  34,  113.  nec  id  ex  animi  solum  partibus ,  ia 
quibus  inest  memoria  rerum  innumerabilium  (inde  quidem  infinita 
incst  coniectura  conseqventium  —  mortisque  contemptio)  crgo 
Jiaec  in  animis.  Tusc.  1,  7,  14.  vd.  paullo  ante. 

6.  Peculiaris  est  orationis  forma,  qua,  interpositis 
quae  rem  illustrant  et  confirmant  exemplis ,  oratio  per- 
git ,  per  conclusionem  ex  liis  rebus  factam  ad  superiora 
rediens. 

Cic.  Tusc.  1,  2,  4.  summam  eruditioncm  Graeci  sitam  cense- 
hant  in  nervorum  vocumque  cantibus.  Igitur  et  Epaminondas, 
princeps  meo  iudicio  Graeciae ,  fidibus  praeclare  cecinisse  dicitur: 
themistoclesque  aliquot  ante  annis,  quum  in  epulis  recusaret 
lyram ,  est  habitus  indociior.  Ergo  in  Graecis  musici  floruerunt, 
discebantque  id  omnes ,  nec  qui  nesciebat,  satis  excultus  doctrina 
putabatur.  Hic  ergo  non  est  hanc  ob  Caussam,  ut  ceperuut 
Goevem.  ad  Cic  de  Fin.  p.  173.  et  Kiihner. 

6.  Sed  sunt  etiam,  in  quibus  nihil  praecedit,  quo 
referalur  nectenda  oratio,  sed  ergo  simplicitur  ponitur 
in  initio  exposilionis. 

Virgil,  Aen.  10,  109.  accipite  ergo  animis  atque  haec  mea 
figite  dicta. 

Ciris ,  VirglHo  adscriptum  carmen ,  29.  episodium  habet  de 
peplo  Minervae ,  quod  incipit :  ergo  palladiae  texuntur  in  ordine 
pugnae  etc. 

7.  Poetae  in  narrandis  rebus  verbo  ergo  exprimunt 
progressum  aut  eventum,  qui  ex  antecedentibus  Tel  ex 
caussa  antea  dicta  pendet.     Est  so  niin. 


464  ERGO. 

Vlrgll.  Aen.  6,  382.  his  dictis  curae  emotae  pulsusque  parum- 
per  corde  dolor  tristi:  gaudet  cognomine  terra.  Ergo  iter  in- 
ceptum  peragunt.  i.  e.  haec  erat  caussa,  ut  — .  Sil.  Ital.  4,  718. 
ergo  agitur  raptis  praeceps  exercitus  armis.   4,  778. 

8.  Gail.  Canterns  quura  ia  Nov.  Lect.  4,  26.  demoo- 
slravisset,  ergo  pro  deiiide  poni,  admodum  muUi  ei 
assenserunt:  Taubmann.  ad  Plaut.  Mosl.  2,  1,  33.  Cerda 
ad  Virgil.  Aen.  6,  582.  Broukhusius,  Burmannus  ad 
Properl.  3,  2,  29.  alii.  Quo  seusu  Scaliger  in  Cataleclis 
p.  271.  ceperit,  non  satis  liquet.  At  in  argumenlis,  qui- 
bus  Cauterus  et  reliqui  suam  opinionem  comprobare 
studuerunt,  nullum  erat,  quod  non  per  se  corrueret. 
ISam  quod  Festus  ait,  igitur  pro  inde  et  postea  dici,  id 
si  verum  esset,  tamen  non  ad  vocabulum  ergo  pertinerel:, 
quod  caussalem  significationera  numquam  omnino  exuit. 
Tura  vero  quod  Cicero  graecura  elta  plerumque  per  erg-o 
verlisse  dicilur,  factum  est  iioc  in  iis  locis,  in  quibus 
elra  consequutionem  aiiquam  designabat.  Denique  omnia, 
quae  afferuntur,  exerapla  non  recte  exposita  sunt  aut 
corruptione  laborant. 

De  Virgil.  Aen.  6,  382.  modo  diximus.  De  loco  Eclog.  5,  56. 
vid.  p.  443.  de  Plaut.  Cas.  3,  4,  9.  p.  450.  de  Bacch.  1,  2,  17. 
p.  431.  de  loco  carm.  iiiMaeccn.  p.  454.  Sed  Propert.  3,  3,  (2,) 
27.  hic  erat  affixis  viridis  speluiica  lapillis  pendcbantque  cnvis 
iympana  pumicibus.  Ergo  Musarum  et  Sileni  patris  imago 
fictilis ,  et  calami ,  Pan  Tegcaee,  tui.  ^  lii  qui  accipiunt  pro 
deinde  vel  f um ,  iure  castigantur  a  Lachraanno.  Is  vero  cum 
Gifanio  (in  Ind.  Lucret.  s.  v.  igitur')  particulae  trihuit  vim, 
qua  incipiat  rei  expositionem  uheriorem.  lacobus ,  ergo ,  in- 
quit,  transitum  parat  ad  rem  gravera  in  enuraeratione.  Sed 
neque  expositio  est  uherior  rei  ante  iam  dictae,  sed  in  de- 
scriptione  speluncae  raedia  pars,  nec  gravis  cernltur  res  in 
hac  enumeratione ,  neque  ita  umquam  Latlni  loquuti  sunt. 
Kihil  certius  puto  quara  in  hoc  loco  corruptionem.  Et  narrat 
Canterus  quidera ,  L.  Carrionem  in  libro  quodam  legissp  illic : 
Ferrarius  idem  invenit  in  suo.  Ceterura  rairabilis  est  Bur- 
manni  aliorumque  inconsiderantia ,  qua  se  non  intelligere  fa- 
tentur,  cur  Broukhusius  locutiones  has ,  pcndere  antra ,  pen- 
dentia  tecta  illustraverlt ,  ipsique  tympana  interpretantur  de 
instrumentis  musicis.  Scilicet  poeta  dixit  tympana  in  fastigio 
speluncae  ex  pumicibus  facta,  cf.  Vitruv.  3,  5,  13.  et  senten- 
tiara  similera  expressit,  quara  qui  inest  in  verbis  Ovidii  Met, 
3,  159.  pumice  vivo  duxerat  arcum.  Fast.  2,  315.  laqueata  pu- 
mice  vivo.    Apud  Horat.  Sat.  2,  6,  70.   ergo  sermo  oritur  non 


ERGO.  465 

dc  liilUs  domibusve  allenis.  hoc  sensu  procedit  ordtio :  quae 
coeiiac  quum  sint  humanitatis  et  moderationis  plenae  et  omnino 
mcliores,  sermo  oritur  inter  convivaa  non  vnlgaris,  sed  in- 
geniosus. 

VII.  1.  Ergo  igitiir  et  comici  antiqui  et  recen- 
tissimi  scriptores  coniungere  solebant.  Itaque  ergo 
Terenfius  et  Livius  et  alii  dixere.  Quod  ipse  Cicero 
p.  Rosc.  Am.  39.  dixit  ergo  idcirco,  apertum  cst  non  posse 
ad  pleonasmumreferri,  sed  idcirco  cohaerere  cura  qnod» 

Plaut.  Trin.  3,  3,  27.  quo  pacto  ergo  igitur?  Apulei.  Met.  1. 
p.  104,  25.  ergG  igitur  inefficaci  celeritate  fatigatus  —  ad 
balneas  processcram.  £t  sic  saepe.  vid.  Oudend.  p.  27.  158. 
237.  473.  483.  Pricae.  p.  652.  Misc.  Obs.  T.  2.  p.  306.  Sciopp. 
Susp.  Lect.  5,  13. 

Tercnt.  Eun.  2,  3,  26.  itaque  ergo  amantur.  Liv.  1,  25,  2. 
itaque  ergo  erecti  suspenf>iqtie  in  minime  gratum  spectaculum 
anima  intenduntur.  ubi  Drakenb.  3,  31,  5.  ubi  Gronov.  39^ 
25,  11.  cf.  Barthii  Advers.  82, 15.  Perizon.  ad  Sanctii  Min.  2. 
p.  43L 

Cic.  p.  Rosc.  Am.  39,  112*  ergo  idcirco  turpis  hacc  cutpa  esfi 
quod  duas  res  sanctissimas  violat ,  amicitiam  etfidem. 

2.  Plaulus  composuisse  videtur  vocabula  /lem  ergo 
qnatuor  in  locis  ,  Amph.l,  1,  151.  Asia.2,  3,69.  2,4,25. 
Poen.  3,4,  16:  at  non  cohaerent,  sed  sunt  secludenda 
etiam  interpunctione.    Vid.  hem, 

3.  Non  pauci  sunt  loci ,  in  quibds  composita  repe- 
riuutur  verba  ergo  iam,  Jiunc  iam  ergo.  Ilhid  est  alsa 
nuTi,  hoc,  sicut  nunc  ergo  ^  non  habet  proprietatem  ia 
ipsa  compositione. 

Plaut.  Stich.  3,  1,  20.  erg-o  iani  revortar.  Men.  2,  2,  5l.  iant 
ergo  liaec  madebunt  faxo. 

Plaut.  Amph.  1,  1, 151.  nunc  iam  ergo  :  sic  colo.  Men.  5, 9^93. 
ergo  nunc  iam  vis  conclamari  auctionem  fore? 

Plaut.  Pers.  2,  2,  9.  quo  ergo  isnunc?  1,1,35.  Most.5,2,  70. 
aliud  ergo  nunc  tibi  respondeo.  PrGpert.  3,  21,  17. 

4.  Et  ergo  nusquam  reperiri  tradunt  Grammatici, 
sicBti  non  dicatur  et  igitur.  Polest  tamen  dici  inter- 
posito  aliquo  nomine,  quod  superioribus  coniungitur. 
ISeque  ergo  dixit  Plaut.  Pseud.  5,  2,  32.  liercle  me  isti 
liaud  solent  vocare,  neque  ergo  ego  istos.  i,  e.  unet 
da/ier  aiicJi  ic/i  nic/it  sie, 

IL  30 


466  ERGO. 

Cic.  Tusc.  5,  16,  47.  nffectus  aiitem  animi  in  bono  viro  laii- 
dabilis:  et  vita  igitur  laudabilis  honi  viri :  et  honcsta  ergo, 
quoniam  laudabilis.  uLi  LauiLinus  et  M.inutius  secunduiu  et 
deleverunt :  id  rero  non  respondet  alteri  ante  v.  vita  posito, 
ut  existimat  Orellius. 

5.  Quod  ad  iTieusuram  verln  altinet,  Festus  docet 
ergo ,  quod  sit  ovv ,  correptam  habere  ultimam,  sed 
productam  ubi  sit  pro  caussa  vid.  p.  442.  Sed  I\I-.-ir. 
Victoriuus  p.  2472.  ergo  coninnctio  pro  longa  liabtt 
vltiviain  litteram  o,  nt  est  illud,  ergo  iussa  parat. 
Broukhusius  ad  Propert.  p.  276.  ,,vix  usquam  reperies 
apud  caslos  ilios  veteres  alteram  in  ergo  correptam; 
quod  et  nitidissimura  Secundum  fefelht.  £st  tamen  fu- 
tendum,  in  hoc  errore  non  sine  venia  peccari,  et  prae- 
ivisse  posteris  omnes  eos,  qui  post  Augusti  aetatem  scri- 
pserunt."  Vossius  de  Arte  grara.  2,  17.  nou  errare 
potuisse  existimat  Verriura  Fhjccum :  quare  noa  absur- 
dum  esse  discrimen  a  Festo  uotatura  ,  sed  coniuaclionem 
halniisse  sesquilempus.  Pincierus  Parerg.  2,  28.  Festi 
distinclionem  ieiunara  et  ridiculara  appellabat.  Locos, 
quos  ahi  ex  Ovidio  afferunt  Her.  5,  59.  Trist.  1,  1,  87. 
corruptione  lahorantes,  iam  esse  eraendatos  ,  monstravit 
Burraannus  ad  Lotich.  1,  2,  32.  et  ad  AuthoLT.  1.  p.  19. 
et  locos ,  in  quibus  syllaba  coi'ripitur ,  nominavit  hos: 
Valer.  FL  2,  407.  8,  337  —  439.  Adde  Lucan.  9,  256.  et 
CLindian.  Epist.  4,  17.  Cf.  Santen.  ad  iSIureti  Carm.  T.  4. 
p.  31.  Huschkius  ad  TibulL  3,  2,  9.  p.  440.  Accuratius 
haec  tractavit  Lenncpius  ad  Ovid.  Her.  5, 59.  Nam  recte 
ohservavil,  Ovidium  cLiusisse  quasi  agmen  pcelarum 
saccuh  Augusti,  et  cura  rehquis  ergo  bis  terve-corripuisse 
Tideri.  De  usu  Terentiani  JNlauri  dixit  Santeuius  ad 
V.  2276.  In  versu  Ennii  apud  Cic.  de  Senect.  4,  10.  et  de 
OfF.  1,  24.  nunc  repositum  legitur  ergo  postqjie  niagis- 
cjue.  cf.  Sauten.  ad  Catulh  Eleg.  48.  Huschkius  adTibulL 
1,  1,  19. 

6.  Beloco,  quem  particnla  obtineat ,  cmnes  grara- 
, matici  nunc  docent,    eara  ab  iuilio  enunlialionis  semper 

poni ,  nisi  unum  ahquod  verl^um  insit  in  sententia,  quod 
maius  momentuni  liabeat.  Cf.  Hoffraann.  in  lahnii 
Annal.  7,  3.  p.  269.  Priscianus  p.  1210.  igitur  ei  ergo 
tam  praepommtur  quam  suppomintur.  Quam  sedem 
sibi  vmdicet  signilicatio  caussalis,  diximus  p.442.  Et  ia 
rehquis  aaimadvertendum,    particula   utrum   ad  totam 


ET.  467 

senlenliam,  an  ad  singulare  quoddam  nomen  perlineat, 

cui  adjiingitur. 

Sacpe  in  media  sententia  locum  habet.  vd.  Plaut.  Curc.  1,  2, 
25.  Baccli.2,  3,  112.  Sed  quod  in  fine  sententiae  olim  legeba- 
tm'  Rud.  3,  2,  27.  bene  coniunxit  Reizius  cum  verbis  proxi- 
inis  ct  iMil.  4,  2,  52.  Lindcmannus  auctoritate  codicum  mutavit 
in  credo.  Taraen  Asin.  2,  3, 113.  qnin  iu  officium  facis  ergo  ac 
fugis?  Pers.  1,  1,  35.    quid  nunc  vis  ergo? 

*)  Commnlantur  in  libris  saepe  per  compendii  simi- 
litudinein  er^o  et  e^o.  vd.  Drakenb.  ad  Liv.  37,  53,  11. 
Goerenz.  ad  Cic.  de  Fiu.  2,  8,  24.  Beier.  ad  Cic.  de  OIF. 
T.  2.  p.  123.  Giesius  ad  Cic.  de  Divin.  1,  23,  46.  Klein. 
ad  Lambiui  Tull.  Emend.  p.  496.  etigitur.  vd.Drakenb. 
ad  Liv.  21,  40,  6.  Goerenz.  1.  1.  p.  464.  et  169.  Beier. 
ad  Cic.  de  Olf.  3,  20.  p.  337. 

ET. 

Orisinera  particulae  ET  alii  in  litteris  verbi  graeci 
t£  transpositis  c|Uaesiverunt,  aiii  m  ert  conspicuam  esse 
existimarunt.  Vid.  Vossii  EtymoL  s.  h.  v.  Lennep.  Ety- 
moL  Gr.  1.  p.  297.  At  cognalio  horum  vocabulorunl 
non  ad  unam  stirpem  graecam  referenda  est,  sed  cerni- 
tur  ea  in  universa  copularum  conformatione,  quae  mul- 
tis  vel  omnibus  gentibus  communis  est.  Sic  veteres 
Gothi  dixerunt  ii ,  Graeci  ri,  quod  factura  est  cji/e,  et 
rursus  naL,  atque  ei ,  veluti  litterae  locum  mutant  ia 
inog  et  mei/s.  Haec  igilur  magis  comparari  possuntj 
quam  deduci. 

Notiones  et  sententiae  aut  coniunguntur  simpliciter, 
aut  adiungunlur  accessione,  aut  iniunguntur  aequalione. 
Idque  Latini  propriis  verbis  distinguunt.  Nam  atqi/e 
res  coinponit  ex  aequo,  f///e  autem  adiungit  id,  quod 
alienum  aut  extcrnum  videri  possit,  et  quod  accedil. 
Et  vero  coniungit  simplici  et  exlerno  nex.u  notiones  uni 
rationi  sulwnittendas,  et  ila  saepe  cohaerentes,  ut  itnani 
nolionera  efficiant.  Sed  quum  iiaec  particula  simpiiceni 
copulationem  exhibeat,  nihil  impedit,  quo  minus  eliara 
ea  omnia  complectatur,  quae  aliis  istis  vocabulis  proprie 
designentur.  Sic  fit,  ut  et  pro  atque  ponatur,  siculi 
Kdi  pro  ri  ,  ubi ,  quae  singulari  ratione  cohaerere  possunt, 
simpliciler  coniunguulur ,  atque  ista  ratio,  per  aiqiie 
significanda,  aliis  verbis  vel  ordine  verborum  exprimitur. 

30* 


468  .        ET. 

Onaraqiiam  simt,  in  qnibus  propter  hanc  simplicem 
parlium  coosocialionem  necessario  ponatur  et ,  nou 
atque,  nec  cpie.  Sic  Varro  quum  de  Ling.  lat.  8,  1.  ait: 
<[nod  est  liomo  ex  corpore  et  anima ,  dicere  aliter  non 
potuit.  Et  facile  intelligitur,  quomodo  dilTerant  verba 
Ciceronis  Orat.  17,  55.  corporis  quaedam  eloquenfia, 
quum  constet  e  voce  atqne  motn.  si  iutegra  est  scriptu- 
ra:  nam  editio  prima  exhibet  et  voce  et  motu.  Sed,  ut 
iam  de  particula  atcpie  deraonstravi,  accedunt  interdum 
ahae  caussac,  quibus  haec  vocabula  vel  ob  varietatem 
vel  ob  eleganiiam  dictionis  commutentur:  qua  hcentia 
a])ud  bonos  quidem  scriptores  non  depravatur  iisus  ipso- 
jum  vocabulorum.  jXam  in  iis,  quae  Tacitus  Agr.  4^ 
dixit:  scilicet  suhLime  et  erectum  ingeninm  pulcliritu- 
dinem  ac  speciem  excelsae  magnaecpie  gioriae  vehe- 
iiientius  quam  caute  appetebat.  una  particula  et  ter  poni 
potcrat,  sed   mutato   sensu  et  colore. 

Cum  his  cenferri  possnnt,  quae  apud  Orelliura  ad  Cic.  Tusc. 
p.  329.  Beclierus  coinmentatus  est.  Zuniptius  Grainm.  n.  331. 
tlocet,  et  coniungere  ea,  quae  antea  non  coniuncta  per  se 
constiterint :  Rainsliornius  tantum  acqualia  dicit  hoc  modo 
roniung^i,  Aug.  Grotefeiidus  n.  228.  ea,  quae  sint  eiusdem 
nionienti.  Quae  omnia  proprietatera  particulae  non  recte  con- 
stltuunt. 

Scriptorcs  rccentiorcs ,  iu  distinguendis  \ocahulis  negligen- 
tiores ,  ab  antiqiia  consuetudine  saepe  discesserunt.  Curt.  4,  16, 
32.  Perdicvas  ac  Cocnus  et  Mcnidas  sagittis  prope  occisi.  et  sic 
saepe.  cf.  5,  4, 19.  8,  13, 25. 

Cic.  de  Orat.  1,  3,  10.  quis  ignorat,  ii,  qui  mathcmatici 
voc-antur ,  quantu  in  obscuritatc  rerum  ct  quam  rccondita  in 
artc  et  multipUci  subliliquc  verscntur?  Li  his  verba  mulliplici 
subtilique  arctius  copulantur  quam  antecedentia.  in  Cat.  2,  5,  9. 
stuprorum  et  scelerum  esercitatione  assuefactus  frigore  ct  famc 
ct  siti  ac  vigiliis  pcrferendis.  Verum  est,  quod  in  codd.  lcgitiu', 
ct  vigiliis. 

Coniunguntur  per  et  notiones  atqiie  sententiae  et 
aequales  et  contrariae,  si  quae  ratio  intercedit  inter  eas 
vel  externa  vel  interna,  simphci  copulatione  compre- 
hendenda.  Grammatici  vero ,  praesertira  in  Ciceronis 
usu  explicando ,  duplici  hoc  errore  duci  solent,  quod 
luiic  particulae  multijihcem  significatiouem,  quae  sem- 
per  una  est,  tribuunt,  et  quod  variam  notiouum  com- 
positarum  formam  et  couditioaem  ad  ipsam  particulam 


ET.  469 

transferunt,  atque  demonstrant,  et  significare  insiipery 
porro ,  et  qiiidem,  et  ita,  et  omnino ,  eb  sane  alia. 
Quae  omnia  inlelliguntur  ex  verbis  coniugatis,  nou 
significautur  particula  et.  Quare  si  quid  est  in  hae  re 
observandum,  posilum  est  id  ia  vario  noliouum  con- 
iunctarum  genere,  et  in  singulari  modo  sententias  con- 
inngendi,  qui  quibusdam  in  parlibus  aliusest  apud  vete- 
res  Latinos  quam  apud  nos.  Atque  haee  nobis  etiym 
nunc  considerauda  videntur, 

1.  1.  Figurae,  quam  graramatici  polysyndeton  vo- 
cant,  natura  et  iisus  oralorius  exponilur  ab  huius  artis 
magistris.      Sed  omnium  sapienlissime  Qniuctihauus  9, 

3,  54:.  fons  quidcm  unns ,  inquit ,  qui  acriora  jacit  et 
instantiora ,  quae  dicimus,  et  vim  quamdam  prae  se 
ferentia ,  velut  saepius  eru?7ipentis  ajjeclufi.  Cf.  Schel- 
leri  Praecepta  p.  678.  Guuingham.  de  loco  Horat.  Serm. 
1,  2,  66.  Sed  rhetoricuni  fjguram  a  grammutica  distin- 
guamus  necesse  est.,  Illa  oratoriae  gravitali  inservit, 
haec  vero  necfendis  singuhs  parfibus.  Atque  in  liac 
dictione  veteres  non  offendit  parficula  et  ter  quaferve 
repetita.  Cf.  Drakenb.  ad  Liv.  6,  16,  8.  35,  49,  8. 
Quinquies  posita  est  a  Cicerone  in  Brut.  21,  81.  sexies 
deFin.  2,  25,  81.  novies  legitur  infrapaucos  versus  apud 
Ovid.  Her.  17,  177.  cf.  Werfer  in  Aclis  Phil.  Monac.  L 
p.  524.  duodecies  apud  Liv.  22,  1,  8.  sexiesdecies 
27^  10,  7. 

Proprietas,  qiiam  Gocrciizins  ad  Cic.  de  Fiii.  3,  14,  45. 
excniplis  coniiingeiufis  assigniivit,  nulla  cst. 

Extremuin  vocabulum  intcrdum  iungitur  per  particulain  quc. 
Yide  QVE. 

2.  De  tribus  pluribusve  nominibus  copulandis  omnes 
grammatici  nunc  praecipiunt,  aut  uuicuiquc  addi  copu- 
lam,  aut  in  omnil)us  omitti,  ne{[ue  vero  ex  anliquorum 
consuetudine  terfium  adiungi  per  et  semel  positum.  Id 
sumptum  videtur  niaxrme  e  docfrina  Spaldingii,  qui 
non  primus  quidem  (nam  Lambinus  iaiii  ita  censuil), 
scd  saepe  in  nolis  ad  Quinctilianum  4,  2,  24.    1,  11,  14. 

4,  2,  24.  in  Pracf.  Tom.  1.  p.  7.  bai-ljariem  et  noviliani 
lafinifatem  exprobravit  coniunctioni  eb  tcrfio  vel  ex- 
tremo  loco  scmel  comparenti.  In  qua  opinione  quo- 
modo  falsus  fuissct,  ipse  confessus  est  in  Praef.  Tom.  3. 
p.  12.  addiditque,  rejieriri  tot  liuius  usus  apud  Ciccro- 
ncm  exempla,  ut  ea  hbrariis  suo  mori  assuetis  impulaix 


470  ET. 

omnia  modesti  non  esset  critici.  Sed  et ,  omissum  in 
secuudo,  nomiui  apponitur  tertio  tum,  quum  in  certa 
designatione  clauditur  rerum  ordo ,  omnes  parles  con- 
tiuens,  veluti  apud  Cic.  Lae].  11,13.  C.Carbo,  C.  Cafo, 
et  miiiime  tiim  cpiidem  Caius  frater ,  njinc  idem  acer- 
ri/nua.  Quare  et  imprimis  anfe  ea  nomina  occuput  lo- 
cum,  quae  totum  genus  complecluutur.  Alia  prorsus 
est  res  in  que ,  quod  iam  dictis  aliquid  adiicit  in  aequam 
rationem.  Tamen  inveniuutur  etiam  apud  Ciceronera 
loci ,  in  quibus  de  verilate  huius  observationis  dubitari 
possit:  sed  pauci  sunl. 

Male  se  liabet  codicum  quoruradam  scriptura  in  Quinctil, 
3,  6,  25.  alii  novem  elementa  i^osuerunt :  personam ,  in  rpia  de 
unimo,  corpore  et  extra  positis.  Item  4,  2,  2-1.  ut  iudcx  ad  rem 
accipiendam  fiat  conciliatior ,  docilior  et  intentior.  Curt.  6, 7, 15. 
adiidt  his  Aphoebetum  ,  loccum ,  Dioxenum,  Jrchepolim  et 
Amyntam.  Cic.  Tusc.  3, 34,  81.  certae  scholac  sunt  de  exsilio,  de 
intcritu  patriae,  de  servitute ,  de  debilitate ,  de  caecitate  et  de 
omni  casu ,  in  quo  norncn  poni  solct  calamitatis.  Da^^isius  et 
Wolfius  eiecerunt  et ,  quod  abesse  narrant  a  quibusdam  codd. 
At  rectc  se  haberet,  si  consentirent  libri.  vid.  Goerenz.  ad 
Acad.  2,  27,  86.  Tusc.  5,  4,  10.  studioseque  ab  iis  siderum 
magnitudincs ,  intervalla  ,  cursus  anquircbantur ,  et  cuncta  cae~ 
lestia.  i.  e.  et  sic  omnino  cuncta  caelestia.  Cnrt.  5,  5,  18. 
deos  —  offerre  patriam ,  coniuges ,  liberos  et  quidf^uid  homincs 
vel  vita  aestimant  vel  morte  redimunt. 

Biversa  est  ratio  eoruni,  in  qiiit)us  partes  ex  adverso  com- 
ponuntur,  velut  apud  Curt.  l<f,  8, 13.  forte  ita  accidcrat ,  ut  qui 
in  agris  erant ,  —  confugerent  in  urbem ,  oppidani  —  urbe  ex- 
cederent  et  utrique  generi  tutior  aliena  sedes  quam  sua  videretur. 
Terent.  Eun.  5,  8(9),  44.  etenim  bene  libenter  victitas ,  quod  des 
pauUum  est ,  et  necesse  est  multum  accipere  Thaidem.  i.  e.  efc 
tamea.  vld.  p.  479. 

Cic.  Parad.  6,  2,  49.  signa,  tabulas ,  supellectilcm  et  vestcm  in~ 
finite  concupisccnti.  Lambinus  omisit  et ,  sine  dubio  ob  aucto- 
ritatem  codicum.  Tacit.  Hist.  2,  1)5.  Asiaticus  Poliicletos,  Pa- 
tribios  et  vetera  odiorum  nomina  acquabat^ 

Vsum  particulae  et  his  inter  tria  nomina  positae  exemplis 
multis  declarat  Drakenb.  ad  Liv.  Epit.  46.  Sed  veteres  scri- 
ptores  variare  solent  orationis  formam.  Ita  secundo  loco  et, 
tertio  (j^uefrequcntissime  ponitur ,  et  ac  sive  atf/uc.  Permagnani 
copiam  exemplorum  ex  uno  Caegare  collegit  Elberlingius 
Observat.  ad  Caes,  p.  113, 

i 


ET.  471 

8.  Noniina,  quae  per  et  componnnlur,  diversi  esse 
possunt  generis  ac  formae.  De  qua  re  disseruerunt 
Sanclius  et  Perizonius  in  Minerv.  3,  14.  Sic  coniungun- 
tur  adverbia  cum  aiiis  nominibus,  nomina  cum  verbis. 
et  cum  participiis. 

Liv.  2,18,  7.  qul  —  M.  Valerium,  spectatae  virtutis  et  con- 
siilarem  virum ,  legisscnt. 

Curt.  7, 1,  31.  qtiia  pridie  familiaiiter  et  sine  arbitris  loquutue 
est  nobiscum.  Quinctil.  10,  1,  94.  multum  et  verae  gloriae  — 
Persius  meruit.  Liv.  1,  40,  4.  et  iuiuriae  dolor  —  eos  stimulabat 
et  quia  gravior  ultor  —  rex  futurus  erat.  cf.  Praef.  4.  21,  31,6. 
maior  et  qui  prius  imperitarut ,  IJrancus  nomine.  Cic.  ad  Fain. 
4,  6,  6.  qui  filium  consularem ,  clarum  virum ,  et  magnis  rcbus. 
gvslis ,  amisit^ 

4.  Critici  praecipiunt ,  in  adieclivis  rellqiia,  cetera^ 
alia,  si  coUectivam  viin  habeanl,  sive,  iuslitula  rerura 
cijumeratione,  ea ,  quae  restant  memoranda,  conipre- 
hendaiil,  omitti  copulam  apud  Ciceronem  ahosque  bo- 
nos  scriptores,  nec  dici  et  cetera,  et  alia,  et  alias ,  et 
alioqxiiii.  Vid.  Goerenz.  ad  Cic.  de  Leg.  S,  9,  20.  de 
fin.  3,  15,  51.  Kritzius  ad  Sallust.  Caf.l5,  2.  et  ad  43,2. 
qui  quidem  recte  revocat  ad  euumerationem  rcrum  antea 
factam.  At  non  satis  altenderuut  eam  necessitalem, 
qua  eliain  in  hac  enumeratione  optimus  quisque  scriplor 
copulam  tum  ponit,  quum  ea,  quae  restant,  non  missa 
facit,  sed  peculiari  modo  designat:  neque  vero  in  istis 
formulis,  sicubi  omitti  potuerit ,  consensum  et  auctoi^i- 
tatem  meliorum  librorimi  praeceptione  infringere  hce- 
bit.  Sed  habent  haec  vocabula  hoc  communecum  omni- 
bus  ahis ,  quae  terlio  loco  ponuntur.  In  atias  et  alio- 
quin  modo  additur  copula,  modo  oraittitur.  vid.  Tom.  !♦ 
p.  238.  et  cf.  critici  ad  Suet.  Aug.  10. 

Discrinieii  facile  intelligitur  vel  uno  exemplo :  Cic.  Pliil.  2, 
12,30.  Brutorum ,  C.  Cassii,  Cn.  Domitii ,  C.  Trcbonii,  reliquo- 
rum  quam  vclis  esse  caussam.  de  Leg-.  3,  9,  20.  quid  iam  de 
Suturnio,  Sulpicio,  rcliquis  dicam?  Sed  Saliiist.  Cat.  48,  4.  ne 
eum  Lentidus  et  Cethcgus  aliiquc  cx  coniuralioue  dcprehensi  ter^ 
rent:  ubi  Kritziiis  qrniiu  p.  75.  dixiiiset  abiiciendas  esse  copu- 
las  ,   eas  taiuen  le^itiiue  restituit. 

Deflnitio  rei  additur  per  scntcntiam  relativara :  SalUist.  Cat. 

57,1.  dc  Lentulo ,  Ccthego ,  ccteris ,  quos  supra  mcmoravi ,  snp- 
pUcium  sumptum.    Cic.  de  Vniv.  11,  dcinceps  lovetn  atquc  luno- 


472  £T. 

nem ,   rellquos ,   quos  fratres  inter  se  agnatosque  usurpari  atque 
appellari  videmus. 

Et  cetera  legitur  in  codd.  Quinctil,  4, 2, 51.  5, 11, 12.  Vopisc, 
Fipm.  5.  quare  sanctissimi  Qulrites ,  et  reliqua. 

5.  His  contraria  figura  est  dissolutio ,  sive  quod 
rhetores  appellant  asyndetoa.  Et  quum  et  verba  sim- 
pliciter  copulet,  diceadum  etiam  est  nobis  de  omissa 
copula,  Cuius  rei  caussa  et  cousilium  triplex  esse  polest, 
ut  aut  duo  verba  arcLissime  consocientur  una  nolione 
unave  ratione,  aut  ut  oratio  adscendat  per  gradationem, 
aut  in  oppositione  verborum  recta  vel  ia  disiunctione 
rerum  contrariarum,  quae  ad  unam  rationem  referantur 
per  appositionem.  Primi  generis  sunt  forinulae  voltns 
propitiiis  ,  rentis  remis ,  fer}'e  agere ,  velle  iubere ,  quo-' 
rum  exempla  vide  apud  Hamshoruium  188.  1,  p.  804. 
Alterum  genus  illuslrant  et  Drakenborch.  ad  Liv,  1,59,1. 
et  ad  5,  10,  9,  et  Kntzius  ad  Sallust.  Cat.  43,  2,  Auget 
vim  oratiouis  repetitio  eiusdem ,  quod  ante  dictum  est, 
vocabuli :  cuius  exempla  multa  vide  apud  Drakenb.  ad 
Liv.  6,39,9.  Teriii  geueris  exempla  frequentissima  sunt, 
\'ide  Ramshorn,  1,  c.  n.  b.  et  Cortium  ad  Saliust,  11,  2. 
et  imprimis  Beier.  ad  Cic,  p,  Scauro  p,  195.  Saepe  in- 
servit  haec  forma  exprimendis  animi  motibus  celeribus: 
de  quo  usu  bona  est  observatio  facta  a  Cuningliamo  in 
Animadvers.  in  Bentleii  Not.  ad  Horat.  p,  128.  Et  gravi- 
tatem  saepe  oratio  adipiscitur  ex  hoc  copulae  defectu, 
uti  Cic.  p,  Lig.  5,  13.  qiiod  nos  domi  petimus  ^  preci^ 
hus,  lacrimis,  strati  ad pedes.  Sed  haec  omnia  a  cuius- 
vis  scriptoris  ingenio  ct  more  terminos  et  modum  acci- 
piunt.  Accedunt  autem  ea ,  ia  quibus  singula  genera 
rerum  antca  designata  enumerantur:  veluti  apud  Quin- 
ctil.9,4, 22,  tria  sunt  genera  necessaria,  ordo,  iunctu- 
ra,  numerus.  vel  in  ordinibus  describendis,  utLiv. 21,54. 
halicires  locat  ante  signa,  levem  armaturam,  octo 
fermernillia  hominum.  Et  sunt  formulae  solemnes,  ia 
quibus  brevitatis  caussa  omittitur  cojiula:  patres  con- 
scripti  .^  iisus  fructus ,  sarta  tecta ,  ruta  cuesa,  iter 
actus ,  ferro  igni,  prima  postrema  (Liv,  1,24,7,),  unum 
alterum,  dc  quo  vid,  Cort,  ad  Plin.  Epist.  9,  10.  Conf. 
Beier.  1.  L  et  ad  Cic.  de  Ofi.  1,  17,  56.  L)rakenb.  ad  Liv. 
X,  59,  1. 

Insijnes  sunt  hi   loci   Sallust.    Cat.  11,   5.    loca  amoena  vo~ 

luptaria  facile  in  otio  ferocis  miliiuni  animos  molliverant.  20,15. 


ET,  473 

res,  tcmpus,  pericula,  egestas,  belli  spolia  magnijica  magis  quam 
oratio  mea  vos  hortentur, 

In  recta  oppositione  Tacit.  Ann.  1,  11.  disserebat  de  magni-^ 
tudine  imperii,  sua  modestia.  In  oppositione  per  repetituiu 
vocabulum  expressa  Tibull.  2,  5,  117.  ipsc  gerens  laurus ,  lauro 
devinctus  agresti  miles.  ' 

In  disiunctione:  Liv.  9,  3,  3.  armati,  inermes,  fortes,  ignavi, 
pariter  omnes  capti  atqiie  victi  sumus.  37,  53,  9.  sed  omnibus 
intcrfuit  bellis,  (luae  in  Graccia  gessistis ,  terrestribus ,  nava- 
libus, 

De  U8U  Livii  in  coraponendis  adiectivis  vide  Drakenb.  ad 
3, 9,  4.  et  in  aliis ,   Walchii  Emendat.  p.  9. 

6.  Goerenzins  ad  Cic.  de  Leg.  p.  165.  dernonslrat,' 
copiilara  et  inler  plura  inembra,  quae  praepositionem 
aliquara  in  se  habent,  omilli  inlerdum,  numciuara  inter 
duo  membra.  At  prorsus  contraiuam  senlentiam  expo- 
suerunt  Crevier  et  Drakenborch.  ad  Liv.  22,  12,  12,  neo 
sine  legitima  ratione. 

QuinctiL  9,  4,  19.  de  philosophia ,  de  republica ,  similibus. 

Cic.  de  Leg.  2,  16,  41.  sed  iam  de  periuriis,  de  incesto  nihil 
sane  hoc  quidem  loco  disputandum  est. 

Liv.  22,  12,  12.  pro  cunctatore  segnem,  pro  cauto  timidum, 
affingens  vicina  virtutibus  vitia ,  compellabat.  Sed  codices  vel 
et  caufo  vel  et  pro  cauto. 

7.  lu  nominibus  propriis  Kritzius  ad  Sallust.  Cat. 
43,  3.  tria  observasse  sibi  visus  est:  uno  tantum  singu- 
larura  personarum  nomine  posito,  noa  posse  copulam 
omitti,  nisi  tres  personue  deinceps  memorentur:  duobus 
aulem  positis  copulam  recle  abesse  posse,  si  noraini 
eliam  praenomen  additum  sil,  veluti  in  oonsuhim  nomi- 
nibus:  denique  plerumque  casus  obhquos,  rarius  nomi-' 
nativum,  in  his  nominibus  sine  copula  compositis  repe- 
riri.  Sed  primura  ihud  coraplectitur  universa  regula  de 
tribus  pluribusve  nominibus  coniungendis.  Oraissuni 
vero  praenomen  quara  rationem  habeat,  equidera  uou 
persjDicio  ,  nec  desunt  exerapla  his  contraria. 

Vellei.  P.  2,  20,  2,  nonerat  Mario,  Sidpitio ,  Cinna  tempera- 
tior.  sicut  dixit  1,  4,  1.  Jthenienses  in  Euboea  Chalcida,  Erc- 
triam  colonis  occupaveie. 

De  particula  in  nominibus  consulum  vel  omissa  vel  posita 
vid.  Drakenborch.  a,d  Liv.  2, 17,  1.  et  ad  21,  15,  4. 


474  £T. 

8.  Oratio,  cniiis  priores  partes  nexae  snnt  per  co- 
piilain  tt  ^  potest  exire  in  formam  dissolutam,  sive  ia 
asyiideton. 

Lucret.  2,  1084.  quapropter  coelum  simili  ratione  fatendum 
est  tcrramque  et  solem,  lunam  ,  mare,  cetera,  quac  sunt ,  non 
esse  unica.    Stat.  Silv,  1,  2,  38. 

Iluius  rei  memores  esse  debebant  critici  in  Virgil.  Georg. 
2,  259.  terram  multo  ante  memento  excoquere ,  et  magnos  scro- 
bibus  concidere  montes,  ante  supinatas  aquiloni  ostendere  glebus, 
quam  laetum  infodias  vitis  genus.  Sed  vide  lalmium.  Conf. 
Aen.  11,  170. 

Propcrt.  3,  8,  12.  quae  mulier  rabida  iactat  convicia  lingua, 
et  feucris  magnae  volvitur  ante  pedes ,  custodum  grcgibus  circa 
seu  stipat  euntem  ,  seu  sequitur  medias  —  vias.  ubi  nuper  lacobus 
Puccii  interpolationem  probavit,  quasi  et  non  admitterct  mos 
poetae ,  (^ui  tamen  eodem  modo  4,  1,  83,  loquutus  est. 

9.  Interdiim  nomina  ia  partes  distribnuntur,  ut 
bina  per  copulam  coniungantur,  partes  aulem  sine  co- 
pula  apponantur.  Atque  ifa  eliam^we  pro  ei  usurpatur. 
Gernhardus  ad  Cic.  Lael.  5,  19.  hoc  genus  dicendi  non 
recte  appellat  abriiptius. 

Cornel.  de  Reg.  1,  3,  tres  sunt  praeterca  eiusdcm  generis, 
Xerxes  et  duo  Artaxerxes ,  Macrochir  et  Mncmon, 

Cic.  de  Leg.  2,  15,  38.  iam  ludi  publici ,  quoniam  sunt  cavea 
circoque  divisi,  sint  corporum  certationes  cursu  et  pugilatione, 
luctatione  curricuJisquc  cquorum  iisquc  ad  certam  victoriam: 
cantus  voce  ac  fidibus  et  tibiis.  Ita  restituenda  milii  ridentur 
verba  :  nam  quae  adduntur  c«rco  constitutis  cavca,  sunt  glos- 
sema ,  nec  opus  est,  ut  ante  luctatione  inseramus  copulam, 

10.  Cicero  et  alii  scriptores,  quibus  cojiiosa  diclio 
magis  placet  quam  brevilatis  elegautia  ,  et  poelae,  qui 
les  disponere  solent  in  partes  singulatim  ad  auimum 
adducendas,  apponunt  per  et  verba,  quae  participio 
joossunt  brevius  coucipi.  Omnibus  autem  scriptoribus 
communis  erat  usus,  quo  ea ,  quae  iniungi  possent  sen- 
tentiae,  per  et  adiungebantur.  Ila  praecipue  ia  caussu 
exponenda  per  et  quia. 

Cic.  in  Catil.  1,  6,  1(>.  quotics  vero  cxcidit  casu  aliquo  et 
elapsa  est,    quod  est,    cecidit  casu  uliquo  elapsa. 

Tacit.  Agr.  4.  namquc  M.  Silanum  aecusare  iussus ,  ct  quia 
abnuerat,    intcrfcctus  csl.      Vbi  iuterpretcs,    etium  Walchius, 


ET.  475 

temere  negant  iussus  esse  particlpium.  Ann.  4,  12.  nam  Scia- 
nus  —  fcrox  scelerum,  et  quia  prima  provenerant,  volutare 
secum,  quonam  modo  Germanici  liberos  perverterct. 

Stat.  Silv.  2, 1,  206,  pcctora  blandus  miscct  et  alternum  puero 
partitur  amorem.  i.  e.   raisceus. 

Horat.  Art.  p.  169.  quod  quaerit  et  inventis  miser  abstinet  ac 
timet  uti. 

Hinc  formnla  ab  omnibus  poetis  freqiientata  dixit  et  Virgil. 
Aen.  1,  402.  2,  S75.  705.  3,  258.  Val.  Fiacc.  1,  569.  3,  416. 
Stat.  Theb.  2, 120.   3,  253. 

IJ.  1.  Coniiingnntnr  saepe  diio  adiectiva ,  quorura. 
alterum  alteri  addit  novum  praedicalum,  ex  alio  iudicio 
depromptum  ila,  ut ,  quod  per  sententiam  relativam 
exprimendum  est ,  in  unam  nolionem  contrahatur,  ea- 
que  simul  apponatur.  Haec  eadem  est  ratio,  qua  ex 
duobus  praedicatis  alterum  anle  sidjstantivum ,  cui  in- 
haeret,  pouitur,  allerum  post.  Grammatici  particulae 
etiam  in  Jiis  vim  explicativam  tribuunt.  vid.  Goerenz.  ad 
Cic.  de  Fin.  1,  18,  59.  el  alibi  saepe. 

Cic.  de  Fin.  1,  18,  59.  animi  autem  morbi  sunt  cupiditatea 
immensae  et  inanes  divitiarum,  gloriae,  dominationis.  i.  c.  cupi- 
ditates  imraensae ,  quae  inanes  sunt.  de  OtT.  2,  20,  69.  sed  quis 
est  tundem ,  qui  inopis  et  optimi  viri  caussae  7ion  anteponat  in 
opera  danda  gratiam  fortunaii  et  potentis  7  i.  e.  optlmi ,  qui 
inops  est. 

2.  Et  sunl  in  veferibus  linguis  quaedam  verba,  quae 
in  aliis  non  plenam  habent  attribulivi  nolionem ,  prae- 
sertim  quae  ad  numerum  et  magnitudinem  pertinent. 
Sic  Graeci  dicunt  ■n.olXa  xal  \izyalci ,  Latini  imilta  et 
magna.  Vid.  Blomfield.  ad  Aeschyl.  Pers.249.  Matthiae 
ad  Eur.  Hec.  615.  Parum  diflert  haec  ratio  ab  ea ,  qua 
ex  duobus  adiectivis  alterum  pro  adverbio  apponitur. 

Cic.de  Lege  agr.  2,  2,5.  versantur  enim,  Quirites ,  in  animo 
meo  mnltae  et  magnae  cogitationes.  Liv.  22,  19,  6.  multas  et 
locis  altis  positas  turres  Hispania  habet.  Horat.  Eplst.  1,  8,  3. 
multa  ct  pidchra  minantem.  Vid.  alia  raiilta  apud  Cortiuiu  ad 
Sallust.  lug.  78,  5.  et  apud  Helndorf.  ad  Horat.  Sat.2,3,  9.  efc 
apud  Oclisnerura  Eclog.  p.  206  (167). 

Cic.  de  Orat.  1,  2,  6.  Larabinus   ex   vett.  llbris  edldlt  rccte: 

nam,    quocumque  te   animo  et  cogitatione  convcrtcris,  pcrmullos 
et  excellentes  in  quoque  gcnere  vidcbis  non  mediocrium  artiumt 


476  ET. 

scd  prope  maximarum.     Sallust.  lug.  32,  2.  plurima  et  Jlagilio-' 
slssiina  facinora  fecerc.    Quinctil.  10,  1,  95. 

Vcllci.  2,  110,  6.  omnia  et  in  omnibus  locis  igni  fcrroque 
vastattt. 

At  non  semper  ita  loqmiti  sunt  veteres.  Cic.  Acad.  1,  6,  23. 
dolorumque  susceptio  miiltorum  magnorum.  p.  3Iil.  23,61.  quum 
rcs  ipsa  tot  tam  claris  argumentis  signisque  luccat.  De  Graeco- 
rum  usn,  quo  xat  omittitur  interdum,  dixit  Seidlerus  in  Eplicm. 
litt.  lenens.  1816.  n.  106. 

Cic.  de  Divin.  1,  18,  35.  quum  terrae  sacpe  fremitus,  saepe 
mugitus —  multa  nostrae  rcipublicae,  mulla  cctcris  civitaiibus 
gravia  et  vcra  praeclixerint.  i.  e.  et  vere. 

3.  Componimtur  hac  ratione  adverbium  et  adiecti- 
vum,  cui  illud  inhaeret. 

Cic.  Orat.  21,  70.  de  quo  pracclare  et  multa  praecipiuntur. 
quod  uos  ad  vernaculam  llnguam  accoiiiinnclantes  diccremus 
•pracclare  multa  praccipiuntur.  Sed  vide  qiiac  de  lioc  loco 
critici  bariolati  sunt,  et  confer  Beier.  ad  Cic.  de  OfF.  T.  II. 
p.  111. 

4.  In  liis  vero  ,  uli  iam  T.  1.  p.  463.  cxposui,  cei-- 
tos  est  ajnid  bonos  (jujdem  scrijDtores  verborum  ordo. 
Nani  interposito  ei  praecedit  primo  loco  id  nomen, 
quod  alleri  inhaerct ,  eiuscjue  notioneni  amphficat  et 
oonstituil. 

Tacit.  Ann.  1,  2.  quum  —  novis  ex  rebus  aucti  tuta  et  prae- 
scntia  qitam  vetera  et  pcriculosa  mallent.  Opponuntiir  tuta 
praescntia  (die  sichere  Gegcnwart)  vetcribus  periculis  (den 
friihcren  Gcfahren^.  1,  40.  inccdcbat  mulicbrc  ct  miserabile 
agrren.  \.  e.  mulierura  miseraLiie  ag^men  :  sed  15,  54.  etcnim, 
vxoris  quoque  consilium  assumserat  muliebrc  ac  dctcrius.  q.  e. 
mulicbrc  et  item  deterius. 

5.  Id  eliam  ad  eam  formam  attinet,  quam  gi'amma- 
tici  JEV  ^uc  dvolv  appellant,  de  qua  Tom.  I.  p.  462.  di.\i- 
mus.  Sed  in  ea  ubivis  constitueuda  crilici  quidam  te- 
iTiere  laboraverunt ,  quoruiu  nimium  studium  nunc  Bot- 
ticherus  compescuit  in  Lcx.  Tacit.  Proleg.  p.  80.  ]Nam 
nisi  praccedil  nolio  inhaerens,  unitas  nolionis  nuUa 
conficitur.  Et  pauca  sunt  exempla  vera.  In  oratione 
non  contracta  et  copiosa  semper  maior  vis  ckuiusque 
lumen  apparet  in  verbis  singulis,  et  saepissime  fit,  ut 
generah  notioni  adiiciatur  aliquod  uomeu  specicm  vel 
singularcm  rem  signiiicaus. 


£T.  477 

Tacit.  Agr.  16.  nec  ullum  in  barharis  saevitiae  genus  omisit 
ira  et  victoria.  i.  e.  iracunda  victoria.  sed  c.  4.  scilicet  subliine 
et  erectum  ingcnium  pulchritudinem  ac  speciem  excelsae  magnae- 
que  gloriae  vehcmentius  quam  ante  appetebat.  Est  pulcliritudo, 
quae  est  iu  specie.  et  43.  spcciem  tamen  doloris  animo  vultuque 
praesetulit.  i.  e.  animo,  qui  in  vultu  apparet.  Tacit.  Ilist.  2,  40. 
furore  quodam  et  instinctu  Jlagrabant.  2,  56.  spoliare  rapere^ 
vi  et  stupris  pollucre. 

Quinctil.  10,  1,  19.  rcpctamus  autcm  et  tractemus.  quod  ail 
gensuni  idera  esse  ac  repctendo  tractemus ,  eed  difterre  haec  vi 
et  gravitate,  bene  intellexit  Frotscher. 

Sed  huius  jreneris  non  sunt  haec:  Tacit.  Ilist.  5,  1.  comitate 
et  aUoquiis  officia  provocans.  Cic.  p.  Rosc.  Am.  47,  136.  suum 
cuique  honorem  et  gradum  redditum  gaudeo. 

6.  Lafini  saepe  coniungunt  duas  sentenlias  duoque 
nomina  per  et ,  quorum  alterum  jjriori  addit  distinclio- 
rem  definitiooem,  idque  illuslrat  et  explicatione  ampli- 
ficat.  Id  critici  verbis  et  ciuideni,  iaqiie  notant ,  sed 
nimium  ingeruut ,  quum  dicunt  ipsum  et  significarc  et 
qnidem.  Vid.  Manut.  ad  Cic.Manil,  3,7»  Cort.  ad  Epist. 
11,29,6.  Oudend.  ad  Apulei.  Met.  p.71.  et  p.  450.  Heu- 
sing.  ad  Cic.  de  Off.  3,33,7.  Ruhnken.  ad  Vellei.  2,60.2. 
Goerenz.  ad  Cic.  de  fin.  1,10,33.  Malthiae  ad  Cic.  p.  L. 
Manil.  3,  7.  et  p.  ]\lil.  25,  67.  Nam  haec  vis,  quam 
parliculae  attrihuunt,  inest  in  collocatis  rehquis  verbis, 
quae  rem  explicant.  Quare,  ubi  oratio  gravior  assurgit, 
iterum  ponitur  idem  nomen.  Cf.  Manut.  ad  Cic.  Epist. 
2,  7.  Beier.  ad  Cic.  de  Off".  T.  IL  p.  111.  Drakenb.  ad 
Liv.  39,  5,  4.  Graecum  usum  vocabuli  %ai  observarunt 
lacobsius  in  Additam.  anira.  in  Athen.  p.  157.  Schaefer. 
ad  Long.  p.  351.  qui  quura  graecismum  appellat,  intel- 
lexisse  videtur  ulriusque  linguae  similitudinem.  Cf.  Wal- 
chii  Eraendat.  Liv.  p.  68.  qui  varia  miscet. 

Cic.  p.  Mil.  25,  67.  te  enim  iaiii  appello ,  et  ea  vote,  ut  me 
exaudire  possis.  de  Nat.  d.  1,  15,  39.  ignem  praeterea  et  eum^ 
quem  ante  dixi,  aethera,  p  Lege  Manil.  22,  64.  atque  in  hoc 
hello  asiatico  et  regio  non  solum  militaris  illa  virttis  —  sed  aliae 
quoque  virtutes  animi  multae  et  magnae  requiruntiir.  Alia  vid. 
apud  Beier.  ad  Off.  2,  16,  57.  Ilorat.  Epist.  1,  18,  54.  saevam 
militiam,  puer,  et  cantabrica  bcllatulisti.  1,12,7.  hcrhis  vivis  et 
urtica.  Taclt.  Anu.  1,  55.  initio  veris  et  repentino  iii  Cattos 
excursu  praecepit.  Acidaiius  cum  Mureto  eiici  iuhent  et,  idque 
Wolfius  appellat  ciceronianum :  at  ipse  Cicero  de  Fin.  1, 10, 33. 


478  ET. 

temporibus  avtem  quibusdam  et  aut  officiis  dchitis,  aut  reriim 
necessitatibus  saepe  everiet  etc.  Tacit.  Aiin.  1,  1.  inde  consilium 
mihi,  pauca  de  Augusto  et  extrema  tradcre.  Velleii.  2,  (iO,  2. 
jnaluitque  avunculo  et  Caesari  de  se  quam  vitrico  credcre.  Tacit. 
Dial.  20.  iam  vero  iuvencs  et  in  ipsa  studiorum  incudc  positi.  \i\n 
critici  teraere  deleverunt  particulam.  Hirt.  B.  Afric.  10.  contra 
magnas  copias  et  insidiosac  nationis  —  se  expositos  videbant. 
Quinctil.  10,  1,  U4.  multnm  et  vcrae  gloriae  —  Persius  meruit. 
10,3,4.  scd  el  illa  cx  latinis  conversio  multum  ct  ipsa  contulerit. 
i.  e.  miiltuin,  et  quidem  per  se :  quemadmodum  explicuit  Sar- 
pius ,  immerito  reprehensiis  a  Frotschero,  sed  vide  nos  infra 
V,  5.  Tacit.  Hist.  2, 34,  claudebat  pontem  turris,  et  in  extremam 
navim  edticia. 

Goercnzius  ad  istum  modum  multos  locos  retulit,  in  quihus 
nullum  vestigium  huius  rationis  conspicitur :  veluti  Cic.  de  Fin. 
1,  18,  59.  5,  9,  27.  Alii  in  verhis  et  eo  magis,  et  maxime,  et 
praccipue  quod  supplent  guicZem,  non  exprimitur  verho  el,  neque 
eo  opus  est. 

Repetitur  idera  vocahnhira  apud  Cic.  p.  Deiot.  1,  3.  fugitivi 
autcm  dominum  accusantis ,  et  dominum  abscntem  et  dominum 
amicissimiim  nostrae  rei  publicae ,  quum  os  videbam  etc.  p.  Mil. 
23,  01.  magna  vis  est  conscientiae ,  iudices,  et  magna  in  utram- 
que  partem,  ut  neque  timeant ,  qui  nihil  commiserint ,  et  poenam 
semper  ante  ocidos  versari  putent ,  qui  peccarint.  adFani.2, 7,  9. 
pctivi  —  minc  a  tribuno  plebis  et  a  Curione  tribuno.  ad  Fratr. 
1,2,5.  rem  publicam  funditus  amisimus,  adeo  ut  Cato  adolescens 
jiullius  consilii,  sed  tamen  civis  romanus  et  Cato  vix  vivus  effu- 
eeret.  in  Verr,  2,  21,  51,  hostis  et  hostis  in  ceteris  rebus  nimis 
ferus  et  immanis ,  tamen  honorem  hominis ,  deorum  religione 
consecratum ,  violare  noluit.  in  Catil,  2,  8,  17.  Liv.  26,  13,  7. 
Cic,  in  Verr,  5,46,121,  errabas,  Verres ,  et  vehementer  errabas. 
p.  Lege  Manil.  4,  10,  in  Vcrr.  3,  65, 152.  in  Catil.  3, 10, 23.  crepti 
enim  estis  et  crudelissimo  ac  7niserrimo  interilu,  ct  erepti  sine 
caede.  p.  Lege  Manil.  3,  7.  scd  ab  illo  temporc  annum  iam  ier- 
tium  ct  vicesimum  regnat ,  et  ita  regnat ,  utsenon  Ponio ,  neque 
Cappadociae  latebris  occultare  velit.  4,  10.  12,  33.  Divinat,  in 
Caecil,  8,  25,  p,  Sext.  36,  78.  Senec.  de  Clement.  15,  1,  T. 
Arium  —  nemo  non  suspcxit ,  quod  contentus  exsilio  et  exsilio 
delicato.  Multa  alia  vide  apud  Beierum  ad  Cic,  de  Off,  1, 1, 2. 
p,  4.  cf.  Madvigii  Epist.  ad  OreU.  p,  52, 

7.  Saepe  id,  qiiod  additur,  ita  comparatum  est ,  ut 
anlecedentem  notionem  alio  nomine  dcclaret,  quod  alibi 
Verbis  uut)  id  est  y   similibus  exprimitur.    Vid.  Ouden- 


'  ET.  479 

dorp.  ad  Apiilei.  Met.  p.  462.   Goerenz.  ad  Cic.  Acad.  1. 

E.  35.  2.  p.  127.  Kiihner.  ad  Tusc.  1,  34,  82.  de  Buch- 
ollz  ad  Vaticana  Fragra.  p.  15.  Itaque  saepe  a  librariis 
atque  ci'iticis  et  mutatum  est  in  ant»  Quemadmoduin 
vero  duae  etiara  sententiae  saepe  sic  connectunlur,  ut 
posterior  tantummodo  explanet  et  illustret  priorem ,  id 
bene  observavit  Wopkensius  in  Lect.  TuU.  p.  136  (98). 
De  Graecorum  usu  vid.  Hermann,  ad  Viger  p.  838. 
n.  328. 

Cic.  Acad.  2,  36,  117.  quam  potissimum  sentcntiam  di«^et  et 
discipUnam.  ubi  Lanibinus  scripsit;  aut.  Tusc.  1,  34,  82.  vidco 
te  alte  spcctare  et  velle  in  coelum  migrare.  de  Leg.  1,  7,  23. 
parcnt  autcm  huic  coclesti  dcscriptioni ,  meiitique  divinae  et  j)rue- 
potenti  dco.  Liv.  3,  1,  3.  possessores  et  magna  pars  pairum  — 
totius  invidiam  rei  a  tribunis  in  consulem  avcrtcrant.  i.  c.  pos- 
sessores,  qui  erant  niagna  pars  patrum  :  qiiod  non  cepitDraken- 
Ijorcli.  Sic  reyocanda  est  codicum  scriptura  22, 2,  3.  Ilispanos 
et  ytfros ,  et  omne  vetcrani  robur  cxercitus  —  primos  ire  iussit. 
sicut  Polybius  3,79.  TovgAi^vug  KCil"l^r]Qag  mkI  nuv  ro  XQV^i-' 
(icoTBQOv  (itQOg  TTJg  ccpiTbQccq  8vvd/xEcoi.  Sed  Gronovius  liaec 
mutavit :  id  omne  veterani  erat  ne.  Sueton.  Caes.  77.  haruspice 
tristia  et  sine  corde  exta  sacro  quodam  nuntiantc.  cf.  c.  61. 
Ovid.  Amor.  1,  7,  51.  adstitit  illa  amens  albo  et  sine  sanguine 
vullu.  cf.  Markland.  ad  Stat.  Silv.  3,  1,  44.  Quiiictil.  10, 1,  81. 
multum  enim  supra  prosam  orationem  ,  et  quam  pedesttem  Graeci 
vocant,  surgit.  quod  immerito  diplicuit  Spaldingio. 

8.  Hoc  modo  mseruntur  in  mediam  orationera  bre- 
Ves  sententiae  per  et  iunctae,  quae  enuntiationi  addunt 
aut  distinctius  praedicatum  aut  maiorem  vim  unius 
verbi. 

Cic.  Tusc.  3,  20, 48.  at  laudat ,  et  saepe ,  virtutem.  ubi  Davl- 
gius  temere  eiecit  et.  Cornel.  Milt.  3,  4.  id ,  ct  facile,  efjici 
posse.  Stat.  Silv.  1,  5,  5S,  hic  velox  Hecate  velit,  et  deprensa 
lavari. 

Liv.  22, 16,  3.  lenta  pugna  et  cx  dictatorts  tnagis  quam  Hanni- 
balis  fuit  voluntate.  Comma  ponendum  est  f  ost  pugna:  nam 
post  imiversum  iudiciura  lentae  pugiiae  inseritur  enuntiatio, 
quae  illud  dislinctius  definiat. 

Ita  expedienda  censeo  verba  Terent.  Eun.  5,  9  (S),  43. 
cogila  modo :  tu  hercle  cum  illa ,  Phaedria,  et  libcnter  vivis: 
etenim  bene  libenter  victitas,  quod  des  paullum  est ,  et  necesse 
est  multum  accipcre  Thaidcm,  In  his  emendatione  non  opus  est. 
Dicit  Gnatho :  cogita  te  vivere  nunc  cum  illa,   i.  e.   cum  tali, 


480  ET. 

pnella,  et  Ilbenter  quidem  vlverc.  Tum  cxponlt  hanc  rem : 
eteiiim,  li.  e.  nimirum  admodum  lautc  vlctitas,  paullum  est 
quod  des  Thaidi,  et  tamea  haec  multa  exigit. 

9.  Seqnitur  noraen,  quod  dislinclius,  aut  cum  apti- 
ore  designatioue  in  locum  praecedentis  succedit,  ut  seu- 
sus  exsistat  verboi'ura  i^el  potiiis :  queraadmodum  et 
potius  saepe  ponilur  pro  secl  potiiis. 

Cic.  p.  Cliient.  10,  30.  nam  in  ipso  sermone  hoc  et  vocifera- 
tionc  mortua  est.  Acad.  2,  10,  30.  ut  verear ,  ne  maiorem  lar- 
giar  ci ,  qui  dicturus  est,  libertatem  et  licentiam.  uhi  vid.  Goe- 
renz.5,  41, 127.  haec  nostra  ut  exigua  et  minima  contemnimus. 

Qiiiuctil.  10,  1,  40.  paucos  enim  et  vix  ullum  ex  his,  qui  vetu^ 
statem  pertiderunt ,  existimo  posse  reperiri.  uhi  codd.  alii  vel 
potius  vix. 

Cic.  dc  Off.  3,  6,  32.  nulla  enim  nobis  societas  cum  tyrannts, 
ct  i)otius  summa  distractio  est. 

10.  Sed  apponuntur  etiam  per  copulara  et  his  terve 
repetitam  uomina,  quae  in  vicem  sujDerioris  succedant. 
Est  igitur  et  fere  idem  quod  «^e/. 

Quinctil.  2,  12,11.  eosque ,  qui  j}lus  honoris  litteris  tribuerunff 
ineptos  et  ieiunos  et  trcpidos  et  infirmos  —  appellent. 

11.  Saepe  praemissara  notionera  ,  quae  totara  rem 
complectitur,  sequuntur  uotiones  in  ipsa  ilia  contentae. 
Hae  enira  singulariter  rera  designaut,  quae  raaxime  ac 
pecnliariler  sit  speclanda.  Quare  interpretes  dicunt  et 
significare  et  maxiine, 

Cic.  deFin.  2,  21,  69.  si  te  ipse ,  et  tuas  cogitationes  et  studta 
perspcxeris.  qiiera  locum  non  satis  accurate  explicuit  Goeren- 
zlus  :  id  est,  non  solum  tuam  cogitandi,  sed  appetendi  quoque 
rationera  perspexerls.  Acad.  2,  42,  129.  et  omitto  illa,  quae 
relicta  iam  videntur ,  et  Herillum,  qui  in  cognitionc  ct  scientia 
summum  bonum  poniti  Ipse  Herillus  enim  in  relictis  illis 
inerat. 

lustln-  29,  3,  7.  Romani ,  quibus  Poeni  et  Hannibal  in  cer~ 
vicibus  erat. 

Tacit.  Ann.  4,  28.  511/  taedio  curarum ,  et  quia  periculum  pra 
exitio  habcbatur,  mortem  in  se  fcstinavit. 

12.  Contra  singulis  rei  partibus  antea  enumeratis 
addifur  per  et  id,  quod  universum  genus  complectitur* 
Queraadmodum  dicitur  et  omiiino.  Haec  est  coUigendi 
vis,  de  qua  dixit  Goerenz.ad  CiG.Acad.2,27, 86.  Tameu 


ET.  481 

ea  non  tanlnm  valet,  nt  cum  eodem  viro  ad  2,  39,  124. 
explicemus:  ut  paucis  comprehendam.  Saepe  apud 
Livium  et  alios  post  nomen  unius  viri  apponitur  totius 
collegii  nomen,  vel  gentis,  vel  societatis,  cui  ille  ad- 
scriplus  fuerit.  Vid.  Gronov.  et  Drakenb.  ad  Liv.  3,25,4. 
et  ad  45,  13,  1. 

Cic.  Tusc.  5,  4,  10.  studioseque  ab  his  siderum  magnitudines, 
intervalla,  ciirsus  anquirebantur ,  et  cuncta  caelestia.  In  Tusc. 
3,  34,  81.  oniittunt  aliqui  codd.  copulam,  Acad.  2,  27,  8fi. 
quanto  artificio  cssct  sensus  nostros  mentemque  et  totam  con- 
structionem  hominis  fabricata  natura.  de  Lcg.  1,  21,  55.  — 
valde  a  Xenocrate  et  j4ristotele  et  ab  illa  Platonis  familia  discre- 
2iaret.  ubi  Davisius  teraere  postulat  et  ab  omni  P.f.  Sic  Gracci 
quoque  Plat.  Menon.  p.  81.  C.  t^  i^t'X'7  —  scoQCiKvla  kczI  rd  tv- 
9uSs  Kal  zu  iv  adov  Kal  na.vxa  %qri^i,aTCi.  vid.  Stallbaum.  ad 
Gorg.  20. 

Cic.  de  rin.  1,  12,  42.  nraeterea  et  appetendi  et  refiio-icndi  et 
omnino  rerum  gerendarum  initia  proficiscuntur  aut  a  voluptate 
aut  a  dolore. 

Liv.  3,  25,  4.  quum  Jirginius  maxime  et  tribani  de  lege  age- 
rent  etc.  21,  40,  4.  ut  consulem  ducem  adversua  Hannibalem  et 
Poenos  haberetis. 

13.  In  sententiis,  quae  similitudinem  et  aeqiialitatera 
significant,  post  verba  aecjue,  similis ,  pariter ,  idem, 
et  qnae  sunt  huius  generis ,  ponitur  et.  Ue  v.  utque 
vide  Tom.  L  p.  469.  Sed  per  et ,  sicuti  graecum  xai, 
nihil  exprimitur,  nisi  coniunctio  duarura  notionum, 
neque  et  pro  ac  comparativo  usurpatur.  Quoraodo  Ai- 
militer  et ,  similiter  et  si  dicanlur,  infra  vide. 

Exempla  verborum  aeque  —  et  vide  Tom.  I.  p.  190.  cf.  Otto 
ad  Cic.  de  Fin.  1,  20,  67. 

Cic.  Tusc.  5,  3,  9.  similem  sibi  videri  vitam  hominum  et  mer- 
catum  eum,  qui  haberetur  maximo  ludorum  apparatu  totius 
Graeciae  celebritate.  ul)i  vd.  Kiihner.  Lucret.  2,  414.  neu  simili 
penctrare  putes  primordia  forma  in  nareis  hominum ,  quom  tetra 
cadavera  torrent ,  et  quom  scena  croco  cilici  perfusa  recens  est. 
ubi  Bentleio  scribendum  videbatiir  ac. 

Cic.  p.  Mil,  17,  46,  Clodius  eadem  hora  Interamnae  fucrat  ct 
Romae.  Sallust.  Cat.  58,  10.  non  eadem  nobis  et  illis  necessi- 
tudo  impendet.  Caes.  Bell.  9,  1,  37,  haec  codeni  temporc  Caesari 
mandata  referebantur ,  et  legati  ab  Acduis  —  venicbant. 

Cic.  Brut.  11,  43.  omnia  fuisse  in  Themistocle  paria  ct  Co^ 
riolano,  Terent,  Ad,  5,  8, 34.  germanus  pariter  animo  et  corpore. 

n.  31 


482  ET. 

14.  Simililcr  daae  res,  qliarnm  divcrsitas  est  signi- 
ficanda,  cumponnntur  per  et  ^  idqiie  ponitur  post  verba 
aliiis ,  aliter.  vid.  Tom.  L  p.  268.  Per  ac  ipsa  com- 
paratio  exprimilur. 

Cic.  de  Orat.  3, 18,  68.  ulia  enim  et  hona  et  mala  videntur  Stokia 
et  ceteris  civibus.  Coel.  ad  Cic.  8,  1,  7.  solet  enim  aUiid  sentirc 
et-  loqui.  quod  Cic.  de  Fin.  2,  7,  21.  alia  sentit^  alia  loquitur. 
Cic.  p.  Coel.  28,  67.  lux  enim  longe  alia  est  solis  et  lychnerum. 
«1)1  Orellins  dedit  ex  cod.  taur.  ac,  rationem  reddens  p.  639. 
quasi  elegantia,  quae  viris  doctis  in  alius  et  placuisset,  ple- 
ruiuque  librariis  deberetur,  particularum  ac  et  ct  discrimeu 
ignorantibus.  Quod  non  intelligo.  de  OfF.  2,  18,61.  alia  caussa 
esteius,  qui  calamitate  pretnitur ,  cteius,  qui  res  meliorcs  quaerit. 
p.  Caec.  20,  57.  neque  enim  alia  caussa  est  aequitatis  in  uno 
scrvo  ct  in  pluribus.  de  Fin.  5,  29,  89.  quid  ergo  aliter  homines, 
atiicr  philosophos  loqui  putcs  oportcre,  quatiti  quidque  sit?  alitcr 
doctos  ct  indoctos? 

15.  In  narralionibus ,  ubi  res  dicitur  proxime  et 
celeriter  consequuta  csse,  et  neclit  partes  oralionis.  lla 
nexus  significatur  uon  nicdiis  rebus  distentus ,  et  quod 
factum  est,  dicitur  eodem  tcmporc  cum  alia  re  accidisse. 
Yndegrammalicorum  praeceptum,  el  siguificare  celerita- 
tem.  Servius  ad  VLi-gil.  Aen.  3,  9.  Vid.  Tora.  I.  p.  480. 
Praecedit  saepe  (^ix  vel  aliud  verbum  brevis  temporis. 
Ita  etiam  Graeci  xal  ponunt.  vid.  Hoogcven.  Doctr.  parl. 
gr.  p.  536.  apud  Schiitzium.  p.281.  et  Viger.  p.  524. 

Tacit.  Ann.  1,  38.  at  in  Chaucis  cocptavere  seditionem  prac- 
sidium  agitantes  vcxiUarii  discordium  legionum,  et  pracscnti 
duorum  miUtum  suppUcio  pauUum  repressi  sunt.  ubi  rid. 
Wolfium. 

Stat.  Tlieb.  12,  773.  sic  fatus,  ct  auras  dissipat  hasta  tremens. 
Poeta  apnd  Cic.  de  Div.  2,  31,67.  advenit  et  fera  veUvoIantibus 
navibus  complevit  manus  littora.  utii  \d.  Giesius.  Stat.  Tlieb. 
5,  247.  his  moius ,   et  artus  ercxit  stratis. 

Caes.  B.  gall.  1,  37.  haec  eodem  lempore  Cacsari  mandata 
rcfcrcbaniur :  ct  legati  ab  Aeduis  et  a  Treviris  veniebant.  Tacit. 
Ami.  2,  28.  statim  corripit  reum  ,  adit  consulcs,  senaius  cognitio- 
ncmposcit,  et  vocantur  patres.  Vid.  Oudendorp.  ad  Lucan.  1, 
231.  et  ad  Caes.  B.  gall.  6,  37.  Burmann.  ad  Claud.  Ka^t. 
Pros.  1,117.  et  ad  Lucau.  1.  c.  Hottinger.  ad  Cic.  de  Divin.  1, 13. 
Oudendorp.  ad  Apnl.  Met.  p.  519. 

^  irgil.  Aen.  5,  857.  vix  primos  inopina  quics  laxaverat  arius: 
et  super  incuvibcns   —   liquidas  proiecit  in  undas   praccipilem. 


ET.  483 

6,  498.  vix  adeo  agnovit  pavitantem  — ,  et  notis  compellat  voci- 
bus  ultro.  3,  8.  Stat.  Theb.  2,  293.  7,  300.  Sic  explicanda 
haec  Livii  43,  4,  10.  vixdum  ad  considem  se  pervcnisse  et  au~ 
disse  oppugnutum,  principcs  sccuri  pcrcussos,  sub  corona  ceteros 
venisse. 

Plin.  Epist.  5,  14,  8.  pauci  dics,  et  liber  principis  severus. 
ubi  vid.  Schaefer.  lirgil.  Ge.  2,  80.  nec  longum  tcmpus ,  et 
ingens  exiil  arbor.  Aen.  8,  444.  vid.  alla  apud  Burmann.  ad  3,  9. 
et  ad  Lucan.  1,  231.   Stat.  Thch.  7,  300. 

16.  Huc  perliQet  formula  simiil  —  et,  de  qiia  vide 
in  siMYL. 

Lucan.  6,  24G.  simul  kaec  cffatur,  ct  eltus  cacsarcas  pidvis 
testatur  adesse  coJiortcs. 

17.  Sed  qiiaeritiir,  num  etiara  temporis  designalio 
possit  per  et  adiuDgi,  qnod  factum  esse  videtur  a  Lucauo, 
1,231.  dcquarevideTrilleri  epistolamad  Cort.in  Weberi 
edit.  Lucau.  Praef.  p.  15.  Sed  quae  iile  affert,  nihil  de- 
clarant.  Id  vero  multis  scriptoribus  est  commuue,  ut, 
temporis  significalione  praemissa,  oratio  pergat  ad  rem 
illo  terapore  factara. 

Lucan.  1,  231.  viciiiumquc  mindx  invadit  Arimimim ,  et  ignes 
solis  lucifero  fugiebant  astra  relicto.  iihi  Grotius  cnicndavit  ut. 

Tacit.  llist.  2, 95.  nondum  qnartus  a  victoria  mensis,  ctiiberlus 
Titellii  Asiulicus  Folijclctos ,  Patrobios  et  vctcru  odiorum  noinina 
aequabat.  TihuU.  2,  5,  65.  haec  cccinit  vatcs,  et  tc  sibi,  Phoebe, 
vocavit,  iactavit  fusas  ct  caput  ante  comas.  i.  e.  dum  canit  et 
te  vocat :    ne  Vossii  coramentis  fallamur. 

18.  Haud  raro,  praesertim  a  poetis ,  copula  cora- 
ponimtur  ea,  quae  inlerna  quadam  ralione  cohaezxnt 
sive  caussae ,  sive  tlnis,  sive  alius  generis.  Logici  nostri, 
sualingua  uteutes,  dicunt,  nomina  tum  non  subordinari, 
sed  coordinari.  Nec  recleGernhardus  ad  Quinclil.  7,  6,2. 
contendit,  non  decere  per  et  ctuu  genere  id  coniungi, 
quod  generi  subiectum  sil.   Vide  supra  n.  12. 

Ilorat.  Ars  poeti  405.  ludusque  repertus  ct  longorum  operum 
finis.  i.  e.  in  finem  longorum  operum.  Ovid.  Trist.  4,  6,  37.  nos 
quoque,  quac  fcrimus,  tidimus  patientius  anie,  etmala  suntnmUi- 
plicata  die.  i.  e.  nam  multiplicata  suni  mala  die.  Cic.  de  Leg.  2, 
20,  50.  in  donatione  hoc  iidem  secus  intcrpretaniur ,  ctquodpater- 
familias  in  eius  donaiione,  qui  iu  ipsius  potestate  esset,  approbavit, 
ratum  cst:  quod  eo  inscicnte  factum  est,  si  id  is  non  approbat, 
ratum  non  est.    Ab  universo  discrimine  donationis  ad  id  transit, 

Sl   * 


484  ET. 

quod  inde  scqnihir  in  iiii-e  filii  familifis :  quasl  dicendum  esset 
nain  quod.  Rcliquti  recta  oppositione  se  excipiunt,  ut  quae- 
cumque  correctio  inepta  videatur.  Sallust.  Cat.  19,  2.  neque 
tamen  senatus  provinciam  invitus  dederat,  quipi  3  focdum  homi- 
nem  a  re  imblica  procul  esse  volebat:  simul  quia  boni  complures 
praesidium  in  co  putabant :  et  iam  tum  potentia  Cn.  Pompeii 
formididosa  erat.  i.  e.  nimlrum.  yid.  Kiltzlum  ad  h.  1.  Liv. 
35,  16,  -.  scd  fucta  vestra  orationi  non  conveniunt:  et  aliud 
Antiocho  iuris  statuistis ,  alio  ipsi  utimini.  Vlrgll.  Ecl.  9,  11. 
audieras ;  et  fama  erat.  in  qulbus  interpungendls  non  assentlor 
Wagnero. 

Qulnctll.  T,  6,  2.  id  tum  accidit ,  quwm  est  in  lege  aliqua  ob- 
scuritas ,  et  in  ea  aut  uterque  suam  interpretationem  confirmat, 
adversarii  subvertit. 

19.  Sententiae  coniungiintur  per  et,  quarura  aitera 
priorera  defmitius  exponit ,  et  id  addit,  quod  ex  hac 
consequilur,  ut  explicari  possiL  e^  zVo^,  etsic,  et  tiim: 
quemadmodum  Graeci  y.ul  ])ro  y.cd  outco.  vid.  Seidler.  ad 
Eurip.  Iphig.  T.  1274.  Cf.  Goerenz.  ad  Cic.  Acad.  2, 3,  8. 
qui  tamen  non  semel  in  liac  oliservatione  lapsus  esl,  ut 
deFin.  3, 20,  65.  et  1,  11,  39.  Saepe  niJail  impedit,  quo 
minus  explicemus  quae  cjuuni  ita  se  habeant ,  veluli 
Tacit.  Agr.  37.  init. 

LIv.  3,  46,  7.  manus  tollere  undique  multitudo,  ct  se  quisque 
paratum  ad  spondendum  Icilio  ostendere.  i.  e.  manus  tollendo 
ostendere.  vld.  Drakenb.  ad  6,  16,  8. 

Liv.  1, 1,  2.  constat  —  Ilenetos  Troianosque  eas  tenuisse  terras: 
et  in  qucm  prinnim  egrcssi  sunt  locum ,  Troia  vocatur.  21,  43,5. 
hic  vincendum  aut  moriendum ,  milites ,  est ,  ubi  primum  hosti 
occurristis :  ct  eadem  fortuna,  quae  necessitatem  pugnandi  tm- 
posuit ,  pracmia  vobis  ea  victoribus  proponit. 

Cic.  Acad.  2,  3,  8.  de  rcbus  incognitis  iudicant,  et ,  ad  quam- 
cumquc  sunt  disciplinam  quasi  tempestate  delati,  ad  eam  tam- 
quam  ad  saxum  adhaercscunt.  de  Fin.  2,  20,  63.  quam  pulchrc 
dicere  videbare,  quumcx  altcra  parte  ponebas  cumulatum  aliqucm 
pluribus  et  maximis  voluptatibus — ,  cx  altcra  autem  cruciatibus 
maximis  — ;  et  quacrebas ,  quis  aut  hoc  miserior  aut  snperiore 
illo  bcatior  foret:  deinde  concludcbas  summum  malum  cssc 
dolorcm. 

Cic.  de  Leg.  3,  2,  26.  quodsi  ts  casus  fuisset  rerum ,  quas  pro 
salute  rci  publicae  gessimus ,  ut  non  omnibus  gratus  esset ,  ct  si 
nos  multitudinis  furcntis  inflammata  invidia  pepulissct  —  ferrc- 
muSf  0  Quinte  frater. 


ET.  485 

xO.  Conclnsionem  quamdam  in  se  habet  particula 
imperalivo  praefixa,  ubi  nos  und  min.  Eidem  proprius 
est  locus  in  interrogatione,  quae  conclusionera  in  se 
liabet. 

Cic.  ad  Att.  10, 10.  vide,  quam  turpi  leto  j^ercamus:  et  dubita, 
si  potcs ,  quin  illc,  seu  victus  scu  viclor  rcdierit,  caedem  factu- 
rus  sit. 

Cic.  de  Harusp.  resp.  12, 25.  videmus  universi  repente  examina 
tanta  servorum  immissa  in  populum  romanum  saeptum  et  inclu- 
sum,  et  non  commovemur?  Liv.  45,  38,  2. 

21.  Praemisso  imperativo  vel  coniunctivo,  qui  ali- 
quam  rem  fieri  aut  esse  iubet,  per^it  oralio  per  et  ad 
id,  quod  deinceps  et  certo  quidem  eventurum  sit.  Ita 
nexus  rerum  necessarius  declaralur.  Diomedes  p.  411. 
Jianc  potestalem  particulae  appellat  adiunctivam  et  pro- 
niissivam.    cf.  Cort.  ad  Lucan.  4,  487. 

Plin.  Pan.  43,  3.  tenc,  Caesar ,  hunc  cursiim ,  et  probabitur 
experimento ,  sitne  feracius  etc.  45,  0".  perg^e  modo,  Caesar,  et 
vim  effectumque  censurac,  tuum  proposilum,  tui  acius  oblinehunt. 

Virgil.  Ecl.  3,  104.  dic  quibus  in  terris ,  et  eris  mihi  magnus 
Jpollo.    Ovid.  Aiu.  2,  14,      . 

Lncan.  4,  484.  deceruite  letum,  ct  metus  omnis  abcst.  2,  513. 
Sencca  dc  Clera.  1,  IG,  3.  contunde  cnim  animos,  et  quidquid  cst 
indolis ,  comminuctur  trcpidalione  dcgencri.  Ruliliopfius  ncscio 
quo  auctore  scripsit  contundet.  Phacdr.  3,  5,  6.  vcnit  ccce  dives 
ct  ijotcns:  huic  similiter  impinge  lapidem  ct  dignum  accipies 
pracmium. 

Horat.  Epist.  1, 18, 107.  sitmihi,  quodnuncest:  etiam  minus: 
ct  mihi  vivam  quod  supercst  aevi, 

22.  Graramatici  doccnt,  per  ct  diversos  modos 
coniungi,  e_t  orationem,  in  qua  post  coniunctiones 
quiim,  postqiiam,  coniunctivus  ponilur,  in  alfero  verbo 
rccipere  indicativum.  Hanc  vocant  enallagen  secundam, 
vel  orationem  variatam.  Et  Goerenzius  rem  univcrsam 
rcferre  videtur  ad  proprietatem  voculae  et ,  quae  diversos 
modos  non  coniungat,  nisi  ubi  et  ita  significct.  Quac 
vcro  nuper  Otto  ad  Cic.  de  iin.  2,  19,  61.  proposuil, 
vereor,  ne  fallant  argumentatione  non  raagis  sul)tili 
quam  speciosa.  Nam  quoddicit,  qnum  cum  coniunctivo 
compositum  caussam ,  non  tempus,  sed  cum  indicativo 
coniunclum  significare  modum,  omnibus  salis  notum 
est.     At  quomodo  haec  diversa  in  una  euunliatione  cou- 


486  ET. 

sociari  et  uni  coniimctioni  submitti  potuerint,  id  non 
exposuit,  nec  quisquam  alius.  Nam  qui  de  hac  re  dis- 
seruerunt,  non  diligenter  distinxerunt  diversa  genera 
dictionis.  Alia  enim  est  ratio  eorum  locorum,  in  quibus 
oratio  certa  et  recta  transit  ad  rem  incertam  et  in  obli- 
quam  formam :  velnli  Columell.  in  Praef.  ail.  quici  et 
ciincta  pepej^lt  semper  et  deinceps  paritura  sit.  ubi 
diversa  res  est  diversae  rationis.  Cuius  generis  sunt 
plurima  ea,  quae  Wopkensius  Lect.  Tull.  1,  14.  p.  109. 
et  Drakenb.  ad  Liv.  30,  144,  10.  et  ad  41,  24,  5.  college- 
runt.  Tum  veroconiunclio  secum  fert  diversosmodosin 
eadem  enuntiatione,  si  bis  positasingulas  partos  orationis 
ad  diversam  rationem  refert.  Cic.  de  Nat.  d.  2,  38,  97. 
cjuuTTi —  videmus:  quurti  autem  —  videamus.  Liv.  30, 
44,  10.  quum  spolia  victae  Karthagini  detrahehantury 
qmun  inermem—  cerneretis.  At  vero  quaeritur,  nimi 
aequales  res  vel  unius  enuntialionis  partes  una  coniun-' 
clione  coraprehensae  etiam  diversos  modos  admitlant. 
Id  in  duobus  locis  factum  esse  scimus.  Atque  haec 
licenlia  aliqua  ex  parte  ad  imitati«nem  graecae  con- 
sueludinis  constituta  videtur,  de  qua  bene  disputaverunt 
Matthiae  in  Gram.  p.  1031.  Stallbaum.  ad  Plat.  Protag. 
22.  p.  95.  et  Bernhardius  in  Syatax.  p.389.  Caussa  enim 
cernitur  aut  in  vohmtatis  et  rei  vere  exactae  distinclione^ 
aut  iu  rebus  vario  modo  inter  se  nexis, 

Cic.  de  Fin.  2,  19,  61.  num  etiam  collega  P.  Decius  — ■  quum 
se  devoverct  et  equo  admisso  in  mediam  aciem  Latinorum  irrue- 
bat ,  aliruid  de  voluptatibus  suis  «ogitabat?  Quo  haec  difFerunt, 
alteruin  est  votura  et  voluntasi,  alteriim  id,  quod  vere  effectum 
erat.  Quare  vertenda  sunt :  als  er  sich  opfcrn  wollte ,  und 
wirklich  sich  in  die  Reihen  der  Lateiner  sturzte,  Liv.  4,  13,  10. 
guae  postquam  sunt  audita,  et  undique  primores  patrum  et  prio- 
ris  anni  consules  incrcparent  — ;  tum  Quinctius  —  ait.  lilud, 
quod  audierunt,  per  se  constat :  alterum ,  quod  increpabant, 
cum  eo,  quod  Quinctius  loquutus  est ,  interno  et  necessari» 
nexu  cohaeret. 

In  expedlendo  loco  Cic.  de  Fin.  1,  7,  24.  miras  videbis  opi- 
aiones  a  criticis  propositas  :  sed  simplex  est  ratio  verborum: 
nam  v.  vetuit  non  cum  v.  pronuntiarct  cohacret,  neque  iuter- 
posila  verba  dirimunt  orationem ,  quac  ita  porgit ,  quasi  antca 
dictum  essct,  quum  severitate  adhibiia  —  pronuntiavit  et  veluit. 

23.  De  tcmporibus  diversis  per  et  coniunctis  per- 
mirum  cst ,  quomodo  gramiuatici  tradideriiit  praccepta, 


£T.  487 

cjnae  omnta  eo  restriogunliu-,  quod  parlicula  nuilam 
liabet  poteijtatem  ad  regendas  tem])ori.s  notiones.  Sed 
Guciciizius  ad  Cic.  de  lin.  1,  15,  49.  docuit ,  tempora 
verc  diversa  uusquam  pcr  et  iungi.  Cuius  decreli  veri- 
tatera  ipsum  ,  quod  aflcrt,  exemplLim  refellit.  At  paullo 
antep.31.  idem  criticus  demonstraverat,  per  e.t  Jiaudraro 
disparia  tempora  coniungi :  c[Uaraquam  ,  quae  ibi  dedit, 
exempla  perlecti  cum  praesenli  compositi ,  niliil  pro- 
bant. 

CIc.  p.  Clucnt.  39,  108.  paucis  enlm  dicbus  illis  et  ipse  pri- 
vaitis  est  Jactiis  et  hominum  sludia  dcfervisse  intclligebat.  Neiiio 
cum  Gocrenzio  intcfprotiibitur  inleUigere  coepit. 

Virgil.  Aen.  5,  181.  illum  ct  labcntem  Teucri  et  risere  natan- 
tcm ,  et  falsos  ridcnt  revomentem  pectorc  fluctus.  ubi  vid. 
lahnins. 

Virg;.  Acn.  5,  857.  vld.n.  15.  6,633.  dixerat  etpariter  gressipcr 
opaca  viarum  corripiunt  spatium  medium.  Et  inverso  ordinc 
6,  52-1.  amovct  —  ct  subduxerat  — . 

JII.  1.  Non  tantum  partes  sententiae  alicuius  hac 
particida  copulantur,  sed  eliam  sentenliae  ipsae.  Atque 
antiquissimi  scriptores ,  quorum  sermo  uondum  erat 
aplius  composila,  saepissime  usurpant  eam  in  initio 
sentcntiarum:  quemadmodiim  fecerunt  Ennius  ct  Calo. 
Scd  et  optimi  linguae  auctores  nectunt  ila  sententias 
sirapJiciter,  quibus  aliquid  novum  adiiciaot,  vel  in  ex- 
posifione  pergant.  Varro  saepe  dixit  et  cjunm,  et  qiion- 
ianu     Et  si  idem  fere  significat  ac  quodsi,    vid.  si. 

Cato  de  Re  r.  9.  salicta  locif  aquosis,  humectis ,  umbrosis, 
proptcr  amnes  ibi  seri  oportet.  Et  id  videto,  uti  aut  domum  opus 
sient ,  aut  ut  venire  possint.   Et  sic  saepe.  vid.  c.  157. 

Viirro  de  Re  i\  3,  2,  4.  Et  quum  haec  sit  communis  universi 
populi,  illa  solius  iua.  3,2,5.  cf.  Curt.  8,  2,  10.  A  arro  1,23,1. 
Et  quoniam  habemus  illa  duo  prima  ex  divisionc  quadripartita  — 
de  tcrtia  partc  exfpecto.  1,  27,  1. 

Terent.  Pliorni.  1,  3,  19.  quod  si  tibi  rcs  sit  cum  eo  lenone. 
Donatus  affert  ct  cxplicat  cf  si. 

Cic.  de  Lejf.  2,  3,  7.  optime  vcro ,  frater :  et  fieri  sic  decet. 
Adlicit  haec  de  suo  iudicio.  2,4,8.  sane  quidem,  hercle:  et  cst 
isia  rccta  doccndi  ratiq. 

Cic.  Acad.  2,  42, 129.  qua  de  re  cst  igitur  intcr  summos  viros 
maior  disscnsio?  Et  omitto  illa,  quao  relicta  iam  videntur, 
3,  31,  96.   a  Clitomacho  suniom ,  qui  usquc  ad  scncctulcm  cum 


488  ET. 

Carntade  fult ,  homo  ct  acutus  —  cc  diligens.  Et  quatuor  elus 
libri  sunt  de  sustinendis  assensionibus.  In  quibus  omnibus  Goe- 
renzius  et  pro  et  sane  accepit:  quod  nimiuiu  erat. 

2.  Vbi  aliqua  notio,  sive  aliquod  verbura,  cum 
graviori  voculalione  pronuntiandum  est,  et  iu  sententia 
jirincipatum  obtinet,  praemittitur  ei  e/,  quasi  anacrusis. 
(^uod  quum  non  cognovissent,  grammatici  docuerunt  et 
esse  et  sane.  vid.  Goerenz.  ad  Cic.  de  Leg.  2,  3,  7.  18, 
46.  de  Fin.  1,  7,  25.  At  quod  asseverationem  exprimat, 
ipsa  est  vocabuli  posifio  in  primo  loco.  Sic  est  saepis- 
sime  valet  vere  est.  Et  nihil  exprimit  nisi  nexum  ne- 
cessarium:  quare  Sch^varzius  ad  Plin.  Pan.  p.  527.  ex- 
plicuit  voce  tum.  Hac  vero  forma  adduntur  saepe  ea, 
quae  sententiam  antecedentem  coufirmant. 

Cic.  de  Leg.  2,  3,  7.  praeclarc  exigis ,  Quinte:  at  ego  effu- 
gisse  arbitrabar :  et  tibi  liorum  nihil  deberi  potest.  2,  18,  46. 
vero:  et  apertissima  sunt  istis  de  rebus  et  responsa  et  scripta 
multa.  \  irgil.  Aen.  12,  48.  quam  pro  me  curam  geris,  hanc 
precor,  optime,  pro  me  deponas ,  letumque  sinag  pro  laude  pa- 
cisci.  Et  nos  tela ,  pater ,  fcrrumque  haud  debile  dextra  spar- 
gimus.  Sine  caussa  suspcctum  erat  Ernestio ,  quod  legitur 
apud  Cic.  ad  Att.  2,  19.  multa  me  sollicitunt  — .  Et  sescenta 
sunt. 

Non  latinum  e?se  puto  id ,  quod  Gernliardo  placuit  apud 
Cic.  de  Sen.  17,  59.  quos  (libros)  legite ,  quaeso ,  studiose ,  et 
facitis.     iVeque  adhiberi  potesthaec  explicatio  ad  locupi  9,28. 

Virgil.  Ecl.  2,  43.  iam  pridcm  a  me  illos  abducere  Thestylis 
orat:  et  faciet,  quoniam  sordcnt  tibi  munera  nostra.  Antliol. 
Lat.  2,  24(),  33.  nunc  laedc,  nunc  lacesse,  si  quidquam  vales :  et 
nomen  adscribo  tuum.  Vbi  temere  corrigunt  en.  Apulei.  Met.  7. 
p.200, 3.  et  nunc  iste  securus  incumbens  praesepio  voracitati  suae 
deservit.  i.  e.  post  tam  scelestum  faclnus. 

Cic.  Tusc.  3,  8, 18.  et  sunt  illa  sapientis.  i.  e.  et  sunt  profecto. 
p.  Mil.  33,  91.  et  sunt  qui  de  via  appia  querantur ,  taceant  de 
curia.  Tacit.  Ann.  2, 57.  convenere ,  firmato  vultu ,  Piso  adversus 
metum ,  Germanicus  ne  minari  credcrctur.  Et  erat ,  ut  retuli, 
clementior.    llist.  3,  6.  et  fuere  qui  se  statim  dederent. 

Tacit.  Hist.  1,  7.  ceterum  utraque  caedes  sinistre  acccpta.  Et 
inviso  semel  principe  seu  bcne  seu  male  facta  premunt. 

3.  Hic    voculationis   raodus,    quera    cum    anacrusi 

metrica    comparavimus ,    etiam   iln  Jocura  obtiuet,    ubi 
ia  allera  vel  coutraria  parte   aliquid   est   desiguandum. 


ET.  489 

qnod  aeqaali  submittatur  rationi.  Veluti  qiium  apud 
Virgilium  £cl.  3,  60.  Damoetas  dixisset:  luins  omnia 
pleaa :  ille  colit  terras :  ilLi  mea  carmina  curae.  Me- 
nalcas  pergit :  l^t  me  P/ioebus  amat:  Phoebo  sua  sem- 
per  apud  me  munera  sunt.  Quae  non  bene  explicue- 
runi  interpretes ,  et  ne  Wagnerus  quidera  nuper.  Nara 
si  Menalcam  dicere  pufemus:  non  iibi  soli  Phoebns 
favet,  sed  etiam  mihi ,  impediemus  cursum  orationis, 
iu  qua  Phoebum  Jovi  non  opponi,  nullo  pacto  con- 
cesserim  ,  et  ipsa  sententia  er+t  inepta.  Sed  sensus  non 
alius  est  atque  apud  Calpurn.2,  28.  meSilvanus  amat  — 
Et  mi/ii  Flora  comas  spargit.   et  apud  Theocrit.  5,  82. 

4.  Eamdem  voculationis  caussam ,  non  aliara  puto 
esse  eam,  qua  et  praemittilur  vocabulis  affirmationis 
certe , /lercle  y  profecto. 

Terent.  Eiin.  5,  6,  4.  sed  estne  ille  noster  Parweno?  Et  certc 
ipsiis  est.  Ad.  1, 1,  53.  Cic.  p.  Marc.  2,  6.  et  certe  in  armis  mili- 
tum  virtus ,  locorum  opportunilas  —  multum  iuvant. 

Cic.  ad  Fain.  2,  18,  2,  et  hercle  sine  dubio  erit  itrnominia. 
Brut.  72,  251.  et  hercule,  si  sic  agcfns  ctc.  de  Fin.  2,  8,  23. 

5.  In  narratione  pergit  oratio  per  hanc  parliculam, 
quando  id,  quod  ante  dictum  est,  vel  exemplis  vel  aha 
deraonstratione  vere  factum  esse  ostenditur. 

Curt.  9,  7,  17.  coepit  —  postulare,  ut,  si  vir  esset,  postero  dic 
secum  ferro  decerneret:  regem  tandem  vel  de  sua  temcritatc  vel 
de  illius  ignavia  iiidicaturum.  Et  a  Dioxippo  —  accepta  con- 
ditio  est.  Quinctil.  11,  2,  11.  quapropttr  partem  ab  iis  pctere, 
quorum  facta  cclebrasset  iubebatitr.  Ei  persolverunt ,  ut  traditum 
est.  Tacit.  Agr.  17.  sed  ubi  cum  cetero  orbe  Vespasianus  et  Bri- 
tanniam  reciperavit,  magni  duces ,  egregii  exerdtus ,  minula 
hostium  spes.  Et  terrorem  statim  intulit  Petilius  Cerealis  Bri-  . 
gantum  civitatem  —  aggressus. 

6.  In  argumentatione  adscendimus  per  et  ad  aliara 
rem ,  atque  per  hanc  copulam  arctius  continentur  parles 
in  orationis  progressione.  Itaque  in  conckisione  cou- 
ficienda  membra  componunlur,  ut  et  assumptioni  insei'- 
Tiat,  et  pro  atcjui  ponutur.  Sic  saepe  praemillilur  et 
conditioni  vel  comparationi,  qua  novum  arguaientum 
adducitur,  ideoque  dicitur  et  si ,  et  quemadmodum. 

Cic.  Acad.  2,  13,  40.  composita  ea  conclusio  sic  est:  corum^ 


49Q  ET. 

guae  vidcnlm;  alia  vcra  sunt,  alia  falsa :  ct  quod  fdlsutn  est ,  id 
pcrcipi  non  potest  — :  nulhim  igitur  cst  visum,  quod  percipi 
possit.  ulji  "vid.  Gocienz.  de  Fin.  2,  32,  104.  Tusc.  3,  4,  9. 
5,  17,  49. 

Cic.  de  Xat.  d.  3,  12,  29.  et,  si  omne  animal  tale  est,  immor~ 
tale  nullum  est.  nbi  vd.  Heindorf.  3,  13,  33.  3,  31,  77.  et  si 
vcrum  est,  quod  Aristo  Chius  dicere  solebat  etc.  ubi  rid.  idem 
Heindorf. 

E"Tegie  expcdlit  ct  eracndavit  locum  Cic.  de  Fin.  1,  16,  50, 
Matthiae  in  Miscell.  philol.  H,  1.  p.  105. 

7.  Sicut  particula  atqiie,  etiam  et  rei  expositionem 
incipit,  atque  ponitur  in  iis,  quae  ad  rei  coinprobatio- 
nem  requirunt  nam  vel  etenim.    Conf.  I,  18. 

Tacit.  Ann.  3,  38.  non  enim  Tiberius,  non  accusatores  fatiscC- 
bant.  Et  Ancharius  Priscus  Caesium  Cordum  proconsulem  Cretac 
postulaverat  repetundis.  Quinctil.  1,  1,  5.  has  (nutrices^  pri- 
mum  audiet  puer ,  harum  verba  effingere  imitando  conabitur. 
Et  natura  tenacissimi  sumus  eorum,  quae  rudibus  annis  per~ 
cepimus^ 

8.  Ab  initio  ponitur  et ,  ubi  in  colloquio  alterius 
sermo  ab  altero  excipilur  cuni  quadam  conclusione, 
interdum  etiam  adraixta  alfirmatioue. 

Cic.  Acad.  1,  12,  43.  quae  quum  dixisset :  Et  breviter  sane 
minimeque  obscure  exposita  cst,  inquam,  a  te,  1  arro,  ct  veteris 
Acadcmiae  ratio  et  Stoicorum.  de  Leg.  1,  5,  16.  1,  13,  36.  Et 
scilicet  tua  lib^rtas  disserendi  amissa  est.  nbi  indignatio ,  quam 
Wagnerus  particula  f-xpre^sam  dicit,  ipsa  inest  in  vocabula 
scilicet.  Sed  et  nectit  sententiani ,  quae  affirmationem  adiiciat, 
ubi  no3  quoque  ^ro  ja  frcilich  dicimus  und  freilich. 

9.  In  narratione  transeunt  Latini  per  et  ad  alterara 
parlera  ,  ubi  Gracci  ponunt  Ss.  Idque  fit  praesertim  in 
colloquiorum  ex]K)sitione ,  uln  responsio  per  hanc  parti- 
culam  infertur.  Vid.  Crcuzer.  ad  Cic.  de  Re  p.  1,  36. 
p.  147.   qui   comparat  graecum  x«t  outoj. 

Cic.  Brut.  72,251.  Et  ille,  praeclare ,  inquit ,  tibi  constas.  de 
Re  p.  1,  36.  quid?  inquit  Laelivs.  Et  illc,  quid  ccnses,  nisi 
quod  est  ante  oculos  ?  de  Fin.  5,  28,  86.  dc  Nat.  d.  3,  3,  6.  dc 
Orat.  2,  10,  40. 

Tacit.  Dialog.  4,  1.  Et  Maternus:  pcrluriarcr  hac  iua  aeveri- 
tate.  ubi  yid.  HeumaAn. 


£T.  491 

Liv,  36,  31,  7.  dido  paruit  Diophanes ,  et  soluta  ohsidione 
expeditus  ipsc ,  praegressus  agmen  circa  Andaniam  —  Quinctio 
occurrit.  Et  quum  caussas  oppugnationis  cxponeret ,  castigatum 
leniter,  quod  tantani  reni  sine  auctoritate  sua  conatus  esset,  di- 
mittere  exercitum  inssit.  Tacit.  Ann.  1,  11.  versae  inde  ad  Tibe- 
ritim  preces.   Et  ille  varie  disserebat. 

lustin.  39, 1,  5.  Ptolemaeus  —  immittit  iuvcnem  quemdam  aegy- 
ptiuni,  —  quiregnumSyriae  armis  peteret.  Et  composita  fabula 
quasi  per  adoptioncm  Antiochi  rcgis  reccptus  in  familiam  regiam 
esset,  nec  Syriis  quemlibet  regem  adspcrnaniibuo ,  —  nomen 
iuveni  Alexandri  imponilur.  Nam  ita  lecte  cepit  liunc  locuui 
Diibnerus,  nec  assentior  Beneckio,  qui  et  —  nec  opposita 
putat.  Vid.  Rulinkeiv.  ad  Vellei.  P.  2,  4,  2. 

Ex  hac  ratioue  defendenda  est  scriptura  codd.  apud  Catull. 
C6,  21.  ei  tu  non  orbum  luxti  desertum  cuhile. 

10.  Historiamin  aiictores  nectunt  narrationis  partes 
Jiac  particula  etiani  eo  cousilio,  ut  vel  nexum  ipsarum 
rerimi  gestarum  indicent,  vel  proxime  et  statim  eveuta 
deraonstrent,  vel  orationi  adiiciant  aculGum. 

liiv.  44, 16,  4.  C  Sidpicius  praetor  scx  millia  togarum  —  loca- 
vit,  et  legatis  Epirotarum  pccuniam  pro  frumento  solvit.  El 
Onesimum  Pythonis  jilium  ,  nobilem  Macedonem ,  in  senatum  in- 
troduxit.  i.  c.  tum,  eodem  tcmpore. 

Tacit.  Hist.  2,  44.  ita  victores  latus  hostium  invecti.  Et  media 
acie  pcrrupta  fugerc  passim  Othoniani.  1,  70.  quera  locum  male 
ccpit  Walchius  ad  Agr.  p.  120.  2,  36.  et  certamen  Gallo  adver- 
sus  Caesarcm  exortum  est,  13,  56.  ct  commotu%  his  Avitus  etc. 
Sic  Plutiirchus  Alex.  31.  'Jl^^avSQOs  Ss —  ijlavvev  inUaQHov 
sxazdv  p,VQia6i  GTQavov  ■nara^aivovsa.  Kai  Ttj  avx(p  cpQa'Qsi 
rcov  htaiQcov  ctc.     Non  ita  antiquioras. 

Tacit.  Ilist.  2,51.  carum,  quae  SirixelU  egerunt ,  cohorlium 
preces  Rubrius  Gallus  tulit.  Et  venia  statim  impctrata.  Agr.  17. 
Hist.  2, 16.  et  adversi  repente  ammi. 

Livio  frequentata  est  dictio  :  Et  apparehat.  37, 25, 1.  33, 1,  7. 
86,  30,  5.  uhi  Drakcnb. 

Tacit.  Hist.  2,  68.  interim  Vcrginii  servus  forte  obvius,  ut 
percussor  Vitellii  insimulatur.  Et  ruebat  ad  convivium  miles, 
mortem  Verginii  exposcens. 

11.  Sic  etiam  in  rerum  demonstratlone  per  ei  arri- 
pitur  alia  res  sivc  antecedcntibus  contraria,  sive  nou 
aliena ,  ad  quam  fit  transitus.  Spaidiugius  uoa  recte  ex- 
plicat  verbis  el  quidem. 


492  £T. 

Clc.  Agrar.  2,  31,  85.  quasi  vcro  paullum  differat  ager  cam- 
ftanus  et  stcllaiis.  Et  Tnitltitudo ,  Qtiirites,  qiacritur,  qiiu  illa 
omnia  compleantur.  Qninctil.  7,  3,  4.  hacc  (finitio)  adhibetur 
orationi  liluribus  caussis.  jSamtum  est  certum  de  nomine ,  sed 
quacritur ,  quae  res  ei  sjibiicicnda  sit:  tum  res  est  manifesta.  Et 
quod  nomine  constat,  de  re  dubium  est,  interim  coniectura  cst. 
5,  11,  24.    5,  13,  1.  et  40.   6,  5,  3. 

Terent.  Eun.  1,  1,  19.  et  quod  nunc  tute  tecum  iratus  cogi- 
tas  etc. 

Cic.  Verr.  3,  3,  5.  patior  non  moleste,  iudiccs,  eam  vitam, 
quae  mihi  sua  sponte  aniea  iucunda  fuerit,  nunc  iam  mea  lege 
ct  conditionc  necessariam  quoque  futuram.  Et  in  hoc  homine 
saepe  a  me  quacris ,  Ilortcnsi,  quibus  inimicitiis  aut  qua  iniuria 
adductus  ad  accusandum  descenderim,  Transit  ad  aliud  argu- 
inentuni  cum  superiore  cohaercns. 

12.  Per  et  inseruntur  senlenliae  parenthesis. 

Liv.  29,   23,  4.    ut  accensum  cupiditate   (et   sunt  ante  omncs 
>  ISumidac  barbaros  effusi  in  venerem)  sensit  etc. 

13.  ,,Ei  eleganter  ponitur  cum  inlerrogatione  in 
vehcnicntioribus  clausulis,  quum  attulinnis ,  qnae  valde 
conunovere  jDossuut."  Haec  Goclenius  Observat.  lat. 
liug.  p.  128.  Cf.  Gifan.  Observ.  p.  85  (175).  Yictor. 
Yar.  Lect.  19,  15.  Acidalii  divinat.  in  Plauti  Cist.  c.  2. 
]\Iatthiae  ad  Cic.  p.  Leg.  man.  14,42.  Burmanu.  ad  Pro- 
pert.  2,  15,  1.  Saepe  indignutio  exprimitur  opjDositioue 
rei  vix  credibilis* 

Cic.  p.  L.  manil.  14,  42.  et  quisquam  dubitabit,  quin  huic 
iantum  bellum  transmittcndum  sit?  15,  45.  Virgil.  Aen.  6,  806. 
ct  dubitamus  adhuc  virtutcm  excedere  factis?  Ge.  2,  433.  ct  dn- 
bitant  homines  scrcre  atque  impenderc  curam? 

Cic.  p.  Sext.  37,  80.  ct  caussam  dicit  ScTtius  dc  vi?  Quid  ita? 
p.  Mil.  33,  91.  et  sunt  qui  dc  via  appia  querantur ,  taceant  dc 
i^ria?  pro  Clnent.  40,111.  Pliil.  1,  8, 19.  quid?  ealegc — nonnc 
omnes  iudiciariae  leges  Caesaris  dissolvuntur?  Et  vos  acta  Cae- 
saris  defenditis ,  qui  lcges  eius  evcrtitis?  de  Lege  agr.  2,  2tJ,  09. 
Tusc.  3,  16,  35.  Sabinus  Massurius  apud  GeUiuin  4,  20.  ct  cur, 
inquiunt ,  ita  est ,  ut  tu  sis  quam  equus  curatior? 

Virgil.  Aen.  4,215.  et  nvnc  ille  Paris  —  rapto  potitur,  nos  — 
famam  fovemus  inancm?  1,  48.  et  quisquam  numen  lunonis adorct 
prasterca  ?  Ovid.  Am.  3,  3,  33.  ]\Iet.  13,  338.  et  se  niihi  comparct 
Aiax?  Pctron.  96,  6.  Propert.  2,  8,2.  eripilur  nobis  iampridcm 
cara  puella:  et  tu  me  lacrimas fundere ,  amicr ,  vetas"?  Cic.  PliiS. 


ET.  493 

2,  21,  51.  m  te,  M.  Jntoni,  id  decrevit  senalus,  ct  quidem  in- 
columis  — ;  et  tu  aptid  patres  conscriptos  contra  me  dicerc  ausus 
cs ,  quum  ab  hoc  erdine  ego  cotiservator  essem ,  tu  hostis  rei  pu- 
blicac  iudicatus? 

Carnien  Ovidil  Ani.  3,  8.  incipit  ab  Iiis  :  ct  quisquam  ingenuas 
etiamnum  suspicit  artes? 

14.  Sed  in  quacumque  interrogatione  locum  hal^et 
particula ,  praesertim  ubi  cootinuatur  colloquium  ad  aliaiii 
rem  progredieus.  Sic  ei  quis?  quae  quoraodo  ab  ec- 
quis  diflerant,  vide  p.  352.  Cf.  Scioppii  Sudpect.  Lcct. 
4,  16.  Cortius  ad  Lucan.  4,  542.  et  3,  .H8.  Oudend.  ad 
Apul.  Met.  p.  76.  Sic  Gi'aeci  quoque  icccl  ustrrpant.  vid. 
Zeunius  ad  Viger.  p.  521. 

Virgil.  Ecl.  1,  21.  et  quae  tanta  fuit  Romam  tibi  caussa  vi- 
dendl  Cf.  Drakenb.  ad  Liv.  40,  9,  Vi.  Senec.  Hetc.  Oet  1355. 
et  undc  in  artus  pestis  aut  ossa  intidit?  ubi  correxerunt  at. 
Vid.  Gronov.     Stat.  TUeb.  11, 799.  et  quid  plura  loquor? 

16.  Sic  etiam  in  exclamatione  particula  vim  addit, 
maxime  ubi  indignatio  coniuncta  est  cura  adrairatione. 
Librarii  saepc  scripserunt  en. 

Cic.  p.  Mil.  12,  33.  et  adspcxit  me  illis  quidcm  ocitlis,  qvibus 
tum  solebat,  quum  omnibus  omnia  minabatur !  ubi  Ottonis  con- 
iectnra  en  non  erat  probanda  Bciero.  in  Verr.  5,  16,  41.  et  his 
tot  criminibus  testimoniisque  convictus  in  eorum  tabclla  spem  sibi 
aliquam  proponit ,  quorum  omnium  palam  —  voce  damnatus  estt 
p.  Sext.  37,  80.  ubi  vd.  Matthiae.  Plin.  Pan.  28, 6.  dent  tibi,  Caesar. 
aetatem  dii,  quam  mereris ,  serventque  animum,  quem  dederunt. 
Et  quanto  maiorcm  infantium  turbam  iterum  iterumque  iubebis 
incidi !  Florus  4,  2,  89.  et  quanto  maiora  erant ,  de  quibus  non 
triumphabat ! 

Lucan.  7,  783.  hunc  infera  monstra  flagellant.  Et  quantum 
misero  poenae  mens  conscia  donat.  quae  librarii  interpolarunt, 
vel  0  vel  heu  scribentes. 

Lucan.  5,  58.  ct  tibi,  non  Jidae  gentis  dignissime  regHp,  for- 
tunae,  Ptolemaee,  pudor  crimenque  deorum,  cingere  pellaco 
^ressos  diademate  crincs  permissum.  ubi  vid.  Oudend.  et  Cort. 

16.  Antiquiores  quidam,  ut  videtur,  et  recenticres 
scriptores,  sicuti  Apuieius,  dicere  solebant  ei  ecce.  vid. 
Miscel.  Observ.  Vol.  2.  p.  308.  Oudendorp.  ad  Apuleii 
Met.  p.  9.  et  283.  ubi  niulta  exempla.  Dubium  est,  au 
scriptores  ineliores  medii  aevi  ita  loquuti  fuerint. 


494  ET. 

VaiTO  In  Eumeniil.  apud  Non.  2,  138.  ct  4,  25.  et  ecce  de 
improviso  ad  nos  acccdit  caiia  veritas,  atticae  philosophiac  alumna. 
A[)ud  VirgU.  Georg.  1,  107.  alia  est  ratio,  quura  cohaercant  et 
(juum.  In  Aen.  5,  lfi7.  cum  chimore  Gyas  rcvocabat :  et  cccc 
Cloauthum  respicit.  opLlmi  codices  non  hahent  ct,  nec  dubi- 
tatur  nunc  de  ancipiti  s^jllaba  in  quarta  sede. 

17.  la  poetarum  carrainibus  et  saepe  poni  ab  initio 
peutometri  observavit  Werferus  in  Actis  ]\Iouaceus.  I. 
p.  539. 

Ovid.  Iler.  15,  178.  quidquid  erit ,  melius,  quam  nunc,  crit. 
Aura,  subiio.  Et  mea  non  magnum  corpora  pondus  habent.  7, 53. 
Sabin.  Epist.  2,  102. 

18.  Carmina  et  epistolae  incipiunt  a  particnla  copn- 
iuliva.  Nani  ea,  quibus  verba  dicla  couiuugantur,  tau- 
tuni  in  auimi  cogifutioue  posita  essG  possuut.  A  id.  Pro- 
pert.  1,  17.    Cic.  ad  Fam.  13,  62.  10,  1. 

IV.  1.  Perventum  est  ad  contraria  et  diversa,  quae 
per  liauc  copulam  couiunguutur:  quod  mirum  esset,  si 
fiamshornius  negare  voluisset  Gramm.  p.  805.  In  quo 
genere  primum  est  notaudum,  eliamsi  recta  verborum 
oppositio  admittat  copulam,  maiorem  tameu  vim  ex- 
hiberi  ea  omissa. 

Tacit.  Ann.  1,  11»  ille  vane  disserehat  de  magnitudine  imperii, 
sua  modcstia.  cf.  1,  5.  Sed  idem  Tacitus  2,  72.  haec  palam  ct 
alia  secreto,  12,  30.  dum  adipiscerentur  dominationes  multa 
caritate,  et  maiorc  odio,  postquam  adcpti  sunt.  Ovid.  Her.  12, 
65.  pctit  altera  et  altcra  Labcbit.  de  quo  loco  Tid.  Ephem. 
lencns.  1814.  n.  16. 

2.  Permulti  critici  contcndunt,  et  siguificare  sed  vel 
et  tamen^  aut  pro  his  poni.  Siguificatio  vero  etiam  ia 
his  simplex  est,  sed  id ,  quod  oppositiouem  exprimit, 
ipsa  suut  coutraria  verba  per  et  couiuucla.  Quare 
praecedit  negatio  ,  aut  se(|uitur  iu  adiecta  parte.  Conl. 
Wopkeus.  LecL.  Tull.  p.  103  (75).  Brem.  ad  Coru.  Paus. 
S,  7.  ad  Dat.  6,  4.  Heusiuger.  ad  Coruel.  Paus.  3,7.  Goe- 
reuz.  ad  Cic.  de  Leg.  2,  21,  53.  Numquam  ipsum  et 
siguificat  sed.  Latiui  vero  in  opponeudis  verbis  con- 
trariis  saepius  utuntur  simplici  copula,  ubi  uos  Germaui 
adversalivam  particulam  usurpare  solemus.  Vid.  JMaltliiac 
ad  Cic.  p.  Rosc.  4,  10. 

Varro  de  Ling.  L.  4, 1.  in  quo  non  debet  pertendi,  ct  pertendit. 
Cic.  Lael.  8,  2(».    in  amicilia  nihil  fictum,    nihil  simulatum:  et 


ET.  495 

quidquid  in  ea  est ,  id  et  veriim  ctvohmtarium.  Acad.  2, 37, 118. 
Xcnophanes  —  unum  esse  omnia ,  neque  id  csse  mutabile ,  et  id 
esse  dcum,  neque  naiuvi  umquam  et  sempiternum.  1,  12,  40. 
cuius  in  libris  nihil  afjirmatur,  et  in  utramque  partem  multa 
disseruntur.  de  FIh.  2,  9,  27.  equidcm  illud  ipsum  non  nimium 
probo^  et  tantum  patior ,  philosophum  loqui  de  cupiditatibus 
finiendis.  Briit.  56,  204.  de  Leg.  2,  21,  53.  hoc  vcro  nihil  ad 
pontificium  ius  et  e  medio  est  iure  civili.  Orat.  58,  198.  omnis 
nec  claudicans  nco  quasi  Jluctuans  et  aequaliler  constantcrque 
ingrediens  numerosa  habetur  oratio.  p.  Rosc.  Ara.  4,  10.  deLeg, 
t,  17,  43.  1.  14,  41.  CoriieL  Thera.  3,  2.  Cim.  1,  4.  Dat.  fi,  4. 
Paus.  3,  7.  Euiu.  6,  1.  4, 3.  Horat.  Epist.  2,  1,  53.  Naevius  in 
manibus  non  est,  et  mcntibus  hacret.  Martial.  fi,  7,  1.  lulia  lex 
popvlis  ex  quo,  Faustine,  renata  est — ,  aut  minus  aut  certc  noH 
plus  tricesima  lux  est,  et  nubit  dccimo  iam  Thclcsina  viro. 
Tacit.  Ilist.  2,  74.  Muciani  animus  ncc  J'c:u)C!si(nin  (tUcnus  et 
in  Titum  pronior.  Alia  \ide  apud  Huneniaiui.  ad  Lactant.  3, 
11,  8.  et  apud  Wopkens.  Lcct.  Tull.  p.  103.  (75.)  et  apud 
Scheving-ium ,  qui  Observat.  iu  Cic.  Brut.  edidit  Havn.  1817. 
ad  29,  110.  ubi  legitur :  ncuter  summi  oratoris  haiuit  laudem, 
€t  uterque  in  mullis  caussis  versntns  cst, 

Cic.  p.  Arch.  7,  16.  quod  si  non  hie  tantiis  fructus  ostendere- 
tur ,  et  si  ex  his  studiis  delectatio  sola  peteretur,  tamen  etc. 

Ovid.  Her.  3,  79.  neve  meos  coram  scindi  patiare  capilios  et 
leviter  dicas :   haec  quoque  nostra  fuit. 

Errant  vero,  qui  hoc  nomine  defendunt  CIc,  Catil.  2,  6,  14. 
et  illa  eastra  nunc  non  Catilinam  ducem  exspectant,  et  ille 
eieetus  in  exsilium  se  Massiliam,  ut  aiunt,  non  in  hacc  castra 
conferet.  Nulla  enim  inest  oppositio,  atque  inepta  Heumanni 
corr ectio  scd  ille.  Cic.  de  Orat.  3,  2,  4.  non  tulit  ille ,  et  gravitcr 
exarsit.  Male  Schiitzlus  dedit  scd  graviter.  Brut.  29,  110, 
de  Scauro  et  Ruiilio  breviter  lieet  dieere,  quorum  ncuter  summi 
oratoris  habuit  laudem ,  et  utcrque  in  multis  caussis  vetsatus 
erat.  uhl  cum  Ernestio  Scliutzius  scrihendum  esse  censehat 
at.  Sed  raagls  fallitur  Elleirdtlus,  qui  nec  copiilativam  uec 
adversativam  particulain  aptam  putat  diverso  tempori  verhi. 
Id  vero  optirae  se  hahet.  Acad.  2,  43,  134.  scd  ille  vereor  ne 
virtuti  plus  tribuat,  quam  naiura  patiatur  — ;  et  hic  metuo  nc 
vix  sibi  constet.  uhl  Goerenz.  et  hotare  dicit  sed.  At  slrapllclter 
nectlt  diversas  partes.  Male  etiara  explicuerunt  LaeL  11,  13. 
et  minime  tum  quidem  etc. 

S.  Eodem  raodo  saepe  coniitDgunlur  per  et,   quo- 
rum  alterum  alteri,  qnod  ncgatiouem  iu  se  liabet;  maius 


496  £T. 

vel  distinclius  quid  addit,  ut  inlelligi  possit  vel  potiiis, 
qiiod  alibi  verbis  exprimilur. 

Quinctil.  9,2,15.  cui  diversUm  est,  cur  alium  rogaveris ,  non 
exspectarc  responsum ,  et  statim  subiicere:  domus  etc.  Bene 
restituit  Spalding.  in  Quinctil.  10,  1,  40.  paucos  et  tnx  ullum 
ex  his ,  qui  vetustatem  ptrtulcrunt ,  existimo  possc  reperiri  etc. 
iibi  vulg^o  lefi^el^atur  paucos  vcl  potius.  Sed  Frotscherus  non 
debcbat  insevere  enim ,  quod  in  quibusdam  libris  pro  et  legitur, 
Tid.  Qernhard. 

Cic.  de  OIT.  3,  6,  32.  nulla  enim  societas  nobis  cum  tyrannis, 
et  potius  summa  distractio  est.     Correxeruut  sed  potius. 

4.  Sed  noa  tantum  praemissa  negatioue  adiunni 
potest  contraruim,  sed  coniunguntur  etiam  ea  per  et, 
quorum  allerum ,  etiamsi  contrarium  sit,  tamen.  una 
cum  allero  coniunctum  reperitur.  Quae  ratio  ita  ex- 
plicari  potest,  qnasi  et  ponatur  pro  et  tamen,  et  contra, 
vel  inversa  oratione,  quamcjuani ,  etsi.  Ernestius  ex- 
istimabuL  in  eiusmodi  enuntiafionibus  et  significare  at- 
cnii ,  nalroi.  Bene  rem  exposuit  Wopkens.  in  Actis  soc. 
rhenotrai.  Vol.  2.  p.  121.  quem  sequitur  Walchius  ad 
Tacit.  Agr.  15.  p.  222.    Cf.  Ernest.  ad  Ann.  5,  3. 

Cic.  de  Orat.  3,  23,  86.  magister  hic  Samnitium  summa  iam 
senectute  cst ,  ct  quotidie  commendatur.  Ernestius  correxit  et 
summa,  sed  recte  restituit  antiquam  scripturam  Henrichsen. 
Tusc.  1,  3,  6.  fieri  autem  potest ,  ut  recte  quis  sentiat ,  et  id, 
quod  sentit,  polite  eloqui  non  possit.  Quinctil.  2,  5,  19.  ego 
optimos  —  velim,  ut  Livium  a  pueris  magis  quam  Sallustium: 
et  hic  historiac  maior  est  auctor.  ubi  Spahlingius  male  coniecit 
etsi,  docte  defendit  antiqua  verba  Zumptius. 

Tacit.  Hist.  2,  20.  postquam  pax  et  concordia  speciosis  et 
irritis  nominibus  iactata  sunt.  Liv.  25,  25,  5.  inier  ISeapolim 
et  Tycham  (nomina  partium  urbis,  et  instar  urbium  sunt)  posuit 
castra.  Tacit.  Agr.  15.  sic  Germani  excussisse  iugum,  et  flu- 
minc,  non  oceano  defcndi.  Ann.  1,  38.  rcduxit  in  hiberna 
turbidos  et  nihil  ausos.  5,  3.  missaeque  in  Agrippinem  ac  iSero- 
nem  litterae,  quas  pridem  allatas  ct  cohibitas  ab  Augusta  credi- 
dit.  13,  22.  Syria  P.  Anteio  destinata ,  et  variis  mox  artibus 
elusus,  ad  postremum  in  nrbe  retentus  est.  ubi  Heinsius  aliique 
mutaverunt  et  in  sed.  Ann.  12,  30.  regnum  Vangio  ac  Sido 
inter  se  jjartivere,  —  subiectis  —  dum  adipiscerentur  domina- 
iioncs  multa  caritatc,  et  maiore  odio,  poslquam  adepti  sunt. 
Sueton.  Vitell.  10.  optime  olere  occisum  hcsteni  et  melius  civem. 
Hoc  Wolfius  negligentiara  appellat,  ego  vevo  elegantiam  latinam. 


ET.  497 

Quomodo  respondeat  hic  usus  particulae  sed ,  id  quod  Wal- 
cliius  negare  videtur,  cognoscitur  in  Tacit.  Ann.  1,13.  M.  Lc- 
pidum  dixerat  capacem  sed  aspernantem,  Gallum  Asinium  avi- 
dum  et  minorem. 

Tamen  cavendura  est,  ne  aliena  exempla  ad  hanc  regulam 
exigamus,  ut  fecit  Walchius,  quum  comparabat  verba  Livii 
1,  37.  montes  effuso  cursu  Sabini  petebant,  et  pauci  tenuere. 
ubi  nihil  nisi  rerum  consequentia  eXprimitur.  Sic  etiam  44, 
26,  6.  Tacit.  Ilist.  2,  46.  oppericbatur  —  nequaquam  trepidus  et 
consilii  certus.  nulla  omniuo  est  oppositio.  INeque  etiam  in 
Agr.  9.  ubi  conventus  et  iudicia  poscerent,  gravis,  intentus, 
severus  ct  saepiiis  miscricors.  Hist.  3,  67.  voces  populi  blandae 
et  intempestivae.  i.  e.  et  simul  int.  Quinctil.  9,  2,  15.  cui  diver- 
sum  cst,  quum  alium  rogaveris ,  non  exspectare  responsum,  et 
statim  subiicere:  domus  tibi  deerat?  at  habcbas.  Male  accipies 
et  pro  sed. 

5.  Interdum  haec  designatio  rei  contrariae  coniuncta 
est  cum  atfirmalione :  quemadmodum  Germaui  dicuut 
li/id  pro  II nd  doc/i,  und  —  ja. 

Cic.  de  Senect.  9,  28.  omnino  canorum  illud  in  voce  sjilen- 
descit  etiam ,  nescio  quo  pacto ,  in  senectute :  quod  equidem  adhuc 
non  amisi:  et  videtis  annos. 

6.  Negatira  sententia  nectitur  vocabulo  nec.  Sed 
iil)i  oppositio  fit  recta,  et  ubi  negatio  non  ad  tolam  seu- 
lenliam,  hoc  est ,  non  ad  iudicii  formara  pertinet,  sed 
ad  unam  aliquam  nolionem  ,  ideoque  singuJaris  vis  im- 
ponitur  negationi ,  Latini  dicunt  et  non.  Conf.  Tom.  I. 
p.  473.  et  475.  ubi  etiam  de  praecepto  quodam,  a  Mat- 
thiae  proposito,  dixi.  Saepe  et  non  usurpatum  videmus, 
ubi  sed  non ,  tamen  non  vel  tale  quid  exspectamus: 
queraadmodum  etiam  Graeci  xal  ovk  dicunt.  Atque  eo- 
dem  modo  dicuntur  et  nullus ,  et  nemo,  et  mimqiiam. 
Et  sunt  quaedara  formulae,  in  quibus  et  aliud  uomen 
magis  attrahit  quam  negationera  ,  veluti  et  simul  non, 

Cic.  de  Inv.  2,  47,  140.  nullam  rcm  neque  legibus  nequc 
scriptura  ulla  —  recte  posse  administrari,  si  unusquisque  velit 
vcrba  spcctare  et  jiom  ad  voluntatem  eius ,  qui  ea  verba  habucrit, 
accedere.  in  \  err.  5,  9,  24.  nisi  vero  existimatis  —  hoc  prae- 
dandi  genus  ab  isto  in  illo  uno  adhibitum  ac  tentatum ,  et  non 
per  illutn  omnibus  j^ecuniosis  Siculis  metum  propositum  et  in- 
iectum.  dc  Inv.  1,  20,  28.  de  Orat.  3,  36, 144.  in  Verr.  3,  48, 113. 
ubi  male  iudicavit  Ernestiug.  Tusc.  1,  7,  13.  quasi  ego  dicam 
II.  32 


498  ET. 

cos  miscros^  qui  nati  non  sunt,  et  non  eos,  qui  mortni  sunt.  in 
Verr.  4,  GO,  135.  longnm  cst  et  non  necessarimn  commcmorare 
etc.  Multa  alia  excmpla  vid.  in  Ramshorn.  Graram.  188. 
p.  816.  De  loco  Cic.  de  Leg.  2, 17,  44.  vide  ad  Wopkens.  Lect. 
p.  48.    Cf.  Heinrich,  ad  Cic  p.  Scauro  p.  19. 

Cic.  de  OfF.  1,2, 5.  hic  si  sihi  ipse  consentiat  et  non  interdum 
naturae  bonitnte  vincatur ,  neque  amicitiam  colere  possit,  nec 
iustitiam  nec  liberalitatem.  ubi  vid.  Heusinger.  cui  in  hac 
dictione  aliquid  inselentiae  inesse  videhatur.  Liv.  21,  41,  13. 
atque  utinam  pro  decore  tantum  hoc  vobis,  et  non  pro  salute ,  esset 
certamen.  45,  38,  14.  si  quis  vos  interroget ,  miiites ,  ad  quam 
rcm  in  Italiam  dcportati  et  non  statim,  tonfecta  provincia,  di- 
missi  sitis?  10,  8,1. 

Cic.  Tusc.  3,  17,  37.  ^rutte  si  extrinsecus  religata  pendeat, 
ci  non  et  oriatur  a  se,  et  rursu»  ad  se  revertatur,  ct  omnia  sua 
complexa,  nihil  quaerat  aliunde.  Sed  fortasse  delendum  est  et 
ante  non  positum ,  noa  illud  ante  oviatur. 

Foetae  etiam  tura  ponunt,  quum  in  negatione  nulla  incsl 
gravitas.  Catull.  61,  203.  quoniam  palam,  quod  cupis,  capis,  et 
bonum  non  abscondis  amorem.  Fropert.  i,  16,  5.  nunc  ego, 
nocturnis  potorum  SHUcia  rixis,  pulsata  indignis  saepe  querof 
manibus:  et  mihi  non  dcsiint  turpes  pendere  corollac. 

Tacit.  Gerra.  20.  heredes  tamen  successoresque  sui  cuiquc 
liberi,  et  nullum  testamentum.  sed  paullo  post,  nec  ulla  orbi'- 
tatis  pretia.  Cornel.  £um.  6,  1.  sin  aliqua  cupiditate  raperetur 
in  Alacedoniam ,  omnium  iniuriarum  oblivisccrctur ,  et  in  nemi- 
nem  acerhiorc  uterctur  imperio.  Plin.  Hist.  n.  16,  40,  7!).  Mucia- 
nus  ter  consul  ex  iis ,  qui  proxime  viso  eo  scripsere,  vitigincum 
et  numquam  mutatum  septies  restituto  templo. 

Oppositio ,  quam  rectam  vocamus ,  distinctius  exprimitar 
nulla  copula  interposita,  quam  librarii  sacpe  intruserunt. 
Cornel.  Thras.  4,  1.  quam  (coronam)  quod  amor  civium ,  non 
vis  exprcsserat.  Godices  aliquot  praebent  et  non :  quod  Heusin' 
gerus  in  Emendat.  p.  546.  comprobavit. 

Cic.  de  Fin.  2,  10,  31.  et  simul  non  proficiscitur  animal  illud 
modo  natum  a  summa  voluptate.  ubi  Goercnzius  caussam  non 
recte  exponit. 

7.  Vbi  particulam  et  pro  etiam   positam  sequitur 
negatio,  seusus  exsistit  verborum  ne  quidem. 

Scnec.  Epist.  54,  2.  ego  vero  et  in  ipsa  svffocatione  non  de$ii 
co gitationibus  laetis  ac  fortibus  acquiescere. 


ET.  490 

8.  Et  necdum  componuiit  scriplores  recentioris 
aevi. 

Plin.  Pan.  56,  2.  ct  nccihm  dc  biennio  loquor.  14,  1.  ct  nec- 
duTn  impCrator ,  necdum  dei  filius  eras. 

9.  Qiiae  Gernhardiis  in  Excurs.  11.  ad  Cic.  Lael. 
p.  252.  de  formula  nescio  an  disputat,  quasi  ea  raro 
per  et  coniungalur  propterea,  quod  non  aptum  sit  ad 
dissimiles  rcs  iungendas  et  ad  opposilionem  eflbrman- 
dam,  ea  omnino  non  vera  ^sse,  arbitror.  Nam  et  dissi- 
iniles  res  coniuugit  facillime^  neqae  aliud  obstat  impedi- 
mentum» 

Cic.  de  Off.  3,  18,  64.  multa  muUis  de  suo  iure  cedentcm, 
a  lilibus  vero,  quantum  liceat  ct  nescio  an  puullo  plus  etiam, 
quam  liceat,  abhorretitcm. 

10.  Praecedente  negationc  ?ion  in  altera  parte  enun- 
liationis  poetae,  cL  forlasse  etiam  alii  scriplores  ponunt 
et  pro  /zec,  quando  sensu  cognata  et  germana  magis 
sunt  iungenda  quam  distinguenda ,  idque  non  modo  in 
nominibus,  sed  etiam  in  sententiis  connexis.  cf.  Bentlei. 
ad  Tcrent.  Heaut.  1.  c.  et  infra  VI. 

Terent.  Heaut.  2,  3,  73.  non  fit  sine  pericto  facinus  tnagnum 
et  commemorabite.  nbi  viilgo  ncc  legebatiir. 

Lucan.  2,  234.  at  non  magnanimi  percussit  pcetora  Bruti 
terror ,  et  iii  tanta  pnvidi  formidine  motus  pars  populi  Itigcntis 
eral.  ul)i  Christius  desiderat  ncc.  Ilorat.  Epist.  1,6,21.  ne  jdus 
frumcnti  dotalibus  emelat  agris,  mutus  et  —  hic  tihi  sit  potius 
quam  tu  miscrabilis  illi. 

V.  Dicendumnuilcest  de  voc.  e^,  quodpro  e^/tfmpo- 
nitur:  cuius  quaeslionis  primus  auctor  exsfilitLaurcnlius 
Valla.  Nam  in  Elegant.  2,  58.  baec  scripsit:  „hoc  ad- 
monendum  est ,  et  pro  etiam  apud  Ciceronem  nusquam 
reperiri,  sicut  in  celeris  illo  postcrioribus:  ut  a  Vergiho 
iucipiaraus,  ut:  natus  et  ipse  deo.  Quintil.  tamen  si 
quid  adi>ersus  te  ijyse  commisit  adolescens,  sit  /lostis  et 
Ttieus:  Cicero  dixisset,  sit  /lostis  etiam  ?neus  vel  meus 
<juoque."  Huic  observationi,  qua  Valla  usum  unius 
scriptoris  demonstraturus  erat ,  nullam  ipse  adiecit  ratio- 
nem,  nequeexiis,  qui  assentiebantur,  quisquam  alius, 
sed,  taraquam  de  re  satis  coniprobata,  omnia  exerapla 
praeceptis  istis  contrarja  ceusebant  falsa  esse  et  corri- 
genda,  quamquam,  quod  necessarium  erat,  nou  dili- 
geuter  repulaveraut,  quam  maguus  eorum  nuraerus  esset, 

32* 


500  £T. 

nec  qiiomoclo  in  iis  veteres  libri  consentircnt.  Ita  Heii- 
singeri  et  Schiitzius  et  Heindorfius  et  alii  multi  acc|uieve- 
runt  in  Valiae  decreto.  Goerenzius  in  plurimis  locis 
illud  et  librariis  deberi  censuit,  et  dubitavlt,  num  in 
i-eliquis,  quae  nullam  scripturae  discrepauliara  haberent, 
stare  posset.  vd.  euni  ad  Cic.  de  Leg.  1,  7,  23.:  postea 
certior  rem  affirmavit  ad  2,  12,  29.  ad  Acad.  2,  4,  11. 
Orellius  vero  non  rainus  flucluat  inconstantia  sententiae 
quam  Wolfius.  cf.  huius  notae  ad  Tacit.  Ann.  1,  4.  et  ad 
Cic.  de  Nat.  d.  1,  5.  De  illius  viri  variis  iudiciis  dixit  O. 
M.  Milllerus  De  vi  et  usu  verb.  quoruradara.  p.  8.  et  con- 
fer  ipsum  ad  Tuscul.  p.  395.  Sed  iam  Ernestius,  quo 
se  verteret,  non  perspexit,  saepe  rera  negans,  et  tamen 
et  pro  eliam  phis  semel  Ciceroni  per  coniecturara  infe- 
rens.  vid.  ad  1.  de  Nat.  d.  5, 19,  49.  Novam  viara  aperue- 
runt  demum  Bremius  ad  Cic.  de  Fin.  1,  12.  et  Matthiae 
in  Dissert.  de  anacoluthis  apud  Cic.  a.  1809.  et  1810. 
editis  et  repetitis  in  Wolfii  Analect.  Fasc.  3.  ubi  p. -4. 
docet:  verissiraam  videri  Vallae  observalionem ,  si  ea  ad 
raediam  orationera  referatur,  non  ad  initiura  sentenfia- 
rura ,  in  quo  saepe  et  pro  eiiain  ponatur:  scd  raulta 
exempla  voculae  semel  positae  ad  anacohilha  pertincre, 
in  quibusmutata  rehqua  oratione  allerum  et  omissum  sit. 
Quam  viam  posthac  eliam  Goerenzius  adAcad.  2.  p.  233. 
etBeierus  ad  Cic.  p.  Scauro  p.  144.  ingressi  sunt.  Miille- 
rus  autem  ad  Cic.  de  Orat.  1,47.  exempla  ad  tria  genera 
referri  iuliet,  in  quibus  aut  et  significet  vel,  adeu,  aut 
anacohilhon  insit,  aut  interpunclione  restituendus  videa- 
tur  legitimus  modus.  Quibus  adsti])ulati  sunt  non  nova 
argumenla  airerenles  Buschius  in  Obs.  ad  Eurip.  Phoen. 
p.  15.  Ellendtius  adBrut.  2,  6.  Giesius  ad  libros  dcDivin, 
ahi.  Linderaannus  de  Adverb.  Spec.  o.  p.  9.  non  uni 
Ciceroni  hunc  usum  assignavit,  sed  universo  latino  ser- 
xnoni,  in  quo  et  pro  eliam  non  prius  poni  potuisset, 
quara  quura  romanus  sermo  iam  omnis  ad  graecam 
linguara  conforraatus  esset,  omnemque  proprielatem 
.suam  penilus  exuisset,  idque  factum  esse  Quinctihani 
tempore.  Et  quum  Georgius  lacoljus  in  Epistola  ad 
Bruchium  p.  23.  itera  dixisset,  particulae  el  m  media 
oratione  positae  et  altera  particula  et  carentis  (quae 
scilicet  pelilio  principii  est)  vira  et  potestalem  ab  el- 
liptica  quadam  dicendi  ratione  repetendam  esse,  qui 
usus  ad  anacolulliiam  propius  accedat,  sive  eam  (quod 
prudenler  addil)  ex  euuntiatis  inserlis,    sive  a  commo- 


ET.  501 

liore  dicendi  genere  ortani  esse  dicamus:  omnia  haec 
nnperrime  corripuit  Otto,  et  in  Excursu  3.  ad  Cic.  de 
Fin.  p.  376.  multis  verbis  rem  ita  exposuit,  ut  exceptis 
quatuor  formulis  et  ipse ,  simui  et,  aic  et ,  sive  siciit  et, 
sed  et ,  cjuae  a  Graecis  desumptae  propter  brevifatem 
suam  tantopcre  placuerint  Romanis,  ut  ne  Cicero  qui- 
dem  ab  earum  usu  abslineret  ((juamquam  ipse  de  iis 
rursus  dubitat  ]).  379.),  omnia  alia  exempla  aut  aliter  ex- 
plicanda  aut  corrigenda  esse  decerneret:  illa  enira  omnia 
esse  eiusmodi,  ut  partitionem  contineant,  et  ad  anaco- 
luthiam  referantur.. 

Jn  his  omnibus,  quae  multa  sunt,  equidem  nec 
rationis  et  caussae  subtilem  exposilionem  video  ,  et  ea)ii 
curam  desidero ,  qua  in  alicuius  scriptoris  usu  singulari 
observando  et  refugere  nos  oportet  ab  omni  caussarum 
anticipatione,  nec  decet  ea,  quae  rariora  sunt,  tamquam 
falsa  improbare,  aut  etiam  elrgantiae  nomine  commen- 
dare.  Vallae  praeceptuni  in  iis  pono ,  quae  veris  falsa 
admixta  habent.  Tantum  vero  abeiat,  ut  qui  Vallam 
sequuti  sunt,  falsa  a  veris  accurale  dislingucrent,  ut 
unam  partem  amplexi,  universae  rei  conlortae  vim  in- 
ferrent.  Primo  enim  graecismum  appellaut,  (|ui  seriori 
tempore  in  linguam  romanam  invcctus  sit,  ct  ab  eo  di- 
cunt  unum  Ciceronem  stiidio  purae  latinitatis  et  consilio 
abstinuisse  eo  tempore,  quo  romanus  sermo  nou  omnis 
ad  graecam  linguam  conformatus  essel.  Attamen  buic 
graecismo  concedunt  etiam  apud  Ciceronem  iu  initio 
sententiarum  locum,  et  in  formulis  istis  quatuor.  Cur 
vero  non  in  media  quoque  oratione?  cur  Cicero  dicat 
sed  et ,  non  vermn  et?  cur  sic  et  apnd  Graecos,  nou 
vero  et  apud  Graecos?  An  Cato  et  Varro  et  Plautus, 
et  Caesar  magis  indulserunt  Graecorum  imitationi?  Et 
propler  brevitatem  istas  formulas  placuisse,  et  ne  Cice- 
roni  quidem  displicuisse,  quis  crcdat  ?  Scilicet  aderat 
universus  usus ,  in  cjuo  Cicero  (|uaedani  elegerit,  alia 
ae([ue  proba  repudiaverit.  Profecto  hoc  non  verum, 
illa  absona  sunt.  Nec  quisquam  adhuc  ollendit  in  usu 
verborum  et  —  et ,  cjuorum  prius  non  nectit  superiora, 
neque  in  etsi,  quod  est  etiaiiisi ,  ne([ue  in  eliain ,  quod 
pro  et  ponitur.  Quae  omnia  aut  mala  aut  nulla  argu- 
mentafione  aguntur,  sed  subtilioribus  ingeniis  apeiiunt 
novum  exercitationis  campum  in  illustranda  anacoluthi 
elegantia.  Afque  haec  figura,  cpiam  anacoluthon  vocant, 
nunc  in  philologorum  armamentariis  iuter  ea  instrumenta 


502  ET. 

conspicilar ,  de  (luibus  Hermannus  facete  nuper  dixit: 
eorum  fabricam  atque  usum  qui  calleant,  recle  iis  et 
cum  fructu  uti,  qui  uon  calleant,  nihil  proficere,  nisi 
ut  territent  nonnullos  Cvv  cdy.Ei  xaScovoy.Qorai  ncdatCTal. 
Etenim  haec  forma  commutatae  orationis,  quam  oratores 
aliique  scriptores  singulari  cum  efficacia  adhibent  ad 
declarandam  animi  commotionera,  yel  ad  liberiorem 
nexum  sententiis  iniiciendum ,  tantum  abest  ut,  nisi 
caussa  idonea  intercedut,  elegantiae  nomen  et  laudera 
mveniat,  ut  semper  negligentiae  mereatur  notam,  in 
bono  scriptore  vix  tolerabilem ,  in  malo  vituperandam. 
Et  quae  cogitatione  vel  festinante  vel  praecipitante  aut 
calamo  curreute  nascuntur ,  nulla  est  ratio  putare,  de 
consilio  et  artificiose  facta  esse.  Nimirum  si  crilicos 
nostros  audiamus,  Ciceronem,  optimum  latinitatis  aiicto^ 
rem,  exislimabimus  saepe  et  posuisse  exconturbala  cogi^ 
tatione  vel  ex  oblivione  eorum,  quae  modo  scripsisset, 
vel  eo  consilio  a  recla  via  discessisse,  ut  negligentiae 
culpa  sibi  liberioris  dictionis  ius  vindicaret.  Equideni 
vero  nescio  an  maior  sit  erroris  culpa  eorum,  qui  iii 
his  anacoluthis  plenam  senlenliarum  construclionem  de- 
monstrare  conantur  altero  et  siibstituto ,  cui  in  plurimis 
vel  ob  seusura  vel  ob  oratiouis  formationem  uuUus  as- 
signari  potest  locus. 

Eorum ,  quae  Otto  de  anacoluthis  dissernit ,  priucipia  onmia: 
Bunt  ex  Hermanni  decrctis  dcprompta,  sed  in  exemplorum  de- 
raonstradone  genera,  quae  antca  distincta  erant,  rhetorica 
ct  grammatica  rursus  contunduntur.  Atque  hunc  modum  ex- 
jjlicationis  in  uno  exemplo  cognovisse  sat  erit.  In  orat.  iu 
Verr.  2,  28,  71.  quod  legitur:  nisi  vero  illud  dicet,  quvd  et  in 
testimonio  Tettii,  jiriore  actione  intcrpcUavit  Horfensius.  id 
Cicero  tamquam  priorem  partem  scntentir.e  posuisse  dicitnr, 
euius  atteram  partem  inveniamus  rn  altera  pagina  c.  30,  75. 
quid  cgo  nunc  in  altera  actione  Cn.  DolabeUae  spiritus,  quid 
huius  lacrimas  ct  concursadones  profcram?  IIoc  scrio  contcn- 
dere",  pracsertim  quiira  et  verbis  in  tcstimonio  additum  sit, 
quale  hoc  mlhi  videatur ,  equidcm  non  dicam.  De  I>iv.  1, 
20,  40.  narrat  enim  et  apud  Ennium  Vestalis  itta.  ad  haec 
Otta :  ,,particulae  et  rcspondet  c.  21.  sit  sane  etiam  iUud  com- 
menticium.''''  Et  sic  multa  alia  ita  composita,  ut  nihil  esse 
^ideatur  tam  alienum  tamve  iuconcinnum ,  cui  liaec  anacolu- 
thorum  confibuia  non  pussit  aptari. 

luter  eos,  qui  praeceptum  Laurentii  Vallae  aspernati 


E'i\  503 

swnt,  Wolfiiis  in  Analeet.  Fasc.  2.  p.  502.  satis  habuit 
Jigilum  ad  veram  ralionem  inlendisse:  qiii  qiiuni  vira, 
qua  et  ante  Ciceronis  tempora  pro  ttiani  positum  sif, 
jnlirmam  et  evanidam  appellasset,  etiam  Kritzius  ad 
Sallust.  Cat.  35.  p.  163.  eam  vocat  leviorem  quam  in 
verbo  etiam:  at,  qualis  ea  sit,  nemo  demonstrat.  Reli- 
qui  enim  Hottingerus  ad  Cic.  de  Divin.  1,  55.  p.  154. 
Wagnerus  in  Ind.  Lection.  Acad.  Marburg.  1816.  p.  5. 
Creuzer.  ad  Cic.  de  Nat.  d.  1,  39.  p.  179.  Bcierus  ad 
Off".  T.  1.  p.  286.  nihil  protulerunt  nisi  ahquos  Cicero- 
nis  ahorumque  veterum  scriptorum  locos,  quorum  de 
integrilale  non  j)osset  dubitari.  Tamen  Kiihnerus  ad 
Tusc.  p.  77.  „hodie",  inquit,  „iiemo  facile  exsistet,  qui 
Tullium  et  pro  etiam,  rarius  quidem,  dixisse  infitias 
eat."  Quae  iam  Gernhardus  ad  Off.  1,  40,  142.  prae- 
luserat.  Sed  hic  vir  doctus  inter  omnes  optime, 
nisi  perspcAisse,  tamen  considerasse  mihi  videtur  rei 
caussara.  Vid.  Comm.  Gramm.  11.  p.  7.  Et  vere  iudicant 
in  quibusdam  rebus  eliam  Ramshornius  p.  822.  et  Kri- 
izius  ad  Salhisl.  Cat.  35.  Sed  quod  maximum  erat,  in 
principio  constilui  debebat  quaestionis  arguraentum, 
nec  quaeri,  utrura  et  a])ud  Ciceronera  significaverit 
etiamy  au  non ,  sed  quibus  modis  diversis  usiirpata 
fuerit  haec  particula,  uua  significatioue  eius  servata. 

xMqiie  et  particula,  quae  verba  et  senlcntias  con- 
lungit,  cara  in  se  habet  vim  propriara,  ul  aha  ante  dictis 
vel  anle  cogilalis  adiiciat  sive  corapleraenli  eaussa ,  sive 
jn  partiuni  coraposifione.  Ergo  signifieat  et  ad  hoc  y  et 
simul,  und  dazu.  Haec  vero  ipsa  accessio  rei,  si  ita 
designanda  esf,  ut  dicaiur  res  esse  praeterea,  siv€  praeter 
jd,  quod  diclum  cogilatijmve  sit,  rmd  iibej^dies ,  Latini 
dicunt  eliam,  quod  proj)rie  reddamus  tind  nocliy  und 
noch  dazii  y  auch.  Haee  vero  utriusque  uofionis  cogna- 
tio  ac  simihtudo  semper  eflecit,  ut  in  quacuraque  lingua 
vocabiila  confunderentur.  Sic  veleres  aleraannici  scripto- 
Tes  auk  po-nunt  pro  und:  sic  VlfiJas  loh.  2,  22.  verba 
sed  et  nnnc  scio  verfit  akei  jah  Jiu  wait.  cf.  Luc.  14,12. 
Paiil.  ad  Rora.  14,  10.  sic  Graeci  uno  vocabulo  nal  utun- 
tur.  Neque  ahter  Latmi  iu  vitae  communis  usu  antiquo 
semper  ct  ubique  et  pro  etiajii  dixisse  videnlur.  Scri- 
ptores  aufera,  qui  arte  verba  versabant ,  eliam  '\n  bac  re 
non  sine  iudicio  agebant.  Atque  duo  eraut  momenta, 
dnoque  sunt  exeraplorum  genera.  £V,  quod  copulat  et 
ab  inilio  seuteniiae  ponilur,    quum  uui  aUcui  nomim 


504  ET. 

peculiarem  adiicit  designationem ,  ut  sit  et  ad  hoc  illiid, 
mutat  locum,  et  occuput  eum  post  priraum  nomeu  sive 
sit  coniunctio  sive  aliud.  Sic  et  simiil,  iiiid  ziigleic/iy  et 
qnum,  undda,  himt  si/nulet,  zugleichauc/i,  qunmet,  da 
auc/i.  Attrahitur  enim  et  ab  uno  aliquo  uomine,  quod 
sequitur.  £t  quura  in  conforraandis  enuntiationibus 
oralio  non  semper  a  primo  vocabulo  incipiat,  sed  saepe 
verbum  aliquod  praemittatur  velnexus  vel  introductionis 
caussa,  etiara  ia  his  particula  primum  locum  sibi  pro- 
prium  obtinere  videtur.  Est  igitur  inversionis  genus. 
Sed  illud,  quod  unius  nomiais  praecipuam  designationem 
eiricit,  ceruitur  in  oppositione  aliarum  rerura,  quae  vel 
aute  diclae  sunt  vel  cogitatione  coraprehenduntur.  Quem- 
admodum  qui  dicit  idem  et  ille  fecit ,  cogitat  et  aUi 
et  ille  jecit.  Tantum  igitur  abest,  ut,  et  sic  posito, 
cum  anacoluthorura  fautoribus  aliud  et  in  sequentibus 
exspectemus,  ut  priorem  partem  ,  cui  altera  per  et  ad- 
iungatur,  iara  anirao  vel  verbis  ante  diclis  teneamus 
conceptam.  llanc  vero  ad  legem  omnes  l^oni  scriptores, 
et  Cicero  imprimis,  orationem  suam  forraarunt,  atque 
cum  illa  designundi  vi,  et  inverso  verborum  ordine,   et 

f)ost  priraum  vocabulum ,  tamen  ab  initio  sentcntiae  col- 
ocarunt,  INam  in  quibus  a  regula  discesserunt ,  rara 
sunt  exempla,  Sed  usus  coraraunis  haec  postea  ex- 
tenuavit  ita,  ut,  ubi  opposilio  alicuius  reiadesset,  eliam 
in  media  oratione  et  pro  etiam  ponerent.  Ratio  eadem 
quidera  est,  non  vero  idera  niodus  graramaticus  :  nam 
amittit  particula  vim  copulativam,  et  sirapliciter  significat 
id  quod  etiam.  Ouod  fieri  posse  et  graecum  y.al  et  go- 
thicum  ja/i  ostendunt.  Sed  rarius  hac  dictione  utel)an- 
lur  etiam  inter  recentiores  ii,  qui  erant  verborum  dili- 
gfentiores:  taraen  in  Cicerone  id  viluperare,  quod  recte 
fieri  posse,  et  ante  eum  factura  esse  nemo  negabit,  non 
minus  ineptura  videtur,  quam  contendere,  nuniquam 
aCicerone  id  diclum  esse ,  sed  in  oranibus  locis  bbrario- 
rum  sedulitati  deberi.  Illud  vero,  quod  critici  narrant, 
etiam  saepe  a  scribis  mutatum  esse  in  et ,  falsum  est 
comraentum.  Nam  saepius  illi  etiam  scripserunt,  ut 
isignificationem  voculae  et  explicarent:  quo  in  iudicio 
mecum  sentiuntHeinsius  ad\  ellei.  Pat.  2, 116.  etDraken- 
borch.  ad  Liv.  22,  47,  9.  Atque  idem  cognoscifur  ex 
glossis  autjquis.  vid.  Schol.  ad  Lucan.  1,675.  8,257.415, 
10,  269.     Nos  nuQC  omnem  usum  ad  definita  exempio- 


ET.  505 

rura  genera  revocabimus,  et  universam  latini  sermonis 
consuetudinem  ita  exponemus,  ut  etiam  scriptorum  et 
aetatis  proprietates  eluceant. 

1.  Primum  igitur  et  adiungit  id,  quod  praeter  rem 
dictam  etiam  accedit,  ut  sit  praeterea  y  und  auc/t^  urid 
zugieiclu 

Cic.  ad  Att.  1,  5^  Terentia  —  te  —  maxime  diligit,  salutem- 
que  tibi  plurimam  adecribit,  et  Tulliola,  deliciae  nostrae. 

Virgil.  Aen.  2,  88.  dum  stabat  regno  incolumis,  rcgumque 
vigebat  conciliis,   et  nos  aliquod  nomenque  decusque  gessimtis. 

Tacit.  Ilist.  3,  69.  quippe  miles  J  itellii  advers7is  pcricula  fcrox, 
laboribiis  et  vigiliis  parum  ir.tentus  erat:  et  hibernus  iniber  re- 
pcjite  fusus  oculos  auresque  impediebat. 

Scribon.  Larg.  22.  et  Jioc  enim  ego  adiicio. 

2.  Atque  hoc  imprimis  ab  initio  sententiarum ,  quae 
superioribus  adiiciuntur,  locura  habet,  estque  et  u/id 
auc/iy  et  si  praecedit,  quocum  ex  aequo  ahquid  compo- 
nitur,  idem  quod  et  iteni:  und  so  auc/i. 

Formula  est  saepe  frequentata  in  mutua  salutatione.  Plaut. 
Sticli.  2,1,44.  GE.  Salvus  sis.  de.  Et  tu  salve.  Trin.  1,  2,  11. 
Mil.  4,  8,  42.  Terent.  Hec.  1,  2,  122.  Plaut.  Pers.  4,  6,  27.  do. 
Tale.  sA.  Et  vos.  Sed  ne  quis  de  Iiac  ratione  dubitet,  cf.  Flaut. 
Most.  3,  1,  42.  salve  et  tu. 

Terent.  Ad.  1,  2,  4J.  de.  Curae  est  mihi.  ai.  Et  mihi 
curae  est, 

Cic.  de  Nat.  d.  3,  S3,  82.  et  praedones  multi  saepe  pocnas 
dant.  de  Fin.  1,  7,  25.  haec  enim  ipsa  mihi  sunt  voluptati :  et 
erant  illa  Torquatis.  ubi  Goerenzius  malc  explicat  et  sane :  nara 
affirmandi  vis  inest  in  veibo  erant,  ob  lianc  ipsara  caussam 
praeposito.  p.  Rosc.  Ara.  33,  92.  ubi  tunc  eras  ?  Romae.  J  crum 
quid  ad  rem  ?  et  alii  multi.  Hoc  scilicet  anacoluthon  appellant. 
Idem  contracta  oratione  paullo  post  94.  fateor  me  sectorem  esse 
verum  et  alii  multi.    ubi  raale  interpungunt  post  vcrum.    Partit. 

orat.  26,  91.  et  illud  videndum ,   quanto  etc.     p.   Balba  25,  57. 

Horat.  Art.  poet.  19.    et  fortasse  cupressum  scis  simularc.   i.  c. 

auch  kannst  du  vielleicht  eine  Cypresse  malen.    TibuII.  2,  6,  9. 

casira  pcto ,   valcatque  Jenus  valeantque  pucllac.      Et  mihi  sunt 

vires:  et  mihi  facta  tuba  cst.     Ovid.  Trist.  1, 3, 83.  et  mihi  facta 

via  cst :  ct  mc  capit  ultima  icllus.    Virgil.  Ecl.  3,  44. 

Plaut.  Rud.  Prol.  8.  ct  alia  signa  de  coclo  ad  terram  accidunt. 

Cic.  de  Nat.  d.  3,  11,  26.    at  enim  quaerit  apud  Xenophontem 


606  £T. 

Socraics,  unde  animum  arripuerimus ,  si  nuUui  fmril  in  muHdo. 
Et  ego  quacro,  uadc  orationem.  p.  Balb.  25,  57.  obieclum  est 
etiam ,  quod  —  et.c.     Et  adoptio  Theophani  agitatu  est. 

5.  Huc  perlinent  forraulae  et  —  igiiur  ^  et  —  ^rgOy 
iii  quibus  et  ab  initio  positum  uttrahit  aliquotl  verbum, 
et  significat  etiam. 

Cic.  Tusc.  5,  16,  17.  affecttis  autem  animi  in  bono  viro  lauda- 
bilis:  et  vita  igilur  laudabilis  boni  viri:  et  honesta  ergo,  quon- 
iam  laudabilis. 

4.  Sacpe  inseritur  adiectivum  vel  participium,  quo 
praedicatum  addatur  praeterea.  Tura  et  copulat  enun- 
tiafionem,  quae  per  relativum  adiici  potest,  et  simul 
uni  nomini  peculiariter  adhaerens,  ei  hiraen  addit. 

Liv,  1,  12,  S.  Romulus ,  et  ipsc  turba  fugientium  actus,  arma 
ad  coclum  tollens  —  inquit.  i.  c.  qiii  ipse  adeo  —  actus  erat : 
de  quo  loco  conf.  n.  10.  Tncit.  Ann.  16,  1.  ne  —  regcs  j\umi- 
darum,  ct  alias  infensi,  cupidine  auri  ad  bellum  accendercnttir. 
Propert.  3,  25  (23),  13.  vcllere  tum  cupics  albos  a  stirpe  capil- 
los,  et  spcculo  rugas  increpilante  tibi.  Haec  Bcripturii  codici- 
bus,  quos  laudat  Broulcbusius ,  conflrBiata,  praeslat  alteri  u, 
quod  esse  dicunt  ah, 

6,  In  verbis  et  ipse  quadruplex  observatio  suppctit. 
Cicero  enim  et  qui  eiusdem  erant  aelatis,  non  aUter  ea 
usurpabaut  quam  reUqua  pronomina,  de  (juibus  dice- 
luus  n.  10.  Sed  Livius  et  ahi  post  eum  dicebant  in  de- 
fmienda  condilione,  quam  ahquis  cum  altero  ante  diclo 
communera  habet,  vel  in  seutentia  relativa,  vel  iu  ad- 
iectivis  et  participiis  eodcm  modo  adiunctis.  Tum  vero 
haec  verba  haud  raro  ita  collocabant  in  personae  dis- 
tinctione ,  ut  et  rcdundare  vidcretur:  qnod  imifalui 
j»ermanica  hngua.  Denique  idem  Livius  et  receutiores 
scriptores  et  ipse  usurpabant  simpliciter  pro  etiamy 
quoque,  in  quocumque  loco  seutentiarura. 

Refcrunt  liuc  verba  Ciceronis  de  Leg.  2, 14,  34.  interpunctione 
nunc  ita  correcta:  Sed  redde  cctera.  m.  Reddam  vero ,  et  ipsa, 
sipolero,brcvi.  Haec  explicnt  Goerenzius:  reddam  vcro  cetera 
ct  caipsabrevi.  Quis  vero  ita  loquitur  ?  Locus,  quein  ille  «oii- 
tulit,  alius  cst  f^encris.  At  coiiipara  ea,  quac  n.  10.  tongessi- 
gliuas  ,  et  restitues  antlquam  interpuiictionein :  reddam  vcro  et 
ipsa ,  si  potero ,  brevi. 

Liv.  6,  3,  34.  victor  ex  Jolscis  in  Aequos  transiit,  ct  ipsos 
bcllum  violicntes.    i.  e.    ctiaiQ  ex  eua  parte  belluiu  molienteg 


ET.  507 

Curt.  S,  3,  24.  tum  reglae  peltices  trecentae  sexaglnta  vehehan- 
■  tur,  et  ipsae  regali  cultu  ornatuque.  5,  7,  4.  ebrio  scorto  de 
tanta  re  ferenti  sententiam  nnus  et  alter ,  et  ipsi  mero  onerati 
assentiuntur,  QuInctiL  5,  2,  2.  vult  enim  cognoscentium  quisquG 
firmam   esse   alterius  scnlentiam ,    et  ipse  pronuntiaturus. 

Liv.  1,  56, 1.  qui  qimm  haud  parvus  ct  ipsc  militiae  adderetur 
labor.  i.  c.  qni  labor  aedificantli ,  et  ipse  liaud  parvus ,  quuiu 
adderetur  niilitiae  :  ut  recte  Gronovius.  27,  27,  7.  tum  ct  ipsi 
cum  Crispino  consule  duobus  iacidis  icto  et  Marcello  adolcsccntc, 
taucio  et  ipso ,  effugcrunt.    Alia  Duker.  ad  34,  14,  2. 

Liv.  27,  32,  4.  et  primo  rocipcre  suos  voluerat  rex  :■  dein  eon- 
tracto  iam  inter  Aelolos  et  Trallos  —  ccrtamine,  quum  urgcri 
vidcret  suos ,  et  ipse  rex  cum  equitatu  in  cohorlem  romanam  in- 
currit.  44,  45,  12.  rex  in  domum  se  recepit  pecuniaque  et  aura 
argentoque  in  lcmbos  —  delatis ,  et  ipse  ad  fiumen  descendit. 
21,  28,  3.   mox  et  ipse  etc.  31,  21,  14.  simul  et  ipse  etc. 

Liv.  29,  6, 1.  quae  (urbs)  sub  defectionem  Italiae  dcscioerai 
et  ipsa  ad  Poenos,  Eutrop.  8,  7.  huius  successor  L.  Antoninua 
Commodus  nihil  patcrnum  habuit,  nisi  quod  contra  Germanos 
feliciter  et  ipse  pugnavit. 

Ab  his  diversa  sunt,  in  quibus  signiBcatio  verbi  ipse  per  se 
constat.  veluti  in  loco  Quinctil.  de  quo  p.  478.  loquuti  sumus, 
et  apud  Liv.  8,  3,  9.  pcr  quos,  praeter  Signiam  T  clilrasque, 
et  ipsas  colonias  romanas,  Volsci  etiam  exciti  ad  arma  erant. 

6,  Accedo  ad  traiectionem.  la  ea  enini  enuntialio- 
nisparle,  qiiae  annecti  deberet  per  et,  transposita  co- 
pula  et  uno  aliquo  vocabulo  praemisso ,  res ,  quae  norai- 
aatur,  iu  oppositionejn  aliarum  rerumeffertur  etaccedere 
dicitur. 

Cic.  Top.  6,  28.  sunt  ct  alia  genera  definitionum.  Quod  dici 
poterat  extra  oppositionem  corum  ,  quae  iam  dicta  erant :  et 
alia  geneva  suut  d,  Virgil.  Aen.  9,  136.  sunt  et  mea  contra 
fata  mihi. 

Horat.  Carm.  1,  4,  9.  nunc  decet  —  viridi  nitidum  eaput  im- 
pedire  myrto  — ;  «mjic  ct  in  unibrosis  Fauno  decet  imniolarc 
hicis.  Non  aliter  quam  apud  Caes.  B.  gall.  6,  13.  discipliua  in 
Britannia  reperta  atque  inde  in  Galliam  translata  esse  exislima- 
iatur:  et  nunc,  qui  diligcntius  cam  rcm  cognoscere  volunt, 
plerumque  illo  discendi  caussa  proficiscuntur. 

Cacsar  Bell.  gall.  1,  15.  quo  proclio  sublati  Ilelvctii  —  auda- 
eius  subsisterc ,  nonnumquam  ct  novissimo  agmine  proelio  nostros 
laccssere  coeperunt.     EiTant ,    qui   niutant  et  in  cx.    Est  enim 


508  ET. 

i.  q.    et  novissimo  agmine  nonnumquam  etc.    Sucton.   Caes.  3. 

meruit  et  sub  Servilio  Isaurico  in  Cilicia,  sed  brcvi  tcmpore. 

7.  Siinl  vero  ipsa  verba  consideranda ,  ia  qnibiis 
proprie  admiltitur  liaec  inversio.  Atque  rairabiliter 
criticos ,  etiam  optimos,  fefellit  formula  najii  et ,  qiiae 
quura  in  tam  multis  locis  reperiatur,  et  simplicissima  ac 
vera  ratione  confirraetur,  cavendum  erit,  ne  impru- 
denter  adraoveamus  raacbinas,  quibus  removeantur  dif- 
ficuitates,  qude  nou  adsunt.  Tamen  permultam  ope- 
ram  viri  docti  consurapseruut  in  deraoustranda  negli- 
s^entia  grata,  qua  Cicero  ab  et  sententiara  bipartitam 
incepisset,  sed  alteram  partem  omisisset,  atque  alio 
raodo  orationem  continuasset:  nec  satis  reputaverunt, 
quam  ineptura  hoc  fuisset ,  nisi  animi  comraotio  aut 
alia  caussa  intercessisset.  Neque  vero  intelbgitur,  cur 
Cicero  semper  post  verba  nam  et ,  cogitatione  turbata, 
orationem  forniaverit  inconcinnam  et  claudam.  Sed 
oranis  hic  error  proficiscitur  eo ,  quod  partera  enun- 
tiationis  hanc,  quae  et  habet,  putant  primara  esse ,  et 
alterara  orailti,  quura  illa  secunda  sif,  et  prima  ex  supe- 
rioribus  intelligi  debeat.  ]Sam  recte  dicitur  naj7i  et  — 
et ,  sed  mutatur  ratio  aitera  prima  parte  non  verbis  ex- 
pressa.  Latini  enira  tribus  utuntur  forraulis  sirailibus 
etenhn,  et  nam  et,  et  namcjue,  sed  diverso  sensu.  Graeci 
dicunt  nal  yoiQ ,  re  y^Q  et  antiquiores  yccQ  re.  Per  etenim 
nectitur  tota  sententia ,  quae  alii  sententiae  coraproba- 
tionera  adiiciat,  sed  in  nam  et  attrahitur  unius  nomi- 
nis  notio ,  quae  m  comprobatione  aut  raaximura  valet, 
aut  cum  aliis  rebus  componitur.  Vnde  nascitur  inlensiva 
vis ,  quam  a  copulativa  particula  non  alienam  esse  antea 
vidimus.  Haec  vero  vis  a  nobis  non  potest  reddi  nisi 
vocabuiis  distincte  rera  designantibiis :  nemlich,  denn 
ehen,  vel  etiam  verbis  denn  ancli.  Tamen  non  repugnat 
natura  copulativa.  Pergit  enira  oratio  eodem  raodo 
iuncta,  quo  legitur  apud  Ciceronera  Orat.  part.  26,  91. 
et  ilhid  videndum.  Sed  praeraittitur  coniunctio ,  quae 
indicat  inesse  coraprobationem:  quasi  verba  Ciceronis 
nam  et  Athenis  iam  ille  mos  a  Cecrope  permansit  pro- 
nuntieraus  ita :  nam ,  et  Atiienis  iara  etc.  Quare  et  non 
negabiraus  ab  initio  sentcntiae  positura  esse.  Atque 
eodem  modo  Graeci  y.al  yaQ  dicuut,  ut  uon  modo  sit 
etenini,  sed  ut  xkI  ad  uuum  aliquod  nomen  pertiueat. 
Flat.  Gorg.  p.  467.  B.  y,a\  yaQ  vvv  ofioAoyco. 


ET,  509 

VaAo  de  Re  r.  2, 1, 24.  rellnquiliir  nonum  quod  dixi,  de  numcro, 
utriusquc partis  commune.  Nam  ct  qui parat  pecus  nccesse  est  con- 
stituat  numerum.  Cic.  de  Orat.  1, 25, 113.  sic  igitur  scntio,  —  natu- 
ram  primum  atque  ingenitim  ad  diccndum  vim  affcrre  maximam : 
neque  vcro  istis ,  de  quibus  paullo  ante  dixit  Antonius ,  scriptoribus 
artis  rationem  diccndi  ct  viam,  sed  naturam  defuisse.  Nam  et 
animi  atque  ingcnii  celcres  quidam  motus  esse  debent.  In  liis 
Klotzius ,  qui  Lect.  TuU.  p.  7.  de  hoc  loco  disseruit ,  admira- 
tur  artem  singularem,  qua  Cicero,  concinnam  dicendi  rationcm 
negligens,  verba  ad  sententiam  accommodaverit,  quum  ci 
primum  de  animi  virtutibus ,  dcinde  de  corporis  viribus  dicen- 
dum  fuisset,  et  id,  quod  voculae  et  responderet,  verbis  expres- 
eisset  infra  positis  :  sed  si  qiiis  est ,  qui  haec  putct  artc  accipi 
posse,  quid  de  illis  dicct,  quae  cum  ipso  homine  nascuntur? 
Quorum  omniura  nihil  verum  est.  INohut  enim  Cicero  simul 
de  corporis  viribus  aequale  proferre  argumentura,  sed  desccn- 
dit  ad  ea,  quae  nuUani  admitterent  dubitationem ,  et  nisi  in- 
epta,  tamen  non  bene  composita  esset  haec  sententia :  nam  et 
animi  celeres  quidara  raotus  esse  debent,  et  alia  sunt,  quae 
certe  cum  ipso  horaine  nascuntur.  At  7iam  et  significat  y.al  yuQ, 
denn  eben,  ncmlich.  de  Orat.  2,  11,  48.  nam  et  testimoninm 
saepe  dicendum  est :  ubi  si  Klotzio  et  Matthlae  in  Seebodii 
Miscell.  crit.  1.  p.  677.  credamus ,  necesse  erit  et  —  et,  quod 
substituunt,  accipiamus  pro  modo  —  modo:  quod  fieri  non 
potest,  nisi  tota  senientia  verbis  expressa.  Sed  non  alia  cst 
ratio  quam  de  Nat.  d.  3,  33, 82.  et  pracdones  multi  saepe  pocnas 
dant.  1,  49,  214.  Crassus  vero  mihi  noster  visus  est  oratoris 
facultatem  non  illius  artis  terminis,  sed  ingenii  sui  finibus ,  im- 
mensis  pene,  describere.  Nam  et  civitatum  regendarum  oratori 
gubernacula  sententia  sua  tradidit.  Matthiae,  „voluerat,*'  in- 
quit ,  „addere  et  philosophiam :  sed  quum  ad  priora  refutanda 
abripi  se  passus  esset,  illa  verba  hic  omisif  et  ad  quaestio- 
nera  de  phllosophia  c.  51.  demura  transit."  Tunc  profccto 
Cicero  lltura  correxisset  illud  et  male  scriptum,  quod  quo- 
modo  perspicuitati  aut  elegantiae  inserviat,  non  llquet.  Neque 
oranino ,  quum  haec  scrlpturuH  erat,  de  philosophia  cogitavit. 
Atque  sic  in  reliquis,  quae  raulta  sunt :  de  Orat.  1,  49,  214.  de 
Invent.  1,  Ifi,  23.  ubi  Orellius  ciiciendum  putat  nam.  de  OfT.  1, 
40,  142.  ita  videtur  eadcm  vis  ordinis  ct  collocationis  fore.  Nam 
et  ordincm  sic  definiunt,  compositioncm  rcrum  aptis  et  accommo- 
datis  locis.  Ad  haec  lacobus :  „collocationis  omittit  explica- 
tioneni,  ct  statim  ad  modcstiani  ulterius  pergit."  Curtandera? 
Nulla  appnret  caussa.  Atqui  vitiosa  esset  dictio.  De  Oft".  2, 
9,  33.  fides  autcm  ut  habcatur ,  duabus  rcbus  cffici  potest :  si 
existimobiniur     adepti     coniunctam    cum    iustilia    prudcntiam. 


510  ET. 

Ncm.  tt  iis  fidem  hahemus,  quos  plus  intelUgere  qunm  nos  arhi- 
tramttr.  Ilis  resiiondere  dlcunt  iafra  posita:  iustis  autem  et 
fidis  hominibuSy  id  est  viris  bonis,  ita  fidcs  habetur ,  vt  nulla 
sit  in  his  fniudis  iniuriaeque  suspicio.  Qiiae  quomodo  inter 
Fe  concllientur,  ecjuidem  nou  assequor.  IVara  Cicero  non 
dicit:  et  prudentiorlbus  fidem  habcmus  et  iustis,  sed,  in  qni- 
bus  prudentia  cum  iustitia  coniuncta  cst,  quippe  quum  pruden- 
tia  sine  iustitia  nihil  valeat  ad  faciendam  fidem.  Igitur  qul 
alterum  et  desiderant^  sententlam  Ciceronis  corrumpunt.  de 
Divin.  1,  30,  63.  itaque  appropinquaMe  morte  multo  cst  divinior. 
Nam  et  id  ipsum  vident,  qui  sunt  morbo  gravi  et  mortifero 
affecti,  instarc  mottem.  uLi  critici  nesciunt,  quo  adminiculum 
inveniant.  Sensus  est :  denn  dics  chen  fiihlcn  dicjenigen,  welcht 
tadllich  krank  sind,  dafs  der  Tod  nicht  fern  sc^/.  IScquc  aliter 
pro  Lege  man.  7,  15.  Orat.  57,  192.  de  Fin.  3,  4,  13.  dc  quo 
loco  itcrum  dicara.  Et  quld  certius  lioccxcmplo?  Liv.  6, 19,  4. 
nam  et ,  quia  eumdcm  ct  suae  potcsiatis ,  quem  libcrtatis  omnium, 

finem  cernebant,   patrum  auctoritati  se  dcdiderant. 

Et  simpliciter  pro  etiam  acciplas  in  his  :    Cic.  dc  Leg.  1,  11, 

81.    ncc  solum  in  rcciis,    sed  ctiam   in  pravitatibus  insignis  csl 
humani   gcneris   similitudo :    nam  et  voluptate  capiuntur  omnes. 

2,  25,  63.    nam  et  Alhenis  iam  ille  mos  a  Cecrope  —  pcrmansit. 

ubi  et  —  iam  nihil  aliud  nisi  etiam:  i.  e.    denii  auch  zn  Jlhcn. 

Curt.  3,  12,  17.  non  errasti,  inquit,  matcr :  nam  et  hic  Jlexan- 

der  est. 
fie  quid  praeterilsse  vldear,    exempla  apponam,  in  quiJms 

bipartlta  scntentia  duplici  et  exprlmitur.    CIc.  de  Inv.  2,  37, 110. 

nam  et  apnd  iudiccs  de  praemio  saepe  accusatorum  quaeritur,  ct 

a  senatu  aut  a  consilio  aliquod  pracmlum  saepe  peiilur.  Quinctll. 

2   20,  10.    at  proocminm  aliquando  et  narrationem   dicit  malus 

homo  et  arf^timcnta,    sic,    ut  nihil  sit  in  his  requircndum.     Nani 

et  latro  pugnabit  acriter ,     virtus  tamen   crit  fortitudo :   ct  tor- 

menta  sine  gemitu  ferct  malus  servus,    tolcrantia  tamen  doloris 

laude  sua  non  carebit. 

8.  Quae  de  na7Ji  et  disputavimus ,  egregie  confir- 
mantur  aliarum  formularum  usu.  DicUut  euim  Latiui 
at  et  ve7'mn  et,  sed  et^  in  iis,  quae  oppouuntur  ct  simul 
cum  distinctione  ncctuutur.  Graecorum  8i  te  comparari 
potest,  et  magis  etiam  gcthicum  uildhaii  ja/i,  quod 
est  aber  auch.  vid.  Ylfilas  Luc.  14,  12.  Sic  quin  ei, 
e7-go  et  y  itaque  et  in  eum  modum  construunlur,  uf  alia 
interpunctione  facta  (ergo ,  et)  primitiya  forma  cognosci 
possil.  Similiter  uri  et,  num  et ,  in  quibus  e/5  cum 
superioribus  cohaeret ,   praemissa  iuterrogationis  parti- 


ET.  511 

cula.    Neqiie  aliter  age  tt ,   ia  quo  adeo  verba  inter= 
punclione  distendi  possunt. 

Cic.  Tusc»  3,  3,  5.  at  ct  morht  perniciosiores  pluresque  svnt 
animi  quam  corjtoris.  ubi  Wolfius  aut  et  —  que  opponi  putat, 
aut  at  intendi  voce  et.  IUud  Orellius  et  Kubnerus  probant, 
hoc  verum  est.  p.  Sext.  59,  126.  at  vero  et  ille  tribunus  ple-^ 
bis  —  numquam  est  conspeetus ,  quum  venirei. 

Cic.  p.  Rosc.  Am.  33,  94.  fateor  me  sectorem  esse^  Vernm  et 
alii  multi.  i.  e.  aber  dazu  viele  anderc.  i.  e.  aber  uuch  viele. 

Cic.  Brut.  17,  67,  scd  et  in  noslris  inscitia  est.  ad  Att.  5,  10= 
valde  me  Athenae  dclectarunti  urbs  dumtaxat^  et  vrbis  orna- 
menlum,  ct  hominum  amores  in  te  €t  in  nos  quaedum  henivo^ 
lentia:  sed  muitum  et  philosophia.  Scripycrunt  editorcs  est. 
Quinctil.  10,  1,  107.  et  fortasse  cpilogos  illi  mos  civitalis  abs~ 
iulerk:  scd  et  nobis  iila,  quae  Attid  mirantur^  diversa  latini 
sermonis  ratio  minus  permiserit. 

Liv.  22,  1,  18.  quin  ct  libertinae  ut  ipsae  —  pecuniam  pro 
facultatibus  suis  conferrcnt.  Horat.  C.  1, 10,  13.  quin  et  Atridas^ 
ducc  te,  superbos  —  Priamus  fcfellit. 

Cic.  de  Lcg.  1,  12,  33.  quibus  enim  ratio  a  natura  data  estf 
iisdem  etiam  recta  ratio  data  est:  ergo  et  lcx,  quae  cst  rccta 
ratio  in  iubcndo  et  vetando.  i.  e.  ergo ,  et  lex.  de  Fin.  3,  8,  27. 
nut  cxpetendum,  quod  non  placens,  aut  si  id ,  non  etiam  diligen- 
dum:  ergo  et  probandum.  de  Divin.  1,  50,  114.  ergo  et  ii  ' — 
cernunt.  Tusc.  3,  26,  63.  sed  haec  omnia  faciunt  opinantes,  ita 
fieri  posse.  Itaque  et  Aeschines  in  Ihmosthenem  invehitur,  quod 
etc.  ubi  Otto  p.  386.  opinatur  respondere  his  verba :  ex  hoc 
evenit,  ut  in  animi  doloribus  alii  solitudines  captcnt.  Tusc.  1, 2, 4, 
igitur  et  Epaminondas,  princeps ,  meo  iudicio,  Graeciae,  fidi~ 
bus  praeclare  cecinisse  dicitur.  de  quo  loco  iteriun  infra. 

Cic,  ad  Att.  7,  26.  nunc,  ut  video,  pueri  certe  in  Firmiano 
videntur  hiematuri:  num  et  ego ,  nescio.  ubi  aut  inepte  intelli- 
guntfci,  adeo ,  aut  ad  v.  pueri  aliquid  supplent,  ut  lacobwt* ' 
Siniiliter  Quinctil.  11,  3,  60,  non  et  Cicero  dicit  esse  aliquem  in 
oratione  cantum  obscuriorem?  Cic.  p.  Rosc^  Com.  14,  43.  utrum 
dicis?  Luscio  et  Manilio :  an  et  Cluvio  non  esse  crcdendum? 
Plaut.  Araph.  2, 2, 113,  an  et  id  tu  scis  ?  Sic  editiones  vetereg» 

Cic.  de  Nat.  d.  1,  30,  83.  age  et  his  vocubulis  deos  csse  facia- 
mus,  quibus  a  nobis  nominantur.  ubi  interpoui  potest  comina. 
Certe  inopportuna  est  eraendatio  ab  Ottone  p.  382.  facta.  vid. 
Tora.  I.  p.  208.  Horat.  Epist.  2,  1,  214,  verum  age  et  his,  qui 
se  lectori  credere  malunt  —  curam  redde  brevem. 


512  ET. 

9.  Atque  haec  eadem  est  caussa,  quapropter  et  post 

relativa  pronomina  et  coniuncliones  qtnnii,  cjnod  et  quae 

sunt  Jmius  generis,    ifa  ponilur,    ut  aliquam  rera  singu- 

larem  cum  superioribus  necleus  aut  opponens,  eam  vel 

accedere    vel   non    deesse  indicet:    unde  fit    siwnificatio 

...  o 

verbi  eUam. 

Varro  de  Ling.  lat.  4,  8.  quartae  regionis  Palatium  qund 
Palantes  cum  Euandro  venerunt,  qui  et  Palatini.  Ita  cotUl.  non 
etiam.  Cic.  in  ^  err.  2,  28,  71.  nisi  vero  illud  dicet ,  quod  et  in 
testimonio  Tetii,  priore  actione  interpellavit  Hortensius.  Qnasi 
sententia  incipiat  ab  his  verbis  :  et  in  testimonio.  5,  19,  48. 
quod  et  ostcndam ,  quum  istos  perduxero.  uLi  Otto  corrigi  inliet 
etiam  vel  ei.  Est  vero  :  el  ostendam  hoc.  de  jVat.  d.  1,  2(>,  72. 
quod  et  non  praedicanti  tamen  facile  equidem  crederem.  Etiaii 
liic  eodemniodo  mutant  tcmere.  de  Leg.  2, 16,  40.  quod  et  nunc 
multis  Jit  in  fanis.  3,2,4.  deinde  etiam  deinceps  posteris  prode- 
batur :  quod  et  in  his  ctiam,  qui  nunc  regnant ,  manet. 

Cic.  in  Verr.  2,  G5,  159.  itaque  quum  Rhodii  bellum  illud 
prope  soli  supcrius  cum  Milhridate  rege  gesserint  —  quum  ct 
regis  inimici  praeter  ceteros  essent  etc.  Quod  Schiitzius  coniecit 
ct  quum,  pene  eumdem  sensnm  habet,  sed  sine  distinctione  ver- 
boruni  rcgis  inimici.  DifTerunt  ita  und  da  et  da  auch.  Sic 
Salhist.  Oat.  35,  3.  quum  et  alienis  nominibus  liberalitas  Orestil- 
lae  suis  fdiaeque  copiis  persolvtret.  Cic.  Brut.  26,  100.  «ec  de 
Pcrsio  reticuissct  Gracchus,  quum  et  Fannius  de  Menelao  Mara- 
theno  et  de  ceteris  obiecisset.  Qui  scripserunt  ei,  non  viderunt 
optime  se  habere  quum  et,  da  auch.  Est  enim,  feci^set 
Gracchus ,  quod  idera  fecit  Fannias.  Tusc.  4,  15,  34.  quando 
et  aliis  locis  de  virtute  et  diximus  et  saepe  dicendum  erit.  Ita 
codd.  Liv.  42, 15, 2.  praeterquam  quod  et  ita  credebat  futurum. 

10.  In  iis  nominibus ,  quae  et  copulam  ad  se  tra- 
li«nt,  et  ex  ea  siugularem  designationeni  accipiuut,  ut 
ipsa  pro  etia?n  posita  videatur,  frequentissimum  usum 
habent  uomina  propria  et  pronomina  demonstrativa 
ille,  liic,  iste,  ipse.  Igitur  in  hac  verborum  coniunclio- 
ne  apud  Ciceronera  et  reliquos  scriptores  optimos  parti- 
cula  aut  ab  initio  seutentiae  aut  post  unum  vocabuhim, 
inversione  facta,  collocatur:  apud  recentiorcs  quocum- 
que  in  loco.  Saepe  praecedunt  vocabula  sinvil,  s/c^ 
sicuti.  utiy  quae  cum  et  comjiarationis  nolione  cohaerent. 
ISam  id  Graecorum  imitatione  factum  esse ,  ut  Otto  opi- 
natur,  credibile  nou  esl.     Neque  vero  hac  observatione 


ET.  513 

negatur,   has   voces  coniunctas  aliis  quoque  norainibus 
praecedere. 

Cic.  ad  Q.  Fr.  2,  15.  id  et  Curtius  ita  volehat.  Tiisc.  3, 26,  63. 
itaque  et  Aeschines  in  Demosthenem  invehitur. 

Cic.  Tusc.  3,  13,  28.  ex  hoc  et  illa  iure  laudantur.  4,  34,  73. 
nihil  vcrius.  Probe  et  ille.  de  Div.  1,  30, 63.  vd.  p.  510.  p.  Sext. 
59,  126.  at  vero  et  ille  tribunus  plebis  etc. 

Cic.  p.  Qiiint.  30,  94.  spes  est  et  hunc  miscrum  atquc  infellcem 
aliquando  taudcm  posse  consistere.  de  Leg.  3,  2,  4.  Liv.  4,  29,  4. 
castrisque  et  his  captis. 

Liv.  1,  12,  3.  et  ipse  turha  fugientium  actus.  vid   p.  506. 

Cic.  p.  Cacc.  20,  58.  tamen  et  ipsi  tuae  familiae  genere  et 
nomine  continebuntitr.  p.  Cluent.  51,  141.  tres  et  ipse  excitavit 
recitatores  cum  singnlis  libellis.  de  Orat.  1,  46,  202.  ut  et  ipsum, 
quod  erat  hominis  proprium ,  non  partuni  per  nos ,  sed  divinitua 
ad  nos  delatum  viderctur.  conf.  Tusc.  4,  35, 74.  sic  igitur  affccto 
haec  adhibenda  curatio  est ,  ut  et  illud ,  quod  cupiat ,  ostendat, 
quom  leve  —  sit  omnino.  iiLi  non  aLrupta  aut  conimutata  est 
oratio,  quod  Breraius  aliique  arbitral)iuitur.  Orat.  part.  26,94. 
ut  et  illa ,  quae  maximam  vim  habet ,  sola  saepc  caussa  dicatur. 
Quod  cod.  erlang.  etiam  praebet,  de  correctione  factuiu  est. 
Quinctil,  1,  4,  9.  quae  et  ipsa  quorumdam  nominum  nota  est. 

Quinctil.  7,  2,  17.  utendum  est  cnim  et  his  exemplis.  ubi  cor- 
rectione  non  opus.  Ovid.  Met.  7,  571.  alius  tamen  haurit  et 
illas.  Ennius  apud  Festuin  8.  v.  solum :  Tarquinio  dedit  impe- 
rium  ,  simul  et  sola  regni. 

Cic.  p.  Cluent.  17,  48.  quis  umquam  audacior?  quis  nocentior? 
quis  apertior  in  iudicium  adductus  est?  —  Simul  et  illud ,  quis 
est  qui  dubitet  quin  —  suscipienda  accusatio  fuerit  ?  4, 10.  57, 155. 
ad  Frat.  1, 1, 15.  43.  et  11,  34.  p.  Caec.  2, 6.  quamquam  ego  mihi 
sic  persuadeo  —  vos  —  moram  ad  condemnandum  acquisivisse, 
simul  et  illi  spatium  ad  sese  colligendum  dedisse.  in  Vcrr.  5, 1,3. 
qui  —  tunicam  eius  a  pectore  abscidit,  ut  cicatrices  populus  roma- 
nus  iudicesque  adspicerent,  advcrso  corpore  exceptas.  Simul  et 
de  illo  vulnere ,  quod  ille  in  cupite  ab  hostium  duce  acceperat, 
multa  dixit.  1,  41,  106.  tutores  pecuniam  praetori  si  pupillae 
nomine  dedisscnt,  grandem  praesertim,  quemadmodum  in  ratio- 
nem  inducerent ,  quemadmodum  sine  periculo  suo  dare  possent, 
non  videbant:  simul  et  istum  fore  tam  improbum  non  arbitra- 
bantur.  Sallust.  lug.  20,  1.  Caes.  Bell.  civ.  3,  13.  simul  et 
Caesar  adpropinquare  dicebatur. 

Gic.  de  Inv.  2, 2, 7.  ab  hoc  autem  qui  profecti  sunt,  quamquam 
II.  33 


514  ET. 

in  maximis  philosophiae  partibus  operae  pltirimum  consumpse- 
runt ,  sicut  ct  ipsc  —  fcccrat  etc. 

Cic.  in  Verr.  4,  61,  136.  sic  primo  cxistimabam  —  civitatem 
syraciisauam  —  non  minus  esse  isti  amicam  qunm  niamertinam  — ; 
simid  et  verebar ,  ne  etc.    Sallust.  lug.  84,  5.  97,  1. 

Cic.  pr.  Clueiit.  42,  117.  siciiti  ct  plerique  vcsirum  sciunt.  de 
Orat.  2,  78,  318.  sic  et  facile  reperientur.  de  Fln.  5,  14,  40.  sic 
et  extremum  omuium  appetcndorum  —  multis  gradibus  adscendit. 
ubi  Otto  corriglt  sicque  ex  «ino  vel  duobus  codd. 

11.  Vbi  res  aliqua  in  comparaiionem  addiicitur  at- 
que  etiara  facta  esse  dicilur,  scriptores  vel  optirai 
uluntur  particula  et ,  «piae  ad  aliud  ante  dictura  hoc, 
quod  etiam  sit,  annectit.  Ita  dicunt  sic  et,  siiniUter  et, 
ialis  et,  idem  et ,  et  in  relativis  itt  et»  Haec  vero  diffe- 
runt  ab  iis,  in  quibus  duo  aequalia  vel  similia  compo- 
nuntur.  vid.  p.481,  Sed  qnaerilur,  num  recte  eliara  di- 
catur  similiter  et  si.  Poterit  quidem  dici  ita,  ut  et 
significet  etiam,  pro  et  similiter  si:  ancli  wenn:  at  noa 
poterit  in  ipsa  comparatione,  quasi  et  si  ponatur  pro 
ac  si  vel  iit  si.  Quae  Goerenzius  ad  Cic.  de  Fiu,  p.  149. 
et  p.  459.  disputat,  non  expediunt  rem. 

Plaut.  Most.  1,  3,  138.  libet  et  edepol  mihi  tecum.  Cic.  ad 
ram.  13,  23,  3.  huuc  tibi  ita  commcndo,  ut,  si  mcus  Ubertus  essct, 
eodemquc  apud  me  loco  cssef ,  quo  et  cst  apud  patronum  suum, 
maior^  studio  commendare  non  possem.  Oiuittiuit  aliqui  libri 
et,  ut  fieri  solet  in  vicinia  similium  vocum. 

Cic.  de  Orat.  2,  77,  314.  ergo  id  in  oratove  opiimus  quisque, 
sic  et  in  orationc  firmissimum  quodque  sit  primum.  Lambinus 
eiecit  et ,  quod  codd.  perhibent.  Tusc.  1,  17,  40.  num  igitur 
dubitamus?  an  sicut  pleraque ,  sicethoc?  Extrcma  verba  critici 
quidam  reiiciunt,  ut  videtur,  Vallae  praecepto  demura  adiuo- 
niti.  De  regii  codicis  scriptnra  vatde  dubito.  Alia  est  caussa 
p.  Cluent.  49,138.  cx  quo  intclligi  potuit  — ;  ut  mare,  quod  sua 
natura  tranquillum  sit ,  ventorum  vi  agitari  atque  iurbari ,  sic 
et  populum  romanum  sua  sponte  csse  placatum.  Nara  Claussen 
nuper  monstravit  ab  optimis  codd.  abesse  ct.  Sed  de  Fin.  5, 
14,40.  sic  ct  eitremum  omnium  appetendorum — multis  gradibus 
adscendit.  Cato  de  Re  r.  157,  8.  sic  et  laserpiiium  inrasum. 
Stat.  Silv.  2,  1,  181.  sic  et  —  avidus  bibit  anguis  Opheltem. 

Cic.  de  Fin.  5, 14,40.  ita  similis  erit  et  finis  boni  atquc  antea 
fuerat.  Aut  abiici  particulam  aut  mutari  in  ei  iubent :  quo- 
runi  illud  nimis  audactcr  factum ,  hoc  non  necessarium  esset. 
Plin.   liist.  n.  11,  25,  30.    similiier  his   et  scorpiones  tcrrcstres 


£T.  515 

vermiculos  ovorum  specie  pariunt.     Liv.  3,  22,  6.    inde  signum 
observare  iussit ,  ut  pariter  et  socii  rem  inciperent. 

Lucan.  1,  676.  talis  et  attonitam  rapitur  matrona  per  vrbem. 
Quod  luveiial.  4,  8.  corruptor  et  iilem  incestus.  id  Sallust.  lug. 
85,  47.  in  proelio  consultor  idem  et  socius  periculi. 

Videtur  huc  pcrtinere  Plauti  locus  Araph.  1,  1,  110.  quoniam 
formam  cepi  huius  in  me  et  statum,  decet  et  facta  moresque 
huius  habcre  me  similes  item. 

Neque  aliter  puto  dictum  esse  Cic.  Tusc.  3,  24,  58.  atque  hoc 
idemetTelamo  ille  declarat.  tametsi  sequantur  et  Theseus  ■ — ,  ct 
Anaxagoras  — .  Nara  quivis  ista  legens  hanc  slbi  formaverit 
Bcntentiara :  und  dasselbe  zeigt  auch  jener  Telamo  —  und  The- 
seus.  de  Orat.  1,  50,  217.  nam  si  qidsque,  ut  in  aliqua  arte  et 
factdtate  excellcjis,  aliam  quoque  artem  sibi  adsumpserit ,  ita 
jterficiet ,  ut,  quod  practerea  sciet ,  id  eius,  in  quo  exccUet,  pars 
quaedam  esse  videatur ,  licet  ista  ratione  dicamus,  pila  bcne  ct 
duodecim  scriptis  ludere,  proprium  esse  iuris  civilis,  quoniani 
utrumque  eorum  P.  Mucius  optime  feccrit:  eademque  ratiune  di- 
cantur  etquos  cpvGiKovg  Graeci  nominant  iidem  poetae,  quoniam 
Empedocles  physicus  egregium  poema  fecerit.  Matthiae  anacohi- 
thon  esse  censet,  quod  restaurari  possit  his :  et  philosophi 
iidem  essent  georaetrae  et  musici.  Quo  non  modo  oratio ,  scd 
tota  cogitatio  penitus  conturbatur.  At  nihil  obstat,  quo  rainus 
recte  dicatur :  eademque  ratione  dicantur  ct  ii ,  quos  Graeci 
^vGiKOvs  nominant,  poetae.  de  Fin.  4,  23,  62.  eius ,  qui  honeste 
■viveret,  si  idem  et  bene  valeret ,  bene  audiret,  copiosus  essct, 
optabiliorem  fore  vitam.  Goerenz.  ccrrexit  etiam,  et  aflert 
duos  codd.,  de  quorum  auctoritate  hoc  quidem  loco  adrandiira 
dubito.  de  Div.  1,  53,  121.  idemque  mittit  et  signa  nobis  eius 
generis,  qualia  permulta  historia  tradit.  Idem  pro  item  poni^ 
oranibus  notum  est.  Atque  haec  quamquam  ad  mediac  oratio- 
nis  usum  pertinent,  de  quo  n.  14.,  tamen  ob  rationem  aequi- 
parationis  ea  hic  comraemoravi. 

Cic.  de  Fin.  2,  7,  21.  idque  si  ita  dicit ,  non  esse  reprehen- 
dendos  luxuriosos ,  si  sapientes  sint,  dicit  absurde:  similiter  ct 
si  dicat,  non  rcprchendendos  parrlddas ,  si  nec  cupidi  sint ,  ncc 
deos  metuant,  nec  mortem ,  nec  dolorem.  Hoc  ex  aliorura  raore 
defendi  potest,  ut  sensus  sit  similiter  etiam  si:  at  Cioero ,  ut 
mimquara  in  hac  dictione  adiecit  etiam,  ita  saepissiine  dixit 
similiter  ut  si,  quod  Lambinus  h.  1.  restitui  iubet.  Ccrtior 
videtur  res  in  loco  de  Fin.  4,  12,  31.  nec,  si  ille  sapiens  ad  tor- 
toris  equuleum  a  tyranno  ire  cogatur ,  similem  habeat  vidtum,. 
et  si  ampullam  perdidisset.     Ita  Victor.  et  codd,  non  paucL 


516  ET. 

Faciliiis  erit  emendare  cum  Grutero  vt  si  quam  cam  aliis 
approbare  vulgarera  scripturara  ac  si.  lllud  Otto  etiam  fecit 
nuper ,  Gruteri  nomen  celaiis. 

12.  Duae  res  componnntur  verbis  non.  solum  sive 
non  modo  —  sed  etiam  ita ,  ut  altera  dicatur  praeter 
alteram  esse:  ia  qiia  comparatione  quum  ipsa  reruni 
corapositio  efficitur  per  distinctiorem  alteriusrei  designa- 
tionem,  el  in  inversa  stnictura  collocatum  pro  eiiam 
usurpatur.  Idque  fitetiam,  ubi  in  oppositione  simplex 
negatio  praecedit,  et  ubi  alio  modo  exprimilur  compa- 
ralio  rerum  aequalium. 

Cic.  in  Verr.  Act.  x,  1,  1.  opinio  —  quae  non  modo  Romae, 
sed  et  apud  exteras  nationes  omnium  sermone  percrehuit.  de  Pro- 
Tinc.  cons.  8,  19.  Vtroque  in  loco  corrigendum  censet  Otto 
1.  I.  p.  378.  ad  Att.  11,  9.  non  modofavisse,  sed  et  tantam  illi 
pecuniam  dedisse.  Sic  saepissime  Suetonius.  Et  Doni.  4.  non 
in  amphithcatro  modo ,  vcrum  et  in  circo. 

Cornel.  Thras.  1,  5.  non  solum  princeps,  sed  et  solus  initio 
bellum  his  indixit.  Suet.  Tib.  8.  Auj;;.  89.  nec  tantum  carminu  et 
historias ,  sed  et  orationes  et  dialogos. 

Varro  de  Re  r.  3,  16,  21.  nec ,  si  ex  alvo  in  alvum  in  eodcm 
loco  traiicias,  negligenter  faciendum:  sed  et  alvus ,  in  quam 
transitnrae  sunt  apes ,  apiastro  perfricanda.  Cic.  ad  Q.  Frat. 
1,  2,  13.  nolo  medius  fidius  ex  tua  iniuria  in  illum  tibi  libe- 
ralem  mc  videri ,  sed  et  te  oro ,  ut  tu  ipse  auctoritatem  et  mo- 
numentum  aliquod  decreti  —  relinquas.  Quo  nihil  sanius,  nihil 
simplicius  esse  potest,  nec  satis  mirarl  possum  Ottoni  haec 
respondere  videri  verbjs  alienis  et  ut  opinor. 

Cic.  de  Off.  1,  37,  133.  nihil  aliud  fuit  in  Catulis,  ut  eos  ex- 
quisito  iudicio  ptitares  uti  litlerarum.  Quamquam  erant  litterati: 
sed  et  alii:  hi  autem  optime  uti  lingua  latina  putabantur.  Inest 
comparationis  sententia  haec :  nec  ipsi  erant  soli,  sed  et  alii. 
Sirailiter  de  Xat.  d.  2,  62,  155.  iam  vero  circuitus  solis  et  lunae 
reliquorumque  sidcrum ,  quamquam  etiam  ad  mundi  cohaeren- 
iiam  pertinent,  tamcn  et  spectaculum  hominibus  praebent.  ubi 
frnstra  laborarunt  critici. 

Bremius  ad  Cornel.  Thras.  1,  5.  ohservat  apud  Ciceronem 
sed  et  semper  esse  sed  adeo,  sondern  sogar.  Caussam  addit 
nullam  :  tamen  sequitur  eum  Goerenzius  ad  Cic.  deLeg.  p.255. 
At  non  vcra  est  haec  observatio.  Et  Goerenzius  quum  ex 
sententia  Heusingeri  oranem  usura  Ciceronis  negasset  ad  Leg. 
1,  9,  26.  tres  locos  afferens,  in  quibus  codd.  discrcpant,  ipse 
tamen  ad  3,  12,  28.  affirmavit ,  interdura  et  notare  vel ,  adeo. 


ET.  517 

13.  Et  niinc  pro  etiam  nnnc  omnes  scriptores  usur- 
pant.  Atqiie  intelJigitur  sententia  et  antea  —  et  nnnc: 
quae  quum  in  brevem  formam  contrahitur,  fit  et  nnnc 
per  se  positum,  vid.  n.  6.  p.507.  Ei  nnnc  qnoqne  est 
anchjetzt  ebenfalls.  Quod  in  uno  Cornelii  loco  exstat 
et  nnnc 'pro  etiamnnnc ,  eo  sensu  dictum,  ut  sit  noc/t, 
annoc/i ,  aut  rarissimum  est,  aut  falsum. 

Plaut.  Ciirc.  4,  2,  6.  meminero.  de  istoc  quietus  esto :  ct  nunc 
idem  dico.    Poeii.  1,  1,  14.   et  nunc  ego  amore  pereo. 

Cic.  ad  Fam.  13,  57,  4.  illud  quod  tecum  e(  coram  et  per  litte- 
ras  diligenlissime  egi,  id  ct  nunc  etiam  atque  etiam  rogo,  curac 
sit  tibi,  ut  suum  negotium  —  conjiciat.  de  Leg.  2,  16,  40.  qnod 
et  nunc  multis  fit  in  fanis.  ubi  nimis  subtiliter  emendationem 
commendat  Madvigius  Emendat.   p.  75. 

Ovid.  Met.6,  374.  et  nunc  quoque  turpes  litibus  exercent  linguas. 

Cornel.  Hann.  7,  3.  captivos  non  remissuros,  quod  Ilanni- 
balem,  —  inimicissimum  nomini  romano,  et  nunc  cum  impcrio 
apud  exercitum  habercnt.  Heusingerus  et  Bremius  ex  uno  cod. 
leid.  receperunt  etiamnunc. 

14.  Sed,  ut  iam  supra  dixi,  etiam  in  media  oratione 
e^  pouitur  ita,  ut  ex  oppositione  alius  rei  non  nomi- 
natae  exsistat  significalio  etiam.  Est  enira  eliiptica 
forma  dictionis.  Neque  vero  id ,  quod  in  oraiione  de- 
sideratur,  in  seqiientibus  addi  potest  per  alterum  e/, 
sed  antea  vel  dictum  est,  vel  cogitari  debet.  Duae 
enim  res  cogilantur,  quarum  alleri  altera  simul  com- 
prehendenda  superadditur:  cui  vocabulo  proxime  prac- 
cedat  et ,  necesse  est.  Atque  huius  usus,  non  ex  imi- 
tatione  Graecorum  sumpli,  quamvis  non  lam  mulla 
exempla  apud  Cicei'onem  reperianlur,  quam  apud  ahos, 
tamcn  nulla  apparet  caussa,  quopropter  Ciceronem,  qui 
in  reUquis  vuigarem  consueludiuem  sequutus  est,  in  hac 
una  re  ab  ea  discessisse  putemus, 

Cato  de  Re  r.  5,  2.  familiae  male  ne  sit,  ne  algeat ,  ne  esu~ 
riat:  opere  bene  exerceat:  facilius  malo  et  alieno  prohibebit. 
Plaut,  Mil.  4,  8,  31.  bene,  quaeso ,  inter  vos  dicatis  et  mihi  ab- 
senti  tamen.  Cic.  in  Verr.  1,  4,  11.  crunt  qui  et  in  eo  quoque 
audaciam  eius  rcprehendant.  de  Re  p.  1,  3,  5.  hinc  enini 
illa  et  apud  Graecos  cxempla.  Qui  haec  opponi  arbitrantur 
verbis  ncc  vero  lcvitatis  Aihenitnsium  —  exempla  deficiunt, 
oninem  ratlonem  turbant,  qiium  exempla  ista  ipsa  sint  levi- 
tatis.  Opponit  Cicero  cogitatione  Graecos  aliis  gentibus,  ut 
sententia  sit :  et  apud  alios  et  apud  Graecos.  Arguraentatio, 
quam  Heinrichius  gupposuit ,  profecta  est  a  falsa  explicatione 


518  ET. 

partlculae.  de  Dlvln.  1,  20,  40.  narrat  enim  et  apud  Ennium 
vestalis  illa.  ubi  ineptus  fuisset  Cicei"o,  si ,  ut  aiunt  critici, 
alia  in  anirao  habuisset,  alia  loqiiutus  esset.  Liv.  21,  39,  8. 
Hannibalis  et  apud  Romanos  —  celeberrimitm  nomen  erat.  Cic. 
Tusc.3,13,  28.  vid.  p.  513.  ad  Att.l3,  49.  mullam  igitur  salutem 
et  Piltae.  de  Fin.  2,  26,  513.  satis  est  tibi  in  te ,  satis  in  legibus, 
satis  et  in  mediocribus  amicitiis  praesidium.  noUem  Goerenzius 
eiecisset  et,  quod  necessarium  esse  videtur.  Tusc.  3,  19,  46, 
aliquid  videamus  et  cibi.  libi  criticorum  coniectura  ei  ne  latina 
quldem  est.  de  Nat.  d.  1,  39,  109.  quoniam  nascuntur  in  terra, 
nascantur  et  in  aqua.  liln  codd.  qui  omittunt  ct,  non  magnara 
liabent  auctoritatem.  ad  Capit.  in  Epist.  ad  Att.  16,  16.  amabo 
te,  da  viihi  et  hoc. 

Cic.  de  Div.  1,  18,  34.  etsi  ipsa  sors  contemnenda  non  est,  si 
et  auctoritatem  habet  vetustatis.  Ilic  critici  multi,  et  ego  ipse, 
quum  Ratlill  edltioncm  ceuserem,  dubitaverunt,  utrum  et,  an 
si  eiicerent.  At  neutrum  abesse  potest.  Orat.  19,  62.  longe 
omnium ,  quicumque  scripscrunt  aut  loquuti  sunt,  exstitit  et 
gravitate  princcps  Plaio.  Mlror  placuisse  crlticis  glossam  et 
suavitatc  et  gravitatc.  Recte  iudicavit  Ernestius,  quem  vide. 
de  Div.  1,  56,  126.  ita  fit,  ut  et  observatione  notari  possit,  quae 
res  quamcumque  caussam  plerumque  consequatur.  Quae  nuper 
Gleslus  commcntatus  est,  ut  verba  easdemque  caussas  etc. 
conlungeret,  ea  nerao  probablt,  qui  conslderaverlt  ipsam  sen- 
tentiam  attentius ;  nam  caussas  rerura  futurarum  a  furentibus 
cernl ,  id  non  obscrvatio.icnotatur.  de  Div.  1,  53, 121.  vld.  p.  515. 
de  Fin.  1,  12,  40.  consiituamus  aJiqnem  magnis ,  multis ,  j)erpe- 
tuis  fruentem  et  animo  et  corporc  voluptatibus ,  nullo  dolore  nec 
impediente,  nec  impendente :  quem  tandem  hoc  statu  praestabilio~ 
rem  aut  magis  expeicndum  possumus  dicere?  Inesse  enim  necesse 
est  in  eo ,  qui  iia  sit  affeclus ,  etfirmitatem  animi  necmortemnec 
dolorcin  timeniis.  ■ — •  Ad  ea  quum  acccdit ,  ut  neque  divinum 
numen  horreat ,  nec  practerilas  vohiptatcs  efjluere  patiatur ,  ea- 
rumque  assidua  recordaiinne  laetetur :  quid  est ,  quodhuc  possit, 
quod  melius  possit ,  accedere?  Anacoluthon  hoc  esse  atque  parti- 
culae  et  respondere  verba  ad  ea  quum  accedit,  phirirai  com- 
mentatores  docuerunt,  quasi  quis  recte  dixerlt :  necesse  est 
inesse  in  eo  et  lirraitatem  ot  quod  accedit  ut  dlvinum  numen 
nonhorreat.  Quod  prorsus  ineptum  esset.  At  Intelllgltur  sen- 
tentia  adniodum  conclnna  haec  :  talem  horalnem  et  orani  dolore 
expertera  magnls  vohiptatibus  frui,  et  firmitate  anlmi  non 
dohircm  timcntls.  de  Sen.  8,  26.  quod  quuni  fecisse  Socratcni 
in  fidibus  audirem,  vellcm  equidem  et  illud  (discebant  enim  fidi- 
bus  antiqui)  :   sed  in  litteris  cerle  elaboravi.     Absurda  erit  sen- 


ET.  519 

tentia,  sl  alteram  partem  ita  constltuerhiiiis :  vellera  equidem 
et  illud  (fidil)us  cauere)  et  iu  litteris  elaborare.  Quid"?  quod 
Otto  adeo  aposiopesin  hanc  formam  appellat.  Sed  quanivis 
nonnulll  codd.  praebeant  ctiam ,  non  falsum  est  voc.  et.  Alios 
locos  ob  varietatem  lectionis  incertos  omitto ,  veluti  de  Fin.  5, 
29,  88.  Sed  p.  Planc.  35,  86.  non  dubitari  potest,  quin  Cicero 
scripserit :  furialis  illa  vox  —  secum  et  illos  facere  acerbissime 
personabat.  Nam  scribae  alii  glossam  adiecerunt  et  consules, 
cuius  sensum  una  particula  et  exprimit,  alii  lianc  glossam  re- 
liquis  verbis  accommodarunt  tscribentes  et  illos  consules ,  alii  vero 
ct  illos  ct  consulcs.     De  Varronis  loco  7,  1.  vide  n.  19. 

Caes.  B.  civ.  1,  14.  Cacsar  enim  adventare ,  iamiamque  ct 
adesse  cius  equites  falso  nuntiabatur.  vid.  n.  16.  Liv.  29,  37,  15. 
intcr  quatuor  et  triginta  tribus  et  C.  Claudium  aerarium  forc. 
3,  63,  5.  populus  iniussu  et  altero  die  frequcns  iit  suppUcatum, 
3,  70, 11.  nollc  irrumperc,  antcquam  sciat  debellatum  et  in  sinistro 
cornu  esse.  21,18,4.  pracceps  vestra ,  Romani,  et  prior  legatio 
fuit.  Quinctil.  5,  10,  36.  adhibctur  extrinsecus  in  caussam  et 
auctorilas.  Tacit.  Ann.  1,  4.  postquam  provccta  tam  scHccttis 
aegro  et  corpore  fatigabatur.  Agr.  17.  scd  ubi  cum  cetcro  orbe 
J  cspasianus  et  Brilpniam  rccupcravit.  Sueton.  Ner.  47.  unde 
iam  cf  custodcs  diffugcrant.  llorat.  Carm.  2,  10,  17.  Jton,  si 
mulc  liunc,  ct  olim  sic  crit.  Lucau.  8,  256.  crcderet  hoc  Magnus, 
pacem  quum  pracstitit  undis ,  ct  sibi  consultum  ? 

Liv.  41,  20,  10.  spectacidorum  riuoque  omnis  generis  vtagnifir 
centiu  superiores  rcgcs  vicit :  rcliquorum  sui  moris  ct  copia  grae- 
corum  arlijicum:  gladiutorum  mnnus  romanae  consuctudinis  — 
dcdit.  Ita  sunt  ordinanda  haec,  ut  sensus  sit:  in  reliquLs 
speclaculis  syriaci  moris ,  ut  aliis  rebus,  ita  et  eopia  graeco- 
rum  artiflcum  vicit.  Cic.  Tusc.  4,  4,  8.  sublata  igitur  aegritu- 
dine  ct  sublaius  cst  metus.  Confer  4,27,59.  et  vide,  quid  inter- 
sit,  sive  et  praeponas  verbo  sublatus ,  sive  cum  Davisio  col- 
loces  ante  v.  mclus.  Seusum  verboriuu  Woifius  bene  cepit,  sed 
obsi  nrius  designavit.  Dicit  Cicero,  sublata  aegritudine  item 
sublatum  esse  metum.  Wopkensius  Lect.  Tull.  p.  122.  non 
necessariam  putat  particulam,  ego  vero  significanter  appo- 
sitam. 

Legem,  qua  ordo  verborum  in  hao  dictione  regitnr,  omues 
scriptores  boni  servarunt ,  non  item  interpretes.  In  Tacit. 
Ann.  11,  18.  auxiUaris  ct  diu  mcritus.  Kieslingius  vertit :  dcr 
auch  Uingc  unicr  deu  Iliilfstrnppoi  gcdient  hat:  et  paullo  post : 
quac  nimia  inccrtum  ct  an  fulso  aucta :  auch  ungcirifs ,  ob  es 
fulschUch  ubertricben.  Neutruni  probari  potest.  lloc  cuiitu 
essc  debebat  aut  an  et  falso  aucta ,  aut  et  incerlum :   ia  illo 


520  ET. 

scribendum  estaujjiiam,  et  diu  merittis.  In  Horat.  Art.  poet.  93. 
corama  sive  colon  post  ore  ponendum  est,  ut  et  comoedia  —  et 
tragicus  opponantur. 

15.  Ex  his  vero  coUigi  potest,  quara  pamra  pru- 
denter  ii  egerint,  qui  parliculara  hanc  fere  ubique  iii 
anacolutho  positam  esse,  et  sententias  eliam  brevissimas 
aliter  incipi,  aliter  per  ohlivionem  auctoris  fiairi  existi- 
raabant,  atque  in  hac  perversa  negbgentia  aliquam  ele- 
gantiae  commeudatiouem  quaerebant.  Anacokitha  ia 
hac  voce  et  paucissima  sunt  et  duplicis  generis.  Nam 
aut  verborura  constructio  rautatur  per  orationis  cursum, 
ut,  vocabulo  aliquo  in  raedia  oratione  posito ,  ipsa  haec 
novara  ab  eo  recipiat  formara.  Sic  Cic.  de  fiu.  2,  4,  13. 
/inic  uerbo  (nldovi])  omnes ,  gui  nhicjne  snnt ,  cjui  latine 
scinnt,  clnas  res  suhiicinnt,  Laetitiam  in  animo,  commo- 
tionem  suavem  iucnnclitatis  in  corpore.  JSam  et  ille 
ujjucl  Trabeam  volujitatem  animi  nimiam  laetitiam 
clicit  eamclem  cjnam  ille  CaeciLianus ,  qui  omnihus  lae- 
titiis  laetum  esse  se  narrat.  Vbi  quaraquara  verba  nam 
et  ilLe,  ut  supra  osteudimus,  sua  ratione  stare  possunt, 
taraen  concedi  etiam  potest,  orationem ,  quae  ita  coepe- 
rat,  ut  continuare  deberet:  et  ille  apucl  Trabeam  —  et 
iLLe  ujjucl  CueciLianum ,  interposito  verbo  eamclem,  ab 
hoc  aliam  formam  induisse.  Alius  generis  autem  ea 
sunt,  in  quibus  oratio,  ab  et  distributivo  iucipiens,  pa- 
renthesi  interposita,  aut  j^er  anirai  fervorem  in  aliara 
viamdeducta,  missis  iis,  quibus  inceperat ,  cursum  de- 
verlit,  et  ipsa  in  aliam  formam  transif.  Id  enira  orato- 
ria  vi  elficitur  et  saepe  ad  IviQyHuv  pertinet.  Atque  haec 
admodura  pauca  suntexempla,  nec  multa  esse  possunl. 

Cic.  Orat.  19,  62.  quamquam  enim  et  philosophi  quidam  ornate 
loquiiti  sunt  —  iam  sequitur  iongior  parenthesis  et  missa  est 
prior  ratio. 

p.  Lege  Man.  7, 15.  nam  et  puhlicani  —  suas  rationes  et  co- 
pias  in  illam  provinciam  contulerunt,  —  —  deinde  ceteris  ex 
ordinibus  komines   etc. 

16.  Et  pro  acJeo  non  modo  ab  aliis  scriptoribus, 
sed  etiam  a  Cicerone  usurpari  affirmant  Goerenzius  ad 
Cic.  de  Leg.  2,  25,  63.  et  Acad.  2,  18,  58.  et  Bremius  ad 
Cornel.  Thrasyb.  1,  5.  negavit  autem  Wolfius  ad  Tacit. 
Ann.  1,  4.  Atcjue  haec  est  ea  vis,  qua  et  phis  ahquid 
significare  quam  etiam ,  Broukhusius  uolat  ad  Propert. 
2,  19,  32.     £t  iuterdura  idem  exprimit  quod  vel. 


ET.  5L. 

Critici  hanc  obserTationem  saepe  adhibuerunt  ad  locos  ex- 
plicandos ,  in  quibus  et  simplicifcr  copulat  verba.  vd.  Goerenz. 
ad  Cic.  Acad.  1,  11,  39.  2,  34,  109.  p.  198.  et  in  quibus  et  pro 
etiam  poni  negaverant. 

Cic.  Tusc.  1,  2,  4.  igitur  et  Epaminondas  princeps,  meo  iudi- 
cio,  Graeciae  fidibus  praeclarc  cecinisse  dicitur.  ubi  intelligas 
adeo  princeps  Graeciae.  Cae».  B.  civ.  1,  14.  Caesar  enim  adven- 
tare,  iam  iamque  et  adesse  eius  equites  falso  nuntiabantur.  Cic.  p. 
Deiot.  10,  29.  calamitosus  Dciotcrus ,  qui  et  ab  eo ,  qui  in  iisdeia 
castris  fuerit ,  non  modo  apud  te ,  sed  etiam  a  suis  accusetur. 
in  quo  loco  nullum  ofTendit  vitium.  vid.  Matthiae :  et  ne  illud 
et  quidem  vituperari  potest.  cf.  in  Verr.  1,  4,  11.  Liv.  43, 14,  2. 
consides  plebem  apud  scnatum  accusabant ,  quod  et  iuniores  non 
responderent.  Propert.  1, 13,  31.  illasit  inachiis  et  blandior  heroi- 
nis.  ubi  ne  pro  copula  accipiamus ,  obstat  pronomen  illa.  2,  24, 
45.  iam  tibi  iasonia  nota  est  Medea  carina ,  et  modo  servato  sola 
relicta  viro.  3,  11,  30  (9,  30). 

Siieton.  Tib.  51.  etiam ,  quibus  ea  funeris  sui  curam  moriens 
demandarat ,  intra  breve  tempus  afflixit:  uno  ex  his  equestris 
ordinis  viro  et  in  antliam  condemnato. 

Haec  tamen  cave  ne  ita  accipias,  ut  cum  Gernhardo  censeas 
etare  posse  apud  Quinctil.  5,  10,  96.  id  quo  facilius  accipiant 
iuvenes  nondum  scholam  egressi,  primo  familiaribus  et  aetati 
exemplis  ostendam.  quod  explicat  imprimis  aetati.  Certissima 
videtur  Burmanni  emendatio  ei,  quod  est  eorum. 

Ovid.  ller.  20,  183.  ncc  bove  mactato  coelestia  numina  gau- 
dent ,  sed  quae  praestanda  est  et  sine  teste ,  fide.  ubi  Francius 
coniecit  vel. 

17,  Etsi  pro  etlamsi  dici  oranibus  est  notura.  An 
vero  recfe  dicitur  et  dnm  pro  tiiam  duml  sicuti  apud 
Plin.  Pan.  84,  8.  codices  lere  oranes  exhibent:  qnid  enim 
landabilins  feminis  quam  si  verujn  honorem  non  in 
splendore  titulornm ,  sed  in  indiciis  /lominnm  repo- 
nant ,  magnisqne  nominihns  pares  se  faciant ,  et  dujn 
recusant?  Quae  Arntzenius  in  coraprobationem  rei  at- 
tulit,  nihil  efficiunt.  Hecte  igilur  correxisse  videntur 
crilici. 

18.  Coniunguntur  voculae  et  etiajn  ^  et  quocjne,  in 
quibus  quid  criticos  viros  quosdara  ofienderit,  nuniquam 
satis  est  cognitura.  Sed  triplex  est  usus.  Nara  aut  etiam 
vel  qnoque  siraplici  copulae  addilur,  ut  rera  aliara  prae- 
ter  ceteras  accedere  significelur,  nnd  anch.  Vid. 
Duker.   ad  Flor.  3,  18,  6.   Burra.  et  Bremi.  ad  Sueton. 


522  ET. 

Caes.  76.  Riihnken.  adVellei.  Pat.  1,  17,  2.  Frolscher  ad 
Quinctil.  10,  1,  125.  Cf.  atqne  etiain  Tom.  I.  p.  506. 
Aut  duplex  praecedit  et  in  formulis  et  —  et  cjiioque ,  et 
etiam.  Nec  desunt,  ut  poslea  dicam,  exerapla,  in  qui- 
bus  et  ilerum  positum  etiam  significat.  Tertium  est,  in 
quo  e^  —  etia?Ji  fere  unara  habet  significationera  ,  anch 
noch  dazu  ,  et  cjuoque  et  dicitur,  ut  sit  ehenfalh  aucli, 
Ilhid  nura  in  anliquioribus  scriploribus  probari  possit, 
non  salis  constat:  nec  magis  etiam  et. 

Terent,  Pliorm.  4, 3, 51.  ci  etiam  nunc,  st  volt  Demipho  dare  etc, 
Varro  de  Re  r.  2,  11, 3.  et  etiam  est  discrimen.    Ita  vctcrcs  lihri. 

Cic.  iii  Aerr,  4,  47,  104,  manifestis  iii  maleficiis  tcnelur 
et  manet  etiam.  Plaut.  Trin.  Prol.  6.  niinc  igitur  primum,  quae 
ego  sim  ,  et  quac  hacc  ctiam  sict  —  dicam.  Cic.  p.  Coel.  8, 14.  cst 
enim  commune  cum  multis ,  et  cum  quibusdam  ctiam  bonis.  Orat. 
12,  39.  Liv.  39,  37,  17.  veremur  quidcm  vos ,  Romani,  et,  si  ita 
vttltis,  etiam  timemus :  sed  plus  et  vcremur  et  timemus  deos  im- 
mortales.    Lactant.  5,  8,  16. 

Varro  dc  Re  r.  ?,  4,  10.  prisci  quoquc  Latini  et  etiam  Gracci 
in  Italia  idcm  factitasse  vidcntur.  2,7,  2.  aetas  cognoscitur  cquo- 
rum  et  fcrc  omnium,  quae  ttngulas  indivisas  habent ,  et  etiam 
cornutorum,  quod  equus  etc.  3,9,9.  Cic.  ad  Att.  10, 16.  PIaii«o  B. 
igitur,  mi  Plance,  rogo  te  et  etiam  oro ,  sic  mcdius  Jldius,  ut 
■maiore  studio  magisque  ex  aiiinio  agcrc  non  jiossim,  ut  totum 
hnc  ncgotium  ita  agas  etc.  Orellius  emeiidat  et  etiam  atqite 
ctiam:  quod  magis  displicct.  vide  etiam.  Suetoii.  Aug.  19. 
iu7nidtus  post  haec  ct  ctiam  rcrum  novarum  initia  coniuratioucs- 
que  —  comprcssit.  uLi  omitti  eliam  malucrunt  critici.  Cacs.  16. 

Liv.  Ei>It.  82.  cacsis  hostium  cenium  millibus  et  casiris  quoquc 
expuguatis.  vd.  Drakciib.  Cic.  de  Inv.  2,  16,  50.  eiusdem  esse  ct 
Jioc  quoquc  admisisse  ct  non  essc  eiusdcm.  ubi  fallitur  Otto, 
quuiu  ct  admisissc ,  ct  non  csse  eiusdcm  oji|)Oiiit.  Contraria  cniiii 
6unt  eiusdcm  cssc,  ct  non  cssc  eiusdcm.  Corncl.  Att.  18,  4.  pari 
modo  — -  Scipionis  Cornclii  ct  Fabii  Maximi  Fabiorum  ct  Acmi- 
liorum  quoque.  Age:«il.  6,  3.  Quinctil.  10,  1,  125.  quia  damnurc 
eum  et  invisum  quoquc  habcrc  sum  creditus.  1,  1,  31.  5,  14,  17. 
ubi  Spaldin<:;.  Lactant.  2,  8,  43.  Sic  Graeci  jtKi  rs  componunt. 
Vid.  Stallbaum  ad  Plat.  Pliileb,  p.  145. 

Liv.  42,  17,  3.  hospilio  quoquc  ct  duces  roinanos  omncs  et 
legatos  cxtcrurum  quoquc  gcntiuin  insigncs  —  accipicbat.  41,  24, 
16.  Quinctil.  1,  7,  20.  quumodo  el  ipsum  (Ciccroncin)  ct  f  ir- 
gilium  quoque  scripsisse ,  munus  corum  doccnt.  cf.  Spalding.  ad 
5,  14,  17. 


ET.  523 

Qulnctll.  10,  1,  115.  est  et  sanda  et  gravis  oratlo  et  cmtodita 
et  frequenter  vehemens  quoque. 

VarrodeRe  r.  2.  praef.  5.  qui  habet  praedium,  halereutram- 
qtie  debet  disciplinam  et  agriculturae  et  pecoris  pascendi  et  etiam 
villaticae  pastionis.  Cic.  ad  Att.  2,  1.  oratiunculas  autem ,  et 
quas  postulas  et  plures  etiam,  mittam.  Brnt.  82,  284.  sed  et  ipse 
errabat ,  et  alios  etiam  errare  cogebat.  ad  Fam.  9,  25,  7.  Celsus 
8,  1.  p.  501.  maxilla  vero  estmolleos  eoque  una  est.  Cuius  eadem 
et  media  et  etiam  ima  pars  mcntum  est.  Laraprid.  Comiuod.  1. 
Commodum  Marcus  et  suis  praeceptis  et  etiam  magnorum  atque 
optimorum  virorum  erudire  conatus  est. 

Antiquae  negligentlae  tribuendum  Tidctur  Plaut.  Trin.  5, 
2,  58.  ego  ducam,  pater,  etiam  et  si  quam  aliam  iubebis.  Plin. 
Pan.  85,  1.  iam  etiam  et  in  privatorum  animis  exolcverat  priscum 
mortalium  bonum,  amicitia.  ubi  Schacferus  librarii  negligen- 
tiam  corrigendara  censet  delendo  etmm;  nec  repugno,  quum 
ad  ctiam  proxime  antecedens  respicio. 

Cic.  de  Leg.  3,  2,  4.  deinde  etiam  dcinceps  posteris  prodeba- 
tur :  quod  et  in  his  etiam,  qui  nunc  regnant ,  manet.  Orellio 
euspectum  videtur  et.  sed  vide  n.  9.  ad  Fara.  5,  2,  26.  addam 
et  illud  etiam.  Sed  cod.  medic.  non  liabet  et.  Quinctil.  9,  3,  37. 
constat  et  aliis  etiam  modis.  quod  Spaldlngius  nominat  stribli- 
ginem.  Liv.  21,  54,  3.  ut  et  mimero  etiam ,  7ion  animis  modoy 
valeatis ,  singulis  vobis  novcnos  ex  turmis  manipulisque  vestri 
similes  eligite.  Sed  cod.  flor.  e  numero.  cf.  not.  ad  Stat.  Silv. 
p.  12.  Sueton.  Caes.  76.  scd  ct  ampliora  etiam  humano  fastigio 
decerni  sibi  passus  est.  ubi  Burra.    Cf.  Oudend.  ad  Neron.  45. 

Propert.  2,  9,  18  (7,  56.)  tunc  etiam  fclix  inter  et  arma 
pudor. 

Cic.  in  Verr.  1,  4,  11,  erunt  qui  et  in  eo  quoque  audaciam 
eius  reprehendant.  ubi  absurdum  esset,  si  quis  existimaret  per 
anacoluthiam  sequi  verba  erant  etiam  fortasse.  Liv.  41,  24, 16. 
commercium  tantum  iuris  praebendi  repetendique  sit,  nc  inter- 
dictio7ie  finium  nostrortim  ct  nos  quoqiie  rcgno  arccamus ,  ne 
servis  nostris  aliquo  fugere  liceat.  Columell.  12.  praef.  10.  quon- 
iam  et  villici  quoque  successerunt  in  locum  dominorum.  Vellei. 
Pat.  1,  17,  2.  ut  et  Livium  quoque  priorum  aetati  adstruas. 
Ovid.  Her.  16,  92. 

Ab  his  diversa  sunt,  in  quibus  et  ab  initio  positum  simul  co- 
pulativam  vira  servat:  Quinctil.  1,  5,  42.  quum  apud  Graecos 
et  in  vcrbi  tota  fere  ratione  et  in  nominibus  deprehcndutur :  et 
sic  quoque  rarissimus  eius  sit  usus.  2,  10,  14.  4.  pro.  7.  Cclsua 
Praef,  libr.  1.  p.  18,  et  caussae  quoque  aestimatio  sacpe  morbum 
solvit. 


524  £T. 

Cic.  Brut.  4,  17.  mihi  quoque,  inquit  Brutus,  et  exspectanda 
sunt  ea,  quae  Attico  polUceris.  ubi  crifici  levi  stilo  obiitterant 
et  ab  oninibus  codicibus  defensum.  Quoque  ad  personam ,  et 
ad  rem  pertinet,  nec  quidquam  offenditur  in  cogitationis  ra- 
tione.  Airgil.  Aen.  1,  5.  multa  qnoque  et  bcllo  passus.  Alia  \ide 
in  9V09TE. 

In  lapide  apud  Grut.  p.  173,  2.  macellum  vetustate  collapsum 
pccunia  restitucrunt ,  etiamque  et  mensas  lapideas  posuerunt. 
Vellei.  Pat.  2,  11(5,  3.  nam  et  ctiam  vir  antiquissimi  moris  etc. 
corrupta  i»unt  verba.  Restitue  nam  et  Ae.  Lamia.  Quinctil.  fi, 
1,  24.  nonnumquam  ctiam  ct  ipse  patronus  has  partes  subit. 
Spaldingius  eiccit  et,   quod  abest  a  quibusdam  libris. 

19.  Suntloci,  in  quibiis  alteriim  e^  copulare ,  alle- 
rum  pro  etia/n  positmn  esse  videtiir,  praeserllm  ia 
formula  /br/e  ei.  Quare  nescio  an  imraerito  in  dubium 
voca\'erim  Tom.  I.  508.    dictionem  atque  et. 

Varro  de  L.  L.  7  (8),  1.  de  quibus  duo  prima  duabus  caussis 
pcrcurram  brcviter:  quod  ct  tum  quom  de  copia  verborum  scri- 
bam,  erit  rctractandum ,  et  quod  et  de  tribus  tertium  quod  cst 
habet  suas  permultas  et  magnas  partes.  Ita  Spengelius  edidit 
e  cod.  liavn. 

Cic.  ad  Att.  10,  12.  quare  vi  aut  clam  agendum  est  et ,  si  vi, 
forte  et  cum  tcmpcstate.  quod  Orellius  non  latinum  esse  putat. 
Virgil.  Aen.  11,  50.  ct  nunc  ille  quidem ,  spe  multum  captus 
iuani,  fors  et  vota  facit. 

Liv.  21,  38,  6.  atque  inde  nomen  et  iugo  Alpium  inAitum, 
Cic.  Tusc.  3,  24,  58.  atque  hcc  idem  et  Tclamo  ille  declarat. 

VI.  1.  Vbi  duae  vel  plures  res  non  modo  coniim- 
guntur,  sed  aequantiir  ila,  ut  alterum  non  minus  intel- 
ligatur  quara  allerum,  Latini  dicunt  ei  —  ei ,  ut  Graeci 
vcKt  —  'Aui,  et  T£  'jicd:  quod  etiara  uno  verbo  aique  expri- 
mitur.  Est  igif  ur  id  quod  iu/n  —  tnm,  sowo/d  —  als  auc/i, 
vel  ui  —  sic,  non  minus  cjuai/i,  aecjue.  Vnde  exsislit 
ratio  necessaria  et  nexus  arctior,  intelligunturque  parles 
unius  rei  aequales:  sicuti  interdum  adest  voc.  pariter. 
Atque  haec  ipsa  necessilas  fuit  caussa ,  quapropfer  et 
praeponeretur,  ut  eorura,  qui  audirent,  animos  atteulos 
tcneret  ad  duas  partes  aequaliter  coraprebeudendas.  Sed 
critici  perraulti  et  —  et  valere  dicunt  idera  quod  nori 
so/um  —  sed  etiam.  Id  vero  approbari  non  pofesf,  nisi 
in  iis  locis,  in  ([uibus  aliquid  accedere,  aut  praeter  abud 
comprehendi  debere  dicitur,  nec  aequa  ratio  ab  ipsa  re 


£T.  525 

proficiscitur,  sed  alterum  adiicitur  ob  inaequalem,  quae 
videtur,  rationem.  Cuius  generis  non  muita  sunt  ex- 
empla. 

In  explicanda  liac  ratione  particulae  Lis  positae  quam 
argutam  subtilitatem  adhibuit  Ruddimannus,  vide  Institut. 
T.  II.  p.  342. 

Plaut.  Cist.  1,  1,58.  eloquere  utrumque  nobis ,  et  quid  tibi  est, 
et  quid  velis  nostram  operam,  ut  nos  sciamus.  Cic.  Acad.  2,  35, 
113.  hoc  mihi  et  Peripatetici  et  vctus  Acadcmia  concedit.  ad 
Fratr.  3,  8.  tota  res  et  timetur  et  refrigcscit.  de  Amic.  20,  74. 
omuino  amicitiae  corroboratis  iam  confirmatisque  et  ingeniis  et 
aetatibus  iudicandae  sunt.  20,  75.  ct  saepe  incidunt  magnae  res, 
vt  discedendum  sit  ab  amicis :  quas  qui  impedire  vult ,  quod 
desidcrium  non  facile  ferat ,  is  et  infirmus  est  mollisque  natura 
et  ob  eam  ipsam  caussam  parum  iustus.  Atque  in  omni  re  con~ 
siderandum  est ,  et  quid  postules  ab  amico  et  quid  patiare  a  te 
impetrari.  de  Fin.  4, 1(>,  43.  quod  autcm  ea,  quae  et  ad  naturam 
accommodata  et per  se  assumenda  esse  dicunt ,  non  adiungunt  ad 
fincm  bonorum ,  desciscunt  a  natura.  de  011".  1,  38,  137.  ut  et 
severilas  adhibeatur  et  contumelia  repellatur.  ubi  Heusing.  ad 
Q.  Fratr.  3,  9.  dimitto  autem  a  me,  et  ut  a  magistris  ne  abdu- 
cam ,  el  quod  matcr  Pomponia  discedit, 

Ob  ordinem  verborum  notabile  est  hoc  in  Statii  Theb.  10, 156. 
at  non  et  trepidis  eadem  sopor  otia  Graiis  suadet ,  et  a  iunctis 
arcet  sua  nubila  castris  noctivagi  vis  blanda  dei.  Et  ob  nega- 
tionem  in  Cic.  Top.  13,  53.  non  et  legatum  argentum  estet  non  est 
legata  numerata  pecunia.   i.  e.   et  simul. 

Participia  coniunguntur  apud  Liv.  21,  1,  1.  Hannibal  ex  hi- 
hernis  movit  et  nequidquam  ante  conatus  transcendere  Apenninum 
intolerandis  frigoribus  et  cum  ingenii  periculo  moratus  acmetu. 

Cic.  de  Fin.  1,  13,  45.  qui  unum  genus  posuit  earum  cupidi- 
tatum,  quae  essent  et  naturales  et  necessariae :  alterum,  quae 
naturales  essent ,  nec  tamen  necessariae.  Goerenzius  dicit  esse 
non  solum  —  sed  etiam :  quod  rautat  sentcntiam.  Nec  minus 
5,  14,  40.  71071  necesse  est  et  illa  pristina  manere ,  ut  tuenda,  et 
inter  haec  multo  esse  cariora,  quae  accesserint?  3,3,  10.  quid- 
quid  enim  praeter  id,  quod  honestum  sit ,  expetendum  esse  dixe- 
ris,  —  et  honestum  ipsum,  quasi  virtutis  lumen,  exstinxeris ,  et 
virtutem  penitus  everteris.  Ke  liaec  quidem  verba  recte  reddi- 
deris  nicht  allein  —  sondern  auch. 

Cic.  de  Leg.  2,  13,  33.  iam  vero  permultorum  exemplorum  et 
nostrn  est  plena  res  publica  et  omnia  regna  omnesque  popiili. 
i.  e.   non  modo  nostra  res   publica,     sed  adeo  omnia  regna. 


526  ET. 

Cornel.  Milt.  5,  3.  namque  arbores  tnultis  locis  erant  strntac, 
hoc  consilio ,  ut  et  rnontium  tegerentur  altitudine,  et  arborum 
traclu  equilatiis  hostium  impediretur ,  ne  muUiludine  claudcrcn- 
tur.  h.  e.  ut  uon  tantum,  quam  loci  natura  praeliuit,  altitu- 
dine  raontium  tegerentur,  sed  etiam  impedimentis  manu 
factis.  Gernhardus  iniuria  reprehendit  Rleiniura,  qui  codicum 
scripturam  probaverat  hanc  Qulnct.  2,  1,  13.  quod  adhuc  obti- 
vcnt  Grueci.  et  a  Latinis  omissum  est ,  et  fieri  videtur  eicusute. 
Duae  enim  exponuntur  caussae,  non  modo  factam  esse ,  sed 
etiam  fieri  posse  rera.  Simiiiter  Cic.  Parad.  5,  1,  35.  quod  ctsi 
ita  essc  pluribus  verbis  disserendum  est:  illud  tamcn  et  breve  et 
confitcndum  est. 

2.  Ei  ponitur  in  iiac  commissnra  ler  quaterve,  aoeo- 
qiie  sexies.    Vid.  Longolius  ad  Plin.  Epist.  10,  66  (59). 

Cic.  ad  Att.  12,  4.  quod  ille  ea,  quae  niinc  sunt,  et  futura 
viderit ,  et  nc  fierent,  contenderit  et  facta  ne  viderct ,  vitam 
rcliqucrit.  ad  Quint.  3,  9.  extr.  Ciceronem  et  ut  rogas  amo ,  et 
nt  merctur,  et  ut  debeo.  p.  Rosc.  Am,  5, 14.  Liv.  39,  40,  8.  Curt. 
8,  11, 19. 

Cic.  p.  Mil.  11,  30.  sin  hoc  et  ratio  doctis ,  et  nccessltas  bar- 
iaris  et  mos  gentibus  et  feris  nutura  ipsa  pracscripsit.  dc  Orat. 
1,  20,  90.   Sexies  apud  Cic.  ad  Fam.  13,  25,  2. 

S.  In  his  sententiis  ita  copulatis  si  partes  minores 
coniungendae  sinl,  perspicuitatis  caussa  non  ei ,  sed 
qtie  vei  ac  pouendum  esse,  Schwartzius  in  Turselhno 
praecipit,  et  quae  minora  membra  etiam  per  et  iuncta 
habent,  ad  negligentiam  quamdam  refert.  At  optimus 
quisque  scriptor  cognitum  teuuit  discrimen  harura  par- 
ticularura ,  nec  temere  eas  commutavit  sine  iudicio. 
Tamen  ubi  mutatio  parum  referebat,  nec  obstabat  na- 
tura  parLicularum  ac  et  que,  Cicero  et  ahi  scriptores 
perspicuitati  et  varietati  hoc  concedere  solebant,  ut  cjue 
et  ac  in  mediis  sententiis  ponerent. 

Cic.  ad  Fam.  13, 22, 1.  nam  et  semper  me  coluit  diUgenttssimeque 
observavit,  et  a  studiis  nostris  non  abhorret.  de  Orat.  1,  21,  95. 
eo-o  enim  —  non  despero,  fore  aliquem  aliquando,  qui  et  studio 
acriore,  quam  nos  sumus  atque  fuimus,  et  otio  ac  facultate  dicendi 
maiore  ac  maturiore  et  labore  atque  iudustria  superiore  —  cx- 
sistat  talis  orator ,  qualem  quaerimus.  Caesar  Bell.  gall.  3,  8. 
huius  est  civitatis  longe  amplissima  auctoritas  omnis  orae  mari- 
timac  regionum  earum ,  quod  et  naves  habent  J  encti  plurimus, 
—  et  scicntia  atque  nsu  nauticarum  rerum   reliquos  antecedmit. 


ET.  527 

et  in  magno  impetu  maris  atque  aperto  —  omnesfere,  qui  eo 
mari  uii  consuerunt,   habent  vectigalcs. 

Sed  Cic.  de  Fin.  2,  25,  81.  quod  ct  ipsc bonus vir fuit,  etmulli 
Kpicurei  fuerunt  et  hodie  sunt  et  in  amicitiis  fidclcs  ct  in  omni 
vita  coiistantcs  et  gravcs.  Liv.  42,  33,  3.  militarcs  homines  ct 
stipcndia  iusta,  et  corpora  et  aetate  et  assiduis  laboribus  con~ 
fecta  habere. 

Cic.  de  Orat.  1,  37,  170.  equidem  propinquum  nostrum  P. 
Crassum  illum  divitem  et  multis  in  aliis  rcbus  elegantem  homi- 
nem  et  ornatum  et  praecipue  in  hoc  effcrcndum  et  laudandum 
futo ,  quod  etc.  30,  29,  6.  in  omni  gcnere  et  honorum  et  labo- 
rum  meorum  et  animus,  et  opera,  et  auctoritas,  et  gratia,  eiiam 
res  familiaris  C.  Capitonis  praesto  fuit  et  patuit  et  temporibus  et 
fortunae  meae. 

4.  Percrebuit  inter  criticos  opinio,  eodem  modo  ac 
sensa  ei  —  que  et  ab  Cicerone  et  ab  aliis  scriploribiis 
usurpari.  vid.  Goerenz.  ad  Cic.  deLeg.  1,  24,63.  Madvig. 
Eraendat.  p.  58.  Giesius  ad  Cic.  de  Div.  1,  56,  126.  Et 
mirantur  adeo,  si  quem  de  Jiac  certa  re  dubilare  videut. 
vd.  Otlo  ad  Cic.  de  Fin.  p.  261.  In  Plauti  comoediis  quae 
reperiuntur  exempla,  nibii  probant.  Sed  Cicero  aut  raro 
aut  numquam  et  —  cjue  pro  ei  —  et  dixisse  videtur  in  par- 
titione,  utduae  res  simul  comprebenderenturuna  ralione, 
ct  seusus  esset  verborum  sowohl  —  als  axicli.  Nara  exem- 
plorum ,  quae  afferuntur,  plurima  aut  aliler  se  habent 
in  antiquis  libris,  aut  ita  comparata  sunt,  ut  que  noa 
ipsi  et  opponatur,  sed  aut  abam  notionem  tantum  ad- 
iungat,  aut  mutata  oratione  ad  novam  traducat  senten- 
tiam.  Quam  rem  bene  perspectara  habuisse  videtur 
Lambinus,  recle  explicuit  Ramshornins  p.  819.  (518.) 
dum  ait  per  et  —  que  coniungi  inaequalia,  alterumque 
esse  pro  additamento.  Et  Hermannus  ad  Eurip.  Baccli, 
o03.  ,,non  magis",  inquit,  „y,o:l  —  xz  quam  apud  Latinos 
et — qne  in  partilione  dicitur."  Ciceronem  enim  specta- 
vit  UQum.  Nam  ceteri  scriptoi^es  cum  Livio  discrimen 
harum  particularum  non  tara  subtiliter  perpendebant, 
sed  et  —  que^vo  et —  et  ubiqucpouere  solebant.  Neque 
vero  umquam  Cicero  proxime  composuit  hoc  sensu 
\^xhixqueet,  quod  fecerunt  Livius  et  post  eum  alii  saepe. 
Vide  in  qve. 

Cic.  Acad.  1,  12,  42.  et  hreviter  sane  minimeque  obscure  ex- 
posita  est ,  inquam,  a  te.  Nemo  non  videt  et  —  qne  non  co- 
haerere.  vid.  p.  490.    De  loco  Tusc.  3, 3,  5.  vide  p.  511.  de  Fin. 


528  £T. 

5,0,15.  cognitis  autem  rerum  fiv.ihus  quvm  intcUi^itur,  qiiod  sit  et 
bonorum  citremum  et  malorum,  invcnta  vitae  via  cst  conformaiio- 
que  omnium  officiorum.  Goerenzius  e  duobii:?,  ut  ait,  codd.  edidit 
inventa  et  vitae  v.  e.  quamquam  apertum  est,  iliud  et  a  lihra- 
riis,  ut  saepe  in  eiusmodi  apodosi,  adiectum  esse  ^ro' etiam. 
Locum  de  Leg.  1,  24,  63.  corruptum  esse ,  omnes  critici  con- 
sentiunt.  Excidit  enim  post  v.  ipsc  aliquod  adicctivum  vel 
adverhiura.  de  Div.  1,  50,114.  ergo  et  ii,  quorum  animi,  spretis 
corporibus ,  cvolnnt ,  —  ccrnunt  illa  profecto  ,  quae  vaticinantes 
jyracnuntiant :  multisque  rebus  inflammantur  tales  animi ,  qui 
corporihus  non  inhaercnt.  Quis  credat  criticis,  opponi  in  his 
verba  et  —  que?  Tusc.1,2,  4.  igitur  et  Epaininondas,  princeps, 
meo  iudicio,  Graeciae,  Jidibus  praeclare  cecinisse  dicitur :  'Ihe- 
mistoclesque  —  quum  recusarct  lyram ,  habitus  est  indoctior.  Ne 
hoc  quidem  loco  res  satis  demonstratur :  nam  etverba  princcps 
Graeciae,  et  ipsius  sententiae  ratio  ostendunt,  et  esse  id  quod 
adeo.  p.  Rosc.  Ani.  17,  41.  non  modo  hoc  patrum  voluntate  Uberi 
faciunt ,  sed  permultos  ct  ego  novi ,  et,  nisi  me  fullit  animus, 
vnus  quisque  vcstrum ,  qui  et  ipsi  inccnsi  sunt  studio,  quod  ad 
agrum  colendum  attinet,  vitamquehanc  rusticam  —  ct  honestissi- 
tnam  et  suavissimam  arbitraniur.  Cohaerent  et  ipsi.  vide  p.  50(i. 
nani  opponuntur  lilteri  ipsis  patribus.  de  Nat.  d.  3, 22,  5().  in  novis 
editionibus  non  legitur  ct  ante  Argum,  quum  desit  in  codd.  Brutus 
ad  Cic.  11, 13.  vos  magnum  animum  optimamque  spem  de  summa 
re  publica  habere  volumus ,  quum  et  nos  et  exercitus  nostros, 
singulari  concordia  conifnctos,  ad  omnia  pro  vohis  videaiis  para- 
tos.  Scd  tamen  nihil  de  diligentia  remittere  debetis,  dareque 
operam,  ut  quam  paratissimi  et  ab  exercitu  reliquisque  rebus  pro 
vestra  salute  —  confligamus.  Veheraenter  miror  Ileinricliium 
ad  Cic.  de  Rep.  p.  204.  cum  Ernestio  opponere  et  —  que:  quo 
exsistit  sententia  prorsus  inepta,  nec  dubium  esse  potest,  verba 
reliquisque  rebus  per  se  adhaerere.  Quodsi  integ^rum  est  et, 
in  codd.  quibusdam  oniissum ,  opponitur  praesidiura ,  quod  ab 
exercitu  fucrit,   animo  iam  parato,  et  significat  etiam. 

Cic.  Brut.  88,  302.  attulerat  —  partitiones ,  quibus  de  rebus 
dicturus  esscf,  ct  coUectiones,  memor  et  quae  esscnt  dicta  contra, 
quaeque  ipse  dixisset.  Mira  est  Iiaec  constructio  verborum. 
Orellius  bene  coniecit  memor  eorum ,  quae.  Acad.  1,  10,  37. 
officia  autem  et  servata  practcrmissaquc  media  putabat.  Lanibi- 
nus  delevit  et.  Atque  etiara  structura  huius  orationis,  et  quod 
et  —  que  dictum  esset  pro  simul  et ,  dubitationem  haud  parvam 
afferunt.  INec  minorera  de  Fin.  4,  8,  19.  an  quod  omne  animal 
ipsum  sibi  commcndatum ,  ut  se  et  salvum  in  suo  genere  incolu- 
meque  veUet?  ubi  idciuLambinas  deleDdum  et  egse  indicat.    De 


ET.  629 

lle  p.  1,  45,  69.  in  verbis  quod  et  illa  prima  etc,  ei  recte  ea 
disposuit  Heinrichius ,  desideratur  coniunctio,  quae  abesse 
nuUo  pacto  potest ,  sive  Cicei'0  scripserit  quod  enim  illa ,  sive 
aliter. 

Liv.  4,  2,  3.  id  et  singulis  universisque  semper  honori  fuisse. 
5,  46,  10.  ut  et  iussu  populi  Camillus  dictator  extemplo  dicere- 
tur ,  militesquc  haberent  imperatorem.  24,  2,  9.  32,  32,  13.  Alia 
vide  apud  Drakenb.  ad  29,  12,  5.  Sueton.  Ncr.  33.  Ovid.  Met. 
8,  497.  pereat  sceleratus  et  ille ,  spemque  patris  regnique  trahat 
patriaeque  ruinam.    Ita  enim  coniungenda  sunt  verba^ 

Tacit.  Agr.  2.  adempto  per  inquisitiones  et  loquendi  audiendi- 
que  commercio.  ubi  Lipsius,  qui  niutat  etiam,  et  Walchius,  qui 
vertit  selhst  im  Sprechcn  und  Horen ,  particulara  aliter  cepe- 
runt.  j\ec  certa  est  res  apud  Pliniura  Hist.  n.  11,  16,  15.  ul»i 
ab  initio  sententiae  et  positum :  et  furem  mulierumque  menses 
odere. 

Saepe  tamen  interpreteg  etiam  in  hulus  aetatis  scriptoribus 
composuerunt  ea,  quae  componi  non  poterant,  Ut  Heindorfius  in 
locis  Horat.  Sat.  1,  3, 139.  1,  8, 39.  alii  apud  Vellei.  Pat.  2,  72,  5. 
ad  quem  et  e  brutianis  castris ,  et  ex  Italia  aliisque  terrarum  parti- 
bus — proscripti  confluebant.  ubi  que  adiungit  aliquid  praeterea. 
Sic  Sueton.  Aug.  77.  In  Liv.  2,  4,  5.  inepte  legitur  :  nam  quum  — 
et  coenatum  forte  apud  Jitellios  esset  coniuratique  ibi  —  multa 
inter  se  denovo,  ut  Jit,  cousilio  egissent,  sermonem  eorum  ex  servis 
unus  excepit, 

5.  Haec  eadem  est  ratio,  qua  voc.  e^  — «^^weaequa- 
les  senteatias  numquam  coniungunl,  sed  ipsiim  atcjiie 
idem  siguificat  quod  duplex  eti  Quare  de  duobus  locis^ 
quiillud  exhibent  j  valde  dubito^  Nam  quodlegifur  apud 
Quinctil.  12j  10,  64*  ciii  orationem  nivihus  liibernis  et 
copia  verhornni  atque  impetu  parem  trihuiti  non  videoj 
quo  defendatur.  Gernhardus  quum  ait,  per  atque  alteri 
et  vim  quamdam  addi^  qua  impetus  efferatur,  nescio^ 
quid  sibi  voluerit,  aut  quae  sit  illa  quaedam  vis^  Ego 
delendum  arbitror  eti  Diomedes  Gramm.  p<  463.  Jiuius 
jjeriodi  compositione  decoratur  adeo,,  iii,  siquid  soivere 
et  commutare  vohieris ,  pereat  otnnium  rerum  atque 
verborum  et  dignitas  atque  potestasi 

Non  satis  mirari  possum  ab  Elberlingio  iii  Observat.  crit.  acl 
lul.  Caes.  Havniae  1828.  editis  p.  111.  ad  comprobandam  istaui 
opinioncni  afferri  alienos  locos,  veluti  Cic.  Acad.  2,  7^  19.  mcd 
autem  iudicio  ita  est  maxima  in  sensibus  vcritas^  si  et  sani  suni 
ctc  valenteSj  et  omnia  femoventuf^  quae  obstant  et  impediunU 
II.  34 


630  ET. 

Quomado  libnirii  ac  pro  et  iaterpolaverint,  vide  apud  Arntzen. 
ad  Cat.  Distich.  p.  283. 

6.  Sed  redeamus.  Poetae  diiplici  et  iitinitur,  ut 
duas  res  indicent  necessario  nexu  et  uno  tempore  co- 
haerere,  aut  simul  eveuisse:  quod  alibi  exprimiLur  verhis 
ut  —  uL 

^  Ovid.  Her.  12,  33.    ct  vidi  et  perii.    Met.  3,  611.   ct  sensi  et 
dixi  sociis. 

7.  Duplex  et  collocationem  rerum  contrariarura 
designat:  id  quod  bene  observavit  Gernliardus  ad  Cic. 
de  Olfl  1,  2,  4.  Est  enira  sensus  hic:  uti  hoc  —  ita  ex 
altera  vel  ex  contraria  parte  ilhu].  Possunt  partes  enun- 
tiationis  etiam  ita  opponi,  ut,  allerum  eliarasi  adsit, 
iilterum  taraen  non  deesse  dicatur.  Id  exprirailur  verbis 
ei  —  et  tamen, 

Cic.  de  Orat.  1,  17,74.  ii  ipsum,  quod  contra  me  loquutus  es, 
artificio  quodam  es  consequuttis^  ut  et  mihi,  quae  ego  vellem, 
non  esse  concederes ,  ct  ea  ipsa  ncscio  quomod^  rursus  dctor- 
queres ,  atque  oratori  propria  traderes.  Acad.2,  11,  36.  ersistat 
aliqmd ,  quod  et  verisimile  videatur  et  absit  longissime  a  vcro. 
Eamdeni  formam  restituere  voluit  Ernestius  loco  de  Orat.  3, 
23,  86.  sed  nulla  auctoritate. 

Liv.  21,  43,  11.  sacpe  et  contemtus  hostis  cruentum  ccrtamcn 
edidit,  et  incliti  populi  regesque  perlevi  momento  victi  sunt. 

Cic.  de  Invent.  1,  22,  31.  hic  uterque  ct  id  posuit,  quod  con- 
veniebat,  et  tamcn  suae  caussac  commodo  consuhtit. 

8.  Potest  enuntialio,  quae  duplicis  e^  distinction^m 

in  se  habet,  ipsa  superioribus  adiungi  per  copulalivani 
particulam. 

Cic  de  Off.  1,  2,  4.  in  eoque  et  colendo  sita  vitae  est  bonestas 
omnis ,  et  in  ncgligendo  turpitudo.  Lucan.  3,  84.  iamque  et 
praecipitcs  superaverat  Anxuris  arces,  et  qua  pomptinas  via 
dividit  uda  paludes.  Sueton.  Caes.  13.  potentissimos  duos  com- 
petitores  muUumque  et  actate  et  dignitate  antccedcntes  superavit. 
Vid.  Burmann.  et  Duker,  ad  c.  11. 

9.  Ea,  quae  couiunguntur  per  duplex  et,  non  sera- 
per  unara  forraara  habent,  sed  diversam  saepe:  siculi  in 
altera  parte  substautivum ,  in  altera  auteni  relativa  sivc 
caussahs  senteutia  ponitur. 

Quinctil.  11,  3,  49.  iam  secunda  respiratio  increscat  oportct  et 
naturali  quodara  conatu,    quo  minus  pavidc  dicimus,    quae  se- 


ET.  531 

quuntur  ^   et  quod  magnitudo  animi  Milonis  ostendltur.   uLi  vid. 
Spalding. 

10.  Goerenzius  ad  Cic.  Acad.  2,  1,  2.  observasse  se 
narral ,  Cicerouem  semper  in  repetitione  eiusdeni  vevbi 

f)onere  duplex  et.  Quam  observationem  doctam  appel- 
at  Otlo  ad  Cic.  Cat.  1,  4.  £go  vero  non  assenlior. 
Nam  neque  perpetuus  est  ille  mos  Ciceronis,  ut  midlis 
exemplis  demonstrari  potesL,  neque  alia  ratio  suppclit 
in  ipsa  verbi  unius  repetitione,  quam  quae  in  quacum- 
que  partium  coniunotione  necessaria  duplicem  parlicu- 
lam  postulat. 

Cic.  Tusc.  4,  3,  5.  sed  de  ceteris  studiis  alio  loco  et  dicenius^ 
si  ususfuerit,  et  saepe  diximus.  4,  15,  34.  quando  et  aliis  locis 
dc  virtute  et  diximus  ^  et  saepe  dicendum  erit.  Ita  codd.  de 
Senect.  1,  4^ 

Sed  Cic.  de  Orat.  1,  26,  119.  quod  adhuc  semper  tacui  ei  ta~ 
ceudum  putavi.  In  quo  loco  si  cura  Goerenzio  scriijseris  et 
tacui,  ipsain  sententiara  corrurapes,  in  qua  partes  non  posEunt 
ex  aequo  componi.  De  Fin.  2,  23,  81.  quem  locnm  vide  p.  5'i7. 
Goerenzio  adeo  placuit  Lambini  conicctura:  quod  et  ipse  bonus 
vir  fuit  et  multi  Epicurei  et  fuerunt  ct  hodie  Sunt  etc. 

11.  Neque  vero  de  necessitate  duplicis  parliculae 
confici  poterit  regula,  qua  scriptores  adstricli  fuerint, 
ut  necessitatem  partium  componendarum  designarent, 
aut  res  distinctius  opponerent.  Tamen  Gronovius  ad 
Liv.  22,  15,  10.  itaque  ipse  et  delecti  ecjnitiim  circinn- 
venti  occiduntnr.  haec  annotat:  „Livius  solet  dicere 
itaque  et  ipse  et  delecti.'''  Caussam  non  addit.  Et  alia 
leguntur  ia  veterum  libris  multa  huius  generis,  quae 
mirari  haud  dedecet.  Itaque  non  sine  caussa  Schiitzius 
in  Cic.  de  Orat.  1,  13,  55.  ceteros  lihros  artis  suae  no- 
mine,  Jios  rhetoricos  et  inscribunt  et  appellant.  hae- 
sisse  videtur,  ut  prius  et  abiiceret:  quod  non  licuit^ 
Sunt  vero,  in  quibus  et  unimi  pro  duplici  positum  recle 
censearaus.  Sic  ad  Terentii  verba  Ad.  5,  5,  5.  servoni 
haud  iiUheralem  praehes  /e,  et  tihi  Inhens  hene  faxim: 
Donatus  haec:  '  ET  additum  est ,  ut  ostendat  hanc  esse 
sententiam:  non  soium  te  laudo,  sed  etiam  iuvo ,  ilLud 
dicendo ,  hoc  jaciendo. 

De  GraecoTum  usu  cf.  Beclierus  in  Ephem.  litt.  ienens.  1813.- 
Supplem.  n.  35.  p.  279. 

Cic.  p.  Domo  50,129.  haec  quum  tot  tantaque  agerentur,  non 

34* 


532  ET. 

mirum  est,  praesertim  in  furore  animi  ct  caecitate,  multa  illum 
et  te  fefcllisse.  pro  et  illum  et  te. 

12.  Non  rara  tamen  sunt  exempla,  m  qiiibus  et  —  et 
bis  positum  non  cohaeret,  sed  unumquodque  siugularem 
liabet  rationem,   quac  inlerpreles  saepe  feieiiit. 

Cic.  Brut.  21,  81.  sed  vivo  Catone  minores  natu  miilti  uno 
tempore  oratores  florucrunt.  ?^um  et  y/.  Albinus ,  is  qui  graece 
scripsit  historiam^  qui  consul  cum  L.  Lucullo  fuit ,  et  litteratus  et 
disertusfuit:  ettenuit  cum  hoc  locum  quemdam  etiam  Ser.  Fulvius 
et  una  Scr.  Fabius  Pictor.  Male  dicunt  nam  et  alteri  et  tenuit 
respondere.  Sueton.  Aug.  78.  sic  quoquc  saepe  indigcns  somni, 
et  dum  per  vicos  dcportaretur ,  et  depusita  lectica ,  inter  aliquas 
moras  condormiebat.  quem  locuni  Oudendorp.  non  expediit. 
Sensus  enim  est :  si  quando  somni  indigebat,  dum  per  vicoa 
deportsretur ,  (^vide  p.  318.)  et  tum  depo-^ita  lectica  etc.  Quinctil. 
10,1,24.  quin  etiam  easdem  caussas  utrisque  etit  scire.  JSam  de 
domo  Ciceronis  dixit  Calidius,  et  pro  Milone  orationem  Brutus 
exercitationis  gratia  scripsit,  etiamsi  egisse  eum  Cornelius  Celsus 
falso  existimat.  Et  Pollio  et  Messala  dcfenderunt  cosdem. 
Faliitur  Spaldingius,  quum  docet  et  —  et  hic  valere  tam  — 
quam.  'Sam  alterum  et  coniungit  universam  sententiam,  ter- 
tiumque  addit  exemplum. 

13.  Sicuti  apud  Graecos  fit,  etiam  a  Latinis  in  hac 
rerum  compositione  non  semper  utraque  pars  ad  aequa- 
litatis  ralionem  exigitur,  sed  altera  praestat  pecuiiari 
modo.  Ilaque  primo  loco  id  ponitur,  quod  generalifer 
dicitur,  autquod,  nisi  alterum  peculiariter  esset  effe- 
rendum,  tamquam  reliciuum  secundo  loco  accedere  de- 
beret.  Tum  et  —  et  idem  est  quod  quum —  tuni.  At- 
que  ipsa  haec  voeabula  in  illorum  locum  subslituta  sunt 
a  librariis  iu  Cic.  de  Orat.  1,  37,  170. 

Cic.  Brut.  42,  156.  ita  prorsus ,  inquit,  et  antea  putabam,  — 
et  nunc  vtcum  iudicium  multo  magis  confirmo  tcstimonio  et  iudicio 
meo.  p.  Quint.  1,  3.  homo  et  in  aliis  caussis  ejercitatus,  et  in 
hac  multum  et  sucpc  vcrsatus. 

Cic.  de  Fato  1,  2.  idque  et  saepc  alias  et  quodam  liberiore, 
quam  solebat,  et  magis  vacuo  ab  inventoribus  die.  conf.  ad 
Wopkens.  Lect.  p.  395.  de  Orat.  1,  9,  38.  pater ,  homo  prudens 
et  gravis ,  haudquaquam  eloquens ,  et  sacpe  alias  et  maxime  cen- 
sor  saluti  rei  publicae  fuit. 

14.  Si  magnus  est  numerus  rerum  in  partes  distri- 
butarum,  extrema  earum  additur  per  vocabulum  po- 
stremo  y  atque  ita  ordo  rerum  clauditur. 


£T.  583 

Cic.  dc  Amic.  23,  86.  tle  amicitia  omncs  ad  unvm  idcm  sen- 
tiunt,  etii,  qui  ad  rem  puhlicam  se  contulertint ,  etii,  qui  rerum 
cognitione  doctrinaque  delectantur ,  et  ii,  qui  stium  negotium 
gerunt  otiosi ,  postremo  ii,  qui  se  totos  tradiderunt  voluptatibus, 
sine  amicitia  vitam  esse  niillam.     Qiiinctil.  2,  15,  6. 

15.  Allera  par.s  potest  vel  ob  praestantiara  vel  aliam 
ob  caussam  distingui:  quare  addunlur  particulae  maxi- 
me^  pT'aecipne ,  vel  certe,  vel  tamen ,  ni/iilominus. 
De  formulis  et  (juoque^  et  etiam  vide  p.  521.  Quare 
vehementer  niiror  iliud  a  Geruhardo  ad  Quinctil.  5,  10, 
106.  negari,  quasi  in  rebus  aequalibus  ila  composilis 
alteri  non  possit  accedere  gravius. 

Cic.  de  Off.  2,  11,38.  ergo  et  hacc  animi  despicientia  admira- 
bilitatem  magnam  facit  et  maxime  iustitia.  de  Orat.  1,  9,  38. 
vid.  p.  532. 

Celsus  3,  18,  p.  152.  omnibus  vero  sic  affectis  somnus  ct  diffi- 
cilis  et  praccipne  nccessarius  est. 

Cic.  Orat.  12,  38.  qtiae  in  veritate  caussarum  et  rarius  multo 
facimus  et  certe  occultius. 

Quinctii.  4,  1,  16.  qttod  et  fieri  cum  modo  debet ,  et  est  tamen 
parti  utrique  commune.  Celsus  5,  26,  21.  venae  —  duobus  locis 
deligandac  intercidendaeque  svttt ,  ut  et  in  se  ipsae  coeant,  ct 
nihilomintis  ora  i^racclusa  habcant. 

Quinctil.  5,  10,  106.  quia  vocum  ct  in  singulis  amhiguitas 
frequens  et  adhuc  in  coniunctis  magis.  Ita  nunc  e  codd.  recte 
restituit  Zumptius, 

16.  Particulae  et  —  sed  coinponnnt  duas  res  ,  quae  ■ 
adsuntsimul,  tamen  eliam  diirerunt,  ut  sensus  sit :  uti 
lioc  —  ita  contra  illud.  Etconfertur  quidem  hac  ratione 
ea  res,  quae  aut  magis  vel  imprimis  valel,  aut  in  locum 
alterius  rei  succedit.  Fortasse  etiam  recte  componuntur 
et  —  sed  et ,     quae    comparari   possunt    cum    graecis 

Plat.  Menex.  3,  ■^niQ  v,c(l  icXlovg  Ttollovq  v.ca  clyccQ^ov$ 
inolrjas  gTjTOQag,  sva  8s  val  SiatftQOVTa  xcov  Elkrjvcov, 
UsQiyiXscc. 

Liv.  21,  46,  10.  malim  equidcm  dc  fdio  verum  esse ,  qvod  ct 
plures  tradidere  auctores ,  sedfama  obtinuit.  Ita  optimi  codires, 
alli  scd  ct.  Columel.  3,  2,  15.  id  tamen  incommodum  repensant 
uvarum  multitudine ,  qtias  et  in  iugo,  sed  ct  in  arborc  mclius 
exhibent.    Editores  adiecerunt  sed  et. 

Cic.  de  Orat.  1,  55,  236.   ita  et  tibi  iurisconsultus  ipse  per  se 


5S4  ET. 

nihil,  nisi  leguleius  quidam  cautus  et  acutus ,  praeco  actionum, 
cantor  formularum,  auccps  syllabarum:  sed  quia  saepe  utitur 
orator  subsidio  iuris  iii  caussis^  idcirco  istam  iuris  scicntiam  clo- 
quentiae  tamquam  ancillulam  pedisequamque  adiunxisti.  Cor- 
rexerunt  critici  ita  est. 

Differt  ratio  in  his  Sueton.  Auj^.  31,  sacerdotum  et  numerujn 
et  dignitatem ,  sed  et  commoda  auxit. 

17.  De  usu  verborum  et  autem,  et  in  biparlita  ora- 
iioneei  —  et  autem  satis  diximus  T.  I.  p.  583.  la  simi- 
Jem  modum  componuntur  et  —  et  vero. 

Lir.  45,  19,  6.  adeo  universos  omnia  et  huic  tribuere  et  illi 
vero  negare. 

18.  Possunt  eliam  negativae  sententiae  ita  coniungi. 
Quare  post  et  sequitur  neque  sive  nec ,  sicut  post  nec 
altera  in  parte  et  collocalur.  Vbi  negalio  ad  unum  per- 
tiuet  verbum,  aut  ubi  ipsi  negationi  siugularis  vis  in- 
liaeret,  ponitur  et  non.  Ennius  uum  composuerit  et  — 
et  neque,  ex  uno,  in  quo  libri  variant,  loco  demon- 
strari  non  potest:  sed  alii  et  nec  —  nec  dixerunt. 
Vniversum  huius  dictionis  genus  Oli;o  ad  Cic.  de  Senect. 
p.  23.  anacoluthis  adnumerat,  quasi  qui  ila  loquitur, 
dnas  scnteutias  affirmafivas  positurus,  subito  mentem 
suam  et  negativam  notionem  rautel. 

Cic.  Brut.  4,  17.  ego  vcro  et  exspectabo  ea,  quae  polliceris, 
nequc  exigam  ,  nisi  tno  commodo,  et  crunt  mihi  pergrata  ,  si 
solveris.  Lael.  21,  81.  ita  pulcherrima  illa  et  maximc  naturaU 
carent  amicitia,  per  se  et  propter  se  cxpctenda ,  nec  ipsi  sibi 
exemplo  sunt ,  haec  vis  amiciizae  qualis  et  quanta  sit.  ad  Att. 
12,  33.  eo-o  —  si  et  Silius  is  fuerit,  qucm  tu  putas,  nec  Drusua 
facilem  se  pracbuerit,    Pamasippum  velim  aggrediare.    de    Off. 

3,  3,  11.  cui  quidem  ita  zunt  Stoici  assensi,  ut  et,  quidquid 
honestum  esset,  idutile  esse  censerent ,  nec  utile  quidquam,  quod 
710»  honestum.  de  Scnect.  3,  7.  qui  se  et  libidinum  vinculia 
laxatos  esse  non  molestc  fcrrent,  ncc  a  suis  despicerentur.  uLi  \id. 
Ileusinger.  in  Catil.  3,  8,  20.  p.  Flacc.  20,  46.  Philip.  13,  U,  13. 
de  Xat.  d.  1,  38,102.  a  Democrito  omnino  hacc  liccntia.  Sed  et 
ille  rcprehensus  a  multis  cst ,    nec  vos  cxitum  rcpcritis.     Coluni. 

4,  8,  4.  .nam  et  minus  ferro  crura  vitium  laeduntur ,  nec  tam 
celeriter  radiculae  invcterato  iam  codicc  enascuntur.  Alia  ride 
apud  Beierum  ad  Cic.  Off.  3,  4,  20.  1,  21,  72.  ad  Lael.  27, 104. 
et  Goerenz.  ad  Cic.  de  Leg.  1,  4, 13.  Matthiae  ad  Cic.  p.  Sext. 
44,  90.  Otton.  ad  Cic.  de  Fin.  1, 2, 6.  Henrichsen.  ad  Cic.  de  Orat. 
2,  70,  281, 


ET.  535 

Cic.  111  Catil.  3,  8,  20.  itaque  iUorum  responsis  tunc  et  ludi 
deccm  per  dies  facii  siint,  nequc  res  idla,  quae  ad  placandum 
deos  pcrtineret,  praetermissa  cst.  p.  Flacc.  20,  46.  qui  et  rcnt 
aonoscit  neque  hominem  ignorat.  <le  Leg.  1,  4,  13. 

Variata  formahaec:  Liv.  22,  8,  5.  ct  quia  et-consul  aherat — , 
nec  per  occupatam  armis  punicis  Italiam  facile  erat  aut  nuntium 
aut  litteras  mitli ,  nec  dictatorem  populus  creare  poterat  etc. 
Gic.  Tusc.  5,  38, 112.  Cra„  Avjidius  praetorius  et  in  senatu  senten- 
tiam  diccbat ,  ncc  amicis  delibcrantibus  deerat ,  et  graecam  scri- 
h.ebat  historiam ,   et  videiat  in  litteris. 

Cic.  de  Lcg.  1,  9,  27.  neque  enim  omnia  sunt  huius  disputa- 
tionis  ac  temporis ,  et  hunc  locum  satis  —  CTpressit  Scipfo.  ad 
Fam.  10,  1,  7.  Furnium  nostrum  tanti  a  te  fieri,  quantum  ipsius 
et  hitmanitas  et  dignitas  postulat,  nec  miror  et  gaudeo.  lustiii. 
8,  fi,  8.  namnec  in  eo  ius  cogiiationis  servavit ,  cui  adcmitregnum, 
et  eum ,  cui  dedit,  impudicum  fccit  ante  quam  regem.  Vii'giL 
Aen.  12,  801.  7iec  te  tantus  edat  tacitam  dolor ,  et  mihi  curafi 
saepe  tuo  dulci  tristes  ex  ore  recursent.  i.  e.  sed  mihi  e-c.  Alia 
vide  in  NEgVE. 

Cic.  ad  Fam.  13,  22,  1.  nam  et  semper  me  coluit  diligentissi- 
meque  observavit ,  et  a  etudiis  nostris  non  abhorret.  ad  Att.  2,4. 
id  et  nobis  crit  periucundum  et  tibi  non  sane  devium.  Liv.  31, 
23,  11.  quodsi  tantuni  militum  Romanorum  fuisset,  ut  et  Chalcis 
teneri,  et  non  deseri  praesidium  Athenarum  potuisset  —  Chalcis 
et  Euripus  adempta  regi  forent.  Pallad.  de  Rc  r.  6,  7,  2.  quae 
res  ct  sanguinis  nimietatem  prohibet,  et  nou  omnino  iuvencos 
&ubducto  robore  virilitatis  effeminat. 

Varro  de  Re  r.  3,  14,  1,  locua  is  mclior,  quem  et  non  coquit 
sol ,  ct  tangit  ros. 

Ennius  apud  Varroiiem  de  L.  lat.  4,  10.  et  capit,  et  neque 
iam  dispcndei  conficit  hilum.  sed  iiunc  lejritur:  ipsam  capere 
neque  dispendi  facere  hilum. 

Tacit-  Dialog'.  19,  7.  qui  vi  et  potcstate,  non  iure  et  legibus 
cognoscunt,  ct  nec  accipiunt  tempora ,  sed  constituunt ,  nec  ex- 
spcctanduni  hnbent  oratorem.  Similiter  Graeci  novra  —  re^ 
Soph.  Phil.  1321. 

19.  In  allera  parLe  adhaeret  negationi  eliara  pavti- 
cula  oppositiva  tamen,  quo  seusiis  exsistit:  eliarasi  illud 
sit  in  altera  parte,  taraen  in  altera  lioc  non  exstat,  sive 
ne  hoc  qnidem  exstat:  et  vero ,  quo  altera  pars  cura 
graviori  affirraatione  opponitur. 

Cic.  ad  Att.  10,  1.  at  hoc ,  quod  agimus ,  et  turpe ,  nee  tamen 


536  ET. 

tutum.  i.  e.  et  ne  tutum  quidem.    7,  1.    sed  me  non  moverunt: 

nam  et  mea  lausapud  me  plurimum  valuit ,  nec  tamen  quidquam 
honorifice  in  quemquam  fieri  potuit,  quod  praetermiserim.  de 
Fiu.  4,  18,  51.  si  enim  virtus  digna  est  gloriatione ,  ut  est,  tan- 
iumque  praestat  ceteris  rebus ,  ut  dici  vix  possit ,  et  beatus  esse 
poterit  virtute  una  praeditus ,  carens  ceteris,  nec  tamen  illud  tibi 
coucedet,  praeter  virtutem  nihil  in  bonis  esse.  in  quo  explicaudo 
loco  Goerenzius  errat. 

Sic  etiam  et  —  et  tamen  non.  Liv.  21,  3,  3.  et  aequum  postu- 
larevidetur,  inquit ,  Hasdrubal ,  et  ego  tamen  non  censeo ,  quod 
petit ,  tribuendum.  Doeringius  aut  etsi  aut  at  ego  scribendum 
censet.     Sed  utrumque  inest  in  yerbis  scripturae  vulgaris. 

Cic.  de  Orat.  2,  23,  98.  quod  et  in  vobis  animadverti  recte 
potest ,  Caesar  et  Cotta  — :  neque  vero  vester  aequalis  Curio  — 
quemquam  mihi  magno  opere  videtur  imitari. 

20.  SicuL  ex  verbis  negativis  aliis  elicienda  est  saepe 
significatio ,  quae  in  altero  orationis  membro  affirmat, 
ita  etiam  et  post  ne  ponitur,  ut  sit  id  quod  et  ut.  Vulgo 
dicunt  poni  et  pro  sed,  Vid.  Walchii  Emendat.  Liv. 
p.  227. 

Liv.  32,  35,  5.  et  eam  opinionem  ipse  affirmavit,  petendo,  ut 
submotis  aliis ,  ne  tempus  altercando  tereretur ,  et  aliquis  finis 
rei  impo,\i  posset ,  cnm  ipso  imperatore  romano  liceret  sibi  collo- 
qui.    De  loco  42,  10,  3.    vide  Walchium  1.  c. 

21.  Sed  quaerilur,  numverumsit,  quod  gramma- 
tici  quidam  tradiderunt,  et  post  nec  recipere  negaliouis 
significatiouem.  Negaverunt  lioc  Beutleius  ad  Horat. 
Epod.  16,  6.  et  Serm.  1,  6,  68.  et  Ruhnkeuius  ad  Vellei. 
2,  45,  1.  Sed  Wytlenbachius  in  Bibl.  crit.  3,  4.  p.  4. 
demonsLrat  et ,  sicut  atque  et  qne,  praecedente  nega- 
tione  negare,  vel  negationeni  repetere,  idque  de  Grae- 
corum  exemplo.  Huic  assentitur  Huschkius  ad  Tibull. 
2,4,  17.  Vt  praeteream  eos,  qui  diversa  miscuerunt, 
vehiti  Wagnerura  ad  Eleg.  in  IMessaL  35.  etiam  illi  viri 
doctissimi  rationera  non  acriter  perspexerunt,  atque 
unus  Ruhnkenius  cognitura  habuisse  videtur,  quo  Bent- 
leium  defenderet.  Nara  nerao  uraquam  negavit,  ia 
sententia  negativa  pergerc  orationem  per  e/,  quo  addi- 
tur  aha  res  rebus  antea  dictis,  et  uni  negationi  oranes 
subiiciuntur.  At  disiunctiva  vis  erat,  quam  Bentleius 
uegaret,   et  iure  quidera. 

AfTerunt  haec  Virg.  Ge.  3,  140.  nori  illas  gravibus  quisquam 
iuga  ducere  plaustris,    non   saltu   superare  viam  sit  passus ,   et 


.     ET.  537 

acri  carpere  prata  fuga ,  fluviosque  innare  rapaces.  Propert.  2, 
1,  21.  non  (canerem)  veteres  Thebas ,  nec  Pcrgama  nomen 
Ilomeri,  Xerxis  et  imperio  bina  coisse  vada.  Tibull.  2,  4,  17. 
jicc  refero  solisque  vias  et  qualis,  ubi  orbem  complevit,  versis  luna 
recurrat  equis.  Quae  oninia  nihil  probant,  nec  magis  haec 
Propert.  1,  16,  11.  nec  iamen  illa  suae  revocatur  parcere  famae, 
turpior  et  saecli  vivere  luxuria.  quae  aut  corrupta  sunt  verba 
aut  per  graeciiimum  dicta  pro :  turpior  etiam ,  ut  vivat  luxuria 
secli. 

Quinctil.  5,  14,  5.  quia  vero  interim  ct  propositio  non  egeat 
rationis  et  assumptio  probationis.  Spaldingius  ad  haec :  „in 
altero  merabro  deficit  negatio  ,  ubi  pro  et  exspectabas  nec.  In 
tali  oratione  equidem  non  acquiesco ,  quura  exemplis  gerainis 
destituar.  Suspicor  aut  prop.  —  aut  assumpt.'^^  At  non  egeat 
apte  cohaerent,  ut  in  altero  membro  repetas  et  assumptio  non 
egeat  probationis, 

22.  Grammatici  qnidam  existimabant  per  vocabula 
et  —  aut  interdum  componi  senlentiarum  parles.  At 
quo  arguraento  negavimus  Tom.  I.  p.  546.  post  aut 
poni  posse  et ,  nisi  in  aoacoluthiae  lormis,  eodem  nunc 
muluam  rationem  abhorrere  censemus  a  transversis  vo- 
cabulis  et  —  aut. 

Cic.  Brut.  48,  180.  sed  omnium  oratorum  sive  rabularum, 
qui  et  plane  indocti  aut  inurbani  aut  rustici  etiam  fue- 
runt ,  —  solutissimum  in  dicendo  et  acutissimum  iudico  nostri 
ordinis  Q.  Sertorium.  Heusingerus  correxit  aut  plane  indocti  et 
inurbani.  Sed  cur  non  satis  erat  restituere  scripturara  codicis 
guelferbytani  ?  qui  et  plane  indocti  et  inurbani,  aut  rustici 
etiam. 

Liv.  39,  25,  2.  pro  ingenio  quisque  eorum,  qui  principes  lega- 
tionum  erant ,  et  gratia  cum  Philippo  aut  odio,  acerbius  leniusve 
egerunt.  Walchius  vel  scribenduni  censet  aut  gratia,  vel  delen- 
dum  et.  Fortasse  tamen  recte  se  habent  verba  ita  construenda : 
quisque  eorum  acerbius  leniusve  egerunt  pro  ingenio  et  gratia 
cum  Philippo  aut  odio. 

23.  Recte  observarunt  Bremius  ad  Cic.  de  Fin.  1,12. 
et  Goerenzius  ad  Acad.  1,  4,  16.  a  Latinis  non  raro  op- 
poni  verba  tum  —  et.  Nam  ipsi  huic  dictioni  nou  deest 
ratio.  At  quod  iidem  viri  opinantur,  etiam  per  voculas 
et.  —  tujn,  que  —  tum  res  componi  tamquam  parles, 
id  non  verum  est,  nec  ratio  siippetit.  Nam  ubi  vere 
legitur  tu7n  post  et,  particulae  nihil  habent  commune, 
sed  tum  pro  tum  etiam  per  se  ponitur. 


538  ET. 

CIc.  Acad.  1,  4,  16.  omnis  eius  oratio  ium  in  virtute  laudanda 
et  in  hominibus  ad  virtutis  studium  cohortandis  consumebatur. 

Cic-  Brut.  93,  320.  longius  autem  procedcns ,  et  in  ceteris 
eloquentiae  partibus ,  tum  maxime  in  celeritate  et  continuatione 
verborum  adhaerescens  sui  dissimilior  videbatur  Jieri  quotidie. 
Sed  codices  prfiebent  ut ,  qnod  recepisse  immerito  poenituit 
Orellium  in  Addend.  Vol.  2.  P.  1.  p.  587. 

Cic.  Acad.  2,  14,  43.  dcjinitioncs  enim  et  partitiones  et  horum 
luminibus  utens  oratio:  tum  similitudines ,  dissimilitudinesque  et 
earum  tenuis  et  acuta  distinctio  fidentium  est  hominum.  In  liia 
tum  non  ex  adverso  positura  est.  Neque  in  locis  Acad.  2,  1,  1. 
ad  Fam.  5,  13,  5.  verbuni  que  cum  tum  cohaeret.  Liv.  1,  40,  4. 
sed  et  iniuriae  dolor  inTarquinium  ipsum  magis  quam  in  Scrvium 
eos  stimidabat,  et  quia  gravior  iilior  caedis ,  si  superesset ,  rex 
futurus  erat  quam  privatus :  tum ,  Servio  occiso,  quemcumque 
alium  generum  delcgisset,  eumdcm  regni  heredem  facturus 
videbatur. 

VII.  De  coraposills  verbis  et  adhnc,  et  iam^  et 
qniclein,  et  rnrsns ,  et  tamen,  et  i>ero  et  qiiae  sunt  reli- 
qua  huius  generis,  dicenduni  noljis  est  ia  nominibus, 
quae  copulalivam  adiunclain  babent.  Quare  adi  eos 
locos.  . 

VIII.  1.  Et ^  quod  iisverbis,  quae  coniungit,  prae- 
cedat  necesse  est,  a  poetis,  ubi  metri  caussa  intercedat, 
etiam  post  aliquot  nomina  poni.  omnibus  notum  est. 
Intcrdum  ambiguitalem  uon  satis  caverunt  etiam  optimi 
poetae.  Sed  etiatn  oratores  non  semper  ei  nomioi  ])rae- 
ponunt,  ad  quod  perUnere  videatur  proprie.  l)e  qua  re 
Wopkensius  Lect.  Tull.  p.  45.  (33.)  dixit,  sed  varia 
miscuit.  Nec  tam  aurium  iudicio  ac  voculationis  pole- 
state  haec  regunfm-,  qnam  eo  modo,  quo  nomen  duabus 
seatentiis  commune  praeponitur  utrique. 

Exerapla  simplicis  copulae  postpositae ,  quac  ex  prasaicis 
scriptorihus  anVruntur,  falsa  sunt.  Quod  ante  Oudendorpiuiu 
legebatur  in  Sueton.  de  Graumi.  21.  cito  manumissus ,  Augusio 
et  insinuatus  est.  nunc  correctum  Iialjemus  etiani  ins.  De  poe- 
tarum  usu  conf.  Cortius  ad  Lucan.  5,  801.  qui  idera  ad  4,  47L 
et  ad  (),  709.  obserAat,  librarios  ,  sicubi  particulam  non  lcgi- 
timo  loco  positam  vidisseiit,  eam  omnino  omisisse. 

Ambiguitatem  ofTendinius  iu  Ilorat.  Sat.  1,  6,  101.  ducotdus 
et  unus  ct  comes  alier.  in  Tibull.  1,  2,  39.  si  quis  ct  imprudens 
adspcxerit,  occulat  illc. 


ET.  639 

Cic.  Acad.  2,  22,  69.  qui  Jiaec  ipsa  —  et  dldtcit  apud  Philo~ 
nem  —  et  scripsit  de  his  rebus  accuratissime.  Diciint  postulari : 
51«'  et  haec  ipsa  didicit ,  et  scripsit  de  h.  r.  At  Cicero  noluit 
dicere  utruraque  factura  esse,  sed  modo  in  iis,  quae  a  ee  de- 
fenderentur :  et  quod  in  verLis  scripsit  de  his  mutatur  orationis 
forraa,  nullara\im  habet  ad  mutandam  rationis  verbi  priraarii, 
Ita  Tusc.  4,  14,  32.  sic  illi  in  morbum  et  incidunt  tardius  et 
recreantur  ocius.  i.  e.  et  in  eo  recreantur. 

2.  I.  H.  Vossius  observasse  se  narrat  ad  Tibullum. 
p.  170.  hunc  poelam  saepe  ponere  et  post  caesuram 
pentametri;  veluti  1,  4,  82,  4,4,26.  Lachmannus  autem 
ad  Propertium  p.  97.  in  penthemimeri  non  ita  et  poni, 
ut  breve  vocabulum  setpiatur,  sensu  cum  praecedenti- 
bus,  non  cum  iis,  cpiae  subiiciantur,  coniunctum,  Quae 
omnia  non  certa  lege  fact^  sunt. 

*)  Librarii  quot  modis  hanc  particulam  corrumpere 
vel  rautare  ccnsueverint,  vix  dici  potcst.  Saepe  eam 
videmus  ortam  ex  antecedente  syllaba  et  vei  et:  vid. 
Drakenb.  ad  Liv.  2,  12,  2.  39,  18,  8.  36,  5,  8.  35,  41,  7. 
o7,  59,  1.  Goerenz.  ad  Cic.  de  Leg.  2,  12,  29.  Post  ae 
excidit:  vid.  Burmann.  ad  Suelon.  Vesp.  4.  Cort.  ad 
Lucan.  3,  564.  et  post  sed:  vd.  Prakenb.  ad  Liv.  6,22,6. 
Intercipitur  a  jiroxima  voce  e  vel  ex:  vd.  Heios.  ad 
Claudian.  Bell.  gild.  136.  Drakenb.  ad  Sil.  Ital.  3,  57. 
et  ad  Liv.  6,  7,  4.  30,  7,  2,  a  sequente  nt:  vd.  ad  Liv. 
41,6,4.  Pro  syllaba  e/  in  ej/iisns  ,  ejjracius  hbrarii  dare 
solebant  et :  vd.  Drakenb.  ad  Liv.  08,  49,  4.  28,  19,  6. 
31,26,11.  Confundunlur  voculae  Zi^:  vid.  Drakenb.  ad 
Liv.  21,  28,  8.  Cort.  ad  Phn.Epist.  10,  42.  Ruhnken.  ad 
Vellei.  p.  115.  Heusingeri  Emetidat.  p.  32.  noslr.  not.  ad 
Wopkens.  p.  291.  Meyer.  ad  Cic.  Orat.  40,  137.  et  ant : 
vd.  Heusing.  adCic.Oii".  1,  11,9.  Miscell.  Observ.  Vol.4. 
p.l63.  Heindorf.  adCic.  de  IN.  d.  p.  201.  268.  et  aniein: 
vid.  Heusing.  ad  Cic.  OIF.  2,  13,  11.  et  ac:  vid.  Tom.  L 
p.  512.  Cort.  ad  Lucan.  4,  425.  776.  Arnl/en.  ad  Cat. 
i)ist.  p.  283.  et  299.  et  vel:  vd.  Goerenz.  ad  Cic.  de  Fin. 
p.  454.  et  at:  vd.  Drakenb.  ad  Liv.  36,  35,  7.  Arntzen. 
ad  Cat.  Dist.  p.  93.  Saepe  sed  ortum  est  ex  s  finali  et 
et  ^  veluti  jniilti  sed  pro  midlis  et  apud  Plin.  Epist.  2, 
18,  2.  Hinc  confunditur  sed:  vid.Liv.  21,  46,  10.  Hcu- 
sing.  ad  Cic.  de  Olf.  3,  6, 16.  Corl.  adLucan.3,  120.  Bur- 
mann.  ad  Anthol.  lat.T.  L  p.  28.  et37.  Sed  etiam  praeter 
hanccausSam:  vid.  Cortius  ad  Lucan.  1, 141.  Drakenb.  ad 


540  ETENIM. 

Liv.  21, 26, 6.  40,  58, 1.  Arntzen.  ad  Cat.  p.  165.  Et  et 
eliam  saepissime  commiitata  sunt  et  ob  significationem 
aequalem  el  quod  similitudo  siglorum  magna  est ,  ut 
demonstrat  Mattliiae  ad  Cic.  p.  Sext.  59,  126.  cf.  Dra- 
kenb.  ad  Liv.  2,  42,  6.  22,47,9.  Commutantur  vocabula 
e  et  ex ,  exinde  cum  etinde:  vid.Duker.  adFlor.  p.  106. 
Drakenb.  adLiv.  40,26,7.  26,45, 1.  adSil.3,57.  Cort.ad 
Lucan.  3,  88.  207.  623.  6,  486.  Wernsdorf.  ad  Cic.  Phil. 
T.  2.  p.  536.  en:  vid.  Acidal.  ad  Plaut.  Cist.  2.  p.  151. 
Cort.  ad  Lucan.  5,  58.  ei:  vid.  Spalding.  ad  Quinclil.  5, 
10,96.  Drakenb.  ad  Liv.  41,15,  6.  in  ob  simile  compen- 
dium:  vd.  Cort.  ad  Lucan.  6,  153.  ilemque  est :  vid. 
Drakenb.  ad  Sil.  5,  157.  Gernhard.  ad  Cic.  Lael.  p.  66. 
Drakenb.  ad  Liv.  7,  40,  1.  et^e:  vd.  euradem  ad  6,  1,  1. 
et  TibuII.  1,  1,  59.  Non  rara  sunt  exempla  particulae 
temere  insertae,  ut  in  quovis  Ciceronis  vel  Quinctiliani 
libro  cognosci  potest:  vid.  Drakenb.  ad  Liv.  36,  51,  11. 
Cf.  Cic.  Tusc.  1,  15,34.  Sae])ius  librarii  omiseruut,  quam 
addiderunt  particulam:  vid.  Goercnz.  ad  Cic.  de  Fin.  p. 
519.  Arntzen.  ad  Cat.  Dist.  p.  93.  Oudendorp.  ad  Apulei. 
Met.  p.  66.  Matthiae  ad  Cic.  p.  Sext.  44, 96.  Semperfere 
omiftitur  in  fine  versuum:  vid.  Schmid.  ad  Horat.  Epist. 
1,  18,  15.  Si  glossa  adscripta  erat ,  addito  signo  ,  quod 
significaret  id  est ,  a  librariis  male  hoc  pro  et  acce])tum 
et  glossa  in  texfum  recepla  est:  vd.  Goerenz.  ad  Cic.  de 
Leg.  2,  21,52.  Vbi  duplex  erat  et ,  hbrarii  alterum  omit- 
tere  solebant:  vd.  Goerenz.  ad  Cic.  x^^cad.  p.  8.  17.  93. 
198.  Ridiculum  cdiforum  errorem  mouslrat  Schweig- 
hduser.  ad  Senec.  Epist.  2.  init. 

ETENIM. 

Etemm  quid  significet,  ipsius  formalio  prodit.  Nam 
ET,  quod  praefixum  est ,  numquam  non  servat  suam 
potestatem.  Quare  etenim  non  omnem  significatum 
verbi  enim  complectitur ,  nec  dicitur  a  veferibus  qui- 
dem  scriptoribus  pro  nam ,  quod  caussam  rei  simjDliciter 
exponat,  sed  semj^er  superioribus  adiuugit  aliquid, 
quod  continuata  oralione  rem  vel  illustret  vel  confir- 
met.  Com])arari  potest  goihicum  ja/i  t/ian  a})ud  Vlfi- 
lara  Luc.  1,  66.  et  graecum  %a\  yuq.  Vsus  lafinae 
particulae  frequentior  est  apud  recentiores  quam  apud 
yeteres  scriptores.   Semel  Plautus,  Terentius  quater  dixif. 

1.  Primum  igitur  etenim  ralionem  rei  declarat  at- 


ETENIM.  54i 

qne  significat  nemlich^  addens  quae  expositioni  inser- 
viiint.  Sed  copulativa  particula  saepe  non  maiorem 
habet  vim,  qua  ad  superiora  respici  iubet,  quara  que 
in  namqne^  quod  in  quodsi. 

Plaut.  Amph.  Prol.  24.  veriim  profccto  hoc  pctere  me  precario 
a  vobis  inssit  leniter  dictis  bonis.  Etcnim  ille ,  cuius  hiic  iussu 
venio ,  luppiter  non  minus  quam  vostrum  quivis  formidat  malum. 
Iii  loco  Amph.  1,  1,  110.  non  est  etenim  vcro,  sed  et  enimvero 
j.  e,  und  in  der  That.  Terent.  Andr.  2,  6,  9.  nihil  herclc  (rao- 
lestae  sunt  nuptiae) ,  aut ,  si  adeo,  bidui  est  aut  tridui  haec 
sollicitudo:  nosti?  deinde  desinet.  Etenim  ipsus  secum  eam  rem 
reputavit  via.  i.  e.  er  hat  nemlich  dicsc  Sache  sich  nach  Griin- 
den  iiberlegt.  Heaut.  3,  2,  37.  Eun.  5,  8  (9),  44.  vide  p.  479. 
Cic.  Brut.  6,  23.  etenim  dicere  bene  nemo  potest ,  nisi  qui  pru- 
denter  intelligii.    p.  C.  Rahir.  10,  30.    \  arro  de  Re  r.  1,  4,  3. 

2.  Hinc  fit,  ut  per  hanc  particulam  transgrediamur 
in  adiungendam  rei  expositionem ,  ubi  Germani  etiani 
dicuni /lejjilic/i.  Componuntur  saepe  verba,  quae  ex- 
positionis  conatum  significant. 

Cic.  de  Leg.  1,  18,  48.  sequitur  —  et  iua  et  omne  honestum 
sua  sponte  esse  expetendum.  Etenim  omnes  viri  boni  ipsam  aequi- 
tatem  et  ius  ipsum  amant  — .  Per  se  igitur  ius  est  expetendum. 
in  \  err.  4,  58,  129.  hinc  colligere  potestis ,  —  quanta  religione 
fucrit  eadem  specie  atque  forma  signum  illud ,  quod  ex  Macedo- 
nia  captum  in  Capitolio  posucrat  Flamininus.  Etenim  tria  fcre- 
bantur  in  orbe  terrarum  signa  lovis  Imperatoris  uno  in  genere 
pulchcrrime  facta:  unum  illud  macedonicum  etc.  Ita  etiani  de 
Senect.  5,  15.  Ennius  —  ita  ferebat  duo,  quae  maxima  putan- 
tur,  onera,  paupertatem  et  senectutem,  ut  iis  pene  delectari  vide- 
retur.  Etenim  quum  contemplor  animo,  quatuor  reperio  caussas, 
cur  senecph  misera  videatur.  uhi  non  est  elliptica  ratio,  utl 
alieno  noniine  iniustae  illato  existimahat  Beierus :  „et  recte 
quidem  :  iniustae  enini  sunt  caussae." 

Cic.  in  Verr.  2,  69,  169.  etenim  rem  totam ,  iudices,  breviter 
cognoscite.  3,  20,  53.  2,  59, 145.  3,  32,  75.  etenim  deinceps  videa- 
mus,  herbitensis  civitas,  honesta  et  antea  copiosa,  quemadmodum 
spoliata  ab  isto  ac  vexata  sit.  p.  Planc.  7,  18,  etenim  ad  caput 
et  ad  fontem  utriusque  gencris  veniamus.  Ernestius  temere  con- 
iecit  at  enim, 

3.  Expositionem  rei  adiungit  una  cum  caussa  vel 
conditione.  Tum  proximue  ei  suut  couiunctiones  caus- 
sales  et  conditiouales,  et  dicitur  eteni/n  quoniamj  et- 
enim  si. 


542  ETENLM. 

Cic.  de  Fin.  1,  9,  30.  etenim  quontam  detractis  de  Jiomine 
sensibus,  reliqui  nihil  est ,  nccesse  est ,  qnid  aut  ad  naturam, 
aiit  contra  sit,  a  natura  ipsa  iudicari.  in  Verr.  3,  20,  53.  p. 
Flacc.  16,  38. 

Cic.  p.  C.  Rabir.  11,  31.  etenim  si  Scaevae,  servo  Q.  Crotonis, 
—  Ubertas  data  est ,  quod  equiti  romano  praemium  dari  par 
fuisset?  de  Nat.  d.  2,  30, 77.  etenim  si  concedimus  intelligentes  esse 
dcos,  conccdimus  etiam  providentes.   ^  arro  de  Re  r.  1,  4,  4. 

4.  Sicnti  enwi,  ila  etiara  etenim  cum  ea  assevera- 
lionis  vi  dicitiu-,  qua  aliquid  obiicilur,  quod  facile  et 
per  se  intelligatur.  Yide  p.  S88.  Est  und  freiUch, 
Kcil  yc(Q  Tot.  Lucretius  cociuuxit  adeo  quippe  etenim. 

Cic.  de  Off.  3,  15,  63.  huic  Scaevolae  factum ,  de  quo  paullo 
ante  dixi,  placere  nullo  modo  potest.  Etenim  qui  omninotantum 
se  negat  facturum  compendii  sui  caussa,  quod  non  liceat,  huic 
nec  laus  magna  tribuenda,  nec  gratia  est.  ubi  vid.  Gernliard. 
Pliil.  2,  12,  29.  ecquis  est  igitur,  —  qui  illud  aut  fieri  noluerit, 
aut  factum  improbarit?  Omnes  enim  in  culpa :  etenim  omnes  boni, 
quantum  in  ipsis  fuit ,  Caesarcm  occiderunt.  Faernus  et  Gara- 
tonius  et  Heusingerus,  qui  unlus  codicis  vatic.  scriptiirara 
omnes  ergo  in  culpa  praetulerunt  tamquam  necessariam ,  valde 
errarunt  in  conclusione  constltuenda,  neque  subtillter  distinxc- 
runt  aniiquara  orationem  a  glossemate  gubstituto.  Diclt  enira 
Clccro :  oranes  scilicet  in  culpa  sunt:  omiies  boni  scllicct 
Caesarem  occiderunt.  Sed  baec  variaTit  oratorio  ornatu. 
Enim  est  idem,  quod  ergo  expViCiit :  freilich ,  allerdings  ,  et 
clenim  idera  slg^niGcat,  quasi  in  anaphora.  Allcrdings  sind 
alle  in  Schuld ,  und  allerdings  haben  alle  Patrioten  Caesar  er- 
mordct. 

Lucret.  3,  801.  quippe  etenim  mortalem  aetcrno  iungere,  ct 
una  consentire  putare ,  et  fungi  mutua  posse ,  de^iere  est.  2,547. 
quippe  etenim  su7iiant  oculci  etc. 

5.  Numquam  ponitur  pro  at  enim  sive  at:  quae 
olira  fuit  iiiultorum  criticorura  opinio,  Yid.  Goerenz. 
ad  Cic.  de  fin.  jj.  253. 

In  Terent,  Phorm.  5,  8,  90.  e  codd.  nunc  restitutum  legitur 
enim :    in  Plaut.  Most.  3,  2,  121.   at  enim. 

Absurdius  nihil  esse  potest  quam  quod  Bothius  Plauto  tribiilt 
Pseud.  1,  1,  29.  immo  ctcnim  pcllcgam. 

6.  Ex  his  vero  facile  intelligitur,  qupmouo  Iiafc 
parlicula  in  parentbesi  propriam  sedem  obtineat.  Addi- 
tur  enim  id,   quod  ante  dicta  illustret  aut  demoustrel. 


ETENIM.  -  543 

Vid.  Drakenb.  ad  Liv.  7,  5,  4.  Goerenz.  ad  Cic.  Acad. 
2,  31,  99.  Atque  oratio  saepe  ita  est  coiiforraata,  ut 
inter  sententias  inseratur  media,  quae  caussaui,  cur  ita 
dicatur,  ante  occupet. 

Clc.  Lael.  17, 62.  sed  saepe  (etenim  redeo  ad  Scipioncm,  cuius 
omnis  scrmo  crat  dc  amicitia)  qitercbatur  etc.  Acad.  2,31,  99.  in 
Verr.  4,  7,  15.  ad  Att.  10,  17.  Liv.  3,  24,  9.  at  illi  (etenim  ex~ 
tremum  anni  iam  erat)  quartum  affectantes  tribunatum. 

7.  In  interrogatione  eamdem  fere  significationem 
habet  quam  enim:  de  qua  p.  384.  et  385.  dixi:  sed 
nexus  est  dislinctior,  quasi  dicatur:  et  quura  ita  res 
sit,  quaero.  Falluntur  enim  in  his  quoque  ii^  qui  semper 
omifli  putant  sententiam  adversativam ,  cuius  ratio  lioc 
modo  reddatur.  cf.  Kuhner.  ad  Cic.  Tusc.  p.  279. 

Cic.  Tusc.  4,  7,  40.  etcnim  quis  erit  tandem  modus  iste?  5,17, 
48.  etenim,  pro  deorum  atque  hominum  fidem ,  parumne  cogni- 
tum  est  supcrioribus  nostris  disputationibus ,  an  dclectationis  et 
otii  consumendi  caussa  loquuti  sumus  —  ?  ubi  Kiihnerus  inter- 
pretatione  invertit  totum  locuin.  de  Div.  2,  69,  142-  etenim  — 
quae  est  continuatio  coniunctioque  naturae  —  eiusmodi,  ut  the- 
saurus  ex  ovo  intelUgi  debeat?  Quod  Goercnzius  pro  sed  enim 
dictuni  putat  adCic.de  Fin.  p.  253.  in  Catil.  1,3, 6.  etenim  quid 
est ,  Catilina ,  quod  iam  amplius  exspectes?  de  Nat.  d.  1,  27,  77. 
e  cod.  glog.  Heindorfius  edidit:  etcnim  quis  iam  caecus  in  con- 
templandis  rebus  umquam  fuit ,  ut  non  viderct  etc.  ? 

8.  Quibusdam  in  locis  maiorem  vim  habere  videtur 
copulativa  particula  quam  expiicativa. 

Tacit.  Ann.  15,  34.  nam  quum  secum  servilis  animus  praemia 
perfidiae  reputavit,  simulque  immensa  pecunia  et  potentia  obver- 
sabantur ,  cessit  fas  et  salus  patroni  et  acceptae  libertatis  memo- 
ria:  etenim  uxoris  quoqiie  consilium  adsumserat,  muliebre  ac 
deterius :  quippe  ultro  metum  intentabat.  Est :  et  uxoris  quoque 
consilium :  sed  simul  explicationi  inservit. 

\  arronis  de  L.  L.  unus  est  locus,  in  quo  etenim  u^nrfat ,  sed 
valde  aml)iguus,  nisi  copulae  tribuas  raaiorem  vim :  10,3. 
(p.  582.  Speng.)  tertium  genus  est  illud  duplex,  quod  dixi,  in 
quo  et  res  et  voces  similitcr  proportione  dicuniur ,  ut  Bonus, 
Mahis:  Bonl,  Mali,  de  quorum.  analogia  ct  Aristophanes  et  alii 
scripscrunt.     Etenim  haec  denique  pcrfecta. 

9.  Elenim  quum  sententiam  simul  adnectat,  con- 
sequens  est,  ei  locura  esse  proprium  in  enuntiationis 
principio.     Sed  quaeritur,   num  vetus  consuetudo  etiam 


544  ETENIM. 

post  ununi  rel  duo  vocabula  eam  collocaverit.  Atque 
qiiucl  Bolliias  ad  Plaut.  Truc.  689.  amiotavit,  nonnum- 
quum  apud  comicos  orationi  interiici,  non  j^i^^eiigi, 
falsimi  est  coramentum.  JNusquam  enim  Plautus  ita,  ne- 
que  Terentius.  Neque  vero  apud  Ciceronem  ullum  exstat 
exemplum,  in  quo  non  varient  libri,  aut  parliculara 
non  resjKiat  ipsa  sententia.  Poelae  tantum  hanc  mu- 
tandi  ordiuis  verborum  licentiam  sibi  arrogabant,  et  ex 
eorum  usu  recentissimi  scrij^tores:  quare  ubi  in  codici- 
bus  legilur  apud  oratores,  factum  id  esse  videtur  recen- 
tiori  librariorum  consuetudine. 

Mosenis  ad  Cic.  de  Re  p.  1,  2.  negat  tantum  in  interroj^a- 
tione  particulara  post  aliiul  nomen  poni  posse  :  quod  si  alil)i  in 
usum  venisset,  etiam  ad  interrogationem  pertineret.  a  id.  p.  543. 
Oreliius  in  Orat.  p.  Coel.  3,  6.  et  de  Leg.  2,  22.  dubiam  vel 
falsam  putat  scripturara  :  eumque  sequitur  Otto  ad  Cat.  9,  29. 
sed  quod  pro  caussa  babet,  etenim  non  pro  enim  poni,  id 
distinctius  erat  dcfinieiidum.  Wunderus  ad  Cic.  Planc.  IC,  38. 
nuilum  aiTert  argunientum  novura,  sed  miratur  Orellii  iudi- 
cium ,  ego  vero  ipsius.  jNam  quis  non  iu  optimis  codicibus 
vitiosas  scripturas  invenit'^  an  vero  non  saepissime  librarii  ad 
euum  loqucndi  usum  veterum  libros  reformarunt? 

Pro  etenim  codices  praebent  enim  in  his  locis :  Cic.  p.  Coel. 
3,  a.  (cf.  Orell.  in  Analect.  Vol.  4.  P.  2.  p.  598.)  de  Divin.  2, 
49,  101.  Lael.  7,  23.  Cat.  9,  29.  ad  Fam.  11,  21,  6.  apud  Liv. 
21,  39,  2.  Sic  in  Digest.  3,  6,  9.  olim  legebatur  sejiaratum  est 
etenim ,  nunc  vero  sep.  est  enim. 

Quod  apud  Cic.  de  Re  p.  1,  2.  in  codice  legi  etenim  narrat 
Maius,  id  nihil  esse  videtur,  nisi  calami  error,  ab  ipso  scriba 
correctus:  est  enimt  Inl.de  Leg.  2,22,57.  declarat  etenim  En- 
iiius  de  Africano.  nec  enim ,  nec  etenim  aptum  est  sententiae : 
quare  recte  suspicabantur  critici  fuisse  ctm  i.  e.  etiam.  Apud 
Horat.  Sat.  2,  5,  60.  divinare  etenim  magnus  mihi  donat  Apollo. 
probari  debet  emendatio  ex  antiquis  libris  sumpta:  aut  non 
divinare  mihi  magnus  donavit  Apollo.  In  Plin.  Hist.  n.  17,  22, 
35, 19.  id  etcnim  uvas  supplantat.  sed  editi  princ.  et  aliae  anti- 
quae  id   enim^ 

Lucret.  3,  801.  quippe  etenim  mortalem  aeterno  iungere  etc, 
Horat.  Carm.  4,  5,  17.    tutus  bos  etenim  rura  perambulut. 

Papinian.  in  Dig.  10,  2,  35.  fiUam  etenim ,  quae  naiuralitcr 
agros  tenuit,  specie  dotis,  cuius  capax  fuissct ,  dcfendi.  Inris 
anteiust.  vatic.  Fragm.  35.  p.  30.     Buchholtz.  (p.  9.  Mai.)  hinc 


ETENIM.  545 

etenim  iurgia  multa  nascuntur.  256.   p.  206.  (65.)  parvi  etenim 
refert,     Sic  saepius  echoliorum  auctores. 

10.  Recentissirni  scnptores  distracto  nomine  dixe- 
runt  et  —  enim^  non  antiquiores.  Abreschius  ia  Lect. 
Thucyd.  p.  107.  adeo  opinabatur  enim  et ,  ut  graecuni 
ytJ^  Kat,  pro  etenim  dici  in  Suetou.  Aug.  99.  hoc  enim 
et  verho  uti  solebat.  At  recte  vidit  Wolfius  sensum 
verborum  esse:  oam  etiam  verbo  hoc  uti  solebat,  noa 
taatum  sententia  et  voto. 

Tertullian.  Apolog.  34.  Augustus ,  imperii  formator ,  ne  domi- 
num  quidem  dici  se  volcbat.  Et  hoc  enim  dei  est  nomen.  Hiero- 
nym.  ad  lulian.  Epist.  34.  et  sancti  enim  corruunt.  Scribon. 
Larg.  Compos.  Medic.  22.  et  hoc  enim  adiicio. 

E  Cic.  Brut.  6,  23.  quod  affertur:  ct  dicere  enim  bene  nemo 
potest.  etiarasi  codicum  auctoritate  confirraaretur ,  tamen 
librariis  tribuendum  esset.  In  Tacit.  Dial.  5,  3.  et  ego  enim, 
quatenus  arbitrum  litis  huius  inveni,  non  patiar  Maternum  socie- 
tate  plurium  defendi.  miror  Dronkium  revocasse  scripturam 
olim  vulgarem.  Eiiciendum  erat  et ,  quod  ipsum  absonum 
videtur,  et  ne  etenim  quidem  aptum  huic  sententiae.  Apud 
Celsum  3,  4.  et  is  enim  ulterioribus  quidem  diebus  cubantis 
etiam  luxuriae  subscripsit.  Yariant  codices. 

11.  Etenim  i^ero  nemo  dixit.  Nara  si  integra  esset 
scriptura  in  cod.  medic.  Sueton.  Tib.  12.  id  esse  debe- 
ret :  et  enimvero  tunc  non  privatum  modo  —  egit, 

*)  Saepe  enim  et  etenim  commutata  esse  supra 
notavimus.  Saepe  etiam  at  enim:  vid.  Oudend.  ad 
Apul.  de  Dogm.  Plat.  T.  II.  p.  193. 

ETIAM. 

Disceptant  grammatici  de  origine  particulae  etiam, 
utrum  ea  facta  sit  ex  et  iam,  an  ex  graeco  exi.  Illam 
vero  sentculiam  nonnulli  eo  reiiciunt,  quod  etiam  apud 
poetas  tribus  syllabis  constet,  nec  quidquam  probetur 
verbis  Martialis  1,  73.  Jiac  etiam  ratione  tii  poeta  es, 
quum  iu  libris  scriptis  legatur  hac  et  tu  ratione.  Tum 
addunt,  coniungi  verba  et  etiamy  iam  etiam:  quod  in 
eadem  verborum  originatione  vix  possil  fieri.  Quae  ar- 
gumenta  omnia  quara  parum  valeant,  et  per  se  facile 
intelJigitur,  et  Vossius  de  Anal.  4,  27.  p.  276.  salis  ex- 
posuit.  De  Wyttenbachio  Matthiae  ad  Cic.  Epist.  112. 
II.  35 


546  ETIAM. 

narrat,  eum  in  scliolis  docuisse ,  etiam  nihil  aliud  esse 
quam  graecum  eri:  idque  persuasit  ipsi  Matthiae.  Quare 
Lindemannus,  in  eamdem  viam  nuper  regressus,  de 
Adverb.  3.  p.  9.  vehemeuter  errasse  eos  censuit,  qui 
non  exi,  sed  et  iam  intellexisseut ,  ipse,  ut  videtur,  im- 
memoreorum,  quibus  m  et  et  unius  esse  originis  ab 
aliis  demonslratum  es{.  Sed  quam  explicandi  rationera 
ipse  adJiibet,  ea  quidem  cetens  est  incredibilior :  cum 
e/i  coniuDgi  indcfmitum  am  ,  quod  idem  inveniatur  in 
clam  q\  palam  cL  in  iam,  quod  ipsum  constet  ex  duobus 
indefmitis  i  et  am ,  idem  signiticanlibus.  De  iam  dicam 
suo  loco.  Sed  praeterea  quod  ex  hac  docixmix  eti  -  am 
nihil  aut  parum  difiert  ab  et-iam,  illud  am  numquam 
in  lingua  latina  fuit  verbura  aut  verborum  fons,  sed  in 
iam,  palam ,  clam,  non  aliter  atque  in  tam,  nam^ 
cjiiam,  i.  e.  qiia-m,  bllera  m  inservit  formationi.  Sive 
igitur  et  sive  e/£  subslif  uamus,  manebit  altera  pars  iam, 
quemadmodum  cpioniam  factum  est  ex  cjuom  iam.  Ne- 
que  his  obstat,  quod  dicitur  et  iam  duobus  verbis,  iind 
nun,  nec  quod  componuntur  et  etiam,  iam  etiam. 
3Sam  veriloquium,  ut  in  aliis  multis,  omnino  erat  in  hac 
voce  obscuratum,  ut  nemo  magis  offenderet  quam  in 
verbis  qui  quidem. 

^"^  igitur,  quod  veJ  ex  graeco  l'n  ortum ,  vel  certe 
cognatioue  ei  proximum,  notiones  et  sententias  con- 
iuugit,  cum  demonstrativa  particula  iam  connectitur,  ut 
distinctius  uotari  possit  accessio  rei.  Sic  in  germanica 
lingua  nun  aucli ,  nu  anch,  sive  noauch,  fit  noch:  in 
antiqua  Gothorum  lingua  auh  cognationera  habet  cum 
verbo  auhan  i.  e.  augere.  Atque  ilJa  accessio  aut  fit 
praeter  aJias  res,  i.  e.  praeterea,  aut  non  minus  quam 
alia ,  aut  super  aJias,  i.  e.  adeo ,  aut  in  confirmanda  re 
cum  pondere  affirmationis.  Quilius  modis  omnis  parti- 
cuJae  vis  comprehendifur.  Sed  ditfereljat  ea  ab  et  iam 
ipsa  pronuntiatione  non  tantum  litterae  t,  sed  primae 
vocalis. 

Schwartzins  et  cum  eo  alii  docuerant,  ob  ipsius  vocabuli 
originem  non  diri  et  etiam,  sed  atque  etiam  :  quod  quam  verum 
esset,  dixlraus  p.  522.  Adde  Cic.  ad  Fam.  9,  25,7.  auctoritate 
tua  nobi!!  opus  cst  et  cotisilio  ct  ctiam  gratia.  ubi  Orellius  com- 
parat  Fragra.  Corn.  Xep.  p.  381.   Bard.  ct  etiam  debucrat. 

De  ct  iam  vide  in  iam.  Snnt  vero  loci ,  in  quibus  dubites, 
utrara  dictionem  praefcras.     Cic.    ad  Fam.  15,  16.    quae   ille 


ETIAM.  547 

Gargettius ,  etiam  ante  Democritus  £i'Sco?M,  hic  spectra  nomlnat. 
Wopkensius  Lect.  Tull.  p.  35.  et  Orellius  scripserunt  et  iam: 
liic  non  mutaTit  14,  19.  etiam  ante  fecisset.  ubi  Schellerus 
correxit  et  iam  ante.  In  plurimis  locis  videbimus  restituendum 
esse  etiam. 

I.  1.  Etiam  adiicit  ei,  qnod  aut  dictum  aut  cogita- 
lum  est,  aliud  quid  ,  et  sigDificat  aclhaec,  praetereay 
insiiper.  Nos  dicimus  auc/i,  Graeci  %ai.  Saepe  vero 
etiam.  inter  senteiitiarum  partes  vicem  copulae  implet, 
ut  pro  atque  eiiam  positum  videatur.  vd.  Duker.  ad 
Liv.  7,  10,  14.  Sic  veterum  Saxonum  vk  copulativam 
habet  potestatem.  Locus,  quem  particula  obtineat,  per 
ipsius  naturam  non  alius  conceditur,  nisi  ante  nomen 
rei ,  quae  additur,  et  in  coniunctis  substantivis  et  ad- 
iectivis  medius.  Vbi  vero  in  hoc  nomen  maius  imponi- 
tur  pondus,  aut  oppositione  adaugelur  eius  vis,  inver- 
titur  ordo,  et  ponitur  e^i«77i  post  suum  nomen.  Ita  nos 
distinguimus  auch  diejs  et  diejs  aucli.  Quando  vero 
particula  ad  totam  sententiam  pertinet,  primo  loco  po- 
natur  necesseest:  nisi  alia  coniunctio  praemittitur.  Sed 
sunt  quaedam  verba,  quae  particulam  ad  se  ducunt, 
etiamsi  ad  alia  referri  debere  videatur.  Dicuntur  enim 
accedit  etiam ,  addebat  etiam  et  similia. 

Cic.  p.  Caec.  10,  27.   A.  Atilius  et  eius  filius  L.  Atilius  et  ar- 

matos  ibi  fiiisse  et  se  suos  armatos  adduxisse  dixcrunt.     Etiam 

hoc  amplius:    quum    Aehutius    Caccinae  malum  minaretur  etc. 

i.  e.    ad  haec.    Plaut.  Capt.  Prol.  53.  sed  etiam  esl ,  paucis  vos 

jquod  monitos  voluerim. 

Ponitur  in  altera  parte  accedente  sententiae  post  primum. 
Cic.  de  Orat.  1,  44,  196.  cuius  primum  nobis  mens,  mos ,  disci- 
plina  nota  esse  debet  ■—.  Percipietis  etiam  illam  ex  cognitione 
iuris  laetitiam. 

Cic.  Brut.  75,  261.  splendidam  quamdam  minimeque  vctera- 
toriam  rationem  diccndi  tenet  vore,  motu,  forma  etiam  magnifica 
et  generosa  quodammodo.  Curt.  7,  7,  26.  ille  exsanguis  attoni- 
toque  similis  stabat,  per  metum  etiam  voce  suppressa. 

Cic.  Acad.  2, 12,  38.  sed  haec  etiam  sequuntur.  qiiae  bene  ex- 
plicuit  Goerenzius.  Liv.  21,  51, 4.  depopulatoquc  vibonensi  agro, 
urbem  etiam  terrebant. 

Ab  initio  sententiae  Sueton.  Caes.  45.  etiam  cultu  notabilem 
ferunt.  Aug.  89.  etiam  libros  totos  et  senatui  recitavit  et  populo 
notos  par  edictum  saepe  fecit. 

85* 


648  ETIAM. 

Cic.  in  Verr.  5,  39,  102.  derisum  credo  esse  hominem  amentem 
a  suis  consiliariis  ct  admonitum  hasce  ei  tabulas  nihil  profutu- 
ras:  eiiam  plus  ex  nimia  pracloris  diligentia  suspicionis  in  eo 
crimine  futurum, 

Iii  interrogatione.  Plaut.  Aiuph.  2,  2,  128.  ohsecro,  etiamne 
Tioc  ncgabis,  te  auream  patcram  mihi  dedisse  dono  hodie. 

Cic.  Lael.  9,  29.  quodsi  tanta  vis  probitatis  est,  ut  eamvel  in 
iis ,  quos  numquam  vidimus ,  vcl  quod  maius  est ,  in  hoste  etiam 
diligamus  etc.  ubi  particulara  ,  quae  necessaria  videtur  ,  Goc- 
renz.  in  lalinii  Annal.  1.  p.  303.  abiisiendam  censet.  Acad.  2, 
39,  123.  dicitis  etiam ,  esse  e  regione  nobis  e  contraria  paiie 
terrac ,  qui  adversis  vestigiis  stent  contra  nostra  vestigia,  etc. 
Ita  codd.  quidam ,  uti  Goerenzius  narrat.  Tum  verbum  dicitis 
maiorem  habet  vim  contendendi :  alioquin  recte  se  habet  tuI- 
garis  lectio  etmm  dicitis.  Similiter  2, 37, 119.  erit  ei  persuasum 
etiam,  solem  ,  lunam  ,  stellas  omnis,  terram,  mare  deos  esse. 
de  Div.  1,  30,  64.  divinare  autem  morientes  iUo  ctiam  cxemplo 
confirmat  Posidonins.  Ita  recte  codd.  vid.  n.  7.  Acad.  1,  2,  7. 
quam  argute ,  quam  obscure  ctiam  contra  Stoicos  disserendum. 
ubi  male  accipiunt  pro  adeo. 

Terent.  And.  1,3,  10.  ad  haec  mala  hoc  mi  accedit  etiam: 
Ttaec  Andria    —  gravida  c   Pamphilo  cst.     Cic.  de  Sen.  6,  16. 

ad  Appii  Claudii  sencctutcm  acccdcbat  etiam ,  ut  caecus  esset. 
de  Fin.  2,  17, 55.  addcbat  etiam ,  se  in  lcgcm  voconiam  iiiratum 
contra  eam  facere  non  audere.  Tu»c.  3,  18,  43.  si  vero  aliquid 
etiam ,  tum  plane  luctum  omnem  abstcrseris. 

Cic.  de  Nat.  d.  2,  52,  130.  accedit  etiam  ad  nonnullorum  ani- 
mantium  et  earum  rerum,  quas  tcrra  gignit,  conservationem  et 
salutcvi  hominum  ctiam  sollcrtia  et  diligentia.  Hanc  omnium 
librorum  scripturam  critici  defendere  debebaut,  non  eiicere 
alterum  etiam. 

Liv.  39,  35,  6.  nunc  eosdem  Romanos  aeqniorcs  Laccdaemoniis 
quam  Achaeis  esse :  itbi  Arcus  ctiam  ct  Alcibiades  —  legationem 
Romam  advcrsus  gentcm  Achacorum  —  suscepisscnt.  Exspecta- 
mus  ubi  ctiam  Areus:  et  hacc  erat  caussa,  quapropter  Aldus 
hunc  locum  sibi  suspectum  fuisse  asterisco  notaret. 

Goerenzius  ad  Cic.  Acad.  2,  19,  C2.  loquitur  de  particula 
etiam,  quae  tertio  loco  posita  proprie  usurpetur  ab  eo ,  qui  ad 
aliam  rationem  transgrediatur :  quod  quid  sit ,  non  intellig-o. 
Certe  in  tertio  loco  nulla  apparet  proprietas.  Ad  libr.  de  Fin. 
p.  60.  idem  vir  doctus  tertio  loco  tribuit  significationem  adeo. 

2.  In  colloqniis  saepe  haec  parlicnla  adliibelnr  cnm 


ETIAM.  549 

leviore  vi,  iiti  Graeei  aat,,  Germani  auch  iisiirpant, 
Quemadmoclum  Terenl.  Ad.  2,  1.  34.  sa.  leno  sum, 
Jaieor,  pernicies  communis  adolescenlium^  periuruSy 
pestis :  tamen  tihi  a  me  nulla  orta  iniuria.  ae.  ISam 
hercle  etiam  hoc  restat.  i.  e.  ja  das  fehlte  wahrhaftig 
auch  noch. 

3.  Potest  etiam  non  modo  in  duabus  sententiis  pro- 
ximis  bis  poni,  sed  etiam  in  senteotiae  unius  allera  parte 
ilerum.  Haec  veteribus  non  displicuerunt,  at  saepe 
criticis  nostri  temporis.  Vid.  Heindorf.  adCic.  de  Nat.  d. 
2,  57,  145.  INeque  reprehendi  poterit ,  sicubi  in  una  ea- 
demque  sententia  bis  ponatur.  Pleonasmus  est.  Cf. 
Aus.  Popma  de  Vsu  ant.  loc.  2,  9.  Wopkens.  Lect.  Tiill. 
p.  53  (38)  et  p.  254  (184.).  Dukerus  ad  Florum  p.  290. 

Cic.  Tusc.  4,  2,  4.  mihi  quidem  ctiam  Jppii  Caeci  carmen  — 
Pythagoreorum  videtur.  Multa  etiam  siint  in  nostris  institutis 
ducta  ab  illis.  ubi  prlus  ctiam  offendit  Davisium  et  Ernestiuin. 
de  Nat.  d.  2,  58,  145.  primum  enim  oculi  in  iis  artibus,  quarum 
iudicium  est  oculorum,  in  liictis,  Jlctis  caelatisque  formis,  in  cor~ 
porum  etiam  motione  atque  geslu  multa  cernunt  subtilius:  colo- 
rum  etiam  et  figurarum  vcnmtatcm  —  oculi  iudicant:  atque 
etiam  alia  muiora. 

Pomponius  in  Digest.  28,  1,  Ifi.  nam  ctiam  compotibus  mcntis 
persfonales  actioncs  etiam  ignorantibus  acquiruntur.  Holoander 
scripsit  vcl  ignorantibus.  Sed  ne  Cic.  quidem  loco  de  Kat.  d. 
3,  52.  raodo  apposito  licet  delere  particulara,  quura  alteram 
ad  se  trahat  verbum  accedit,  altera  posita  sit  cum  gravioris 
rci  notatione. 

4.  Proprie  componitur  etiam  cum  verbo  alius ,  ut 
sit  alius  praeterea.  • 

Cic.  Orat.  40,^  139.  atque  alias  ctiam  diccndi  quasi  virtute& 
scquctur.  de  Fin.  1,  18,  61.  alii  aulcm  etiam  amatoriis  levitati- 
bus  dediti.  vid.  Tom.  1.  p.  586.  Cclsus  3,  4.  est  autsm  alia 
etiam  de  diebus  ipsis  dubitatio. 

6.  Dicitur  eliam  de  rebus  una  compreliendendis, 
uec  excludendis,  ut  sit  et  simul.  Quare  saepe  apponitur 
praepositioni  cuin.    Vid.  p.  139. 

Pliu.  Ilist.  25,  2.  primusquc  el  diu  solus  idem  ille  M.  Calo  — 
paucis  dumlaxat  altingit ,  boum  ctiam  mcdicina  non  omissa.  i.  e. 
zuglcich  mit  Einschlufs. 

Celsus  7,  12,  6.   caquc  res  habct  cuni  dolorc  ctiam  hanc  mck- 


550  ETIAM. 

atiam.    4,   24.   p.  240.    unctionibus  levibus  utendum  est  sic,    ut 
etiam  cum  acopo  —  articuli  perfricentur. 

6.  In  mimerandis  rebus  etiam  de  eo  dicunt,  quod 
numero  addilur:  etlam  iiniimi.  e.  iinch  eins.  Ita  post 
prijiiu?7i  pro  dei/ide  poni,  iam  diximus  p.  547.  INIulti 
iiodie  verba  deinde  etiam  usurpant  non  antiquo  more, 
sed  Germanorum  loquelam  imitantes.  Latini  enim  non 
ita  dicuat,  nisi  etiam  ad  verba,  quae  sequuntur,  pertinet. 

Terent.  Eun.  5,  8,  54.  unum  eiiam  vos  oro,  ut  etc.  i.  e.  eins 
noch  bitte  ich.  Heaut.  5,  1,  22.  Pliorm.  5,  5,  3.  nunc  una 
mihi  res  etiam  restat.  Persius  6,  58.  adde  etiam  unum,  unum 
etiam  :  terrae  cst  iam  filius.  Eene  intellexit  lahnius  non  pror- 
sus  eamdeni  rationem  esse  in  Horat.  Epist.  2, 1,  45.  caudae  pilos 
ut  equinae  paullatim  vello  ct  demo  unum ,  dcmo  etiam  unum^ 
dum  cadat  elusus  ratione  ruentis  acervi.  Quum  in  his  serrao  sit 
de  repetita  deratione,  nisi  expliceraus  :  derao  unum  et  unum, 
non  recte  se  hahehit  sententia.  Quare  ride  ne  praestet  duorum 
codd.  scriptura  demo  itidcm  unum  :  quam  lahnius  recepit.  Quod 
poeta  addit  dumcadat  etc. ,  non  tollit  distinctam  nuraerationem. 
Virgil.  Aen.  11,  352.  unum  etiam  donis,  quae  plurima  mitti 
Dardanidis  dicique  iubes,  unum,  optime  regum,  adiicias.  Sueton. 
Caes.  24.  qua  fiducia  ad  legiones ,  quas  a  re  publica  acceperat, 
alias  privato  suo  sumptu  addidit,  unam  etiam  ex  Transalpinis 
conscriptam. 

Cic.  de  Leg.  Man.  22,  64.  deinde  etiavisi  qui  sunt  pudore  ac 
temperantia  moderatiores ,  tamcn  etc. 

Cic.in  Verr.  4,  10,  21.  adsciverunt  illud  sibi  oppidum  piratae 
primo  commercio,   deinde  etiam  societate. 

7.  Cum  verbis  aliquantiilum,  paullulumj  con- 
iunctum  etiam  reddi  debet  nocJi. 

Plaut.  Capt.  1,  2,  33.  (27.)  neque  umquam  quidquam  me  iuvat 
quod  edo  domi:  foris  aliquantulum  ctiam  quod  gusto ,  id  beat. 
J.  e.  das  Blfschen  noch  ivas  ich  atiswdrts  geniefse.  Larabinug 
male  ordinat  verba:  quod  gusto  foris,  id  etiam  aliquantulum 
beat. 

Sallust.  Cat.  61,  4.  vide  V.  1. 

8.  Sunt,  qui  dicant  etiam  poni  pro  etiam  atque 
etiam,  sed  falhintur  falsa  suspicione  necessitatis. 

De  Terent.  Eun.  5.  8,  54.  diximus  n.  6.  Ochsnerus  Eclog. 
p.  468.  locum  Cic.  de  Dlv.  2,  72,  149.  explicat ,  quasi  etiam 
idem    sit   quod   ctiam   atquc   ctiam  :    quod  ipsura  Orcllius  rcsli- 


ETIAM.  551 

tuendum   censuit :     sed   vide    nos  III.   2.      Epist.   Bruli  1,  11. 

€"0  etiam,  mi  Cicero,  proprie  familiaritcrque  te  rogo.  Weiskius 
lioc  dicit  esse  frig^idura  et  ine|Jtuni,  atque  corrigit  etiam  atque 
ctiam.  At  in  tali  scriptore  nihil  corrigenduni  est.  Et  sufficit 
simplicis  vocabuli  sifj^nificatio.  Cic.  Planco  in  Ep.  ad  Att.  16, 
16.  B.  igitur ,  mi  Plance ,  rogo  te  et  etiam  oro  etc.  Orellius 
coniecit  etiam  atque  etiam.  Sed  orantis  preces  plus  ad  raoven- 
dum  valent  'quam  rogantis,  ut  ait  Manut.  ad  Cic,  Div,  in  Verr.  1. 

9.  Inlerdum  scriptores,  non  tantiim  antiquiores, 
etiam  posuerunt,  ut  aliquid  simpliciter  coniungerent 
vel  adderent :  quod  alias  per  et  expressermit.  Sic  im- 
primis  in  tribus  norainibus  non  per  et  iungendis:  sic  in 
ablativis  absolutis  annectendis.     Sed  conf.  JII,  1. 

Varro  de  Re  r.  2,  3,  4.  de  capris  quod  meliore  semine  eae, 
quae  bis  pariant,  ex  his  potissimum  mares  solent  submitti  ad 
admissuras.  Quidam  etiara  dant  operam,  ut  ex  insula  Media 
capras  habeant.  Cic.  ad  Fara.  4,  4,  7.  uno  te  vicimus,  quod  de 
Marcelli  —  salute  paullo  ante  quam  tu  cognovimvs ;  etiam  meher- 
cule  quod ,  quemadmodum  ca  res  agerctur,  vidimus.  Tacit. 
Hist.  3,  31.  superbiam  sacvitiamquc  (adeo  invisa  scelera  siint), 
etiam  perfidiam  obiectabant.  Horat.  Epist.  1, 16, 15.  hac  latcbrae 
ilulces,  etiam ,  si  credis ,  amoenac. 

Cclsus  2,  1.  extr.  vitia  longiora  aurium,  oculorum,  etiam 
narium. 

Tacit.  Ann.  3 ,  45.  mox  Augustodunum  petit  propero  agmine, 
certantibus  inter  se  signiferis,  fremcnie  etiam  gregario  milile. 

Flor.  4,  7,  13.  inde  pulvere  ct  slrepitu,  etiani  nocte  vicina, 
cximentibus  gestae  rei  sensum.  IVon  potest  probari  Saluiasii 
eraendatio  et  iam ,  quae  esse  deberct  et  iam  vicina  nocte. 

10.  Ea  res,  cui  alia  per  etiam  additur,  potest  esse 
non  verbis  expressa,  sed  inteliigitur  interdum.  Quae 
dicendi  forraa  oranibus  linguis  coraraunis  est.  Hinc  vero 
ca  exsislil  significatio,  quae  cum  voc.  cjuoque  comparari 
polest.    vid.  II,  1. 

Cic.  de  Div.  1,  30,  64.  divinare  autem  morientes  illo  ctiam 
exemplo  confirmat  Posidonius ,  quo  affert  etc.  Elegantiam  de- 
pravarunt,  qui  comniate  post  etiam  posito  moricntes  etiam 
propterea  coniungeljant ,  quod  nec  de  Posidonio  antea,  ncque 
alia  exempla  commeraorata  essent.  Scd  praeraissis  vcrbis  ap- 
propinquantc  mortc  midto  est  divinior ,  non  poterat  dici  mori- 
cntes  etiam  divinare.  Ilecte  igltur  coniunguntur  vcrba  ctiam 
illo  cxcmplo ,    vel  quod  praestat  illo  ctiam  exemplo ,    ut  habcnt 


552  ETIAM. 

codd.  qiiidam :  ut  sensus  sit ,  praeter  alla  exempla ,    quae  ex- 
stant  5  illo  etiam  exemplo  confirmat  Posidonius. 

11.  In  percenseudis  singulis  rei  parlibus  vocabulo 
etiam  utuntur  oratores  ad  aliud  argumentum  aliamve 
partem  transgredientes:   quod  alias  dicunt  2^772. 

Cic.  in  Verr.  1,  58,  151.  Tiic  etiam  priore  actione  Q.  Horten~ 
sius  —  questus  est.  154.  quaerimus  etiam,  quid  iste  in  ultima 
Phrygia- —  fccerit.  155.  atque  etiam  iudicium  in  praetura  publi- 
citm  exercuit.  150.  is  mihi  ctiam  queritur,  quod  a  nobis—prima 
actio  sui  iudicii  transacta  sit  ? 

12.  Etiara  in  una  re  praeter  alias  consideranda  et  in 
argumentationis  progressu  ponunt  etiam  pro  iam, 

Cic.  Phil.  13,  18,  37.  is  ctiam  qucritur  conditiones  suas  repu- 
diatas.  2,  3'J,  TC.  qui  vero  Narbone  reditus?  Etiam  quaerebat, 
cur  ego  ex  ipso  cursu  tam  subito  revertissem.  ita  recte  cod.  vat, 
atque  est  i.  q.  iam. 

13.  Wolfius  in  Analect.  Vol.  2.  p.  297.  etiayn  iis 
particulis  annumerat,  de  quibus  quaeritur,  utrum  post 
est  tertio  loco,  an  secundo  ante  est  poni  debeant,  veluti 
enim^  autem ,  et  ipse  affirmat  frequentius  particulam 
postponi,  Ne  tamen  quis  hoc  decreto  decipiatur,  id 
moneo ,  haec  prorsus  diversi  esse  generis ,  nec  certam. 
sedem  habere  etiam  in  sententiaruin  constructione,  nisi 
quam  ipsa  significatio  ei  assiguet.  Saepe  tamen  vocabulo 
alicui  additur,  cui  non  proprie  convenire  videatur,  quod 
plerumque  fit  ia  commutatis  nominibus  praedicati  et 
subiecti. 

Celsus  2,  4.  aequc  vero  signum  malum  est  etiam  somno  ultra 
debitum  urgeri.  —  Mali  etiam  morbi  testimonium  est  vehementer 
et  crebro  spirare. 

14.  Nunc  de  compositis  vocabuhs.  De  et  etiam 
loquuti  sumus  p.  522.  et  p.  546.  Eodem  modo  que 
etiam,  neque  eliam,  nec  non  etiam  coniunguntur, 
,Sed  neque  etiam  saepius  iu  descensu  usurpalur,  ut  sen- 
sus  sit  et  ne  quidem, 

Sallust.  Iijg;.  1,  5.  quanto  studio  aliena  ac  nihil ,  profutura 
multumque  etiam  periculosa  petunt.  ubi  vid.  Cort.  Cf.  Longol. 
ad  Plin.  Epist.  10,  97,  6.  Sueton.  Vesp.  14.  dotavitque  etiam  et 
instruxit,  ubi  Oudend. 

Varro  de  Re  r.  1,  65,  1.  mustum  —  non  promendum,  dum 
fcrvet,  nequc  etiam  dum  processit  ita.  ut  sit  vinum  facfum,     Cic, 


ETIAM.  653 

ad  Att.  4 ,  1.  cognoram  enim  —  te  in  consiliis  mihi  dandis  ncc 
fortiorem  nec  prudentiorem  qiiam  me  ipsum ,  nec  etiam  —  ni~ 
mium  in  custodia  salutis  meae  diligentem, 

Varro  de  Re  r.  3,  16,  6.  itaque  nulla  harttm  assidit  in  loco 
inquinato ,  aut  eo ,  qui  male  oleat ,  neque  etiam  in  eo ,  qui  bona 
olet  ungnenta.  Caes.  B.  gall.  5,  52.  longius  prosequi  vcrilus, 
quod  silvae  paludesque  interccdebant ,  neque  ctiam  parvido  de- 
trimento  illorum  locum  Telinqui  videbat  —  ad  Ciccronem  perve- 
nit.  sed  vide  III,  11. 

Varro  de  Re  r.  1,  1,  6.  nec  non  etiam  precor  Lympham  et 
Bonum  Eventum. 

15.  ConiuDgiintur  verba  etiam  insnjjer ,  ubi  nos 
Germani  dicimus  nocJi  obendrein^  Itemque  inter  et 
l^raeter  componuntur. 

Terenfc.  Ad.  2,  2,  38.  etiam  insuper  dcfrudet.  Sueton.  Caes. 
10.  adiecit  insuper  Caesar  etiam  gladiatorium  munus.  Celsus 
1,  10. 

Sueton.  Claud.  6.  legato  eliam  circa  $estertium  vicies  perse- 
guutus ,  commendavit  insuper  exercitibus. 

Liv.  42,  49,  7.  Persi  aittem  regi  —  famam  ct  bello  clara  Ma- 
cedonum  gens  et  Philippus  pater,  inter  mulla  prospcrc  gesta 
Romano    etiam    nobiliiatus    bcllo,  praebebat.   7,    25,   7.     Vid. 

PRAETEK. 

16.  Proprie  xisurpatur  haec  particula  in  conclu- 
sione,  qua  aut  adiicitur  aiiquid  cum  superioribus  cohae- 
rens  ratione,  aut  nova  conficitur  ratiocinatio.  Quare 
dicitur  er^o  etiam,  igitur  etiam,  ob  eam  etiam 
caussam. 

Cic.  Lael.  13,  43.  caret  epidis  exstructisque  mensis  et  frequen- 
tibus  poculis:  caret  ergo  etiam  vinolcntia  et  cruditate  et  in- 
somniis.  Gernliardus  eequutus  est  Facciolatum  abiiciendo  par- 
ticulam :  quod  male  factum.    Vid.  igitvk. 

Cic.  de  OfF.  1,  44,  156.  ob  camque  etiam  caussam  eloqui  co- 
piose ,  modo  prudenter  melius  est.  Eiecerunt  critici  etiam, 
cius  tI  non  satis  perpensa. 

17.  De  verbis  compositis  aiqne  etiam,  autemetiamj 
etiam  autem,  at  etiam,  verum  etiam  vide  in  atqve, 
AVTEM,  AT,  VERVM.  Etiam  tamen  et  tamen  etiam, 
quae  optime  dicuntur,  quibusdam  in  locis  dubitalionem 
cnticis  iniecerunt,  recteue  haec  verba  componi  potue- 
rint.     At  nec  ralio  obstat;  neque  usus  deest. 


55i  ETIAM. 

Quinctil.  4,  2,  52.  nonnumqvam  etiam  tamen  argumento  ali- 

quo  confirmahimus ,  quod  proposuerimus ,  scd  simplici  et  brevi„ 
Spaldingius  maluit  tamen  eliam.  Mirabili  raodo  decepti  vi- 
dentur  critici  in  loco  Livii  21,  36,  8.  ubi  vulgo  legitur :  iu- 
menta  secabant:  interdum  etiam ,  tum  infimam  ingredicntia  ni- 
vem  —  penitus  perfringebant.  Walchius  quum  vidisset  etiam, 
tum  non  posse  distrahi ,  sententiam  prorsus  ineptam  constituit 
hac  explicatione:  secabant  [interdumeo  adhuc  tempore,  quo 
ingrediebantur  iufimam  nivera.  Quis  enim  italoquitur?  Nul- 
his  vero  codex  exhibet  etiamtum ,  sed  omnes  vel  tamen  vel 
tam,  quod  esse  potest  tam.  Quod  si  restituerimus,  integer- 
rima  erit  sententia  haec :  iumenta  secabant,  nec,  nt  homlnes 
in  glacie  non  eortira  vestigium  recipiente  rolutabantur ,  sed 
firmiter  incedebant:  interdum  etiam  tamea  in  infima  nive 
haerebant  et  penltus  perfringebant. 

Cic.  Off.  2,  14,  49.  quarum  etsi  laudahilior  est  defensio,  ta- 
men  etiam  accusaiio  probata  persaepe  est.  ubi  quum  codd.  qui- 
dam  omittant  ctiam ,  Heusingerus  et  Beierus  id  ahiecerunt: 
eed  iure  servavit  Orellius. 

18.  Scriptores  nostri  temporis  saepissime  uluntur 
iormnla  fortasse  eiiatJi,  ad  germanicae  linguae  consue- 
tudinem  conficta.  Latini  veteres  uon  ita  loquuntur,  et 
sicubi  haeo  verba  collocata  inveniuntur ,  etiam  dici- 
tur  vel  cum  lemporis  .notione  (vid.  V,  6.),  vel  in  ad- 
scensione.     Dicunt  vero  et  fortasse. 

19.  Componuntnr  verba  mox  etiam^  ut,  quod  ac- 
cedat,  significetur.     Simifiterpos^  etiam. 

Horat.  Epiat.  3,  1,  127.  torquet  ah  obscoenis  iam  nunc  sermo- 
nibus  aurem,  mox  etiam  pectus  praeceptis  format  amicis.  2,  2,95. 

Cic.  de  Orat.  1,  38,  172.  ceteros  non  dubitabo  primum  inertiae 
condemnare  sentcntia  mca ,  post  etiam  impudentiae. 

20.  Quod  in  una  sententia  verba  iam  et  eliam  con- 
iimguntur,  nullam  ofiensionem  habct.  Et  difierunt  ea 
ab  nunc  etiain.  Saepius  etiam  in  his  significat  adeo  et 
tum  proxime  collocari  potest.  Vid.  \.  et  Cort.  ad  Cic. 
Epist.  4,  1,  9. 

21.  Quando  negativa  sententia  vel  notio  conneclen- 
da  est,  Latiui  dicunt  necjue,  nisi  negafio  peculiari  modo 
o«m  nomine  cohaeret,  aut  graviori  vi  inl"6nditur.  Quod 
vero  nuper  vir  qiiidam  doctus  in  Epliemer.  scliol.  a. 
1829.  n.  13.  p.  99.  contendit,  numquam  verba  etiam 
non  proxime  coniponi,  id  prorsus  esse  falsum,  nostra 


ETIAM.  555 

haec  expositio  non  ano  in  loco  ostendet.     De   neque 
eiiam  vide  n.  14. 

22.  Duae  res  ita  coniponi  possunt ,  ut  res  aliqua 
dicalur  praeter  aliam  locum  habere :  unde  fiunt  formu- 
lae  noTi  moclo  —  sed  etiam,  non  solum  —  sed  etiam. 
Nam  ubi  deest  etiam ,  simplex  sed  indicat,  iu  rei  ali- 
cuius  locum  aliud  quid  maius  vel  potius  succedere: 
nic/it  nur —  sondern  viehnehr.  Differunt  haec  igitur 
ipsa  significatione,  non  vi  orationis,  ut  ait  Goerenzius. 
Sed  unum  etiam  hanc  eamdem  significationem  habet  in 
inversa  oratione,  ubi  aut  allera  sententiae  pars  relafivo 
exprimitur,  aut  non  soLum  postponitur. 

Caes.  B.  gall.  6,  43.  frumenta  non  solitm  a  tanta  multitudi- 
ne  iumentorum  atquc  hominum  consumcbantur ,  sed  etiam  anni 
tempore  atque  imbribus  procubuerant.  Oudeiidorpius  quum 
etiam  deleri  posse  anctoritate  cod.  oxon.  pntat,  quo  discrimi- 
ne  haec  distant,  non  perspectum  habet.  Nam  si  omittamus 
ctiam,  sententia  erit,  frumenta  non  tam  a  iumentis  atque  ho- 
minibus  consurapta  fuisse  quam  anni  tempore  procubuisse. 
Sed  Caesar  dixit,  utramque  fuisse  caussam  detriraenti.  Sic 
1,  18.  imperio  populi  romani  non  modo  de  regno ,  scd  ctiam  dc 
ea,  quam  habeat ,  gratia  despcrare  — necessarium  est  etiam, 
quod  abesse  posse  critici  opinabantur.  Cic.  Orat.  37,  131. 
nec  vero  miseratione  solum  mens  iudicum  permovenda  est,  — 
sed  etiam  est  faciendum,  ut  irascatur  iudex.  Pervertes  totam 
gententiam ,  si  cum  Goerenzio  abieceris  etiam :  sed  bene  e 
codd.  restituerunt  Schiitzius  et  Meyerus  sed  est  faciendum 
etiam.  Cic,  de  Off.  1,  28,  99.  nam  negligere,  quid  de  se  quis- 
que  sentiat  ,  non  solum  arrogantis  est ,  sed  etiam  omnino  disso- 
soluti.  Critici  nuper  auctoritate  duorura  librorum  eiecerunt 
etiam,  coraparantes  de  Orat.  2,  41,  175.  nihil  erit ,  quod  orato- 
torem  effugere  possit ,  non  modo  in  forensibiis  disceptationibus, 
sed  omnino  in  ullo  genere  dicendi.  At  qua  haec  differunt, 
ipsa  est  particulae  proprietas. 

Cic.  de  Fin.  5,  3,  6,  te  autem  hortamur  omnes  —  ut  eos, 
quos  novisse  vis ,  etiam  imitari  velis. 

Cic.  ad  Att.  2,  21.  ut  ille  tum  humilis,  ut  demksus  crat,  ut 
ipse  etiam  sibi,  non  iis  solum,  qui  aderant ,  displicebat.  p.  Planc. 
12,  30.  bimaritum  appellas ,  ut  verba  etiam  fingas,  non  solum 
crimina.  de  Off.  3,  19,  77.  huic  igitur  viro  bono,  quem  Fimbria 
etiam ,  non  modo  Socrates  noverat ,  nullo  modo  videri  potest  etc. 
ad  Fam.  4,  14,  3. 

23.   Quamquam  de  his  formulis  in  voc.  NON  infra 


556  ETJAM. 

dicturns  sum ,  liic  tamen  redarguam  sententiam  eorSm, 
qui  etiain  significare  dicunt  taatmnmodo.  Vid.  Gara- 
ton.  ad  Cic.  ^.  Mil.  2.  p.  152.  Or.  Giesius  ad  Cic.  de 
Div.  1,  55,  129.  Id  enim  abhorret  a  natura  parliculae. 
Gramraatici  euira  tanlum  non  omnes  in  explicandis  liis 
verbis  non  modo  —  sed  etiam,  quae  dicunt  poni  pro 
non  modo  non,  falluntur  verbis  germanicis  niclit  nnr 
comparatis.  Nam  iion  modo  significat  non  dicamj  sive 
ne  dicam^  niclit  etwa:  quo  posito  per  sed  etiam,  quod 
est  sed  etiam  dicam,  opponi  potest  et  id,  quod  maius 
valet,  et  id  ,  fpiod  minoris  momenti,  tamen  loeum  te- 
net  in  re.  Illiid  reddimus  sondern  sogar ,  hoc  autem 
aber  doch,  sondern  schon» 

Liv.  24,  40,  12.  inde  tantus  tcrror  pavorque  omnes  occupavit, 
■ut  non  modo  aUus  quisquam  arma  capcret ,  —  scd  etiam  ipse 
rex,  sicut  somno  cxciius  erat,  —  ad  flumen  navesque  perfugerit. 
Alia  infra  dabo. 

Cic.  de  Dir.  1,  55,  124.  mihi  autem  ad  hoc,  de  quo  disputo, 
probandum  satis  cst,  non  modo  plura ,  scd  etiam  pauciora  di- 
vine  praesensa  et  pracdicta  rcpcriri.  ad  Faiu.  15,  6,  3.  si  non 
modo  omnes ,  verum  ctiam  multi  Catoncs  in  civitaie  essent  no- 
stra  etc.  p.  3111.  2,  5.  numquam  existimavi  spem  idlam  essc  ha- 
bituros  Milonis  inimicos  ad  eius  non  salutem  modo  cxstinguen- 
dam,  sed  etiam  gloriam  per  tales  viros  infringendam. 

24.  De  collocatione  particulae  in  his  forraulis  Goe- 
renzius  ad  Cic.  de  fin.  p.  313.  praeceptum  tradidit  hoc: 
etiam  post  nomen  terlio  loco  singularem  vim  habere, 
quae  in  secundo  nulla  sit.  Quo  ne  quis  fallatur,  mo- 
nendum  est,  ubi  ipsam  oppositionem  et  distinctioneni 
rerum  specteraus,  non  distrahi  vocabula  sed  etiam,  ubi 
vero  noraen  ipsum  voculatione  dislinguamus,  ]ioc  me- 
dium  interponi :  quo  fit,  ut  etiam  terlio  ia  loco  minorera 
habeat  vim.    Haec  tamen  saepe  numeri  caussa  mutantur. 

Recte  nuuc  legitur  Cic.  de  Fin.  3,  2,  5.  qnod  saepe  diximus, 
ct  quidcm  cum  aliqua  qucrcla  non  Graccorum  modo ,  scd  eorum 
etiam,  qui  sc  Graccos  ma^is  quam  nostros  haberi  volunt,  nos 
non  modo  non  vinci  a  Graecisverborumcopia,^sed  essc  ineactiam 
superiores.  Sed  paullo  post:  non  in  nostris  solum  artibus,  sed 
etiam  in  illorum  ipsorum :  xibi  Goerenzius  eiecit  ctiam. 

25.  In  disiunctiva  sentcntia  si  altera  pars  non  aequa- 
]cm  habct  rationera,  sed  priori  additur  taraquara  raino- 
ris  momenti ,  vcl  iu  locuiji  ilhus  siibstituilur  collocationc 


ETIAM.  557 

non  necessaria,  sed  forluita,  Lalini  ponunt  ant  etiujn, 
vel  etiam.  Vide  Tom.  I.  p.  555.  Sed  potest  ipsa  res, 
quae  additur,  maior  esse,  si  modo  praeterea  accedal. 
Saepius  tamen  fit  descensus  a  maiore  ad  minus. 

Cic.  Paradox.  6,  1.  satiatus  est  aut  contentus  etiam  pecunia: 
concedo,  dives  cs. 

Cic.  de  Orat,  1,  38,  174.  quinqueremes  aut  etiam  maiores 
gubernare  didicisse.  2,  2,  7.  Quo  etiam  feci  libentius,  ut  eum 
sermonem  —  mandarem  litteris ,  vel  ut  illa  opinio  —  tollcre- 
tur  — ,  vcl  mckercule  etiam  ut  laudem  eorum  —  vindicarem. 

26.  Vix  operae  pretium  est  refutare  eorum  opinio- 
nem  ,  qui  in  multis  dictionibus  etiam  abundare  dixerunt, 
veluti  in  compositis  verbis  tum  —  tum  etiam,  cjuum  — 
ium  etiam.  In  liis  enim  inaequabilis  ratio  rerum  colla- 
la]'um,  et  quomodo  altera  pcculiari  designatione  eflera- 
tur,  facile  intelligitur:  in  illis  vero  duae  res  aequali 
quidem  ratione  collocantur,  altera  tamen  designatur 
singulariter,  ut  ipsa  vel  maior  vel  minor  appareat  ex- 
trinsecus. 

Exempla  vide  in  §vvm  ct  in  tvm. 

II.  1.  Ex  his  ,  quae  de  primaria  significatione  dixi- 
mus,  facile  colligitur,  quomodo  quuque  et  etiam  inter  se 
differant.  Hoc  enim  proprie  non  dicitur  de  rebus 
aequandis ,  sive  de  re  ob  aequalitatem  cum  alia  compo- 
nenda,  nec  significat  item^  gleic/ifaUs ,  ebenjalls.  Sed 
iit  hoc  designetur,  dicitur  quoque,  et  ubi  aequale  adiici- 
tur,  etiain  quuque  sive  quoque  etiam.  Idque  ipse  Ci- 
cero  usurpat.  Cf.  Cort.  ad  Phn.  Epist.  5,  6,  S2.  ct  Lon- 
gol.  ad  10,'  97,  6.  In  etiam  inest  vel  accessionis  vel  am- 
phficationis  indicium.  Nam  ut  quoque  est  eodem  modo, 
ita  etiam  significat  uo7i  minus  lioc  quam  illud.  Poste- 
riore  aetate  tamen  quidam  scriptores  etiam  pro  quoque 
posucrunt  post  nomen  substantivum :  et  fortasse  etiani 
antiquiores  inlerdum.    vid.  I,  10. 

Discriraen  apparet  in  his  Cic.  Tiisc.  4,  1,  3.  quin  ctiam  ar- 
hitror ,  propter  Pythagoreonim  ndmirationcm ,  ]\umam  qtioque 
regem  Pijthagoreum  a  posterioribus  existimatum.  Etiam  addit 
eenteatiara  ceteris,  quoquc  significat  aequc  ractum  esse  in  Nu- 
ma  et  in  aliis.  Kon  recte  cxposuit  discrimen  illud  Matthijie 
ad  Cic.  Epist.  112.  quoque  sirapliciter  addere  ali^uid,  etiam 
fortius  quid  et  gravius. 


558  ETIA]\1. 

Plaut.  Poen.  1,  2,  68.  ag.  De  te  quidem  haec  didici  omnia. 
Mi.  Etiamne  ut  ames  eam ,  quam  numquam  tetigeris  ? 

Varro  de  Re  r.  1 ,  1,  3.  neque  patiar  Sibijllam  non  solum  ce- 
cinisse,  quae ,  dum  viveret,  prodessent  homiiiibus,  sed  etiam 
quae  quum  perisset  ipsa ,  et  id  etiam  ignotissimis  quoque  homi- 
nibus.  Plaut.  Pseud.  1,  3,  118.  iuravistin''  te  illam  nuUi  vendi- 
turum  nisi  mihi?  ba.  Fateor.  ca.  JSempe  conceptis  verbis. 
BA.  Etiam  consuUis  quoque.  Asin.  2,  4,  95.  Cicero  hoc  qui- 
dem  ordine  videtur  numquam  composuisse  haec  verha,  ut 
etiam  quoque  ad  unum  nomen  referrentur.  Kam  quae  Woj)- 
kensius  Lect.  Tull.  p.  255.  (184.)  attulit,  ant  aliena  aut  non 
integra  sunt.  De  loco  Cic.  de  Nat.  d.  1,  22,  60.  vide  p.  44. 
de  Orat.  1,  26,  119.  quidam  codd.  praebent :  mihi  etiam  quu- 
que  qui  optime  dicunt  —  impudentes  videntur.  Nemo  hodie 
probahit  haec.  In  Lucret.  5,  714.  nunc  restitutum .  est  etiam 
quare  etc.  Sed  3 ,  293.  est  etiam  quoque  pacati  status  aeris 
iUe.  5,  518.  603.  154.  6,.  503.  Gellius  18,  12.  potest  etiam  id 
quoque  ab  eodem  Varrone  —  simiUter  dictum  videri. 

Plaut.  Poen.  prol.  40.  et  hoc  quoque  etiam.  Epid.  4,  2,  19. 
hanc  quoquc  etiam  ,  si  me  appeUct  fiUam,  matrcm  voccm.  Amph. 
Prol.  30.  Merc.  2,  2,  28.  Terent.  Hec.  4,  1,  28.  at  pol  iam 
aderit ,  se  quoque  etiam  quum  oderit.  5 ,  1,7.  Cic.  ad  Fam. 
4,  8,  2.  -fMquum  est  igitur,  ut  —  ita  adsim  praesto,  ut  me  non 
solum  omnia  debere  tua  caussa,  quae  possim,  sed  ea  quoque 
ctiam,  quae  non  possim ,  putem.  i.  e.  sed  etiam  aequo  modo 
ea.  in  Verr.  3,  88,  206. 

Apud  Curt.  3,  6,  19.  vulgo  legitur:  aetas  quoque,  vix  tantis 
matura  rebus ,  sed  abundc  sufficiens ,  omnia  etiam  eius  opera 
honestabat.  codices  duo  omittunt  ctiam :  critici  eiicere  non  cun- 
ctati  sunt  glossam ,  cuius  originem  nemo  demonstravit.  Ego 
integrum  puto  utrumque  vocabuhim. 

Quinctil.  4,  2,  53.  est  autem  quidam  et  ductus  rei  credibiUs, 
quaUs  in  comoediis  ctiam  et  in  mimis. 

Kon  vulgari  modo  Celsus  8,  20.  coUocandus  autem  homo  su- 
per  id  scamnum  est  aut  pronus  aut  supinus  aut  in  latus,  sic  ut 
semper  ea  pars  supcrior  sit,  in  quam  os  prolapsum  est,  ea  etiam 
superior ,  a  qua  rcccssit.     Est  et  item. 

2.  Multiplex  est  iisus  verboruna,  quibuscum  etiam 
coniungitur  ila ,  ut  comj^arentur  alia  cum  aliis.  Cuius 
generis  sunt  interdiun ,  nomiuinqucun ,  saepe,  alia. 

Celsus  3,  3.  ex  octo  autem  et  quadraginta  horis  fere  sex  et  tri- 
ginta  per  aecessionem  octupat ,  interdum  ctiam  vel  plus  vel  mi- 


ETIAM.  559 

nus.     Cic.  in  Vcrr.  4,  9,  21,  qui  habent  oppidum  opportuno  lo- 
cn  ,  —  nonnumquam  ctiam  necessario, 

3.  In  coraparandis  caussis  componunlur  quoniam 

—  eliam, 

Cic.  de  Nat.  d.  ],  39,  109.  ais ,  quoniam  sit  natura  mortalis, 
immortalem  etiam  esse  oportere.  de  Off.  1,  39,  138.  et  quoniam 
omnia  persequimur ,  —  dicendum  est  etiam ,  qualem  hominis 
honorati  et  principis  domum  placeat  esse. 

Quinctil.  7,  4,  6.  et  non ,  quoniam  res  pares  sunt,  etiam  id 
est  iustum ,  quod  anteccssit, 

4.  Hac  ralione  coraponuniur  res  diversae.  quarum 
altera  non  rainus  adesse  et  valere  dicitur  quam  altera, 
sed  alio  raodo  aliave  conditione.  Tum  inverli  solet 
oratio,  ut  praemissa  re,  quae  etiam  esse  dicitur,  id  se- 
quatur ,  quod  saepius  vel  certius  adsit.  Vocabula  sed, 
quidem  ex  adverso  ponuntur. 

Cic.  Brut.  90,  310.  idque  faciebam  multum  etiam  latine,  sed 
graece  saepius.  Orat.  Partit.  8,  27.  sed  amplijicatio  quamquam 
habet  proprium  locum ,  saepe  etiam  primum ,  postremum  qui- 
dem  fere  semper,  tamen  reliquo  in  cursu  orationis  adhiben- 
da  est, 

5.  Scriptores  recenlissimi  aevi  dicere  solebant  ta7Ji 

—  qiiam  etiam,  vel  interposito  aliquo  noraine. 

Lactant.  de  Ira  13,  25.  constat  igitur,  omnia  propter  homi- 
nem  proposita  tam  mala  quam  etiam  bona.  Instit.  5,  20,  9.  qui 
tam  contemptum  sui  possit  ulcisci  quam  etiam  servorum  suorum 
laborcs.  ubi  \A.  Biinemann.  Apulei,  Met.  8.  p.  209,  14.  cerne— 
res  non  tam  hercules  memorandum  quam  miserandum  etiam 
spectaculum.     Boeth.  de  Cons.  5.  pros.  5. 

III.  1.  Venio  ad  eum  usum,  in  quo  quum  res  dica- 
tur  super  alias  accedere,  ipsa  res  comparet  amplior  et 
gravior :  quod  distinclius  exprimilur  vocabulo  adeo. 
Ac  primum  sunt  dictiones,  in  quibus  notio  particulae 
e^i</77^  non  aequalis  videtur  esse  verbo  adeo ,  nec  sim- 
pliciter  significat/jrae/ere^,  sed  inter  utrumquc  medium 
tenet.  Sic  nulla  alia  copula  adhibita,  etiam  connectit 
rem,  quae  maior  vel  insolita  esse  videtur.  cf.  Wopkens. 
in  ActisRJienotrai.  2.  p.  55.  Siceamdera  potestatem  ha- 
bet  quain  pronomen  ipse ,  quocum  interdum  coniungi- 
tur.  Sic  iu  intei-rogatioue  conditionata  ponitur,  ut  sit 
auch  dann. 


560  ETIAM. 

Sueton.  Cal.  17.  toties  abundantissimum  epulum  senatui  eque- 
striquc  ordini,  etiam  coniugibus  ac  liberis  utrorumquc.    Caes,  50. 

Tacit.  Hist.  1,  26.  adeoque  parata  apud  malos  seditio ,  etiam 
apud  intcgros  dissimulatio  fuit.  Ann.  2,  31.  cingcbatur  interim 
milite  domus^  strepebant  etiam  in  vestibulo,  ut  audiri,  ut  ad- 
spici  possent, 

Cic.  de  Fin.  2,  17,  57.  erit  cnim  instructus  ad  mortem  con- 
temnendam ,  ad  ipsum  etiam  dolorem.  5,  28,  84,  —  virtutem, 
in  qua  sit  ipsum  etiam  beatum. 

In  interrogatione.  Cic.  A  err.  3,  98,  227.  quodsi  Tiaec  omnia 
fcruntur  — ;  etiamne  haec  nova  debent  edicta  et  imperia  prae- 
torum  —  pcrfcrre?  etiamne  frumentum  pro  empto  gratis  dare? 
de  Leg.  1,  15,  42.  iam  vero  illud  stultissimum  cxistimare  omnia 
iusta  esse,  quae  scita  sint  populorum  institutis  aut  legibus. 
Etiamne ,  si  quae  leges  sint  tyrannorum? 

2.  Distinctior  est  sigQificatio  iu  iis,  quae  rera  maio- 
rem,  nec  per  se  exspectandam ,  sed  raram  vel  praeter 
opinionem  evenieutera  indicant.  Tura  est  id  quod 
adeo:  neque  aliter  Germani  auc/i  usurpant.  Saepe  uni 
nomini  adiunctum  interponitur  ,  ut  significet,  rera  non 
minus  fieri  adeo ,  quum  conditio  aliena  vel  coutraria  ob- 
stare  videatur.  vid.  Burmann.  ad  Pliaedr.  3,  10,  54.  qui 
cum  aliis  explicat  licet.,  cjuaiwis.  Locum,  quem  in  his 
particula  occupet,  constituit  voculatio.  iSam  aut  prae- 
niittitur  nomini,  taraquam  anacrusis ,  quae  intentionem 
praeparat,  aut  sequilur  nomeu  tamquam  tliesis,  quae 
cum  arsi  cohaeret.  Sic  nos  quoque  Germani  diversa 
Toculatioae  dies  aucli  gesc/iah,  hoc  etiam  evenit,  et 
auc/i  dies  gesc/ia/i ,  etiam  hoc  evenit.  la  adiectivo  vel 
genitivo  cum  substantivo  coniunctis  fere  mediam  habet 
sedem:  et  omitlitur  copula  et ,  quam  hbrarii  saepe  addi- 
derunt.     vid.  Cic.  de  Seu.  16,  6Q, 

Goerenzius  in  notis  ad  Cic.  Acad.  p.  181.  214.  et  alibi  de- 
monstrat  etiam,  quando  siguificet  adeo ,  postponi  suo  nomini. 
Taraen  ipse  ad  Acad.  p.  257.  et  de  Fin.  p.  429.  contrariam 
sententiam  exponit.  Sed  etiam  de  tertio  quodam  loco  agit 
p,  60.  ct  85.  et  p.  101.  Bremius  ad  Cornel.  Ham.  2,  3.  docet, 
ubi  etiam  pro  adco  positura  ad  totam  sententiam  pertineat, 
aut  in  initio  aut  in  ilnc  collocari.  Scilicet  tertium  non  in- 
venitur, 

Cic.  in  Verr,  4,  55,  123.  quum  illi  tamen  ornarint  templa 
deorum  immortalium ,  hic  etiam   dcorum   monumenta   atque  or~ 


ETIAM.  561 

namenta  sustulerlt.  p.  Deiot.  13 ,  37 .  quae  om^ies  docti  atque 
sapientes  summa ,  quidam  etiam  sola  bona  esse  dixerunt.  Acad. 
2,  47,  144.  nos  cnim  defendimus ,  etiam  insipientem  multa  com- 
prehendere.  de  Fin.  4,  3,  7.  quibus,  etiam  qui  assentiuntur, 
nihil  commutantur  animo.  Sic  saepe  etiam  qui  pro  ct  ipsi  qui. 
de  Orat.  1,  26,  119. 

Sallust,  Cat.  20,  11.  ctenim  quis  mortalium  —  tolerare  potest, 
illis  divitias  supcrare,  —  nobis  rem  familiarem,  etiam  ad  ne- 
ceSsaria  deessc?  Sueton.  Aug.  71.  ad  vitiandas  virgincs  prom- 
ptior ,  quae  sibi  undique,  etiam  ab  uxore  conquircrentur. 

Horat.  Sat.  1,  4,  56.  his ,  ego  quae  nunc ,  olim  qnae  scrlpsit 
Lucilius,  eripias  si  tempora  certa  modosquc,  et  quod  prius  ordine 
verbum  est,  posterius  facias ,  pracponens  ultima  primis,  non,  ut 
si  solvas  ,,Postquam  discordia  tetra  etc.'*  invenias  etiam  disiecti 
membra  poctae.  Alii  exjilicant  quoque ,  alii  de  tempore  nocft; 
ego  vero  sententiam  video  in  extrema  parte  mutstam.  Hora- 
tius  enim  post  rion  addit  exemplum  affirmationia,  in  qua  etiam, 
i.  6.  adeo,   disiecti  poetae  membra  inveniri  dicuntur. 

Cic,  de  Fin.  1,  21,  71,  si  infantcs  pueri ,  mutae  etiam  bestiae 
jicne  loquuntur.  de  Senect.  16,  36.  copia  omnium  rcrum,  quae 
ad  victum  hominum ,  ad  cidtum  etiam  deorum  pertinent.  ubi 
Gernhnrdus  videiur  copulativara  vim  simpliccm  statuiise.  Liv. 
22,1,3.  mutando  niinc  vcstcrn ,  nunc  tegum.cnta  capitis ,  errore 
etiam  scse  ab  insidiis  munierat. 

Cic.  p.  Sext.  21,  47.  qni  sinc  armis  ctiam  consul  rcm  publi- 
cam  conscrvarat.  Quinctil.  Declara.  3,  13.  inusitata  corportim 
magnitudo,  mores  etiam  Germanis  fcri.  lustin.  5,  3,  6.  nec 
minus  eloquentia,  etiam  inter  Athenienses ,  insignis. 

Cum  verbis :  Cic.  de  Fin.  5,  21,  58.  actionum  autem  genera 
plura,  ut  obscurentur  etiam.  minora  maioribus.  1,  13,  43.  cupi- 
ditates  enim  sunt  insatiabiles ,  quae  nort  modo  singulos  homines, 
sed  universas  familias  €i;er4unt:  totam  eliam  labcfactant  saepe 
rem  publicam.  de  Div.  2,  7«,  149.  ut  religio  propaganda  etiam 
cst,  quae  est  iuneta  cum  cognitione  naturae ,  sic  superstitionis 
stirpes  omnes  eiiciendae.  ubi  nec  Orellii  coniectura,  nec  Ochs- 
neri  explicatio  pote#t  probari.  Invertas  ordinem  sententiarura, 
et  habcl)is  eum  sensum ,  quem  in  contrariis  sententiis  modo 
illustrabiraus.  Sed  cf.  IV,  4.  p.  Beiot.  7,  21,  ita  dcmens  ille 
erat,  ut  eum,  quem  conscium  tanti  sceleris  habebat,  a  se  dimitte- 
ret?  Romam  etiam  mitteret ,  ubi  et  inimicissimum  sciret  esse 
nepotem  suum  et  C.  Caesarem  ? 

Sueton.  Cal.  33.    coUaudans  subinde  vocem  deprec&ntis ,  quasi 
etiam.  in  gerailu  praedulcemt 
IL  86 


562  ETIAISL 

3.  Formnla  flt  cpunii  etlam,  ubi  aliquid  verum  esse, 
eo ,  quod  maius  aut  insoleutius  sit,  comprobatur.  Quo- 
modo  dillerat  eliam  quiu7i,  per  se  palel. 

Sueton.  Aug-.  28.  quum  ctiam  magistratibus  ac  senatu  domum 
accitis  rationarium  iniperii  tradidit.  Liictant.  2,  5,  7.  sed  quid 
mirum ,  si  aut  harbari  aut  imperiti  homines  errant,  quum  etiam 
philosophi  stoicae  disciplinae  in  eadcm  sint  opinione.  Sueton. 
de  Giamni.  7.  scholam  eius  — •  freqiicntasse  aiunt :  —  etiam 
quum  practura  fuugcrctur. 

4.  Couiponuntur  verba  rix  etiam,  pene  etiam, 

Lactant.  3,  25,  13.  quae  perplexa  et  involuta  vix  etiam  politi 
homines  asscquujitur.  Ptin.  JJpist.  2,  3,  1).  illitteratum ,  iners 
cc  pene  etiam  turpe  est  non  putare  tanti  cognitionem  etc. 

5.  lu  coutrariis  rebus  componendis  etiam  indicat 
rem ,  quae  ex  ijDsa  coutraria  coudilione  distiuctius  lumea 
accipit.  Plerumque  praecedit  negaliva  seutentia.  Tuui 
etia 711  est  idem  i\uod  i77i77io ,  potins:  quibuscum  voca- 
bulis  saepe  coiuponitur,  et  dicilur  z//2/??c  eiia77i,  quiii 
etiam,  etia77i  polius.  Conf.  Wopkeus.  Lecl.  Tull.p.  30 
(21).  Hiuc  lormula  ta7itu77i  abest ,  ut — ,  ut  eiia77i,  et 
soluta  oratione  tantum  abest ,  ut  —:  etia77i. 

Cic.  in  Terr.  4,  10,  21.  mamertina  civitas  improha  antea  non 
■  erat:  etiam  erat  inimica  improborum.  Acad.  2,  2,  5,  at  vereor 
interdum,  ne  talium  persQnarum,  quum  amplijlcare  velim,  minuam 
etiam  gloriam.  p.  Deiot.  11,  31.  ilJe  adiuiorem  servum  contra 
dominum  rcpudiavit:  tu  ctiam  accusatorem  adhihuisti.  p.  Lig'. 
2,  4.  nam  profectio  voluntatem  hahuit  non  turpcm ,  remansio 
necessitatem  etium  honestam.  Orat.  45,  153.  hoc  idem  nostri 
saepius  non  tulissent ,  quod  Graeci  laudare  etiam  solent.  Parad. 
6,  1,  42.  quid  sine  dives  c^uidem?  quid ,  sipauper  etiam?  Orat. 
71,  23(i.  ut  ea  qui  utantur ,  non  stulti  homines  habcri  possint, 
etiam  plcrumquc  prudcntes.  in  Verr.  5,  39,  102.  Curt.  4, 10,30. 
nihil  in  eam  gravius  essc  consuHum  :  ingcmuisse  ctiam  Alcxandrum 
morti.  Plin.  Paneg.  77,  5.  Stat.  Theb.  10,  38.  vix  obvia  passi 
colloquia ,  amplcxus  etiam  dcxtrasque  suorum  cxcussere  humcris. 
Cf.    Garaton.  ad  Cic.  Pliilipp.  1,7. 

Cic.  Acad.  2,  9,  28.  nam  tantum  abcsse  dicebat ,  ut  id  con- 
sentaneum  csset,  ut  maxime  ctiam  repugnarct. 

Cic.  de  Fin.  2,  17,  54.  tantum  abest ,  ut  se  indicct:  perficiet 
etiam ,  ut  dolere  alterius  improbc  facto  vidcatur.  5,  21,  57.  qua 
in  vita  tantum  abest,  ut  voluptatcs  conscctentur :  etiam  curas, 
sollicitudinen ,    vigilias  perferunt.    ubi  vid.  Manutius. 


ETJAM.  563 

Immo  etiam  Siieton.  Claud.  40.  •vid.  n.  7.  CIc.  de  Fin.  6, 
20,  56.  qidn  etiam  inertissimos  homines  —  videmus  —  animo 
moveri  semper.  AHa  Tide  in  immo  et  in  qviiv.  Cic.  p.  Mil.  19, 
52.  huius  iter  necessarium :  illius  etiam  potius  alienum, 

6.  i^tqne  haec  oppositio  non  semper  verbis  expri- 
mitur,  sed  ita  ponitur  eliam,  ut,  cui  res  jDraesfet,  ex 
reliqua  oralione  colligi  debeat:  veluti  Cic.  p.  Mil.  19,  51. 
Milo/ii  etiam  xUile  jiiisse  Clodium  idi^ere.  h.  e.  tantum 
aberat,  ut  id  noxiumMiloni  esset,  ut  utile  ei  esset.  vid, 
Heumann.  ad  h.  1. 

Cic.  p.  Mi!.  24,  64.  scutorum,  gladiorum ,  frenorum,  sparo- 
rum  ,  pilorumqiie  etiam  multitudo  depreficndi  posse  indicabatur. 
In  his  non  niodo  frenorum  suspectura  est,  sed  quomodo  pilo- 
rumque  etiam  vndtitudo  dicatur,  nemo  dedarat.  Ileuniannus 
qnidem  explicat:  dlcebant  non  raodo  deprcliendl  Ibi  pos^se  pila, 
sed  etlam  raulta  pila:  quod  ineptum  esset.  Si  integra  sunt 
verba,  certe  ea  interpungi  debent  ita:  sparorum  pilorultnque 
etiam,   multiludo  d.  p.  i.   i.  e.  adeo  sparorum  pllorumque. 

Liv.  3,  39,  6.  viderent,  ne  vetando  in  curia  libere  homines 
loqui ,  extra  curiam  etiam  movereht  vocem. 

7.  Inversa  cst  illa  ratio ,  sed  idem  modus,  quura 
allud  quid  additur  per  voc.  nediim.  Conferunlur  enim 
duae  res,  quarum  allera  tantum  abest,  ut  non  fieri  aut 
non  esse  possil,  ut  altera  etiam  compareal.  Nos  Ger- 
mani  dicimus  schon. 

LIv.  7,  40,  3.  Quinctius ,  quein  armorum  ctiam  pro  patria 
satietas  tencret ,  neduin  advcrsus  putriam  —  ad  colloquium  pro- 
cessit.  Suetcn.  Claud.  40.  multaque  talia  etiam  privatis  de- 
formia,  ncdum  principi  neque  infacundo  neque  indocto ,  immo 
ctiam  pertinaciter  liberalihus  studiis  dedito.  Coluiuell.  8,  11, 1. 
harum  autem  decor  avium  ctiam  exteros ,  nedum  dominos  ob- 
lectat.  Senec.  Eplst.  53,  5.  Taclt  Dlalog-.  25,  3.  fatetnr  plures 
formas  ctiam  iisdem  saeculis ,  nedujn  diversis  exstitisse. 

8.  Additur  etiam  comparativis ,  ut  quanlitas  rei 
maior  esse  ea  ratione  designetur,  ut  res,  quacum  illa 
comparatur,  ipsa  esse  magna  praesumatur.  Graecum 
l'n  in  hoc  usu  satis  frequentatum  notat  Malthiae  Grani. 
p.  852.  Recentiores  scriptores  usurpabant  adhnc.  vid. 
Tora.  I.  p.  165.  Quae  ibi  de  ordine  verborura  dixiraus, 
ad  hanc  quoque  parliculam  spectant:  nara  si  compara- 
tivi  vis  et  copia  augenda  est,  necessario  ei  praecedit  etiam, 
sia  vero  post  eum  ponitur,   accessio  exprimitur,   atque 

36* 


654  ETJAM. 

res  praeter  alias  esse  njaior,  vel  adeo  iiiaior  dicitur. 
Tum  eliam  non  inhaercl  notioni  comparativi,  sed  per- 
tinetad  iudicii  forraam.  Quare  postponitiir  lere,  quando 
sequitur  quani.  Germani  eodera  modo  dislinguunt  noch 
hesser  et  hesser  nocli.  Hauc  vero  legem,  cum  reliqua 
ordinaudorum  verborum  disciplina  coagruentera,  omnes 
boni  sci'iptores  sequunlur,  nisi  alia  caussa  verborura 
ordinem  inversionc  mutat,  aut  negligentia  peccat.  Ab 
initio  enim  sententiae  sive  comniatis  iuvei-sio  saepe  fit. 

Au»:^.  Gi-otefendus  iu  Graniin.  p.  2G0.  docet  tiiam  ante  cora- 
parativum  signiilcaie  adeo  adhuc ,  sogai-  noch ,  post  compara- 
tivum  adhiic ,  noch.  Contrariura  est  verura  et  multa  obser- 
vatione  et  ratione  confirmafura. 

Discriraen  quivis  facile  sentietliis  comparatis  :  Corn.  Dio.1,3. 
etsi  Dionysii  crudclitas  ci  displicebat,  tamen  salvum  propter  ne- 
cessiiudinem  ,  magis  etiam  suorum  caussa  studebat.  Haec  nemo 
reddat:  noch  mehr  wegen  dcr  Seinigen,  sed  mehr  noch  w.d.S. 

Tcrent.  Ad.  3,  4,  21.  nondum  audisti,  Demea,  quod  est  gra- 
tissimum.  de.  yin  qiiid  est  ctiam  amplius  ?  he.  J  ero  amplius. 
Cic.  de  Off.  1,  30,  107.  ut  enim  in  corporibus  magnae  dissi- 
militudines  sunt  — ,  sic  in  animis  exsistunt  ciiam  maiores  varie- 
tatcs.  de  Fin.  5,  20,  55.  sunt  autem  etiam  clariora  vel  plane 
perspicua.  in  Verr.  3,  76,  175.  Brut.  63,  227.  hoc  ctiam  magis 
'probabatur ,  quod  erat  ab  oratoribus  quaedam  in  foro  solitudo : 
iiisi  scribendura  hoc  autem  ciiam  magis.  Quinctil.  9,4,  36, 
nam  et  coeuntes  Utterae  —  ciiam  leniorerii  fuciunt  oraiionem, 
quam  si  omnia  verba  suo  fine  cluda7itur.  4,1,  12.  quum  sit 
■naturale ,  ut  iudiccs  iis ,  quos  libentius  audiunt ,  eliam  faci- 
lius  credant.  ita  codd.  Qui  scripserunt  facilius  ctiam ,  perver- 
sara  exbibent  sententiam,  quasi  quod  credant,  non  ipsum 
in  iudices  cadat.  10,  1,  95.  alterum  illud  cliam  prius  sati- 
rae  genus,  sed  non  sola  carminum  varietate  mixtum  condidit 
Tercniius  Tarro.  Frustra  laborabant  in  bis  expediendis  critici, 
quum  non  intclligerent ,  Quinctilianura  loqui  de  satira  ab  Ennio 
primura  coraposita.  Est  igitur  jene  noch  friihcre  i.  e.  dltere 
Art.  Pomp.  Mela  1,  11,  1.  Syria  late  litora  icnet  ierrasque, 
etiam  latius  inirorsus.  Ita  iiiterpunctionem  benc  constituit 
Weiclicrtus  meus. 

Cic.  ad  Fam.  5, 12, 10.  ilaquc  te  plane  etiam  atque  etiam  rogo, 
ul  et  orncs  ca  vchemcnlius  ctiam ,  quara  foriasse  sentis,  et  in  eo 
leges  historiae  negligas.  PauIIo  post:  plusculum  etiam  quam 
conccdit  veritas.  de  OiT.  1,  26,  91.  atque  ciiam  in  sccundissimis 
rebus  maxime  estutcndum  consilio  amicorum  ,  hisque  maior  etiam 
quam  antetribuenda  auctoritas.  Aut  cxplicandum  esi  adeo,  vcl,  aut 


ETJAM.  565 

«lclenduia  cst  etiam ,  quod  dcsideratur  iu  codd.  non  paucia: 
quod  faciendum  inito. 

Cic.  Parad.  6,1,44.  fdiam  quis  habct:  pccunia  est  opus:  duas^ 
maiore:  plures ,  maiore  etiavi.  Codices  fluctu-int:  aiii  et  se- 
ptem  quidemAldi  omittunt  ctiam  :  Ilu]>crus  edidit  ctiavi  maiore, 
Si  integra  est  illa  scriptura,  explicari  petest:  maiore  iteni, 
Bive  maiore  ad  illud  addita  pecunia.  Ego  vero  caussam  trans- 
posili  nominis  in  ipso  ordlne  TerLorum  agnosco.  lu  Cic.  ad 
Att.  1,  16,  1"?.  ast  plures  etiam  ipse  mittito.  coliaerent  verLa 
etiam  ipse.  vd.  T.  I.  p.  420.  Corncl.  Tluas.  4,  2.  nolitc,  oro  ros, 
inquit,  id  mihi  dare,  quod  mulli  invideant ,  plures  etiam  concu- 
piscant.  Alcib.  3,  4.  Cic.  de  Off.  2,  15,  53.  bene  ministrum  et 
praebitorem ,  quia  sordidum :  melius  etiam  quod  largitionem 
corruptelam  dixit  esse.  Brut.  18,  70.  Calamidis  dura  illa  qui- 
dem,  sed  tamen  molliora  quam  Canachi ,  nondum  Myronis  satis 
ad  veritatem  adducta  ,  iam  tamen  ,  quae  non  dubites  pulchra 
tlicere:  pulchriora  ctiam  Polycleli  et  iam  plane  perfecta.  Caes- 
B.  civ.  1,  53.  haec  Afranius  Vetreiusque  et  eoriim  eimici  pleniora 
etiam  atque  uberiora  llomam  ad  suos  perscribebant. 

Cic.  de  Amic.  6,  22.  adversas  vero  (res)  ferre  difjicile  esset 
sine  eo,  qui  illas  gravius  etiam  quam  tu  ferrct.  IVon  proho  cx- 
'  plicationem  Oclisneri  :  der  dabci  noch  mchr  fiihlte.  Estpotius: 
der  dabei  mehr  sogar  als  du  fiihlle.  Tusc.  1,  24,  59.  eg-o  autem 
maiore  etiam  quodam  modo  msmoriam  admiror.  i.  e.  adeo. 
Ponipon.  Mela  2,  2,  10.  Athos  mons  est  adeo  elatus ,  utcredatuf 
altius  etiam ,   quam  unde  imbres  cadunt ,  surgere. 

IVihil  tamen  impcdit,  quo  minus  etiam  ante  comparativum 
vel  post  eum  collocctur  cum  propria  significatione,  qua  sit 
auch.  Cic.  Tusc.  1,  25,  62.  omnes  magni,  etiam  superiores  i.  e. 
auch  die  Friiheren.  CelsusS,  28,  3.  si  validioribus  etiamrcmediis 
opus  est ,  ad  eas  compositicncs  vcniendum  est ,  quae  etc.  Cic. 
in  Cat.  2,  8,  18.  qui  magno  in  acrc  alicno  maiores  etiam  pos- 
sessiones  habcnt. 

9.  la  comparanda  niagnitndlne  raaiore,  ubi  eo  — 
^z^o  certam  rationem  desiguat,  vix  locus  erit  particulae 
etiam.  Taraen  dicitureo  etiani  maioi',  qnod  lioc  sensu, 
ut  conditio  vel  caus.sa  adiiciatur,  quae  magDamrem  adeo 
maiorem  reddat.  Nos  iiisoferri  noch  grojser,  aLs  — . 
Sed  distinguenda  sunt  ea ,  in  quibus  etiam  non  cum 
comparativo  cobaeret,  sed  significat  ^^rae^erea,  ad  Iloc: 
quemadmodum  in  iis  locis,  quos  p.  415.  attuli.  Recte 
componuntur  verba  multo  etiam  magis,  multo  etiam 
maior y  ubi Germani /zoc/i  WQit  meJir^  noch  viel  grofser. 


666  ETIAM. 

Recentioris    aevi    usus    coruposuisse    coraparativum    ita 
conformatum  videtur  cum  nominis  abiativo. 

Cic.  ad  Fam.  13,  16,  3.  post  mortem  autem  Crassi  eo  mihi 
etiam  dignior  visus  est ,  quem  in  fidem  atque  amicitiam  raeam 
reciperem  ,  quod  eos  a  se  observandos  —  putabat.  Caes.  Bell.  g. 
4,  30.  quum  —  paitcitaicm  militum  ex  castrorum  exiguitate 
cognoscerent ,  quae  hoc  erant  ctiam  angustiora,  quod  sine  im- 
pedimentis  Caesar  lcgiones  transporiaverat. 

Cic.  de  Off.  2,  11,  39.  ergo  ctiam  soUtario  homini  —  opinio 
iustitiae  necessaria  est :  eoque  etiam  magis ,  quod  si  eam  non 
habcbunt ,  —  multis  afficientur  iniuriis.  E<;o  cum  aliis  offendo 
in  vocc  etiam ,  eamque  vitiosara  putarcm ,  etiamsi  non  praece- 
deret  in  superiore  sententia :  nec  pauci  et  l)oni  sunt  libri ,  ab 
Orellio  non  commemorati,  qui  oniittunt. 

Cic.  de  Off.  1,  4,  14.  quain  similitudinem  natura  ratioque  ab 
oculis  ad  animum  transferens  multo  etiam  magis  pulchritudinem, 
constantiam ,  ordincm  in  consiliis  factisque  conservandum  putat. 
Tusc.  1, 24,  37.  quem  locum  multo  ctiam  accuratius  explicat  in  eo 
sermone  etc.  p.  SuUa  19,  53.  multo  ctiam  longius.  Acad.  2,19, 
61.  Caes.  B.  gali.  1,  16.  multo  etiam  gravius ,  quod  sit  desti- 
tutus,  queritur. 

Sueton.  Caes.  16.  non  enim  honores  modo  nimios  recepit ,  — 
sed  et  ampUora  etiam  humano  fastigio  decerni  sibi  passus  est. 
Baumgarten-Crusius  construit  rerba  ita:  sed  etiam  et  ampUora. 
quod  quid  sit  nescio.     Etiam  ad  ampUora  pertinet. 

10.  Sicut  adeo  id  efficit,  ut  magnae  rei  accedat 
maior  visdesignationis,  ita  eliam  vocabulis,  quae  magni- 
ludinem  aliquara  siguificant,  raomeutum  adiicit.  Simi- 
liter  Germani  usurpant  auch. 

Cic.  Acad.  2,  18,  59.  de  quo  iam  nimiiim  etiam  diu  disputo. 
i.  e.  wovon  ich  auch  gar  lange  schon  spreche.  Terent,  Ad.  2,4, 
15.  quamvis  ciiam  maneo  oiiosus  hic.  i.  e.  valde  ctiam. 

11.  Cicero  in  reddendo  graeco  xca,  quod  (^eZ  signi- 
ficaret,  siugulari  modo  videtur  adliibuisse  eiiam.  Ger- 
maui  dicunt  aiich  nur.  Sed  alii  quoque  scriplores  simi- 
liter  composuerunt  verba  maguitudinis  cum  liac  par- 
ticula. 

Plato  ('e  Leg.  2.  p.  59.  Bip.  cpQovrjGiv  ^s  v.ca  ulrj^iis  §6^aq 
^B^ULQvv ,  tvzvxiS  oToj  v.cil  TTQoq  xo  yfiQuqTiciQfyivizo.  Cic.  de 
Fin.  5,  21,  58.  beatum  ,  cui  etiam  in  senectute  contigerit ,  ut 
sapientiam  verasque   opiniones  assequi  possit.    Sed  Orosius  de 


ETIAM.  567 

Gloi-Ia  4,   2.  praeclare  Plato  beaUim  fore  praedicat ,   eui  vel  iii 
senectute  coutigcrit  sapientiam  adipisci. 

Caes.  Bell.  gall.  5,  52.  quae  veiba  supra  p.  553.  posuiiiius, 
Ht  neque  etiam  pro  7!C  -  quidcm  coinprobaremu!; ,  huc  etiain 
pertinenf.  Nain  explicari  possunt :  Tel  parvulo  detrimento, 
sive  ut  fecit  Heidius:  weiler  sah,  dafs  kcine  Gelegenheit  iibrig 
sey ,  ihnen  auch  nur  einen  kleinen  Schaden  zuzufiigen. 

IV.  1.  lam  de  affirmativa  potestale  particulae:  qiiae 
iinde  iiata  sit,  mimqnam  plane  expedies,  nisi  ad  ianiy 
qnod  inest ,  respexeris.  Id  enim  demonstrativam  vim 
habet,  et  ipsnm  affirmationi  inservil ,  eben  significans. 
Ifa  Graeci  xal,  Gothi  avk  (vid.  Vlphil.  loh.  13,  13. 
Matth.  8,  9.)  dixernnt.  Equidem  vero  significalionis 
huins  nsnm  in  vila  commnni  magis  varium  fnisse  suspi- 
cor,  quam  quem  in  scriptorum  libris  cognosci  liceat.  Ac 
jirimo  in  oppositis  rebus,  si  allera  non  fieri  dicitur,  ea, 
quae  vere  fiat,  designatnr  vocabulo  etiam:  praesertim 
iu  disinnclionis  formnla  dialecticorum. 

Cic.  p.  Rosc.  Coni.  3,  9.  utrum  cetcra  nomina  in  codicem  ac- 
cepti  et  expen-ii  digesta  habes,  an  non?  Si  non:  quomodo  tabu- 
las  conficis?  si  etiam :  quamobrem  —  hoc  nomen  triennio  am- 
plius  —  in  adversariis  relinqucbas  7 

Cic.  de  jVat.  d.  1,  25,  70.  idemfacit  contra  dialecticos :  aqui- 
bus  quum  traditum  sit ,  in  Oinnibus  disiunctionibus ,  in  quibus 
autetiam  aut  uon  ponerelur,  alterutrum  vcrum  essc,  pertimuit  elc. 
Acad.  2,  30,  97.  omne,  quod  ita  disiunctum  sit,  quasi  aut  etiam, 
aut  non,  non  modo  verum  esse ,  scd  ctiam  necessarium. 
Acad.  2,  32,  104.  ut  —  aut  etiam  aut  non  respondere 
possit. 

2.  Qui  respondet,  esse  rem,  affirmaiioaem  suaia 
exprimit  vocahulo  etram  pro  ita  est;  allerdings.  Vsur- 
patnr  proprie  posL  formulara  Qiiid?  Gerh.  Vossius  de 
Viliis  serm.  1,35.  hunc  usnm ,  nisi  praecesserit  affir- 
matio,  reprehendit,  et  ad  depravalam  Plinii  consuetndi- 
nem  relniit.  Sed  iam  Borrichins  Cogitat.  p.  96.  eura 
optimorum  et  autiquorum  scriptorum  auclorilate  vindi- 
cavit. 

Plaut.  Araph.  1,  3,  46.  Most.  4,  3,  7.  th.  Numquid  pro- 
cessit  ad  forum  hodie  novi?  si.  Etiam.  th.  Quid  tandcm? 
Terent.  Hec.  5,  3,  13.  pa.  ISil  uliud  dicam?  ba.  Etiam: 
cognossc  etc! 

Cic.   p.  IVIur.  31 ,  (y5.    miscricordia    commolus  ne  sis.     Etiam. 


668  ETIMl. 

Plin,  Epiot.  2,  3,  9.  dices:  haheo  hic  quos  legam  non  minui 
disertos.  Etiam.  Sed  legendi  semper  occasio  cst  etc.  4,  13,  3. 
Jiuic  ego ,  studes?  inquam.  Respondit,  etiam.  Cic.  Acad.  2, 
43, 134.  Zeno  in  una  virtuie  positam  beatam  vitam  putat.  Quid 
Antiochus?  Etiam,  inquit ,  beatam ,  sed  non  beatissimam.  ubi 
non  intelligitur  etiam  ille  putat.  ad  Att.  4,5.  quid  ?  etiam  — 
subturpicula  mihi  vidcbatnr  essc  nulLVCobiu.  p.  Flanc.  23,  65. 
cui  quum  respondissem  ,  me  a  provincia  dccedere :  ctiam  meher- 
cule,  inquit ,  ut  opinor ,  ex  Jfrica.  lam  Hadiianus  de  Serm. 
lat.  p.  169.  recte  ceplt  particulae  vim  affirmandi ,  quam 
Ernestius  dicebat  inserTire   correctioni.    vid.  Wunderus. 

Formula  est  a  Cicerone  saepe  in  extremis  epistolis  usurpata 
haec :  ad  Frat.  3,  1,  7,  24.  quid  praeterea  ?  Quid  ?  Etiam.  i.  e, 
liabeo  aliquid.  adAtt.  1,13.  novi  tibi  quidnam  scribam  ?  Quid? 
Etiam.  Illius  loci  si  meminissent  critici,  in  lioc  non  fecissent 
coniecturam  inancm.  Sensus  enimest:  novi  quidnam  scribam? 
Estne  aliquid?  Est  vero.  Male  explicuit  Manutius:  praeter 
Euperlora.  ad  Att.  2,  6.  aliud  quid  ?  Etiam,  Quando  te  pro- 
ficisci  istinc  putes ,  fac  ut  sciam. 

3.  Attrahitur  edam  a  nomiuibus  conditionem  signi- 
ficautibus,  quae  suut  adiectiva  et  participia,  iit  quali- 
tatem  vere  adesse  significetur.  Quam  ob  caussam  com- 
pouuntur  v^.rba  vero  etlam. 

Cic.  Brut.  16,  263.  C  Sicinius  igitur  —  quaestorius  mortuus 
est ,  probabilis  orator,  iam  vero  etiam  probatus.  Fortasse  hunc 
in  modum  restituenda  est  codicum  scriptura  in  Cic.  ad  Att.  7,  3. 
quoruin  exitus  semper  incerti,  nunc  vero  etiam  in  alteram  partem 
magis  timcndi.  Codices  enim  nunc  etiam  vero ,  editiones  nunc 
vero. 

Cic.  Acad.  2,  43,  134.   vd.  n.  2. 

4.  Afrirmatio  est,  in  qua  vocabulo  e^^/a^n  exprimitur 
rem  vere  fieri  vel  vere  factam  esse.  Atque  utiUir  verbis 
7ii/nl  eiiam  is,  qui  veheraeutius  affirmat,  aut  suae  sen- 
tentiae  novura  addilurus  est  momentum  affirmationis, 
ubi  nos  wirLUclL  dicimus. 

Mrg-II.  Aen.  4,  305.  dissimulare  etiam  sperasti ,  pcrfide,  tan- 
tum  posse  ncfas  ?  Equidera  ctiam  pertinere  magls  puto  ad  v. 
dissimulare  quam  ad  v.  sperasti.  Curt.  7,  11,  6.  se  autem  pro- 
xima  nocte  cffecturum ,  ut  crederet  Macedones  etiam  volare. 
Huc  fortasse  referri  dcbet  Cic.  de  Div.  2,  72,  149.  vid.  p.  561. 
ad  Att.  7,  2.  Terentia  vcro  —  L.  Pontium  sibi  in  Trebulano 
dixissenarrabat,etiam€cmdeccssissc.  i.  c.  dasFicbcrsey  u:irklich 
gcwichcn. 


ETIAM.  569 

Terent.  Phorm.  8,  1,  10.  num  jpatri  quid  suholet?  c.  Ni- 
hil  etiam. 

Terent.  Heaut.  5,  5,  11.  cl.  Pater ,  omnia  faciam ,  impe- 
ra.  ch.  Vxorem  ut  ducas.  cl.  Pater.  ch.  ISihil  audio. 
M.  Ad  me  recipio :  faciet.  ch.  Nil  etiam  audia  ipsum.  i.  e. 
ich  hore  auf  ihn  wirklichnicht.  De  falsa  interpretatione  Guieti 
Tide  Westerliovium. 

5.  Ponitur  etiam  a  quibusdam  scriploribus  pro  seu- 
tentia,  quaid,  quod  obiectum  est,  conceditur,  additur- 
que  per  voc.  sed  alia  sententia,  quae  concessura  reslrin- 
gat.  Sed  etiam  aliae  formae  concessiYae  sententiae  cum 
his  conveniunt. 

PHn.  Epist.  2 ,  3,9.  dices :  haheo  hic  quos  lcgam  7ion  mifius 
disertos.  Eiiam.  Sed  legendi  semper  cccasio  est  etc.  6 ,  2,8. 
at  quaedam  supervacua  dicuntur.  Etiam :  scd  satius  est  et  haec 
dici,  quam  non  dici  nccessaria  6,  28,  3.  cf.  Cort.  et  Gesner. 
ad  5,  3,  7. 

Plin.  Epist.  7,  17,  5.  supervacuum  tamen  est  recitare,  quac 
dixeris.  Etiam,  si  cadcm  omnia,  iisdem  omnibus ,  si  statim  re~ 
cites :   si  vero  multa  inseras ,  multa  commutes  etc. 

6.  Vbi  in  affirmanda  re  dicitur,  etiam  tum,  quum 
conditio  vcl  caussa  quaedam  iutercedat,  nihil  impedire, 
quo  minus  res  fiat  vel  sit,  ponitur  etiamsi,  de  quo  inlra 
suo  loco.  Sed  aliae  quoque  coniunctiones  eodem  modo 
coniunguntur :  etiam  uhi,  etiam  cfaum^  ct  relaliva. 
Opponitur /a7?ze/z,  tl  quuque, 

Varro  dc  L.  L.  8,  22.  etiam  uhi  dissimilis  foetus  ut  ex  equa 
et  asino  midus ,  tamen  ibi  analogia.  Cclsus  7,  12,  4.  adeo  in 
medicina,  etiam  ubi  perpetuum  est,  quod  fieri  debet,  non  ta- 
men  pcrpetuum  est  id,  quod  consequi  convenit. 

Cornel.  Con.  3,  1.  vndtis  enim  magnisque  meritis  apud  re- 
gem ,  etiam  quum  in  officio  non  maneret,  valebat.  Quinctil.  9, 
4,  2.  7iam  etiam  quum  iudicium  meum  ostendcro,  suum  tamen 
legcntibus  rcUnquam.  Senec.  Epist.  11,  1.  hic  illum ,  —  etiam 
quum  se  covfirmaverit  et  omnibus  vitiis  exuerit,  sapientem  quo- 
que  sequetur. 

Cic.  de  Orat.  1,  26,  119.  mihi  etiam  qui  optime  dicunt  — 
tamen,  nisi  timide  ad  dicendum  acccdunt  et  in  exordienda  ora- 
tione  perturbantur ,  penc  impudentes  videntur.  Celsus  2,  14. 
p.  89.  potest  cnim  morbus ,  etiam  qui  per  sefinem  habiturus  est, 
citius  tamen  adhibito  auxilio  tolli. 

7.  Oratio,  qua  dicitur,  e^sse  rem  aliquam,  eliamsi 


570  ETIAM. 

condilio  aliena  ant  contraria  quaedara  adsit,  conlrahi 
solet  ita ,  ut  participio  vel  adiectivo  adiiciatur  adver- 
hium  etiam,  coniuDctio  si  cuni  verbo  omittatur.  Hinc 
ortura  estgraramaticorum  praeceptura,  eiiam  significare 
etiamsi  vel  quamvis:  quod  idem  observant  in  graeco  ymL 
vid.  Herraann.  ad  Viger.  n.  322.  At  ex  illa  orationis 
contractione  particula  accipit  vim  affirmandi,  sicuti  ger- 
manicura  aiicii.  Sequilur,  vel  inverso  ordine  praecedit 
tamen.  Opinionein,  cpia  Sarpius  contenderat  etiam 
pro  etiajribi  coniungi  cura  verbis,  bene  refutavit  Frot- 
sclier  ad  QaincliL  10,  1,  89. 

Cic.  ad  Fam.  5,2,  27.  nec  in  te ,  ut  scribis,  animo  fiii  mo- 
bili,  sed  ita  stabili,  ut  in  mea  erga  tc  voluntate,  etiam  deser- 
tus  ab  officiis  tuis,  permanercm.  p.  Mil.  26 ,  70.  quo  uno  versi- 
culo  satis  armati  semper  consules  fuerunt,  etiam  nullis  armis 
daiis.  Plin.  Hist.  ii.  8,  39,  59.  cocJilcae  —  adhaerentcs  maxime 
saxis ,  aut  ctiam  iniiiria  resupinatae  avulsaeque ,  non  tamen 
exeunies.  ad  Fam.  9,  10,  1.  de  quo,  etiam  nikil  scribentc  me,  te 
non  dubitare  ccrto  scio.  p.  Mil.  34,  92.  quam  (miscricordiam) 
ego,  etiam  repugnante  hoc ,  et  imploro  et  exposco. 

Calpurn.  2,80.  ctnos,  quos  etiam  praclorrida  munerat  aestas, 
—  millc  —  dabimus  iibi  chias.  Ciirt.  8,  6,  19.  coUaudatis, 
quod  etiam  aliis  tradita  vice ,  tamen  cxcubare  pcrseverassent. 

Cic.de  Fin.  3,  17,  57.  dicuntque,  ut  Jiberis  consultum  veJimiis, 
etiamsi  postumi  fuiuri  sint ,  proptcr  ipsos:  sic  futurac  post  mor- 
tcm  famae  tamen  esse  propter  rcm ,  ctiam  dctracto  usu  ,  consu- 
lcndum.  Gocrenziiis  minira  in  modnm  tamcn  interprctatur 
sane ,  et  etiam  ciim  verbis  propter  rein  coniungit.  Opponun- 
tur  tamen  —  etiam  iuTerso  ordine ,  nec  male  se  habent  verba 
etiam  detracto  usu ,  quae  ille  putat  transponi  debere  etiam  usu 
dctracto :  immo  illud  est ,  quod  unum  in  liac  s^-ntentia  postu- 
lemus. 

Locus  Eumenll  Grat.  act.  7,  2.  quem  Frotscher  emendarc 
conatus  est ,  quum  inepte  legatur  etiam  militaris  via  sit  ac 
confragosa ,  ego  ita  restituendum  cxistimo  :  T  idisti  enim ,  non, 
ut  per  agros  aliarum  urbium  ,  omnia  fcrc  culta ,  aperta ,  fioren- 
tia,  vias  faciles,  navigcra  fiumina  ipsas  oppidorum  portas  ad- 
luentia.  Sed  statim  ab  eoflcxu,  e  qiio  rcirorsum  via  ducit  in 
Belgicam  ,  vasta  omnia,  inculta ,  squalotiia,  muta ,  tencbrosa. 
Etiam  militaris,  via  sic  confragosa  est  ac  alternis  monlibus  ar- 
dui  adiius  atquc  praecipites ,  ut  vix  semiplena  carpenta,  intcr- 
dum  vacua  tranwiittat. 


ETIAM.  571 

8.  Singulari  modo  loquulus  est  Livius  42,  15,  10. 
^t  ceteri  quidem  etiam  amicorum  et  satellitum ,  post- 
quam  cadentem  videre^  dijjugiunt,  PantaLeon  constan- 
ier  impavidus  mansit  ad  protegejidum  regem.  iiisi  cor- 
rupta  suat  verba. 

V.  His  expositis  dicendum  est  de  quibusdam  for- 
mis,  quae  particulam  e/zaT/i  propriam  sibi  assumuiit. 

1.  Ac  primo  etiam,  quum  in  se  habeat  iam^  ad 
tempus  referlur.  Significat  enira  rem  continuam,  non- 
dura  finitam ,  sed  adhuc  perpeluam,  quae  ahbi  vocabulo 
ad/iuc  desiguatur.  Id  Graeci  exi,  Gerraani  noc/b  dicunt. 
Yid.  Donat.  ad  Terent.  And.  3,  3,  23.  Servius  ad  Virg. 
Aen.  6,485.  Philarg.  ad  Georg.  3,  189.  Rubaken.  a\l 
Terent.  And.  1,1,  89.  Servius  ad  x^en.  11,373.  vocat  ad- 
verbium  temporis.  Sed  admixta  est  quaedam  perpetuitatis 
aestimatio,  qua  res  longius,  ouam  exspectari  j^^osset,  du- 
rasse  notatur.  INos  dicimus  imnier  noc/i.  Atque  hoo 
nomine  diilert  etiam  ab  ad/nic. 

Terent.  Eun.  2,  2,  55.  etiamne  tu  hic  stas,  Parmeno?  i.  e.  du 
stchst  noch  hier?  Neque  aliter  Hec.  3,  4,  16.  ubi  redit  Par- 
ineno  ad  herura  diu  ante  aedes  Philuinenae  Ycrsatum.  Plaut. 
Most.  2,2,  89.  sed  tu  eliamne  adstas ,  ncc  quae  tlico  ohtempe- 
ras  ?  Terent.  Hec.  4,  3,  8.  quia  de  nxorc  incertus  sum  eliam, 
quid  sim  facturus.     Plaut.  Trin.  2,  4,  193. 

Cic.  in  Verr.  3,  23,  56.  quum  iste  etiam  cuiaret,  in  cubicu- 
lum  introductus  est. 

Virgil.  Aen.  6,  482.  quos  ille  omnis  longo  ordinc  cernens 
ingemuit,  Glaucumque  Medontaque  —  Idaeumque,  etiam  currus, 
etiam  arma  tcnentcm.  ubi  lleins.  Georg-.  3 ,  189.  invalidus 
etiamque  trcmens ,  etiam  imcius  aevi.  ubi  Heinsius  fcripsit  ct 
iamqne  —  et  iam,  quasi  ex  praecepto  Charisii.  Veruiu  il!c 
loquitur  de  altero  et  iam,  quod  explicat  et  etiamnunc ,  ut  lia- 
beat ,  quo  nectat  orationis  partes. 

Cic.  in  Catil.  1,1,1.  quousque  tandem  abutere,  Catilina,  pa- 
tientia  nostra"?  quamdiu  etiam  furor  iste  tuus  7ios  eludet?  Male 
explicant  insuper,  practerca,  et  reddunt  obcndrein.  Est  vero 
wie  lange  noch?  Ambigua  est  intcrprctatio  in  Sallust.  Cat. 
61,  4.  Catilina  vero  longe  a  suis  inter.  hostium  cadavcra  reper- 
tus  est,  paullulum  etiam  spirana  ferociamque  animi,  quam  ha- 
buerat  Divus,  in  vultu  retinens.  ubi  olini  legebatur  adhuc  etiam. 
Aut  significatur  vitam  Catilinae  diificilius  exstuigui  potuisse, 
aut  cohaerent  verba  paullulum  ctiam  i.  c.  noch  ein  wenig. 


672  ETIAM. 

Plaut.  Amph.  1,  1,  238.    so.   Ampliitruonis  ego  sum  servos  So- 
sia.    ME.    Etiam  dcnuo?  i.  e.  immer  wieder? 

2.  Suiit  tamen,  in  qiiibns  etiam  vix  dignoscas  ab 
etiamlmn  vel  etiamnnm,  sed  commode  reddas  germa- 
nico  noch.  In  iis  enim  dicitur  tempus  adhuc  esse  ,  ut 
aliqua  res  fiat,  sive  ipsam  rem  nondum  esse  irritam  fa- 
ctam,  sed  adJmc  adesse:  praesertim  de  spe  et  exspecta- 
tione  alicuius  rei. 

Plaut.  Asin.  3,  2,  40.  opprime  os :  is  est.  Etiam  subausculte- 
mus.  Libanus,  qui  abire  voluit,  vidit  Pliilenium  cum  Argy- 
rippo  intus  exeuntes  et,  etiamnunc ,  inquit,  maneamus,  ut 
subauscultemus  :  da  ivollen  wir  noch  lauschen.  Varro  de  L.  L. 
5,  7.  nhi  olim  fano  consumcbatur  omne ,  quod  profanum  erat, 
ut  etiam  flt ,  quod  practor  urbanus  quotannis  facit,  quom  Her- 
culi  immolat  publice  iuvencam. 

Cornel.  Paus.  3,  5.  hoc  nuntio  commotus ,  sperans  se  ctiam 
pecunia  et  potentia  instans  periculum  j^osse  depellere,  domum 
rediit.  Bremius  cura  Hei-singero  propterea,  quod  eiiam  verbis 
instans  pcriculum  addi  debuisset,  receperunt  ex  quibusdam 
codd.  etiamtum :  quod  a  giossatore  factum  videtur.  Verte : 
hoffcnd ,  dafs  cr  iwch  diirch  Gcld  und  Jnschen  die  drohende 
Gcfahr  abwenden  kunne.  Quo  facto  dubitatio  de  particula  non 
lcgitimo  loco  iniccta  tollitur. 

3.  Ponilur  etiam  de  re,  quae  sero  demum  aut    in 
extremo  teraj3ore  fiat:  ubi  Germani  noc/i  dicunt. 

Rhetor.  ad  Hercnn.  4,  52,  05.  in  extremo  vitae  icmpore  ctiam 
scntentias  loqucris  ? 

4.  Et  de  continuata  re    est  id,   quod  diutius,    ul- 
terius. 

Curt.  10,  10,  4.  quibus  quisquc  finibus  habuisset,  imperii 
etiani  iu."   obtincrcnt,  decretum  est. 

Terent.  Ileaut.  4,4,  20.  ctiamne  tccum  hic  res  mihi  est? 
Benc  explicuit  Bcntleius  :  adhuc,   amplius,  diutius. 

5.  Vuuni  hoc  vocabuknu  inlerduni  idem  ex^Jrimit 
quod  amplius  j  pro  tota  sentenlia  positum. 

Piaut.  Asin.   1,1,  27.     li.     Jge  age,    usque    exsecrn.     be.  - 
Etiamne?     ti.     Quaeso   hcrcJe   usque  ex   peniiis   faucibus.     db. 
Etiam?    ri.    yimplius.     Coiif.    Aul.    l,   1,  16.  absccde :   etiam- 
nunc :  etiamnunc:  eiiam.  ubi  de  loco. 

6.  Cum  negatione  coniimctum  eti(wi  significat  rem 


ETIAM.  57S 

nondum  factam:  noch  nicht,  noch  immer  nicht.  Tem- 
pus  adhuc  est,  in  quo  non  facLa  sit  res.  Sic  etiam  non 
pro  nonchmi,  et  iii/dl  etiam.  Et  componuntur  verba 
nondum  etiam.     Similiter  vixdiim  eiiam. 

Plaiit.  Pseud.  1,  3,  45.  liunc  imdet  quod  tibi  promisit,  quaque 
id  ■promisit  die ,  cvia  tibi  minas  viginti  pro  amica  etiam  non 
dedit.  Tercnt.  And.  3,  2,  23.  non  satis  pcrnosti  me  etiam,  qua- 
lis  sim.  Ileaiit.  3, 1, 24.  non  volt  te  scire  se  redisse  etiam,  et  tuura 
conspectum  fngitat.  i.  e.  er  will  nocJi  nicht  dich  wissen  lassen. 
Cic.  Tiisc.  1,  6,  12.  non  dico  fortasse  etiam ,  quod  sentio.  in 
Verr.  3,  84,  194.  nemini  lege  concessum,  sed  fortasse  adhuc  in 
nullo  eiiam  vindicaium. 

Cacs.  B.  gall.  6,  43.  ut  modo  visum  ab  se  Ambiorigem  in 
fuga  cuptivi,  nec  plane  eliani  abisse  cx  conspectu  conten- 
derent. 

Terent.  And.  1,  1,  88.  egomet  quoque  eius  caussa  in  funus 
prodco,  nihil  suspicans  etiuni  mali.  Eun.  5,  7,  (8,)  6.  hunc  ego 
numquam  videram  etiam.  5,  8,  C2. 

Terent.  Hec.  1,  2,  117,  quid  egerint  inter  se,  nondum  etiam 
scio.  Heaut.  3,3,  35.  Hec.  5,  1,  11).  nondum  etiam  dixi  id, 
quod  te  volui.  And.  1 ,  2 ,  30.  Tid.  Palmeri  Spicileg.  p.  837, 
Grut.  Cic.  in  Verr.  4,  28,  C4.  quod  nondum  eiiam  perfectum 
templum  offenderant. 

Cic.  in  Cati!.  1,  4,  10.  haec  omnia ,  vixdum  eiiam  coetu  ve~ 
stro  dimisso ,  eomperi. 

7.  Invertitur  liaec  ratio,  quando  tempus,.quod  in 
illis  vacuum  et  a  re  remotum  dicitur,  coutinuam  rem 
complectitur.  Tum  eliam  jion,  quod  iu  illis  vidimus 
esse  iiondviany  nocli  nicht  y  iu  Iiis  fit  non  adhiic  ^  non, 
amplius ,  nicht  mehr ,  nicht  noch  liinger, 

Tercnt.  llcaut.  1,  2,  1.  nihil  adhuc  est,  quod  vereare,  Chre- 
me:   haudqnaquam  ctiam  ccssant. 

8.  His  contraria  esse  videtur  ea  slgnificatio,  qua 
siguificat  iam ,  i.  e.  schon:  tamen  cognata  ipsa  est  et 
origine  et  notionis  aequabilitate.  Nam  in  illis,  quae 
modo  exposuimus,  temporis  praesentia  perpelua  alfir- 
matur  per  eiiam,  noch:  in  aliis  vcro  affirmatur,  vere 
factam  esse  rem  iii  tempore,  quod  nos  dicimus  eben  et 
schon.  Sic  dicunt  Latini  etiam  pridem  pro  iam  pri- 
dem.     Et  dixisse  videnLur  iam  et  pro  etiam, 

Curt.  6,  9,  19.  ftacc  sun\  etiam  pridem   animi  alienati  a  mc 


574  ETIAM. 

et  invidcnti»  gloriae  meae  indicia.    Fortasse  ita  Cic.  ad  Att.  7, 1. 
ad  eos  ego  etiam  untca  scripsi  et  ad  ipsum  Hirrum. 

Liv.  29,  23,  4.  iam  enim  et  nubilis  erat  virgo.  Ita  ex  optimis 
codicil)us  restitue  21,  48,  7.  iam  enim  et  revocatum  cx  Sicilia 
audierat. 

9.  lam  etiam  sigaificat  iam  adeo ,  jetzt  ehen,  ia 
affirniancla  re  graviore.  vid.  lAM.  Saepiiis  vero  id  qiiod 
nim  fiogaj-.  iGterdum  iam  nihil  efficit,  nisi  ul  iulendat 
voceai  etiam.  Siiigulari  modo  Pliuius  posuisse  videtur, 
ut  esset  ehen  erst. 

Liv.  42,  15,2.  ct  ipse,  praeterqvam  quod  et  ita  credebat  futu- 
Tum,  ium  eticim  volebat,  in  flore  viriuni  se  credcns  esse.   ubi  non 
opponuntur  verLa  pracierquam  —  etiam. 
lustin.  2,  4,  6.  iam  eiiam  cuni  contemtu  virorum  se  tuentur. 
Cic.  ad  Fara.  7,  25,  5.  equidem   aliquanium  iam   eiiam  noctis 
assumo.    4,  1,  9.    cuius  (urbl;.)  iam  etiam  nomcn  inviius  audio. 

Plin.  liist.  n.  7,  55,  55.  eadcm  enim  vaniias  infuturum  etiam 
se  propagat  et  in  inoriis  quoque  tcmpora  ipsa  sibi  vitam  menti- 
tur ,  alias  immortaUtatcm  animae,  alias  tranfiguruiionem ,  alias 
sensum  inferis  dando  et  manes  colendo  deumque  faciendo^  qui 
iam  etiam  homo  esse  desicrit. 

YI.  '1.  De  interrogatione  praeter  ea,  quae  cuni 
comrauni  particulae  usu  conveniunt,  haec  suut  obser- 
vanda.  luterrogatione  quum  praesuraitur  id,  quod  vel 
fieri  iubenuis,  vel  quod  ut  fiat  ia  votis  liaberaus,  poni- 
tur  etiam,  quo  cerlior  reddatur  res.  Germaui  dicuat 
Tel  cioch  vel  anch 

Terent.  Heaut.  2,  2,  6.  eiiam  caves ,  ne  vidcat  forte  hic  te  a 
patrc  aliquis  e.Tien.s.  cl.  Facinm.  i.  e.  dii  hiitest  dich  doch  ? 
sive  hiitest  du  dich  auch?  Plaut.  Asin.  3,  3,  124.  etiam  tu, 
here,  istunc  amoves  abs  te  atque  ipse  me  aggredire. 

2.    Idera    exprimifur    iraperativo,     sed    distinclius. 

Servius    ad    Virgd.  x^^en.    11,   373.    eti  am   tii.      Eia: 

nam  est  hortanti.s  adverhium  hoc  loco.    luterdura  auge- 

tur  adhorlalionis  iiilentio  ipsa   hac  parficula ,    ut  sit  ja 

doch.     Locum  suum  in  ]]is  oblinet  parlicula  vel  ab  ini- 

tio  oratiouis  vel  post  verbum  maiore  vi  pronuntiatum. 

Plaut.  Most.  2,  2,  42.     th.     Tutum  probe   est.    tr.     Circum- 

spice  etiam.    th.    Ncmo  est ,    loqucre  nunc  iam.    Most.  4,   2,   3. 

Phanisce,  ctiam  respice.     Tcrent.  Andr.  5,  2,  8.    etiam   tu   hoc 

responde,  quid    stic  tibi  ucgotist?     Aiia  erat  olim   ecriptura: 


ETIAM.  575 

etiam  iu  hoe  resjjoiidcs  ?  Vitle  Bentlei.  et  Riihnlien.  Plant. 
Baccli.  5,  2,  70.  etium  tu ,  Jiomo  nihili,  quod  dii  dant  boni, 
cave  culpa  tua  amissis. 

Terent.  Ilec.  5,  4,  1.  vide,  mi  Parmcno ,  etiam  sodes ,  ut  mi 
haec  certa  et  clara  attuleris.  ubi  non  bene  explicat  Ruhnkenius : 
valde,  iuagnoi?ere,  etiam  atque  etiam. 

o.  Accedit  indignatio.  Nam  qni  miratnr  aliqaid, 
quod  alienum  aut  iueptum  aut  liiniium  videalur,  iieri 
posse,  ideoque  indiguatur  ,  is  inlerrogat  addita  parti- 
cula  etiani ,  qua  inexspeclatae  rei  accessio  exprimitur. 
Germani  dicunt  noch,  vei  ajich  noc/i ,  vel  doch.  Sic 
irati  dicunt  at  tliam.  Vide  Tom.  1.  p.  448.  Cf.  Bur- 
mann.  ad  Pefron.  20.  Similis  est  ratio  formulae,  qua 
Cicero  saepe  utitur,  is  mihi  etiain. 

Plaut.  Arapli.  2,  1,  21.  rogasne,  tmprobe,  etiam ,  qui  ludos 
facis  me.  i.  e.  fragst  du  auch  nocWi  Most.  2,  1,  129.  tuus  ve- 
nil  pater  7  lube  abire  rursum.  Quid  illi  reditio  etiam  huc 
fuit?  i.  e.  %vas  hat  er  auch  hierher  zuriiclztikommen?  Pareus 
exiilicuit:  hoc  tempore.  Ampli.  1,  1,  220.  etiam  clamas ,  car- 
nuftx?  V.  21:5.  Most.  2,  2,  8!).  vid.  p.571.  Terent.  Eun.  5, 0,  IG. 
ctiam  rides?  itan  lcpidum  tibi  visum  est,  scelus ,  nos  irridere? 
Petrou.  05.  exclamat  Eumolpus ,  etiam  minoris  ?  simulque  os  ho- 
minis  palma  excussissima  pidsat.  137,  scelerate,  inquit ,  etiam 
loqueris?  22.  itane  cst?  inquit  Quartilla,  etiam  dormire  vobis 
in  mente  est,  quum  sciatis  Priapi  genio  pervigilium  deberi^i 

Cic.  in  Yerr.  1,  GO,  155.  is  mihi  ctiam  queritur,  quod  a  vobis 
novcm  solis  diebus  prima  actio  sui  iudicii  iransacta  sit ,  quum 
apud  ipsiim  tribus  horis  Q<  Opimius  —  bona ,  fortunas ,  orna- 
menta  omnia  amiserit?  2,  42,  105.  is  mihi  etiam  Sthenium  lit- 
teras  publicas  corrupisse  —  iudicavit,  qui  defendere  non  po- 
tucrit ,  se  non  cx  ipsius  Sthenii  nomine  litlcras  publicas  corru- 
pisse?  in  Pis.  1,  2.  is  mihi  etiam  gloriabitur  se  omnes  mugistra- 
tus  sine  repulsa  assequutum? 

4.  Alia  est  interrogalionis  forma,  cjua  aliquid  sta- 
tim  flcri  ila  veliemenlius  iubemus,  ut  cum  iudjgnatioue 
c[uaeramus,  num  res  uondum  facta  sit. 

Plaut.  Pcrs.  2,  4,  4.  scelerate,  etiam  rcspicis?  quod  idcm  uo- 
tavimus  in  verbis  etiam  rcfpicc.  Most.  2,  1,  35.  th.  Ecce  au- 
lem  hic  deposivit  caput  et  dormit.  Suscita.  ph.  Etiam  vigi- 
las?  Poter ,  inquam,  aderit  iam  hic  meus.  Terent.  Phorm.  3, 
3,  9.  etiam  tu  hinc  abis?  quod  Eun.  4,  7,  29.  dicitur :  non  tu 
hinc  abis  ?  Ad,  4,2,  11.  etiam  taces  ?  Plaut.  Most.  4,  2 ,  28. 
heiis,  Tranio ,  etiam  aperis?     th.     Quae  haec  est  fabula!    ph. 


576  ETIAM. 

Etiamne  apcris?  Plant.  Poen.  1,  3,  22.  etiamne  ahis?  Asin. 
1,  1,  95.  i;  etiamne  ambiilas?  Per*.  2,  4,  7.  etiamne  dicis, 
ubi  sit,  vcneficc.  i.  c.  wirst  du  gleich  sagen ,  woer  ist "} 

5.  Ab  his  diversa  est  ea  forma,  in  qua  Graeci  ad- 
dito  Kcd,  Latini  per  etiam  interrogationi  adiiciunt  ali- 
quam  asseverationem  rei  negandae,  ideoque  vim  inter- 
rogationis  augent.  Hermannus  ad  Viger.  n.  320.  indi- 
cari  putat  quamdam  dubitationem  ,  quae  prorsus  a])hor- 
ret  ab  liis  parliculis.  Et  qui  interrogat  t/ yo?)  xr«  Aiyctv; 
is  praesumit  niliil  esse  dicendum,  additque  suae  interro- 
gationi  affirmationera  :  quid  re  vera  dicendum  est?  id 
cst,  nihil  jDrofecto.  Exempla  graecae  loquutionis  vide 
apud  StaUbaum.  ad  Plat.  Gorg.  10.  Sed  non  semper 
exspectatur  negatio. 

Liv.  45,  38,  2.  quid  etiam  dicitis ,  milites?  Aliquis  est  Ro- 
mae  practer  Persea,  qui  triumphari  de Maccdonibus  nolit?  Plat. 
de  Leg.  3.  p.  688.     C.    Xsy  o  rt  nccl  cpfjq. 

Fortasse  aliquis  huc  pertinere  putabit  verta  Virgil.  Aen.  4, 
305.  dissimulare  etiam  sperasti ,  perfide,  tantum  posse  ncfas? 
sed  vide  IV,  4. 

Perniira  est  sententia ,  qua  Goerenzius  explicare  conatus  est 
duorum  codd.  scripturam  apud  Cic.  de  Fin.  2,  IG,  52.  cur  tan- 
dcm  ?  an  quod  ita  callida  etiam,  ut  optime  possit  architectari 
voluptates.  Quis  hodie  contendat ,  particulam  vacare  signifi- 
catione  ? 

YI.  1.  Etiam  atque  etiam  formula  est,  cuius  origi- 
QCm  aut  in  perpetuitatis  notione  voculae  etiam  propria, 
aut  in  repetitiouis  significalione  quaeramus.  Significa- 
tur  enim  res  iterum  iterumque  facienda ,  imprimis  in 
rogatioue  et  in  admonitione  ilerum  et  saepius  adhibita. 
Id  quum  assiduitatem  et  multitudinem  et  amphficatio- 
nem  denotet,  etiam  atque  etiam  additur  verbis  pro 
perpeluo,  dihgeuter,  valde,  vehemenler,  quibus  ipsis 
interdum  iungitur.  Et  comparativo  adiectum  siguilicat 
rem  \\\  dies  crescentem  vel  auctam. 

Cic.  ad  Fara.  13,  28,  3.  puto  enim  etiam  atque  ctiam  mihi 
dicendum  esse.  Terent.  £un.  1,  1,  11.  dum  est  tempus,  etiam 
atque  ctiam  hoc  cogita.  Cic.  in  Caec.  Divin.  12 ,  37.  tu  ipse 
quemadmodum  existimes ,  vide  etiam  atque  etiam.  Acad.  2,  19, 
61.  Plaut.  Trui.  3,2,  48.  scd  te  moneo  hoc  etiam  atque 
etiam ,  ut  reputes ,  quid  faccre  expetas.  Cic.  ad  Ftiui.  13 ,  72. 
sed    tamen   Caerelliac  procuratores  scripserunt  te  propier  ma- 


ETIAM.  "    677 

gnittidinem  provinciae  multitudinemque  negotiorum  eiiam  atque 
etiam  commonefaciendum.  p.  Lcge  man.  19,  58.  de  qua  isti 
ipsi  qui  minantur ,  etiam  atque  etiam,  quid  liceat ,  considera- 
bunt.  Sallust.  Ing.  85,  28.  ctiam  atque  etiam  repuiate ,  num  id 
poenitendum  sit.  Liv.  3 ,  45 ,  10.  postulo ,  ^ippi,  etiam  atque 
etiam  consideres ,  quo  progrediare.  ubi  Drakenb.  36,  "8,  2.  Ho- 
rat.  Epist.  1 ,  18 ,  76.  qualem  commendes ,  etiam  atque  etiam 
adspice.  ubi  comm.  Crucq.  cognosce  diligenter.  Liv.  23, 
13,  4.  monitos ,  ut  etiam  atquc  ctiam  promissa  rcbus  afjir- 
marent.  41,  19,  6.  38,  9,  1.  domum  regressi  sunt,  ut  etiam 
atque  etiam,  quid  agcndum  essct ,  re  integra,  praetorem  et 
principcs  consulerent.  CatuU.  63,  61.  miser  ah  miser ,  que- 
rendum  est  etiam  atque  etiam. 

Enniufi  apud  Varron.  de  L.  L.  6,  4.  quid  noctis  videtur  in  al- 
tisono  coeli  clupeo  ?  Temo  superat  stellas  sublime  cogens  etiam 
atque  etiam  noctis  iter.  Additque  Varro :  Tiic  multam  noctem 
ostendere  volt  a  temonis  motu.  Cic.  Tusc.  3,  28,  69.  gravissi- 
vnis  quisque  confitetur  multa  se  ignorare  et  multa  sibi  etiam 
atque  etiam  esse  discenda. 

Cic.  ad  Fam.  3,  1,  7.  id  eum  ne  fallat,  te  etiam  atque  etiam 
rogo.  Memorabilis  atque  adeo  dubius  est  locus  in  Verr.  5,  72^ 
184.  nunc  te,  lupiter  optime  maxime,  —  teque,  luno  regina,  -^ 
teque ,  Mincrva,  —  etiam  te,  Apollo ,  quem  iste  Chio  suslulit, 
teque  etiam  atque  etiam,  Diana,  quam  Pergae  spoliavit,  teque, 
Mcrcuri  —  vos  eliam  atque  eliam  imploro.  Est  igitur  etiam 
atque  etiam  pro  ct  maxime. 

Cic.  ad  Fam.  13,  28.  hoc  ut  assequamur,  te  vehcmenter  etiam 
atque  etiam  rogo.  13,  5.  ext.  de  Div.  1,  4,  7.  facicndum  vide- 
tur,  ut  diligenter  etiam  atque  ctiam  argumcnta  cum  argumen-- 
tis  comparemus. 

Cic.  ad  Fam.  6,  22  (23),  2.  haec  quamquam  nihilo  meliora 
sunt ,  nunc  ctiam  atque  eliam  dcsperatiora,  tamen  inanes  esse 
meas  lilteras,  quam  nullas ,  malui.  16,  7.  cura  ,  ut  valeas  etiam 
atque  etiam.  i.  e.  immer  mchr  und  mehr. 

2.  Sed  affirmativa  vis  ia  hac  quoqiie  formula  domi- 
nalur.  Lucrelius  enim  1,296.  qmwe  etiam  atqne  etianz 
sunt  venti  corpora  caeca,  quod  e.st  oninino ,  cer- 
iissime. 

3.  Etiam  et  etiai^  num  bene  dicatur,  dubitari  po- 
test.  Nani  duo,  quaeexstant,  exerapla  non  carent  dis- 
crepantia  librorum.  Dumlaxat  epistolaris  slili  negligen- 
tiae  concessum,  paucis  placuisse  videtur. 

Balbus  ad  Cic.  iu  Epist.  ad  Att.  8,  15.  qui  si  passus  esset,  nos 
II.  37 


678  ETIAIMDVM. 

sccum ,  ut  consveramus ,  loqui,  ct  nonsetotum  etiam  ct  ctiam  ah 
sermonc  nostro  avertisset ,  minusmiser,  quam  sum  ,  esscm.  Sed 
codd.  Malasp.  atque  praebeiit  et  cod.  medic.  ct  tam  etiam : 
quare  puto  excidisse  yocaLulum  aliquod  post  tam.  Pomp. 
Magn.  ad  Domit.  iu  Epist.  ad  Att.  8,  12,  13.  quamobrem  ctiam 
et  etiam  te  rogo  et  hortor.  ul)i  cod.  Vrsiui  ctiam  atque  eiiam, 
medic.  aliique  libri  et  etiam  omittunt. 

"♦^)  ConfiiDdi  solent  a  librariis  etiam  et  enim:  vid. 
critici  ad  Siiet.  Ner.  21.  Drakenb.  ad  Liv.  36,  41,  3. 
Heindorf.  ad  Cic.  deNat.  d<.  p.  15,  et:  vid.  Drakenb.  ad 
L'V.  22,  47,  9,  de  omissa  altera  parte  iam  Drak.  ad  Liv. 
5,  7,  2.  est:  vid.  ]\Iisc.  Observ.  T.  2.  p.  135.  Goerenz. 
ad  Cic.  Acad.  2,  35,  113.  de  Fiu.  2,  16,  52.  Saepissirae 
a  librariis  adiectum  esse  notant  Heasing.  ad  Cic.  de  Off. 
1,  34,  7.  2,  14,  7.  Gernhard.  ad  1,  44,  155.  ad  Cat.  13, 
44.  14,  46.  Goereuz.  ad  Cic.  de  Fin.  p.  85.  et  in  lahnii 
Annal.  Vol.  L  p.  303.  Saepius  tamen  omissum  est  ab 
iis,  c|ui  aut  falsum  aut  uon  necessarium  putareut. 

ETI1I\1DV3I. 

De  par^^icula  etiamdum  diximus  supra  p.  322.  Ric 
addam  rarissima  esse  exempla  vocumdisiuuctarum  etiaiii 
dum,  sicuti  etiam  quum  dicitur. 

Plin.  Pan.  84,  8.  quid  enim  laudabilius  feminis,  quam  si 
verum  honorem  non  in  splendore  titulorum,  sed  in  indiciis  homi- 
num  rcponant,  magnisque  nominibus  pares  se  faciant,  etiam 
dum  recusant. 

ETIAMNE. 

Etiamxe  forraa  est  interrogatiouis,  qnara  ab  uui- 
Terso  significatu  parliculae  etiam  nou  multum  discre- 
pare,  supra  non  uno  loco  notavimus.  Adiuucta  enini 
voce  ne  augetur  vis  interrogationis.  Quare  particula 
haec  ab  iuilio  senteuliae  pouilur.  Sed  inlerdum  ita  con- 
struidir,  ut  interrogationipraecedat  seuteulia  concessiva, 
et  formula  av&vTiorpooug  exsislat.  Saepe  legitiir  for- 
mula  etiamne  si  —  j*  Quod  vero  Orellius  iu  notis  ad 
Cic.  Tusc.  p.  360.  existimavit,  etiamne  poui  iu  affir-  ^ 
inandu  iuferrogatione  pro  nonne  etiam,  nullum  me 
docuit  exemplura  Ciceronis:  sed  receuliores  scriptores 
talia  suppeditant. 


ETJAMNE.  679 

Terent.  Heaut.  4,  4,  20.  etiamne  tecum  hic  res  mihi  est.  sv< 
Minime.  Plaiit.  Poen.  1,  2,  G8.  ag.  De  te  quidevi  haec  didici 
omnia.  mi.  Etiamne  ut  ames  eamy  quam  numquam  tetigeris? 
Aiia  vide  in  etiam. 

Meninrabllis  est  haec  orationis  forma ,  quam  interpunctione 
non  accurate  designatam  videmus  etiara  in  novissimis  editioni- 
l)us,  Quinctil.  4,  1,  24.  dum  ignota  lis  est,  quomodo  ex  quae-' 
stionibus  ducemzis  sententias?  Nimirum  res  erunt  indicandae 
prius.  Demus  aliquas.  Nam  id  exigit  ratio  nonnumquam. 
Etiamne  potentissimas  omnes ,  id  est  totam  caussam  ?  Sic  erit 
in  prooemio  peracta  narratio. 

Cic.  Lael.  11,  37.  At  C.  BloSsius  —  hanc^  ut  sibi  ignosce^ 
rem,  caussam  afferebatj  quod  tanti  Ti.  Gracchum  fecisset ,  ut, 
quidquid  ille  vellet ,  sibifaciendum  putaret.  Tum  ego :  etiamne, 
inquam,  si  te  in  Capitoliuni  faces  ferre  vellet?  de  Leg.  1, 15,  42, 
■vid.  p.  560.  Cic.  Phil.  13,  fi,  14.  omniane  viris  bonis,  quae  facere 
possunt ,  facienda  sunt?  etiamne  si  turpia ,  si  pernitiosa  erunt? 
13,  3,  ().  si  hoc  praecipit ,  ne  quid  vita  existimem  antiquius ,  ne 
decernam  capitis  periculo ,  fugiam  omne  discrimen :  quaeram  ex 
ea,  etiamne  si  fuerit ,  quum  id  fccero  ,  serviendum.  Ita  e  codd. 
restitnendum  esse,  docuit  Orellius  in  Analectis,  cui  miratug 
eram  racrnii  egregiam  emendationem  si  erit  soloecam  esse 
visara.  in  Verr.  3,  08,  228. 

Cic.  Tusc.  1,  34,  84.  possem  id  facere:  ctst  minus  qiiam  ille, 
qui  omnino  vivere  expcdire  nemini  putat.  Mitto  alios.  Etiamne 
nobis  expedit  ?  qui  ct  domcsticis  ct  forensibus  solatiis  ornumcntis- 
que  privati ,  certe  si  ante  occidissemus ,  mors  nos  a  malis,  nori 
a  bonis  abstraxisset,  Orellius  putat  esse  sensura :  nonne  etiam 
nohis  expedit?  quod  nec  sententiae  nec  particuiae  rationi 
convenit.  Wolfius  interpretatus  erat:  adhuc  nohis  expedit? 
Schiitzius  autem :  an  nunc  itera  nohis  expedit  vivere  ?  Neutrum 
satisfacit.  Aam  fotius  orationis  hic  est  sensus :  Possera  id 
(non  idem,  ut  Ernestius  coniecit_)  facere,  eed  taraen  niinus 
quam  illi,  qui  vivere  putat  nemini  expedire.  Sed  non  iudicem, 
quo  modo  alii  sihi  niliil  expedire  putent.  Num  re  vera  nohis 
adhuc  expedit ,  quum  oranihus  solatiis  ornaraentisque  privati 
eimus?  Particuhi  duplicem  vim  hahet,  qua  et  rem  ipsam  et 
tempHS  spectare  iuhet.  Nos  wirklich  iioch  dicimus.  Sic  ad 
Att.  10,  11.  etiamne  Balbus  in  senatum  venire  cogitet?  quae 
verha  non  intellcxit  Wielandus. 

Plin.  Epist.  2,  6,  3.  eadem  omnibus  j^ono :  ad  coenam  enimy 
non  ad  notam  invito:  cunctisque  rebus  exaequo ,  quos  mensu  et 
toro  aequavi,    Etiavme  liberto^    Etiam  convictores  enim  tuncf 

^  37* 


580  ETlAMNVxM. 

non  libertos  pvto.  Haecnonsunt:  nonne  libertos?  sed :  nura 
etiam  libertos?  Sed  Plin.  Hist.  n.  36,  2,  2.  verum  esto,  indul- 
serint  jniblicis  voluptaiibiis :  etiamne  tacuerunt  maximas  earum.— 
lucullci  marmoris  in  atrio  Scauri  collocari?  i.  e.  haben  sie  nicht 
dazu  geschwiegen?  28,  1,  2.  esto ,  barbari  cxternique  rilus  in- 
vcnerint :    ctiamne  Gracci  siias  feccre  has  artcs  ? 

Yestus  haec :  enncmi,  etiamne.  Quae  Meursius 
Exercil.  cjit.J.  p.  201.  ila  accepit,  quasi  notavisset  Feslus, 
veteres  dixisse  enam  pro  etiamne:  atque  liiuc  coDJccit 
legendum  esse  in  PJaut.  Poeu.  1,  2,  68.  enum,  /ttre, 
facis  dellcias.  at  ibi  optime  le^itur  enimvei^o ,  Aere, 
jacis  delicias^ 

ETIAMNVIM.   ETIAMNVNC. 

Etiamnvm  et  ETiAmrNvxc  duo  nomina  uno  accentu 
coniuncta  habent,  nec  diiFerunt  significalione.  Nam 
vocula  nmn ,  ex  vvv  orla ,  iilteram  moustrativam  recepit 
et  factum  est  nunc,  uti  tunc  ex  tum:  sed  vis  plenioris 
soni,  quae  in  simplici  tunc  etiam  significationem  inlen- 
dit ,  in  etiamnunc  uon  valuisse  videtur.  Nec  potest 
etiamnunc  appelJari  antiquior  forma,  ut  fecit  Heynius 
ad  VirgiJ.  Ge.  4,  135.  Quare  in  quaestione  saepe  a  cri- 
ticis  instiluta,  utra  forma  niagis  placuerit  scriptoribus, 
nuJJum  argumenlum  remdubiam  coufirmabit,  nisi  aucto- 
ritas  Jibrorum  etapud  poetas  metricaratio-  Liltera  m  anle 
nunc  vuJgo  pronuntiabatur  per  N,  assimilationis  caussa. 
Quod  vero  a  muJtis  nunc  disiunctae  voces  scribuntur 
etiani  nunc,  adeoque  signiJicatione  distinguuntur  ab 
etiamnum,  id  non  anti([UO  more  f;t.  \  num  erat  olira 
vocabuJum,  uuus  eius  accentus:  et  veteres,  ut  signifi- 
carent  hoc  ipso  etiani  iempore ,  dixerunt  nunc  etiam. 
In  etianinunc  sem^er  voculu  nunc  eucJitica  est,  eliamsi 
distralias. 

Velius  Longus  p.  2236.  zv  littera  in  locum^  la  rcdit,  ut  quum 
dicimus  clandcstinum,  quum  ab  co  trahatur  quod  cst  clam: 
item  sinciput  quod  est  s  em  icup  ut.  Sed  non  ubique  obti- 
nendum:  nam  et  nonnunquam  plcnius  pcr  m  quam  pcr  \  enun- 
tiatur,  ac  quum  dico  etininnunc,  quamvis  pcr  Ji  scribam, 
nescio  quomodo  tamcn  cxprimcre  non  possim.  Ita  bene  emen- 
davit  haec  verba  Schneiderus  in  Gramm.   T.  I.  p.  310. 

Gernhardus  ad  Cic.  Lael.  3,  11.  discrimen  inrenisse  sibi 
visus  est  in  eo ,     quod   ctiamnunc  sigaificet    auch  jetzt  noch. 


ETIAMNVM.  581 

etiamnum,  autem  noch  immer.  Liiulcniannus  vero  de  Adverb.  I. 
p.  14.  quuin  antea  dixisset,  num  et  nunc  in  sermonis  primordiis  ' 
fiiisse  vocaT)Hluin  unuin  et  idein ,  haec  exposuit :  non  ubique 
dici  posse  etiamnum  pro  etiamminc ,  ct  qiii  in  Virgll.  Ge.  4, 
134.  scribere  vellet  et  quum  tristis  hicms  etiamnunc  frigorc  saxa 
rumperet ,  eum  latiiie  nescire  videri :  nain  ctiamnunc  significare 
hoc  ipso  etiam  tempore ,  sed  etiamnum  essc  eo  etiam  tcmpore, 
leviore  raonstratione ,  ut  illud  dcfinitum  aliquod  tempus  prae- 
ficns  acriter  monstratum,  hoc  vero  tcniporis  praesentis  ambitum 
non  tam  diligenter  monstratum  denotct.  Haec  subtilitas  gram- 
matica,  antiquis  scriptoribus  prorsus  incoj^nita,  non  modo  ar- 
gumcntis  dcp^tituitur ,  sed  nc  exemplis  quidcm  rcm  potest  de- 
monstrare.  Ccrte  nulluin  rcperireraus  fincra  exponendo,  scripto- 
res  etiamnunc  pro  etiamnum  et  hoc  pro  illo  posuisse. 

Vt  disiunctionem  vocabulorum  comprobent  granimatici,  affe- 
runt  Plauti  Aul.  1,  1,  16.  at  ibi  antiqui  libri  exhibent :  absccde 
etiamnunc :  etiammmc :  etiam :  heo  (sive  o/ie)  istic  adstato.  In 
Varron.  de  Re  r.  1,  2, 14.  a  quo  rustici  etiam  nunc  quoque  viani 
meam  appellant.  divcrsaest  rati<»  et  hic  verborum  ncxus  :  a  quo 
etiara  rustici  appcllant  nuuc  quoque.  Cortius  ad  Sallust.  Cat. 
2,  1.  lug.  31,  3.  adeo  hariolatus  est,  iit  scribendum  censeret 
et  iam  nunc :  quod  ne  latinum  quideiu  est. 

I.  1.  Etlarnriunc  est  graecum  IVt  Kai  vvv,  germanicura 
/e^ii^  nuch  sive  noch  jetzl.  Priiiio  igilur  dicilur  de  re 
acJhuc  permauenle  et  conlmua  sive  nondum  linita  aut 
niutala.  In  illa  spectamus  rem  praesentem  ,  in  hac  re- 
spicimus  magis  ad  praeterilum  terapus.  Est  igilur  vel 
us((ue  ad  hoc  tempus,  vei  lioc  adhuc  tempore:  immer 
nucli. 

Plaut.  Merc.  4,  5,  14.  etiamnunc  mulier  intust?    sv.  Etiam. 

Sencc.  Controv.  4,  26,  cliamnum  mihi  videtur  eiusdcm  animi, 
eiusdem  duritiac. 

Varro  de  Re  r.  3,2,  3.  cgo  vero,  inquit,  te  praeseriim  (recipio), 
cuius  aves  hospitalcs  cliamnunc  ructor,  quas  mihi  apposuisti 
paucis  ante  diebus.. 

2.  Tcntporis  praesenlis  nolio  parum  valet  in  iis, 
quae  univcrsam  rei  perpeluilalem  designant.  Tura  idem 
est  quud  simplex /zocA.  Hoc  siguificatu  saepissime  addi- 
tur  parlicipiis  et  adiectivis,  quae  conditionem  notaut. 

Tcrcnt.  Eun.  4,  4,  42.  etiamnunc  non  crcdis  indignis  nos  esse 
irrisas  modis.  4,  4,  38.  conccde  istuc  puidlulum :  uudin  ?  ctium- 
nunc  paullum.     Ovid.  Art.  am.  3,  61.  dum  licet  et  veros  etiamnunc 


582  ETIAMNVM. 

editis  annos,  ludite.  Pompeius  ad  Domlt.  in  Epist.  ad  Att.  18, 
12.  B.  quare  da  operam ,  si  ulla  ratione  ctiamnunc  cfficere  potes, 
ut  te  explices. 

Liv.  3,  46,  2.  non  Tirginiam  defendi  ab  Icilio ,  sed  inqnietum 
hominem  et  tribunatum  etiamnunc  spirantcm  locum  seditionis 
quaerere.  Sucton.  Oth.  9.  (copiis)  residuis  integrisque  etiam- 
nunc.  Stat.  Thcl).  8, 565.  triplici  velaverat  ostro  surgentes  etiam- 
num  humeros  et  levia  mater  pectora.  9,  637,  illam  diva  fcrox 
etiamnum  in  limine  sacro  expositam  —  linquit.  Apulei.  Met.  4, 
p.  144,  30.  in  vallem  proximam  ctiamnunc  spirantem  prae- 
cipitant. 

3.  Contra  in  aliis  lemporis  praesentis  designatio  est 
insignis,  nt  siguificari  videatur  nunc.  Nihilo  taraen 
secius  scripserunt ,  silibehal,  etiamnum.  Atque  in  ne- 
gativa  sentenlia  temporis  terminus  distinctius  desiguatur, 
lit  non  etiamnunc  sit  nondiun,  his  jetzt  noch  niclit. 

Plaut.  Stich.  5,  4,16,  videx  utram  tibi  libet  etiamnunc  capere, 
cape  prcvinciam.  Asin.  2,  4,  92.  etiamnunc  dico;  Periphanes 
Bhodo  mercator  divcs  absente  hero  solus  mihi  talcntum  argenti 
soli  annumeravit.  Varro  de  Vita  p.  r.  apud  Noniuin  1,  35. 
quod  frondc  lecticas  striiebaiit,  ex  ea  herba  torta ,  torum  appel- 
latum  ,  hoc ,  quod  iniicitur ,  etiamnum  toral  dicitnr.  Ponip.  Mela 
2,3.  inAchaia  atque  Elide  quondam  Pisae  Oenomai,  Elis  eliam- 
nunc  ,    delubrumqve  olympii  lovis. 

Plaut.  Poen.  Prol.  99.  neque  quidquam  cum  ea  fecit  etiamnum 
stupri.  Cic.  p.  3Iur.  12,  27.  iam  illud  mihi  quidcm  mirum  videri 
solet,  iot  homincs ,  tam  ingeniosos ,  per  tot  annos  ctiamnunc 
statuere  non  potuisse,  utrum  diem  tertium  an  perendinum —  dici 
oporteret. 

4.  Hinc  exsistunt  loquutiones,  in  quibus  praesens 
tempus ,  in  quo  res  permaneat,  aliis  temporibus  oppo- 
nalur.  Nos  Germani  dicimus  auchjetzt  jwc/l,  sed  Latini 
non  tantopere  gravabant  temporis  vocabulura. 

Terent.  Heaut.  1,  2,  13.  atque  etiamnunc  tempus  est.  i.  e. 
und  es  ist  auch  jetzt  noch  Zeit.  Cic.  Verr.  5,  5,  11.  etiamnunc 
mihi  exspectare  videmini,  iudices ,  quid  deindc  factum  sit,  i.  e. 
non  illud  putatis  extrenium  fuisse  facinus ,  sed  alia  esse  se- 
quuta.    Senec.  Controv.  4,  26.  etiamnunc  pacisci  volo. 

II.  1.  lam  sententiarum  formas  enarrabo,  quibus 
haec  particula  aptari  solet.  Atque  etiamnunc  impri- 
niis  dicitur  de  re,  quam  finitam  aut  mutatam  esse  aliquis 
guspicari  possjt,  aut  cuius  perpetuitatem  eo  cognovimus, 


£TIA]\1NVM.  583 

cjuod  conlrariam  vel  diversura  nondiim  evenit.     Cuius 
diclionis  ralionem  exposui  in  adiivc  p.  160. 

Terent.  Eun.  2,  2,  55.  ctiamnunc  hic  stas,  Parmeno?  cf, 
Hec.  3,  4,  16. 

2.  De  eo  proprie  dicitur,  quod  ut  fiat,  nondum 
transmissum  est  tempus  vel  occasio.  Tum  plerumque 
primo  loco   ponitur. 

Cic.  p.  Rosc.  Aiii.  28,  78.  etiamnunc  ut  ex  his  quaeratur,  ego 
postulo,  hic  orat  atque  obsecrat.  Sueton.  Caes.  31.  etiamnunc, 
inquit,  regredi  jyossumus :  quodsi  ponticulum  transicrimus,  omnia 
armis  agenda  erunt.  Valer.  Flacc.  7,  454.  etiamnunc  deprecor, 
hospcs,  vic  sine  et  insontem  niisero  dimitte parcnti.  Conf.  Burmaiin. 
ad  utriiinque  locum.. 

Plaut.  Men.  3,  1,15.  iho:  etiamnum  rcliquiarum  spcs  animum 
oblectat  meum.  i.  e.  noch  labt  meinc  Scele  die  Hoffnung  auf 
die  JJberbleibscl. 

3.  ElUmiTiunc  facere  aliqnid  dicilur  is,  qui  reni 
lacit,  priusquam  alia  rcs  accidat,  aut  vires  deficiant. 

Plaut.  Mil.  4,  8,  29.  etiamnunc  suluto  te,  lar  familiaris,  prius- 
quam  eo.  Germani  couiungunt  verha  noch  ejie  ich  weggehe- 
Nescio,  cur  Lindemannus  scripscrit  ct  iam  nune,  Cortii  doctri- 
uam  aiuplexus. 

Huc  pertiuet  illud  supra  allatum  Pomp.  Mugn.  ad  Domit.  iu 
Cic.  Epist.  ad  Att.  8,  12.  d.  quare  da  operani,  si  ulla  rationc 
etiamnunc  efficere  potes ,    ut  te  explices. 

4.  Atque  ila  res ,  quae  uondum  facta  est,  opponitur 
rei,  quae  hucusque  fit,  et  res  designatur,  quae  nondura 
desiit  esse, 

Cic.  Orat.  34,  119.  de  matcria  loquor  oraiionis  etiamnunc, 
non  ipso  de  genere  dicendi.  T  olo  enim,  prius  habeat  orator  rem, 
dc  qua  dicut.  i.  e.  7ioc/t  spreche  ich  von  detn  Stoffc  dcr  Rede. 

Varro  de  L.  L.  5,  2.  crepusculum  dies  etiamnunc  sit  an  iam 
nox,    multis  dubium, 

5.  Dicitur  etiamimm.  in  demonstratione  rei,  quam 
quum  adsit  quod  impediat,  tamen  fieri  aut  non  fieri 
suspicaraur.  Est  igitur:  etiam  in  hac  rerum  condilione, 
etiam  quum  ita  res  se  habeant.  Et  componilur  saepe 
tamen. 

Cic.  de  Divin.  2,  47,  99.  ut  mihi  permirum  vidcatur  quem- 
quam  exstare ,  qui  ctiumnunc  crcdut  iis ,  yuorum  pyacdicta  quo- 
tidic  videat  re  ct  eveniis  refelli.  i.  e.  der  noch  glauben  muchte. 


584  ETIAMNVM. 

Cic.  p.  Mil.  25,  67.    quodsi  tamen    mctuitur   etiamnunc  Milo, 

non  hoc  iam  dodianum  crimen  timemus. 

6.  Ila  vero  usurpat  particulara  is,  qui  vidit  rebus 
factis  noa  evenisse,  quod  fieri  deberet.  In  qua  dictione 
non  tara  ad  id ,  quod  liucusque  faclura  sit,  quam  ad  id, 
quod  nondura  evenerit,  respicitur. 

Sallust.  Cat.  52,  22.  dux  hostium  cum  exercitu  supra  caput 
est:  vos  cunctamini  etiumnunc ,  quid  intra  moenia  apprehensis 
hostibus  faciatis.  lug.  31,  3.  qui  nc  nunc  quidem  obnoxiis  ini- 
micis    exsurgitis.    atque  etiamnunc   timetis,    quibus  decet  terrori 

esse. 

7.  Ni/iil  etiainnnnc  est  nihil  adhiic^  nicJits  tveiter, 
non  eliatnnunc  id  quod  nondum ,  nuUus  eiiatnnunc 
noch  heiner. 

Cic.  p.  Cluent.  59,  163.  quo  de  homine  nihil  etiamnunc  dicere 
nobis  est  nccesse.  Sallust.  lug'.  109.  3.  7iihil  etiamnunc  decrevisse, 
sed  illo  die  responsurum. 

Ovid.  Met.  13,  231.  ncc  Tclamoniades  ctiamnunc  hiscere  quid- 
quam  ausit. 

Caes.  B.  gall.  6,  40.  nullo  ctiamnunc  usu  rci  militaris  pcr- 
cepto. 

8.  Designatione  rei  etiamnunc  permanentis  ipsa 
haec  res  affirmatur. 

Terent.  Ad.  3,  3.  90.  ubi  etiam  huius  generis  rcliquiar  restare 
vidco,  vivere  etiamnunc  lubet.  Cic.  p.  Rosc.  Aru.  52,  150.  una 
spcs  reliqua  est  Scx.  Roscio,  —  vestra  pristina  bonitas  et  miseri- 
cordia:  quae  si  manct,  salvi  etiamnunc  esse  possumus :  sin  ea 
crudelitas ,  quae  hoc  tempore  in  re  publica  grassata  est,  vestros 
quoque  animos  —  duriorcs  acerbioresque  reddidit,  actum  est. 

9.  Indignalioni  inservit  particula,  quum  ex  re  certa 
et  perspicua  ad  dubitationera  provocamus,  quae  nulla 
sit:  ulji  nos  nun  noch. 

Cic,  in  Verr.  3,  38,  86.  vos  etiamnunc  dubitate ,  si  potestis, 
vtrum  etc.  p.  Rosc.  Ara.  28,  78.  dubitate  etiamnunc ,  iudices, 
si  potestis,  a  quo  sit  Scx,  Roscius  occisus. 

10.  Hac  particuJa  denotatur  res  ,  quae  non  praeter- 
eundp,  sed  aule  consideranda  videtur,  quara  alia  animo 
coucipiatur:    quod  Gerraani  erst  noch  dicunt. 

Cic.  p.  Rosc.  37,  105.  mors  Sex.  Roscii  quatriduo ,  quo  is 
occisus  est,  Chrysogono  nuntiatur.  Quaeritur  etiamnunc,  quis 
eum   nuntium  miserit?   Senec.  Epist.  102,  11.   primum,    an  sit 


ETIAMNVM.  -  585 

aliquid  ex  distantibus  bonuni,  etiamnunc  quaeritur  et  pars  utra- 
que  sententias  habet.  i.  e.    Einmal  ist  erst  nock  die  Frage. 

11.  Atqiie  sic  usurpatur  de  adiicicnda  re  vel  de  ea, 
quae  ad  alias  praeterea  accedit.  Juterdum  verti  polest 
ferner.  Sed  lioc  ad  usum  scriptorum  post  Augustum 
pertinet. 

Plin.  Hist.  n.  21,  18,71.  invenio  etiamnum  unitm  iunci  genus. 
6,  33,  39.  his  addemus  etiamnum  unam  graecae  inventionis  sen- 
tentiam.  11,  13,  36.  additis  ctiamnum  carbonibus.  32,  5,  18. 
22,  25,  64.  est  etiamnum  aliud  sesamoides  Anticyrae  nascens. 
1(),  10,  19.  Celsus  5,  26,  20.  his  cognitis  etiamnum  quaedam 
alia  nosccnda  sunt,  ad  omnia  vulnera  —  pcrtinentia.  7,  29. 
p.  492.  aliaeque  eliamnum  difficultates  faciunt ,  ut  etc.  5, 19,  28. 
etiamnum  generis  eiusdam  spumae  argcnti  etc.  i.  e.  praeter 
haec.  Senec.  Epist.  113,  18.  quaeram:  an  et  avaritia  ct  luxuria 
et  dementia  aeque  rotundae  sunt?  Sunt  enim  et  ipsae  animalia. 
Si  has  quoqiie  corrotundaverint ,  etiamnunc  interrogabo,  anpru- 
dens  ambulatio  animal  sit  nec  ne?  i.  e.  ferner.  Coluinel.  5,  3, 1. 
his  igiturvelut  primordiis  talis  ratiocinii perceptis,  non  difficiUter 
mensuras  inibimus  agrorum,  quoriim  nunc  omneis  persequi  species 
et  longum  et  arduum  est.  Duas  etiamnunc  formulas  praepositis 
adiiciam.  Senec.  tle  Benef.  5,  6,  2.  venicbat  enim  rogatus  et 
id  debebat,  quod  utique  illc  non  crat  Socrati  redditurus.  Etiam- 
nunc  Archclaus  daturus  erat  aurum  et  argentum ,  recepturus 
contemtum  auri  et  argenti.  i.  e.  praeterea ,  ad  liaec.  5, 10,  2. 

Plin.  Hist.  n.  25,  8,  53.  potcntia  earum  pcr  quadrupedes 
etiamnum  duobus  claris  exemplis  manifesta  fit. 

12.  lidem    scriplores    etiamnum   componunt  cum 
comparativo ,  ut  etiam  antiquiores. 

Celsus  5,  26,  30.  si  plus  est ,  quod  tolli  opus  est ,  adhibenda 
sunt  etiamnum  vehementiora ,  quae  corpus  .exedant.  5,  28,  17. 
tertia  etlamnum  deterior  est.  7,  7.  p.  437.  efficacior  tamen 
etiamnum  est  Afrorum  curatio.  8,20.  Plin.  Hist.  n.  17, 22, 35, 11. 
quae  quum  excreverit,  satis  firma  protinus  in  iugo  collocari 
debebit:  sin  etiamnum  infirmior  erit ,  sub  ipso  iugo  hospitari 
recisa.  5,  10,  13.  ac  magis  etiamnum  meridiana  Babyloaia. 
19,  6,  31.  aliis  carnosae,  ut  betae,  aut  magis  etiamnum  croco. 
31,  18,69.  etsaepe  sic  Plinius.  Senec.  Epist.i02,  21.  si  quod  est 
etiamiiunc  frequentius  incolis.  87,  31,  hanc  interrogationem  ma- 
gis  etiamnunc  hoc  modo  intendit. 

Senec.  Epist.  87,  12.  etiamnunc  facere  id  planius  volo. 

13.  Huic  aetati  propriae  sunt  formulae  etiamnum 


586  ETIAMNVM. 

hodie   i.   e.   Jieutigen   Tages   noc/i:   etiamnum  tamen 

i,  e.  doch  noch. 

PHn.  Hist.  n.  25,  7,  47.  in  qiiibus  etiamnum  kodie  in  numcroso 
et  laetiore  convictu  potionem  e  centum  hcrbis  mulso  additis  credi- 
dere  saluberrimam.  18,  6,  7,  2.  quamquam  de  tctrae  optimo 
generc  disserentes  abunde  dixisse  possumus  videri,  ctiamnum 
tamen  traditas  notas  subsignabimus, 

14.  In  colloquiis  usurpatur  hoc  vocabuliim  eo 
seBsu ,  ut  rem  significet  insnper  addendam,  quemadrao- 
dum  vulgus  nostrum  noc/i  dicit  pro  /loc/i  me/ir  y  et  ut 
positum  videatur  pro  iterum,  noc/imals. 

Flant.  Aul.  1,  1,  16.  abscede:  ctiamnunc:  ctiamnum:  etiam, 
ohe:  istic  adstato.  i.  e.  gch  zurUck :  noch  mehr,  noch  mchr : 
mehr  dock :  da  bleib  stehen. 

Plaut.  Mil.  4,  8,  63.  vn.  Bene  vale  igiiur.  py.  Ire  melius 
est  strenue.    pa.    Etiamnunc  vale.    i.  e.  nochmals  lcbe  wohl. 

15.  Ernestius  cum  Benlleio  in  recognoscendis  anti- 
quis  scriptoribus  praeceptum  tenuit  iioc:  de  re  prae- 
terita  semper  dici  etiajntum ,  de  re  praeseute  etiam- 
nunc.  Cui  quae  Scliellerus  in  Observat.  p.  90.  oppo- 
nebat  exempla,  ipsa  exspectabaut  rationis  declaralio- 
nem.  Atque  tria  sunt  animadvertenda.  Primura  euim 
historici,  ut  bene  observavit  Graevius  ad  lustin.  8,4., 
nonnuraquara  loquuntur,  quasi  scribant  illo  tempore, 
cuius  gesta  narrant.  Praeterita  enim  traclant,  tamquara 
sint  praesentia.  Sic  nunc  de  terapore  usurpatur,  quo 
res,  quae  narrantur,  geslae  sunt.  vid.  Drakenb.  ad  Liv. 
S7,  4,  9.  Deiude  notanda  est  oratio  obliqua,  qua  aliquid 
suo  terapore  eliamnunc  fuisse  dicitur.  ]Nam  in  his  quo- 
que  corarautantur  terapora.  Tura  perfecto ,  quocum 
etiamnunc  coniungitur,  res  expriraitur,  quae  absokita 
sit  et  perfecta.  Deuique  sunt  (bctiones,  in  quibus  nihil 
nisi  perpetuifas  rei  uondura  mutatae  cogitetur:  prae- 
serlira  post  couiunclionera  cjuum  et  in  adiectivis. 

Caes.  Bell.  gall.  6,  40.  at  ii,    qui  in  iugo  conslitcrant ,  nullo 

■     etiamnunc  usu  rei  militaris  percepto ,    neque  in  eo ,  quod  proba- 

verant,    consilio   permanerc,    ut   se    loco   superiore   defcndcrcnt, 

neque  eam,  quam  profuisse  aliis  vim  celeritatcmquc  vidcrant,  imi- 

tari  potuerunt. 

Cic.  Catil.  1,  4,  9.  confirmasti,  te  ipsum  iam  esse  exiturum, 
dixisti  paullulum  tibi  essc  ctiamnunc  morac,  quod  egu  vivcrcm. 
Graevius  e  codd.  reccpit  ciiumnunc,  cjuod  iiescio  cur  OrcUius 
spernere  potuerit. 


ETIAIMNVM.  587 

Cic.  ad  Fara.  10, 10.  culus  rei  non  modo  non  praeteritt  tempus, 
scd  ne  rnaturum  quidem  etiamnunc  meo  quidem  iudicio  fuit. 
Ovid.  Fast.  3,  663.  plehs  vetus  et  nullis  etiamnum  tuta  tribunis 
fugit,  et  in  sacri  vcrtice  montis  abit.  Ovid.  Fast.  3,  155.  sed 
tamen  errabant  etiamnum  tcmpora ,  doncc  Caesaris  in  multis 
Jiaec  qnoque  cura  fuit.  ApuTei.  Met.  p.  108,  24.  atego,  ut  eram 
etiamnunc  humi  proiectus ,  inanimus  —  inquam  etc.  Flor.  4,  13, 
45.  superstiti  etiamnum  Caesari  satisfecit.  Plin.  Hist.  n.  35,  3,  5. 
primi  exercuere  Ardices  Corinthius  et  Telcphanes  Sicyonius  sine 
ullo  etiamnum  colore.  Caes.  B.  gall.  7,62.  at  incerto  etiamnunc 
exitu  victoriae  quum  septimae  legionis  tribunis  essct  muntiatum, 
quae  in  sinistro  cornu  gererentur  etc.  Cornel.  Ilann.  4,  3.  qua 
vatetudine  quum  ctiamnunc  premeretur  lccticaque  ferrclur ,  C. 
Flaminium  —  occidit.  Varro  de  Re  r.  1,  37,  5.  Alhenis  in  Lyceo 
quum  etiamnum  platanus  novella  esset,  radices  trium  et  triginta 
cuhitorum  egisse.  Victorius  correxit  etiamfunc;  omnes  post  eum 
receperunt.  Virgil.  Georg.  4, 135.  quum  tristis  hiems  eliamnum 
frigore  saxa  rumperet,  et  glacie  cursus  frenaret  aquarum ,  ille 
comam  mollis  iam  tondcbat  hyacinthi.  Pollio  ad  Cic.  Epist.  10, 
82,14.  epistolam,  quum  Balbo ,  quum  etiamnunc  in  provincia 
esset ,  scripsi ,  legendam  tibi  misi.  Apulei.  j\Iet.  7.  p.  191,  11. 
Siieton.  Oth.  9.  residuis  integrisque  etiamnunc,  quas  secum  ad 
secundos  casus  detinuerat.  ubi  cf.  Burm.  et  Ondcnd.  lustin.  8, 
4,7.  foedum  2)rorsus  miserandumque  speclaculum  Graeciam  eiiam- 
nunc  et  viribus  et  dignitate  orbis  terrarum  principem  —  alienis 
excubare  sedibus, 

Quae  Ilerzogius  de  discrimine  liorum  verLorum  ad  Sallust. 
52,  22.  disputat,  falsa  sunt,  certe  non  distincte  expressa  verbis. 

In  hac  rero  coniunctione  cum  praeteritis  facta  Wagnerus  ad 
Virgil.  Buc.  2,  41.  Ge.  4,  135.  arbitratur  usurpari  forraain 
etiamnum,  quae  sit  damals  noch ,  non  etiamnunc ,  quae  signi- 
ficet  Jetst  noch  :  adeoque  existiraare  videtiir  etjamnum  nuniquam 
dici  de  re  praesente.  Cuius  observationis  omnis  me  fugit  ratio. 
Certe  apud  PoUionem  et  apud  Cornelium  et  apud  alios  optimi 
codices  praebent  etiamnunc. 

Cic.  Lael.  3,  11.  senecfus  enim  quamvis  non  sit  gravis,  ut 
memini  Catonem  anno  ante  quam  mortuus  est  mecum  et  cum 
Scipione  disserere,  tamen  aufert  eam  viriditatem ,  in  qua  etiam- 
nunc  erat  Scipio.  Ita  plurimi  et  optimi  codd. ,  alii  etiamnum, 
alii  etiamtunc  :  quod  comprobavit  Orellius ,  et  iure  quidcm. 

*)   Etiamnunc  et  iam  nunc  confusa  vide  apud  Cor- 
tium  ad  Sallust.  lug.  109,  3. 


583  ETIAMSI. 

ETIAMSI. 

Res  sive  canssa,  qnae  ei,  quod  fit,  noa  respcndet, 
sed  contrarium  agens,  nihil  tamen  impedit,  quominus 
hoc  eveniat,  ea  enuntiatione  exprimitur,  quam  conces- 
sisam  vocare  solemus :  in  qua  ratio  et  consequentia  re- 
liugnanfes  apparent ,  et  intercerlente  alia  caussa  distant. 
Jta  remoto  inipedimento ,  quod  iu  se  valet,  ipsa  rei 
efficiendae  veritas  coufirmatur.  Atque  ab  altera  parte, 
non  respondere  rationem  cousequenliae  desiguatur  verbis 
etiamsi,  etsi,  quamqnam,  cjuamvis,  et  si  quae  sunt  huius 
geueris  aha :  ab  altera  autem  parte,  nihilominus  effici, 
quod  efficiatur,  notant  vocabula  tamen,  certe,  similia. 
Iliud  vero ,  quod  ia  caussa  repugnare  videtur  aut  con- 
trarium  apponitur,  vehiti  quum  Cicero  ait :  non  postulo 
id  quidein ,  aveo  tamen  audire ,  aut  remittitur  et  irri- 
tum  esse  iubetur  verbis  quamquam ,  quamvis  ,  aul  deni- 
que-,  tamquam  caussa  ipsa  valeat,  condiliouahter  erpri- 
mitur  per  e/6'f ,  etiamsi.  Quare  haec  ab  illis  eo  difie- 
riuit,  quod  caussam  esse  ponunt  et  concedunt,  illa  po- 
sitam  et  cognilam  retineri  in  se  iubent:  iilae  particuiae 
duas  res  sil)i  repuguanles  compensant,  hae  autem  rem 
condilioni  «ubmittunt,  in  qua  ijisa  non  mutetur,  sed 
perstet.  lu  secundo  vero  enuntiationis  memliro,  allerum 
id ,  quod  contraria  ratione  non  infringi  diciiur,  vel  op- 
pouitur  simphciter,  vel  ab  adiectis  particuhs  tamen, 
certe,  ahis,  confirmationem  recipit. 

1.  ETIA3ISI,  cuius  significationem  verba  etiam  et  si 
constituuut,  est  graecum  jcal  £1,  germanicum  wenn  auch, 
sive  auch  wenn,  atque  differt  ab  etsi  et  graviori  vi  affir- 
malionis  et  maioris  rei  indicio,  ita  ut  etiam  non  raro 
accipi  possit  pro  adeo.  Nam  magnum  aut  extremura 
couceditur.  Saepe  tamen  idem  valent.  Plena  et  exposita 
enunliatione  igitur  id  designatur,  quod  ahas  coutracta 
oratioue  uao  vocabulo  etiam  dicitur. 

CIc.  de  Fln.  3,  17,  57.  dicuntque,  ut  llberis  consultum  velimuSy 

'   etiamsi  postumi  futuri  siiit ,  proplcr  tpsos :   sic  futurae  post  mor- 

tem  famae  tamen  csse  proptcr  rcin  ,    ctiam  detrarto  usu  ,    cunsu- 

lendum.      Ita  euim   est   interpuiigendum ,     quidquid   diji[iuttut 

critici  contra. 

2.  Particula  quamquam  hac  ratioue  difFert.  Quam- 
qiiam  aheram  caussLmi  cum  altera  re  conlraria  componit 
ex   aequo,  et  utramque  iu  se  vulere,   nec  repuguautia 


ETIAMSJ.  689 

tolli  concedil:  qnare  Germani  dicunt,  gleichwoJil ,  ob- 
^Ze/cA  al)  aequabilitate  rerura.  Ktiamsi  et  c^s«  affirmant, 
etiam  posita  aliqua  conditione,  quae  rem  tollere  aut 
immuldre  videalur,  utique  non  tolli  aut  immutari  ipsara 
rem.  Hlud  historicum,  haec  logica  vocabula  simt:  nam 
in  illo  agitur  de  rebus  apparentil)us ,  in  his  ratio  con- 
stituilur  rerum  de  eo,  quod  fieri  possit.  Hoc  autem  discri- 
men  quotidianus  scrmonis  usus  non  semper  curat. 

QHinctil.  5,  10,  1.  nunc  de  argumentis :  hoc  enim  nomine  com- 
plectimur  omnia,  quae  Graeci  iv&v[ir]iJ.cet(x  ,  inixf-i-Q^l^ccTCi ,  ciito- 
Ssi^Big  vocant ,  quamquam  apud  illos  est  aliqua  horum  nominum 
differentia ,  etiamsi  vis  eodem  fere  tendit. 

3.  Dicitur  vero  etiamsi  ita,  ut  vel  praemissa  vel 
interiecta  vel  adinncta  senleulia  conditionem  exponat, 
quae  rei  obstare  videatur,  tamen  nihil  imj^ediat.  Neces- 
sario  igitur  requirilur  primaria  pars  enuntiationis,  cui 
conditio  opponatur.  Tanlum  vero  abest,  ut,  ubi  in 
altera  parte  tameii  non  apparet,  hanc  particulam  omis- 
sam  putemus,  ut  ea  posita  sententiarum  irrilam  re- 
pugnantiam  ulraque  ex  parte  dislinctius  designatani 
videamus. 

Terent.  Hec.  4,  4,  2fi.  etiamsi  dudxim  fuerat  amhiguum  hoc 
mihi ,  nunc  non  est.  Cic.  ad  Att.  3,  24.  nam  ista  veritas  ctiamsi 
iucunda  non  est ,  mihi  tamen  grata  est.  Coluinell.  9,  8,  14. 
at  in  maiore  copia,  etiamsi  miilta  intercipiuntur ,  jylus  cst  quod 
in  repcrtis  apibus  acquirituv.  Cio.  de  Sen.22,  79.  eumdem  igitur 
esse  creditotc ,  etiamsi  nullum  videbitis. 

Cic.  p.  Mil.  8,  21.  neque  enim  hoc  cogitavit,  neque  in  honis 
viris  legendis  id  assequi  potuisset ,  etiamsi  cupissct.  in  Cat.  1,  7, 
18.  haec  si  tecum ,  ut  dixi,  patria  loquatur ,  nonne  impetrare 
debeat,  etiamsi  vim  adhibere  nun  possit? 

Cic.  de  Nat.  d.  1,  39,  110.  quae  etiamsi  essent ,  quae  nulla 
sunt,  pellere  se  ipsa  et  agitari  inter  se  concursu  fortasse  possent, 
formare,  figurare ,   colorare  ,   animare  non  posscnt. 

Cic.  p.  Ligar.  8,  25.  si  vultis  gloriari ,  per  me  licet,  vos  pro- 
vinciam  fuisse  Caesari  tradituros ,  etiamsi  a  T  aro  et  quibusdam 
aliis  prohibiti  essetis. 

4.  Cognatio,  quam  in  omnibus  linguis  vocabula 
temporis  et  conditionis  habent,  eliam  in  si  eum  usum 
moderatur,  quo  res  in  tempore  posita  eodem  nomine 
designatur.     Hinc  fit,  ut  etiamsi  saepe  significet  etiam 


590  ETIAMSI. 

inm  CJUU711  sive  tU7n  etia77i  —  si.    Cf.  Goerenz.  ad  Cic. 
de  rin.  p.  553. 

Cic.  in  Cat.  2,  10,  23.    qui  nisi  cxeunt ,    nisi  pereunt ,    etiamsi 

Catilina  perierit,    scitote  hoc  in  re  publica  seminarium   catilina- 

rium  futurum. 

5.  Eo  vero,  quod  dicitnr  res  perslare,  etiarasi  alia 
obsistal,  ipsa  firmiore  iuDdaraeufo  uititnr,  atque  acce- 
denle  hac  condiLione  maiorem  ambilum  Jiabet  et  niaio- 
rem  viui. 

Cic.  de  Amic.  27,  104.  omnia  autem  brcvia  iolerabilia  esse 
debent,  etiamsi  magna  sunt. 

6.  Opponuntur  in  allera  parte  vocabula  ta77ien,  at, 
attaTiien.  Saepissime  est  negativa  sententia:  quare  non 
et  miiins  cum  etia^nsi  coniunguntur.  Sed  illud  ta^nen 
saepe  etiam  aliis  vocabulis  aifirmativis  compcusatur. 

Cic.  ad  Fara.  1,  9,  47.  nunc  in  tanta  feJicitate  tantisque  victo- 
riis ,  etiamsi  non  in  nos  is  csset,  qui  est ,  iamen  ornandus  vide- 
retur.  IG,  26.  sic  tu ,  ctiamsi  quid  scribas  non  habebis ,  scribito 
tamen ,  nc  furtum  cessationis  quaesivisse  videaris.  de  Off.  1,15, 
49.  a  quo  enim  plurimum  sperant ,  etiamsi  is  non  eget,  iamcn  ei 
po^issimuTii  inserviunt.  1,  17,  55.  ad  Q.Fiat.  3, 9.  in  quo  etiamsi 
nihil  procuro ,  tamen  nihil  curare  vix  possum. 

Cic.  Orat.  30, 112.  hunc  librum  etiamsi  minus  nostra  commen- 
datione,  iuo  tamen  nomine  divulgari  necessc  est.  Phil.  1,  7,  15. 
deinde  a  vobis,  P.  C,  peto,  ut,  etiamsi  scqui  r.iinus  audebitis  ora- 
tionem  atque  auctoritatcm  mcam ,  benigne  tamcn  me ,  ut  fecistis 
adhuc,  audiatis.  Quinctil.  5,  10,  4.  etiamsi  nondum  verbis  ex- 
planatum,  iam  tamen  mente  conceptum. 

Cic.  p.  Coel.  3,  8.  quis  est  enim  —  qui  isti  aetati  atque  etiam 
isti  dignitati  nonpossit,  quam  velit  petulanter,  etiamsi  sine  ulla 
suspicione ,   at  7ion  sine  argumento  malediccre  ? 

Cic.  Brut.  84,  290.  ut  qui  haec  procul  videat ,  etiamsi  quid 
agatur  nesciat,  at  placere  tamen  ct  in  scena  esse  Roscium  intel- 
ligai.  Plin.  llist.  n.  7,  27,  28.  quae  mihi  omnia,  etiamsi  non 
•    prius,  attamen  clarius  fulsisse  in  Scipione  Aemiliano  videntur. 

Cic.  de  Off.  1,  4,14.  quod  etiamsi  nobilitatum  non  sit,  tamen 
honcstum  est  quodque  vcrc  dicimus,  ctiamsi  a  nullo  laudetur, 
natura  cssc  laudabile.  Simlliter  acque  —  etiamsi.  Alpian.  in 
Dig^est.  50,  1«,  49. 

7.  Eodera  modo  ce7'te,  at  certe,  ta77ie7icerte,  nihilo- 
miniis ,   nildlo^ninus  tar7ien  opponuntur. 


ETIAMSI.  591 

CIc.  ile  Orat.  1,  17, 79.  quibus  etiamsi  ingenium ,  ut  Ui  pntas, 
non  viaximc  dcfuit ,  doctrina  certe  et  otiiim  et  hercule  etiam 
siudium  illud  discendi  acerrimum  defuit. 

Cic.  de  Opt.  gen.  d.  2,  6.  etiamsi  est  in  genere  tolerabili,  certe 
non  est  in  optimo.  p.  Coel.  29,  69.  Liv.  40,  15,  15.  apud  quem 
(patreni)  etiamsi  caritate  a  fratre  maiore  vincor,  miscricordia 
certe  reus  vinci  non  dcbco.  de  Orat.  2,  54,  216.  suavis  est  — 
iocus  et  facetiae :  quae  ,  etiamsi  alia  omnia  tradi  arte  possunt, 
naturae  sunt  propria  certe,  neque  ullam  artem  desiderant. 

Senec.  Cons.  ad  Helv.  1,  1,  quum  lacrimas  tuas,  etiamsi  sup~ 
primere  non  potuissem  ,  interim  certe  abstersissem.  de  IraS,  1,  3. 
ceteris  ctiamsi  resistere  contra  affectus  suos  non  licet ,  at  certe 
affectibtis  ipsis  licet  stare. 

Trebon.  ad  Cic.  Epist.  12, 16, 11.  qunm  etiamsi  odio  pari  fuerit 
in  eos ,  quos  laesit ,  tamen  certe  non  magis  dignos  habucrit,  in 
quos  tanta  libertatc  verborum  incurreret. 

Liv.  26,  48, 11.  ceterum,  etiamsi  vis  absit ,  nihilominns  detesta- 
bili  exemplo  rcm  agi.  Vlpian.  in  Digest.  23,  3,  19.  ctiamsi  alii 
iussu  mariti  dos  detur ,  nihilo  minus  maritus  de  dote  obligatur. 
Terent.  Clemens  35,  1,  62. 

African.  in  Digest.  47,  2,  63.  ut  etiamsi  ignoraveritis ,  qui 
certum  homincm  erni  mandaverit ,  furem  esse,  nihilominus  tamen 
damnum  dccidcre  cogalnr.  Boetli.  de  Consol.  pli.  5.  pros.  3. 
nam  etiamsi  idcirco ,  quoniam  futura  sunt,  providcntur:  non 
vero  ideo ,  quoniam  providentur,  eveniunt :  nihilominus  tanien 
adeo  vel  ventura  provideri  vel  provisa  evenirc  necesse  est. 

8.  Contrahitur  oratio,  ut  omisso  verbo  unum 
nomen  cum  etiamsi  coniungatur. 

Cic.  p.  Coel.  3,  8.  Orat.  30,112.  Td.n.6.  Quinctil.l.  prooem. 4. 

nullam  ingenii  sperantes  gratiam  eirca  res ,  etiamsi  necessarias, 
procul  tamen  ab  ostentatione  jwsitas.  5,  12,  5.  singula  levia  siint 
et  communia:  universa  vero  valent,  etiamsi  non  ut  fulmine, 
tatnen  ut  grandine.  5,  10,  13.  quae  persuasione ,  etiamsi  non 
omnium  hominum ,  eius  iatnen  civitatis  aut  gentis,  in  qua  res 
agitur,   in  mores  recepta  sunt.   Quinctil.  5,  10,  4.  vid.  n.  6. 

9.  Invertitur  oralio ,  quum  tamen  praecedit  et 
etiamsi  cum  sua  senlentia  vel  adiicitur  vel  interpo- 
nitur. 

CIc.  Lael.  27,  100.  amare  autem  nihil  aliud  est ,  nisi  eum 
ipsum  diligere ,  quem  ames,  nulla  indigentia,  nulla  utilitate 
quaesita:  quae  tamen  ipsa  efflorescit  ex  amicitia,  etinmsi  tu  eam 


692  ETIAMSI. 

minus  seqmdns  sis.  p.  Flacco  27,  66.  equidcm  mihi  iam  satis 
supcrque  dixisse  videor  dc  asiatico  genere  tcstium :  sed  tamen 
vestrum  cst ,  iudices ,  omnia ,  quae  dici  possunt  in  hominum  lcvi- 
tatem  ,  inconstantiam  ,  cupiditatem  y^  etiamsi  a  me  minus  dicun- 
tur,  vcstris  animis  c<  cogilationc  comprchcndcre. 

10.  Componiintur  verba  immo  eLiamsiy    nisi  fallor, 
apud  solos  comicos. 

PlautTEpitl.  3,4,81.  immn  etiamsi  alterum  tantum  perdundum 
est ,  perdam  potius  quam  sinam  mc  impune  irrisum  esse  hahilnm. 
Mil.  4, 2,  23.  Mi.  Tumpolego,  quod  celo,  haud  celo.  pa.  Immo 
etiamsi  non  celas.  jVon  praestat  scriptura,  quara  Lindemannus 
recepit,  immo  verc  —  ;  sed  non  cclas.  Naiii  priniaverbaaLruptae 
orationis  nuUam  caussara  habent,  nullumque  sensum. 

11.  His  omnibus  facile  intelligitur,  qualis  sit  in  hoc 
sententiarum  usu  ratio  modi  Terbornm:  quae  quideni 
eadem  est  iu  omni  senlentiarum  condilionalium  genere. 
Psam  cogitatio  exprimilur  liypothefica,  in  qua  conse- 
queutia  aliqua,  couditione  praeraissa,  exponitur.  in 
]iac  Tero  duarura  rerum  consociatione,  utraque  potest 
Tel  ut  vera  et  certa  poni  vel  cogitari  tantum:  hoc  est, 
quod  logici  Tocant,  vel  assertorie  Tel  probleraatice  dici. 
Alque  ulrinsque  partis  ratio  aequalis  esse  polest  ita,  ut 
iu  utroque  verbo  aut  indicativus  aut  couiuoctivus  pona- 
tur.  Sed  differunt  etiara  partes,  quando  Tel  ia  protasi 
vel  ia  apodosi  iudicalivus  aut  coniunctivus  locum  ob- 
tinel.  Scriptoribus  igitur  utrovis  modo  sententiam  suam 
couformare  Jicuit :  uude  criticis  exsistit  difficiiius  necro- 
tium,  quo  saepius  librarii  indicalivum  m  conuinctivum 
inutarunt.  Id  quuni  in  particuia  si  nobi^  sit  exponen- 
dum,  nunc  tantum  haec  addamus,  ubi  adiectis  iis  ,  quae 
contraria  videntur,  ambitus  rei  extendendus  sit,  ob 
ipsam,  quam  inodo  dixi,  caussam  indicativura  iu  ulro(jue 
niembro  poni:  ubi  tempussimul  rei  factae  sive  faciendae 
inteliigatur,  indicativi  esse  locum  (vid.  n.  4.):  ubi  tamen 
et  at  sequuntur,  frequentius  coniunctivum ,  ubi  ctrte 
sequilur,  saepius  indicativum  usurpari:  denique  in  sea- 
tentia,  quae  iniicitur  de  eo ,  quod  fieri  possit  et  fieri' 
liceat  universe ,  id  exprirai  coniunctivo. 

Peryafjfata  erat  olim  opinio  etiamsi  non  coniungl  cum  indi- 
cativo.  Alvarus  adco  se  nusqnam  Irgisse  profe^sus  erat.  Eura 
exemplis  refutavit  Gerh.  ^  ossius  de  Constr.  c.  67.  p.  599. 

Quatuor  sunt  forniae  huius  enuntiationis.  Indicativus  in 
utraque   partc   Cic.  dc  Div.  2,  22,  49.    scd   quod   crebro    videt. 


ETIAMSI.  593 

non  miratur,  etiamst ,  curfiat,  ncscit.  Parad.  4,  2,  31.  omnes 
scelerati  atque  impii ,  quorum  tu  te  duccm  esse  profiteris ,  quos 
ie^es  exsilio  affici  volunt ,  cxsules  sunt ,  ctiamsi  solum  non  muta- 
runt.  Gernhanlus,  qiiasi  necesssario  id  fieret,  reccpit  muia- 
rinl :  quo  niiuuitur  necessitas  conditiouis.  ad  Att.  12,  1.  cst 
jnofecto  quiddam  ItcxT] ,  quae  habet ,  etianisi  nihil  subcst  ^  collo- 
quutione  ipsa  suavitatem.  ludicium  est  de  faclo.  Coniiiiictivns 
in  utroque  nicnibro  Cic.  de  Off.  1,  43,  154.  quis  —  non  illa 
omnia  relinquat  atque  abiiciat ,  etiamsi  dinumerare  se  stcUas 
aut  metiri  mundi  magnitudinem  arbitretur?  Et  in  conditionato 
tempore  Cic.  ad  Fain.  4,  7,  11.  equidem  ctiainsi  oppctenda  mors 
essct,  domi  atque  in  patria  mallctn,  quam  in  externis  atque  alie- 
nis  locis.  p.  Mil.  29,  79.  etiamsi  propter  amiciiiam  veUet  iUum 
ab  iiiferis  evoeare,  j^ropter  rem  pubUcam  non  fccisset. 

Coniunctivus  in  protasi ,  sequente  indicativo.  Cic.  de  OiT. 
1,  38,  137.  rectum  est  autem  etiam  in  iUis  eontcntionibus ,  quae 
cum  inimicissimis  Jiunt ,  etiamsi  nobis  indigna  audiamus ,  tamen 
gravitatem  retincre,  iracundiam  peUere.  Lael.  '11,  100.  vd.  u.  9. 
ubi  quod  unus  codex  praebet  sequutus  es,    ne  falsum  puta. 

Ab  Iiis  distingucndum  est  quartura  g^enus  eorum,  in  quibus 
coniunctivus  ant  extrinsccus  regitur,  aut  in  oratione  cbilqua  ex 
aliena  rationc  pendct.  Quo  fit,  ut  etiam  praecedente  indica- 
tivo,  ponatur  coniunctivns.  Cic.  de  Fin.  5,  7,  19.  ex  co  autem 
—  exsistet  recti  etiam  ratio  atque  honesti,  quae  cum  aliquo  ex 
tribus  iUis  congruerc  possit ,  ut  honcsium  sit ,  facevf  omnia  aut 
volvptatis  caussa,  ctiamsi  eam  non  consequare,  aut  non  dolendi, 
eliamsi  id  assequi  nequeas.  de  Div.  2,  (i4,  131.  vide  igitur ,  ne, 
ctiamsi  divinationcni  tibi  esse  concessero,  quod  numquam  faciam, 
neminem  tamen  dicinum  reperire  possimus.  Liv.  41,  24,  18.  in 
paee ,  etiamsi  non  odia  fcniuntur ,  intermittantur.  Senec.  Cou- 
trov.  4,  24.  muUa,  inquii,,  intcrveniunt ,  propter  quae  non  de- 
beamfaeere,  etiamsi  jjossum. 

Cic.  de  Fin.  3,  5,  17.  id  autem  in  parvis  inteUigi  liotest ,  quos 
delectari  videmus ,  etiamsi  eorum  nihil  intersit ,  si  quid  ratione 
per  se  ipsi  invenerunt.  Bremius  et  alii  revocarunt  altcrara 
scripturam  videamus,  quam  ex  analogia  antecedentis  verbi 
habeant  et  sequentlura  sit,  consient ,  sed  male  factam  esse' 
patet :  haec  enim  aliam  habcnt  rationem.  Tura  vero  Gocren- 
zio  non  potest  concedi ,  necessario  requiri  coniunctivura  intersit, 
qui  quidtm  praecedente  verbo  videmus,  etiam  indieativus  esse 
poterit. 

Librarii   et    crltici,    ubi   indicativum    cum    hac  coniuuctione 
corapositum  iuveniebantj  aut  etsi  substituere,  aut  modura  mu^ 
IJ.  38 


594  ETIAMSf. 

tare  solebant.    vid.  QuinctU.  5,  10,  8.    1,  2,  3.     CIc.  de  Fin.  2, 

26,  82. 

12.  Teraporum  ralio  non  alia  est  quam  in  universo 
genere  enunlialionum  coudilionalium ,  de  qua  dicam  ia 
si.  FuLurum  non  tantum  in  utraque  partc  el  in  una 
primaria  locum  habet,  potest  efiam  in  secundaria  sen- 
tentia  poni,   in  primaria  sequi  praesens. 

Cic.  ad  Att.  7,  7.  ego  bonos  viros  aut  eos,  quicumque  dicentur 
honi,  scquar ,  etiamsi  ruent.  ad  Fam.  5,  8,  11.  Quinctil.  4,2, 21. 
5,  10,  8.  quod  etiamsi  propria  interpretatione  dicerc  Jidem  possu- 
mus ,  apcrlius  tamen  probationem  interpretabimur. 

Cic.  de  Re  p.  1,  19,  32.  aut  scire  istarum  nihil,  aut,  etiamsi 
maxime  sciemus ,  ncc  meliores  ob  eam  scientiam  nec  beaiiores  csse 
possumus.  Quae  eodem  modo  dicta,  quo  Acad.  2,  41,  127.  si 
vero  aliquid  occurret ,  quod  veri  simile  videatur,  humanissima 
completur  animus  voluptatc.  Quae  de  his  Rloserus  scripsit, 
Tellem  non  scripta  esse. 

13.  In  scribendo  hoc  vocabulo  grammatici  nostri 
iemporis  in  diversas  partes  discedunt.  Alii  enim  con- 
iungunt  in  unam  vocem  eliamsi,  alii  sempcr  distrahunt 
etiam  si,  alii  denique  significatione  utrumque  distinguunt 
ita ,  iit  atiam  si  sit  etiam  txim ,  qniim.  Vide  Walcb. 
ad  Tacif.  Agr.  p.  394.  Kritzium  ad  Sallust.  Cat.  p.  10. 
Cuius  subtilitafis  omnis  antiquitas  expers  luif.  Vna  enini 
forma  est ,  una  significatio.  Quare  nisi  aliae  caussae 
interveniunt ,  semper  erit  scribendum  coniuiictis  vocibus 
etiamsi.  £f  perlinet  etiamsi  ad  eas  coniuncliones,  qua- 
rum  compositionem  Priscianus  ait  ex  accenlu  nosci. 
Cuius  argumentationis  haec  fere  sunt  documenfa.  Primo 
omnes  grammatici  veteres  etiamsi  inter  coniunctiones 
singuluriter  aiferunt,  unamque  formam  agnoscunt.  Vid. 
Uiomed.  p.  410.  Priscian.  1030.  INlax.  Victor.  1952. 
Donat.  2,  14.  Deinde  nisi  significalionem  ad  aliarum 
linguarum  usum  accommodes,  nullura  invenies  locura, 
in  quo  eiusraodi  disfincfio  necessaria  aut  idonea  videa- 
tur.  Nec  raro  etiam  etiamsi  et  etiamsi  si  in  una  enun- 
tiatione  ita  collocata  videmus,  ut  si  distracfis  vocibus 
duplicem  si  admiffamus,  inelegans  atque  adeo  inepta 
orafio  exsistat.  Tum  vero  uon  diversa  est  ratio  huius 
compositionis  in  verbis  etsi,  quodsi,  etenim ,  sicjuidem, 
quae  uno  accentu  continentur.  Denique  nihil  his  orani- 
bus  repugnat ,  quod  si  et  etiam  interdum  norainil)Us 
quibusdam   inferiectis   separantur,    uut  etiam  ad  aliud 


ETIAMSI.  595 

vocabulum  pertinens,  sive  ab  alio  atlractura,  proxime 
contingit  particulam  sL  Sic  dicitur  atque  etiam  siy  aut 
etiam  si^  quin  etiam  si. 

Editores  antiquorum  librorum  tara  parum  sibi  constant,  ut 
Orcliius  in  prirao  Ciccronis  voluraine  corapositum  vocabulum, 
in  reliquis  distractura  scripserit. 

Cic.  Orat.  28,  98.  medlus  ille  —  non  extimescet  ancipites  di- 
cendi  incertosque  casus :  etiamsi  quando  minus  succedet,  ut  saepe 
fit,  magnum  tamen  periculum  non  adibit.  Ita  nunc  video  Ijeie- 
rura  revocasse,  quod  semper  necessariuni  putavi.  V^ulgo  eiiam^ 
si.  Neque  aliter  ad  Att.  11,  84.  aut  nihil  puto  eum  habere, 
quod  putet  ad  me  celcrius  perferendum  —  aut ,  etiamsi  quid 
habet ,  id —  ad  me  referre  non  curat.  Slale  erant  scripta  olim 
haec :  Cic.  Lael.  17,  63.  imbecilla  enim  natura  ad  contemnen~ 
dam  potentiam:  quam  etiamsi  neglecta  amicitia  consequuti  sinty 
obscuratum  iri  arbitrantur,  quia  non  sine  magna  canssa  n&- 
glccta  sit  amicitia.  Liv.  3,  70,  15.  quum  Valerio  atque  Iloratio 
—  negatus  ab  senatu  triumphus  esset,  verecundiae  fuit  pro  parte 
dimidia  rerum  consuUbus  petcre  triumphum ,  ne  etiam  ,  si  impe- 
irassent ,  magis  hominum  ratio  quam  meritorum  habita  videre- 
tur.  Ita  vulgo :  nec  quisquara  exposuit ,  quid  significaret 
illud  etiam.  Scribendum  est  etiamsi  impetrassent :  nam  duae 
res  erant  verendae,  ut  quod  peterent,  impetrarent,  et  ne,  etiam- 
si  inipetrassent,  magis  horainura  ratio  habita  videretur.  41, 
24,  18.  si  bellum  erit,  ne  Perseus  quidem  dubitat,  quin  Romanos 
sequuturi  simus :  in  pace ,  etiamsi  non  odia  finiuntur ,  inter- 
mittantur.     Ita  est  scribendura. 

Horat.  Epist.  2,  2,  95.  mox  etiam ,  si  forte  vacas ,  sequere  et 
procul  audi.  Cic,  ui  Verr.  4,17,37.  gaudeo  etiam,  si  quid  ab 
€0  abstulisti. 

Cic.  ad  Att.  8,  2.  ut  etiam  ttalia ,  si  ille  cedat ,  putes  cedcn- 
dum.  Haec  etiam  si  non  cohaerent.  Horat.  Epist.  1,  l^,  15. 
Iiae  latebrae  dulces,  etiam,  si  credis,  amoenae  incolumem  tibi  m« 
praestant  septenibribus  horis. 

Cic.  de  Orat.  1,  33,  152.  qui  a  scribendi  consuetudine  ad  di- 
cendum  venit,  hanc  affert  facultatem ,  ut,  etiam  subito  si  dicat, 
tamen  illa,  quae  dicantur,  similia  scriptorum  esse  videantur. 

Cic.  Lael.  23,  87.  quin  etiam ,  si  quis  ea  asperitate  est  etc. 
de  Off.  3,  6,  27.  atque  etiam,  si  hoc  natura  praescribit,  —  necesse 
est  etc.     Plaut.  Epid.  3,  4,  81. 

Cic.  de  Div.  2,  8,  21.  aut  igitur  non  fato  interiit  exercitus: 
mutari  enim  fata  non  possiint :    aut  si  fato :  —  ctiamsi  obtem^ 

38  * 


596  £TIA]\1S1.   £TIA]\ITVM. 

perasset  (Tuspiciis,  idem  eventurum  fnisset.  de  Fin.  3,  5, 17.  ^wos 
delectari  videamus ,  ctiamsi  eorum  nihil  intersit,  si  quid  ratione 
per  se  ipsi  inveuerunt. 

Cic.  de  Ofi*.  1,  38,  137.  rcctum  est  autem  etiam  in  illis  con- 
tentionibus ,  quae  cum  inimicissiniis  fiunt,  etiam&i  nohis  indigna 
audiamus ,  tamen  gravilatcm  rctinere. 

Fortasse  ad  lianc  reni  dcnioiistrandara  aliqnis  adliibcljit  illiid 
fliscrimen,  qiiod  intercedere  dicunt  intcr  graeca  kuI  tl  et  tiyiai, 
quasi  illnd  sit  etiam  si ,  lioc  ctiamsi.  At  quo  graeca  verba 
inter  se  difTernnt,  hoc  est.  Kal  qnod  arfirraativam  vira  habet, 
neque,  ut  Herniannns  putat,  rem  signiPcat  esse  non  certam 
Cimnio  enim  certara  indicat),  aut  additur  ad  totara  sententiam 
conditionalera,  qiia  dicatur  esse  rera  priraariain  nihiloniinus, 
aut  in  liac  sententia  refertur  ad  noraen  aliquod ,  ut  significe- 
tur,  id ,  qnod  obstare  videatur,  re  \  era  non  repugnare.  In  illis 
xai  it,  aucli  wcnn,  affirmatur,  rem  constare  ab  altera  hac 
parte  rei  priraariae ,  in  his  ii  y.al ,  wenn  aiieh,  constare  eam 
ab  altera  parte  rei  secundariae,  quae  in  conditione  ponitnr. 
Latini  vero  haec  non  distinxcrnnt,  sed  etiamsi  seniper  una 
notione  coniunxerunt,  neque  umquam  si  etiam  dixeriint,  nisi 
etiam  ad  aliemnn  verbnm  perfineret.  Cic.  p.  Mil.  8,  21.  in 
communi  o?nnium  si  ctiam  ipse  gauderct ,  timuit,  ne  videretur 
infirmlor  fides  rcconciliatae  gratiae.  Sallust.  Cnt.  14,  4.  quodsi 
quis  etiam  a  culpa  vacuus  in  amidtiam  eius  incidcrat,  quoti- 
diano  usu  atque  illccebris  facile  pcir  similisque  ceteris  efficicba- 
tur.  Cic.  de  Fin.  2,  32,  10(5.  corpnris  autem  voluptas  si  etiam 
praeterita  delcctat,  non  intcUigo  etc.  Ante  Lambinum  lcgeba- 
tur  etiamsi.  In  Cic.  p.  Beiot.  3,  9.  olim  legebatur :  si  tantum 
au.Tilia  Pompeio  vel  si  etiam  filium  misisset.  nunc  Tero  si  quum 
aux,  Po.  vel  etiam  filium. 

*)  Commutafa  siint  saepe  elsl  el  etiamsi  vel  ob 
compendium  scriliendi:  vd.  Wnnder.  Var.  Lecl.  p.  78. 
vel  ol)  modum  verbi :  vd.  Cic.  de  Ofl.  1,  24.  nbi  13eier. 
Goerenz.  ad  Cic.  de  Fin.  1,  17,  56.  2,  32,  106.  Cic.  p. 
Coe!.  3,  8.  omissum  sucpe  etium:  vid.  Wunder.  ad  Cic. 
p.  Planc.  4,  9.  Columell.  9,  8,  14.  et  adiectum:  vd.  Cic. 
de  Leg.  2,  5,  13. 


ETIAMTVM. 

Modus,  qui  in  etiamnum  praesentis  est  femporis, 
ad  praeieritujii  refertur  in  etiamtvm  sive  ettamtvnc, 
idque  significat,    vel   rem  aliquam    praeterilo  tempore 


ETIAMTVM.  597 

atlliuc  fuisse,  quae  postea  non  erat,  i.  e.  iiiin  aclki/c, 
damals  noch,  vcl  rem  olim  fuisse  nou  mutatam ,  sed 
perpeluo  eamdem ,  quae  antea  fuisset ,  i.  e.  damals 
Linmer  noc/i.  Sed  grammatici  nova  ediderunt  praecepta 
luiec:  duas  esse  formas,  quurum  alleru  etiamtum  signi- 
ficet  ad/nic,  et  secundam  parlem  habeat  enclilicam,  altera 
eiiam  innc  denotet  adeo  tunc,  ita ,  ut  ulra([ue  vox  suani 
vim  proprio  accentu  conservet.  Anliqui  grammatici  de 
Jiac  re  nihil  trudidere,  neque  ulhis  h)cus  exslat  ia 
veferum  scriptorum  hbris,  in  quo  tu?n  sive  tunc,  post 
etiani  posiliim  et  cum  eo  cohaerens,  nou  una  nolione 
unoque  accentu  coniungatur.  Nempe  ubi  exprimendum 
erat  tum  adeo ,  dixerunt  tum  etiam,  quemadmodum 
formanlur  ium  demum ,  tum  denique.  Vna  est  for- 
muki  verborum  ium,  cjuum,  in  qua  tum  ab  etiam  abs- 
trahitur,  et  sua  vi  conslans,  ex  ahera  ])arte  respondet 
vocahulo  cjnum ,  quod  illud  attrahere  videtur.  Est  enira 
etiam  tnm,  ciuum  id  quod  anc/i  damals ,  als. 

Qiiae  Kritzius  ad  Sallusit.  Cat.  2,  2.  p.  10.  disseriiit,  facile 
poterunt  ciim  iis,  qiiae  modo  dixi ,  ftonciliari  et  alitjua  ex 
parte  corrigi.  Walchiiis  ad  Taoit.  \^r.  31).  non  snlttilins  rein 
retractavit,  sed  in  distinguenda  duplici  forma  aliquod  perspi- 
cuitatis  suljsidium  quaesivit. 

Distractum  vocabulum  invenisse  se  qnidam  putant  in  Tacit. 
Ann.  13, 50.  plerasquc  vcctliralium  societates  a  consulibus  et  tribunis 
plebis  constilutas  acri  etiam  populi  romani  tum  libertatc.  At  in- 
firmissimum  est  lioc  testlmoniuni :  nara  in  aliis  libris  desidera- 
tur  tum ,    in  aliis  legitur  etiam  tiim  p.  r. 

1.  Primura  igilur  etiamtnm  de  re,  quae  ohm  erat 
et  postea  esse  desiit,  coraponitur  cum  verhis,  et  quidera 
cura  imperfecto.  Est  damals  noc/i,  eliam  illo  tempore. 
Respicitur  in  his  ad  posteriora  simul. 

Sallust.  Cat.  2,  1.  etiamtum  vita  hominum  stne  cupiditate 
agitabatur.  ubi  Herzogius  particulae  etiam  male  tribuit  vim 
copulativara.  lug.  fi3,  6.  tamcn  is  ad  id  locorum  talis  vir  — 
petere  non  audebat:  etiamtum  alios  magistratus  plebes,  consula- 
tum  nobilitas  inier  se  per  manus  tradcbat.  Tac.  Ann.  1,  74. 
manebant  etiamtum  vcstigia  morieniis  libertatis. 

Tacit.  Ann.  2,  51.  nam  ctiamtum  Jiomac  erant.  Agr.  39.  ncm 
eiiamtum  Jgricola  Brilanniam  obtinebat. 

Sallust.  Ing.  54,  5.  igitur  Mcicllus  ubi  videt  regis  etiamtum 
animum  ferocem  esse. 


598  ■    ETIAMTVM. 

2.  Sic  etiam  in  coiitracta  oi'atione  componitur  cum 
participiis  et  adieclivis,   et  cum  ablativis  absolutis. 

Cic.  in  CatU.  2,2,4.  quum  viderem,  ne  vobis  quidem  omnibus 
re  ctiamtum  probata,  si  illum  —  morte  multassem  ,  Jore,  ut  eius 
socios  —  persequi  non  possem. 

Sallust.  lug.  40,  4.  trepida  etiamtum  civitate.  21,  2.  Tacit. 
Aiui.  1,  49.  truces  etiamtum  animos  cupido  involat  eundi  tn 
hostem. 

Apulei.  Met.  10.  p.  239,  24.  iuvenis  nihil  etiamtunc  sequius 
suspicatus  summisso  vultu  rogat  ultro  praesentis  caussas  aegri- 
tudinis. 

Tacit.  Ann.  2,  52.  valida  ea  gens  et  solicitudinibus  Jfricae 
propinqua ,  nullo  etiamtum  urbium  cultu ccpit  arma.ii,22.  Sueton. 
de  Grarain.  1.    rudi  scilicet  ac  bellicosa  etiamtum  civitate. 

3.  Sed  etiam  in  iis  senlentiis  locum  habet,  quae 
ipsae  tempus  designant  coniunctione  temporali,  ut  dica- 
tur  quum  etiamtnm,  ubi  nos ,  omisso  damals ,  dicimus 
iioch,  i.  e.  als  noch, 

Sallust.  lug.  51,  2.  itaque  multum  die  processerat ,  quum  etiam- 
tum  eventus  in  incerto  erat.  Cic.  Verr.  2,  39,  97.  veniunt  ad 
istum  domestici  nuntii,  littcrasque  a  patre  afferunt  ante  cal.  de- 
ccmbrea,  quum  isti  etiamtum  de  Sthenio  in  integro  tota  res  esset. 
5,  34,  88.  evolarat  iam  e  conspectu  fere  fugiens  quadriremis, 
quum  etiamtum  ceterac  naves  suo  in  loco  moliebantur, 

4.  His  cognata  sunt  ea,  in  quibus  de  reliquis,  quae 
snperfuerint,  agitur. 

Tacit.  Ann.  13,  18.  nomina  et  virtutes  r.obilium,  qui  ctiam- 
tum  supererant ,  in  honore  habere. 

5.  Sed  saepe  in  hac  voce  non  tam  mutatio  vel  re- 
raotio,  quae  postea  evenerit,  quam  perpeluifas  vel  aequa- 
litas  rei  spectatur,  diciturque  res  perpefuo  ila  se  habu- 
isse,  aut  non  longius  processisse,  aul  nondum  desiisse. 
Id  sensit  Ernestius,  et  ut  hunc  seusum  verl)is  exprime- 
ret,  scribendum  existimavit  in  Sueton.  Calig.  10.  et  in 
Tacit.  Agr.  39.  etiamnum. 

Cic.  de  Orat.  2,  22,  93.  omnes  etiamtum  Tetineiant  illum 
Pericli  succum ,  sed  erant  paullo  ubcriorc  Jilo.  Lael.  3,  11. 
aufcrt  eam  viriditatcm ,  in  qua  ctiamtunc  Scipio  erat.  Sallust. 
Iug\  21,  2.  ubi  plcrumquc  noctis  processit ,  obscuro  etiamtum 
lumine  milites  iugurthini ,  signo  dato ,  castra  hostium  invadunt. 
Tacit.  Ann.  1,  50.  stratis  etiamtum  per  ciibilia  propterque  men- 
ias ,  nullo  metu,  non  antepositis  vigiliis. 


ETIAMTVM.  699 

6.  Ita  cum  adiectivis  coraponitur  ad  indieandam 
conditionem  perpetuam  vel  non  finitara. 

Taclt.  Ann.  1,  49.  truces  etiamtum  animos  cupido  involat 
eundi  in  hostcm. 

Sueton.  Tlb.  42.  m  castris  tiro  etiamtum  propter  nimiam  vini 
aviditatem  pro  Tiberio  liiberius  —  vocabatur.  Calig.  10.  prac- 
textatus  etiamtum. 

Lactant.  1,  17,  9.  quod  etiamtum  puer  ab  apro  ictus  et  occi- 
sus  est. 

7.  Sic  dicitur  de  rebus  non  mutandis ,  ubi  Germani 
dicunt  immer  noc/i. 

Cic,  de  OfF.  2,  13,  47.  ea  aetatc  L.  Crassus  ostendit,  id  sc  in 
foro  optime  iamfacere,  quod  etiamtum  potcrat  domi  cum  laude 
meditari.  quae  Graevlo  et  allis  vitlosa  visa  sunt.  Ileuslngerus 
explicat :  eo  adhuc  tempore ,  quo  iam  In  foro  caussas  agebat. 
Sed  est  potius ,  non  mutata  consuetudlne ,  concedente  adhuc 
tempore. 

8.  Denique,  sicuti  etiamnunc,  dicitur  etiamtunc^ 
ut  sit  damais  erst. 

Terent.  Eun.  3,  5,  20.  domi  erat  quidam  eunuchus ,  quem 
mercatus  frater  fuerat  Thaidi,  ncque  is  deductus  ctiamtum 
ad  eam. 

9.  Verbum,  quod  cum  etiamtum  componitur,  su- 
pra  dixiraus  non  aliam  habere  posse  forraam  nisi  iniper- 
fecti.  Nam  nec  praesens  construitur,  nisi  ubi  jjraelerita 
res  vel  praesenti  historieo,  vel  oratione  obliqua  expri- 
mitur,  nec  perfectum.  ISon  raro  autera  etiamdum  a 
iibrariis  in   etiamtum  corarautatum  est. 

Terent.  Hec.  1,  2,  68.  diebus  sane  pauculis  post  Pamphilus 
me  solum  seducit  foras,  narratque,  ut  virgo  ab  se  intcgra  etiam- 
tum  siet.  Apulel.  3.  p.  134,  1.  ad  domum  suam  perduxit, 
moestumque  me  atque  etiamtiinc  trepidum  variis  solatiir  affatibus. 
ubi  correxerunt  solabatur:    sed  vide  Oudend.   p.  192. 

Sueton.  Calig.  10.  quam  defunctam  practextatus  etiamtum  2^^'o 
rostris  laudaoit.  Cohaerent  verha  praetextatus  etiamtum.  Et 
recte  apud  Flaut.  Pseud.  4,  2,  2.  nam  nil  ctiamdum  harpagavii 
quam  cyathum. 

Cic.  ad  Atfc.  4,  5.  ego  mehcrcule  mihi  neccssitatem  volui  im- 
ponere  huius  novae  coniunctionis :  ne  qua  mihi  liceret  lubi  ad 
illos .,  qui  etiamtum ,  quum  misereri  meidebent,  non  desinunt 
invidcre.    Seribeadum  est  etiamdum. 


600  ETIAMTVM.    ETSI. 

10.  Accedente  cjuinn  solvitiu'  notionis  nexus,  et 
utruraque  vocabulum  suam  ralionem  habet,  atque  di- 
citur  etiam  tum,  quum^  quae  reddimus  aucJi  damals 
als,  auch  dann  wenn.  Id  vero  etiam  de  re  futura 
usurpatur. 

Cic.  p.  Rosc.  Am.  2\  57.  cibaria  vobis  praeberi  videmus : 
vos  autem  maiime  debetis  in  cos  impetum  facere ,  qui  merentur. 
Hoc  populo  gratissimum  est.  Deinde  si  volctis,  etiam  tum,  quum 
verisimile  erit  aliqiiem  commisisse,  in  sii:^picione  latratotc.  Sal- 
lust.  Fragni.  1,  19  (20),  7.  r.usquam  etiam  tum  Lepidum  pro- 
gressum  aiebant,  quum  privata  arma  opprimundae  libertatis 
cepisset.  Cic.  p.  Flacc.  4,  !).  nam  si  quis  umquam  de  nostris 
hominibus  a  gencre  isto  studio  ac  voluntate^  non  abhorrcns  fuit, 
me  et  esse  arbitror,  et  magis  ctiam  tum,  quum  plus  erat  otii, 
fuisse.  p.  Sest.  38,  81.  an  etiam  tunc  quiesceretis ,  cunctaremini, 
timeretis ,  quum  rem  publicam  a  facinorosissimis  sicariis  —  occu- 
patam  videretis? 

11.  Tum  etium  quo  seusu  dicatur,  supra  exposi- 
tum  est.     Nos  daiui  auch. 

Terent.  Ad.  5,  3,  64.  equidem  filium  tum  etiam ,  si  nolit, 
cogam  ,  ut  cum  illa  una  cubet.  Tacit.  Ann.  3,  fil.  jjrimi  omnium 
Ephesii  adiere  memorantes  —  esse  —  lucum  Ortygiam ,  ubi 
Latnnam  partu  gravidcim  ct  oleae ,  quae  tum  etiam  maneat, 
annisam  edidisse  ea  numina. 

ETSI. 

Ue  particula  ETSI  fere  omnia  diceuda  sunt,  quae  de 
particuia  etiamsi  iam  diximus.  Quo  aufem  modo  et 
coire  possit  cum  si  in  iiunc  sensum,  ex  iis  intelligilur, 
quae  supra  de  et  pro  etiam  posito  et  de  affirmativa  vi 
huius  parficulae  dispulavimus.  Antiquissimi  scriplores 
liauc  vocem  usurpant,  et  oplimi  oratores,  sg<\  minime 
saepe  poetae.  Yirgilius  enim  et  Horatius  numquam, 
Tibuilus  duobns  locis  vel  uno  ,  Propertius  semel  2,19,  1. 
dixit.  Cicero  et  Caesar  nihil  frequenlius.  Jlle  adeo  ia 
epist.  1.  libri  6.  quatuor  primas  enunliationes  formavit 
per  verba  etsi  —  tamen,  in  quo.  ut  ait  ]Manulius,  si  quis 
hodie  nostrum  ofleuderet,  excusari  vix  posset. 

Apud  Tibullum  1,  9,  3.  ah  miser:  etsi  quis  primo  pcriuria 
celat,  sera  tamen  tacilis  Poena  vinit  pedibus.  H.  Vossius 
riiytiirai  caus^a  scripsU  ct  si,  noa  ropnjjfiiaute  •^ramiiiatica  ra- 
tione,   ut  putat  Wunderlicirus,    et  fortasse  ob  ipsum  vocabuli 


ETSI.  ^  601 

usum  recte.    Alter  locus  cst  3,  6,  47.    Poeta  qui  CLrin  coiiipo- 
sujt,  habet  v.  1.  et  405. 

Cicero  tantopere  assuefacttis  erat  liac  dictione,  ut  permultas 
epistolas  ab  hac  particula  inciperet.  Stewechius  nominat  tri- 
ginta  sex  :  sunt  tamen  plures. 

1.  Etsi  concessivam  forraat  senlenllam,  qnae  vel 
pracmittitur,  vel  raecJia  inlerponitiir ,  vel  adiicilur  ei 
senlentiae,  quae  rera  repugnante  caussa  non  toili  affir- 
mat.  EsL  igilur  proprie  aai  ei  et  ei  %ul,  auch  ivenn  et 
wenn  anch:  sed  simul  significat  naineQ ,  %a(,toi.  Olim 
erat  vulgaris  opinio,  tamen,  ubi  non  appareret,  esse 
omissum.  Al  hodie  quidam  dicent  positam  lianc  parti- 
culam  redundare. 

Praemittitiir  sententia  concesslva:  Plaut.  Mil.  2,  6,  51.  eisi 
ea  €st ,  non  est  ea.  Ovid.  Art.  am.  3,  753.  etsi  turpis  eris ,  for- 
mosa  videbcre  potis, 

Interponitur  :  Terent.  Hec.  3,  3,  44.  nec  faciam  ,  etsi  amor 
me  graviter  consuetudoqite  eius  tcnet,  Plaut.  Bacch.  5,  2,  73. 
age  iam  id,  utut  est,  etsi  est  dedecorum,  patiar.  Terent.  Heau. 
4,  1,  11.  vin  me  istuc  tibi,  etsi  incredibile  cst  crcdere? 

Adhaeret :  Plaut.  Mil.  2, 4,  53.  non  vidi  eam ,  etsi  vidi.  CIc. 
de  Fin.  2, 14,  45.  qui  permulta  ob  eam  caussam  unam  faciunt, 
quia  decet,  quia  rectum  ,  quia  honastum  est ,  etsi  nullum  conse- 
quuturum  cmolumentum  vident. 

In  obliqua  oratione  Liv.  2!),  8,  4.  illud  satis  scire ,  etsi  male 
de  popiilo  romano  meriti  essent,  in  meliore  statu  sub  iratis  Ro- 
martis  futuros ,   quatn  sub  amicis  Carthaginiensibus  fucrint. 

Siiigulari  modo  composltii  simt  verba  Cic.  de  Or^at.  1,  50, 
21<1J.  quare  non ,  etsi  eloqventissimus  Athenis  Pcricles  idemque  in 
ea  civitate  plurimos  annos  princcps  cnnsllii  publici  fuit ,  idcirco 
eiusdem  hominis  atque  ariis  uiraque  facultas  existimanda  est. 

2.  Seqnitur  in  primaria  sententia  cura  graviore  asse- 
veratione  tamen,  et  aitamen,  eL  at.  Cf.  etiamsi 
n.  6.  Saepissime  fit,  ut  etai  cum  negatione  coniunga- 
tur,  aut  in  quaiicumque  sententia  negativa  ponatur. 

Terent.  Hec.  2,  2,  1.  etsi  scio  ego ,  Philumena ,  meum  ius 
esse ,  ut  te  cogam,  quae  ego  impcrem  facere .  cgo  tamen  patrio 
anino  victus  faciam,  ut  tibi  conccdam.  Cic.  ad  Fam  (i,  18 
(ly^  6.  etsi  abest  maturitas  aetatis  ,  iam  tamen  personare  aures 
eius  huiusmodi  vocibus  non  est  inutilc.  13,  7,  9.  qui  ctsi  te  aliqua 
necef<situdine  attingunt ,  tamcn  tuus  amor  in  me  spcrare  me 
cogit.    p.  Mil.   1,  1.    ad  Fratr.  1,  1.  init.     Caes.  B.  gall.  4,  31. 


602  ETSI. 

at  Caesar,  etsi  nondum  eorum  consilium  cognoverat,  tamen  et 
ex  eventu  navium  suarum,  et  ex  eo ,  quod  obsides  dare  inter- 
miserant,  foreid,  quod  accidit,  suspicabaiur.  Qua  dictionig 
forma  saepissime  Caesar  utitiir.  vd.  4,20.  35.  Plin.Pan.  70,  5. 
adhuc  autem  quamlibet  sincera  rectaque  ingenia  etsi  non  detor- 
quebat,  hebetabat  tamen  misera ,  sed  vera  reputatio.  Virgil. 
Aen.  9,  44.  ergo  etsi  conferre  manum  pudor  iraque  monstrat^ 
obiiciunt  portas  tamen,  et  praecepta  facessunt. 

Inversa  structura  Plaut.  Cas.  5,  3,  15.  vapulo  hercle  ego 
invitus  tamen,  etsi  malum  merui.  Rud,  5,2,63.  tamen  Jiet,  etsi 
tu  fidem  servaveris, 

Terent.  Heau.  2, 1,  T3.  nam  hic  Clinia,  etsi  is  quoque  suarum 
Terum  satagit,  attamen  habet  bene  etpudice  eductam. 

Exempla  vocabuli  at  vide  n.  6. 

8.  Itera  sequiinlur  cer^e,  at  cerfe ,  saltem,  verum- 
tamen,  tanien  niliilo  mimis.  Recentiores  dixei'unt  ni- 
hilojninus  y  nihiLominus  tamen, 

Cic,  p.  IVIarc.  5,  13.  etsi  aliqua  cntpa  tenemur  erroris  humani, 
a  scelere  certe  liberati  sumus.  Liv.  3,  8,  10.  ubi  etsi  adiectum 
aliquid  numero  sit,  magna  ccrte  cacdes  fuit.  25,0,2.  vd.  n.  6. 

Liv.  2,  43,  8.  nec  illos  ctsi  non  adhortatio  invisi  ducis,  suum 
saltem  flagitium  et  publicum  in  praesentia  dedecus ,  postmodo 
periculum ,  si  animus  hosti  redisset ,  cogcre  potuit  gradum  acce- 
lerare. 

Terent.  Plior.  2,  3,  60.  etsi  mihi  facta  inruriast ,  verum  tamen 
potius ,  quam  lites  secter ,  aut  quam  te  audiam,  itidcm  ut  co- 
gnata  si  sit ,  id  quod  lcx  iubet  dotemdare,  abduce  hanc,  minas 
quinque  accipe.  Cic,  ad  Att.  14,  12.  etsi  latinitas  erat  noiife- 
renda:  verum  tamen. 

Cic.  p.  Cluent.  28,  76.  nonnulli  autem  homines ,  qui  hoc  statue- 
runt,  quo  quisque  animo  quid  faceret ,  spectari  oportcre ,  etsi 
alii  pecunia  acccpta  verum  iudicabant ,  tamen  nihilo  minus  se 
superioribus  suis  iudiciis  constarc  putabant  oportere.  PauUus  in 
Dig.  29,  7,  8,  3.  nam  etsi  postumus  iiatus  ruperit  testamentum 
et  decesserit ,  nihilominus  codicilli  valent.  Tryphon.  in  Dig.  23, 
3,  78,  2.  sed  etsi  non  sit  fundi  domina,  nihilominus  competit 
dotis  actio ,  ut  dimittat  a  se  maritus  usumfructum.  Vlpian.  in 
Dig.  3,  3,  28.  sed  etsi  agat  procurator  meus  ex  ea  stipulatione 
me  invito ,  nihilominus  tamen  mihi  ex  stipulatu  actio  tribaetur. 
Tryphon.  23,  2,  67,  6. 

4.  Pouitur  etiam  in  affirraauda  sententia  primaria. 
Quare  non  mirabiniur  Plaulum  dixisse  etiam  etsi ,   in 


ETSl.  603 

quibus  etlam  ad  alterara  orationis  partem  confirmandam 
2:)erlinet.  Jla  etsi  etiam  dicitnr,  ut  etiam  ad  unum 
aiiquod  vocabulum  ,  quod  sequitur,  referatur. 

Cic.  Orat.  44,  151.  in  quo  quidam  Theopompum  etiam  repre~ 
hendunt,  quod  eas  litteras  tanto  opere  fugerit ,  etsi  idem  magister 
eius  Isocrates.     Ita  enim  meliores  libri. 

Plaut.  Trin.  5,  2,  59.  cn.  Haec  tibi  pactast  Callicli  filia. 
lE.  E<^o  ducam ,  pater :  etiam  etsi  quam  aliam  iubebis.  Viilgo 
ecribitur  etiam  et  si:  quod  ne  referamus  ad  ea,  quae  p.  524. 
protulimus,  ipsa  verborum  compositio  monet.    cf.  n.  13. 

Cic.  Brut.  C7,  238.  hic  ctsi  etiam  in  publicis  caussis  probaba~ 
tur ,  tamen  in  privatis  illustriorem  obtinebat  locum. 

5.  Haec  omnia  communia  sunt  verbo  etiamsi.  At 
verbis  etsi  et  cjiiamquam  propriam  atque  admodum 
raram  formam  esse  putant  grammatici ,  qua  opponatur 
sed  el  sed  tamen.  In  quo  valde  mihi  videnfur  errare. 
Nam  sed ,  quod  sententias  secludit,  nec  polest  his  verbis 
opponi,  neque  umquam  iis  respondel:  et  ubi  hoc  fieri  illi 
exislimant,  etsi  et  quamcjum  adhaerent  anfecedenlibus 
aut  ad  ea  respicitmt,  et  per  vocabuliim  sed  nova  incipi- 
tui-  senlenlia.  Cf.  QVAMQVAM.  Ahter  se  res  Iiabet  ia 
verbis  veriimtamen,  quae  recle  Ojjponuntur,  ut  supra 
vidimus.  Nam  verum  addit  affirmationis  auctarium. 
Qiiaraquam  sunt  etiam,  in  quibus  {>erumtamen,  per  se 
constel. 

Loci,  quos  aiferunt,  ita  sunt  constituendi :  Cic.  ad  Fam.  9, 
16,  11.  quamobrem  Ocnomao  tuo  nihil  utor:  clsi  posuisti  loco 
versus  accianos.  Sed  quae  est  invidia  ?  9,  6,  2.  sic  enim  color, 
sic  observor  ab  omnibus  iis ,  qui  a  Caesare  diliguntur ,  ut  ab  iis 
rne  amari  piitem.  Nam  etsi  non  facile  diiudicatur  amor  verus  et 
fictus ,  nisi  aliquod  incidat  eiusmodi  tempus,  ut ,  quasi  aurun 
igni,  sic  benevolentia  fldclis  periculo  aliquo  perspici  possit,  cetera 
sunt  signa  communia ,  sed  ego  uno  utor  argumcnto  ctc.  Prae- 
propera  coniectura  Mad^ngius  scribendum  censuit  tametsi,  id- 
que  ab  Orelllo  adeo  receptum  yideo.  Sententla  Tero ,  qua 
Clcero  argumenta  opinionis  suae  exponit,  haec  est :  nam  etsi 
in  diiudicando  amore  vero  aliquod  tempus  requiritur ,  adsunt 
tamen  documenta,  et  quidem  cetcra  communia  signa,  sed  prae~ 
sertim  quoipseutor,  unum  argumentum.  ad  Att.  6, 7.  lihodum 
volo  puerorum  caussa:  inde  quam  primum  Athenas:  etsi  ete~ 
siae  valde  reflant.  Sed  plane  volo  his  magistratibus.  ad  Fam. 
13,  10,  10.  qtiod  €go  hii  litteris  efficere  volui :  etsi  id  ipsa  per  se 


604  ETSl. 

■ncccssthido  quncsti:rae   effecisse  debet.     Sed  tamen  nihilo  Jirmius 
illud ,  hoc  addito. 

Cic.  acl  Faiii.  15,  17,  1.  praeposteros  habes  tabellarios ,  etsi 
me  quidem  non  offcndunt.  Scd  tamen  quum  a  mc  discedunt, 
Jlagiiant  litteras.  Ita  est  interpimf^enduni.  ad  Att.  13,  2.  cras 
igitiir  auctio  Peducaei.  Quum  poteris  ergo.  Etsi  impcdiet  for- 
tassc  Fabcrius.  Scd  tamen  quum  licebit.  Item  7,  20.  Topic. 
19,  72.  dc  iis  pauca  dicamus :  ctsi  ea  nihil  omnino  ad  vestras 
disputationcs  pertinent.     Sed  tamen  totam  rem  efficiamtis. 

Cic.  ad  Att.  13,  4-1.  suavcs  tuas  litteras :  etsi  acerba  pompa. 
Verum  tamen  scire  omnia  non  acerbum  est.  Alia,  quae  cohaereut, 
ride  supra  n.  3. 

6.  JElsi  et  elsi  non  adiinignntur  et  nominibus  sub- 
stanlivis  et  udieclivis  et  purticipiis,  sive  seqiiatur  tanien, 
vel  at ,  vel  cej'te ,  sive  nou  sequatur.  Alias  dicitur 
si  non. 

Liv.  3,  SR,  7.  deos  tandem  esse  — fremunt,  et  superbiae  cru- 
delitatiquc ,  ctsi  seras,  non  leves  tamen  venire  poenas. 

Liv.  35?,  54,  (i.  se  certam ,  etsi  non  speciosam ,  pacem  quam 
incerta  bclli  praeoptantes  dedidisse  se  prius  in  fidem  quam  in 
potcstctem  poi>uli  romani. 

Liv.  38,  41,  10.  rcliquum  (Itcr)  —  etsi  non  infes'um  ,  su- 
spectum  tamen.  il)id.  (>.  quippe  ctsi  iniquo  bcllo ,  proelio  tamen 
iusto ,  acie  aperta,  collatis  signis  dimicandum  erat. 

Cic.  de  Orat.  3,  4, 14.  ei ,  etsi  nequaquam  parem  illius  ingenio, 
at  pro  nostro  tamen  studio,  merifam  gratiam  debitamque  refe- 
ramus.  Sueton.  ]Ner.  33.  cuius  necis,  etsi  non  auctor ,  at  con- 
scius  fuit. 

Liv.  25,  6,  2.  de  nobis,  etsi  non  inlquum,  certe  triste  senatus 
consultum  factum  est.  2, 43, 8.  vd.  n.  3.  Sueton.  Cal.  12.  etsi  non 
dc  perfccto ,  at  certe  de  cogitato  quodam  parricidio  professum. 
Tacit.  Dial.  19.  quum  vii  in  corona  quisquam  assistat,  quin 
elementis  studiorum  ctsi  non  instructus ,  at  ccrte  imbutus 
sit    etc. 

Varro  de  L.  L.  5,  1.  huius  rei  auctor  satis  mihi  Chrysipjnis 
ct  j4ntipatcr  et  illi ,  in  quibus  ctsi  7ion  tantum  acuminis,  at 
plus  litterarum.  Alii  codd.  si  non.  Cic.  de  OfT.  1,  11,  35.  in 
quo  si  mihi  esset  obtempcralttm  ,  si  non  optimam,  at  aliquam 
rem  publicam  —  haberetnus.    alii  libri  etsi  7ion. 

7.  Concessiva  senteutia  ita  opponi  potest,  ut  allera, 
quae  in  ea  dicilur,   res  aeque  sive  non  minus  valere  ct 


ETSI.  605 

ex  allera  parte  priorem  sentenfiara  coercere  et  infrin- 
gere  videatiir:  unde  fit,  ul  hac  relaliva  forina  exprima- 
tur  idem  fere,  quod  monstrativa  significat  tameii.  Hoc 
proprium  est  verbo  cjuainqiiam.  Sed  etiam  elsi  ila 
usurpatur,  adiectum  aliis  sententiis,  quibus  aliquid  pro- 
nunliatur.  Graeci  dicunt  KuLTtEQ  et  %a[.roi,  Germani 
gltichwolLl  et  wiewo/d.  Nihil  in  liis  omittitur,  sed 
praeoedens  sententia ,  quae  posilo  tameii  coercelur  et 
reiicilur,  verbo  et^i  adJiibito,  ex  hac  secundaria  senlen- 
tia  ahquam  confirmationem  adipiscitur:  nam  quod  in 
illo  opponitur,  in  hoc  praeoccupatur  et  iuxta  apponitur. 
Qua  dictione  is  quoque  utitur,  qui  vel  aliura  vel  semet- 
ipsum  corrigere  velit. 

Terent.  Heau.  2,  3,  85.  hariim  duarum  conditionum  nunc 
uiram  malis,  vide:  etsi  hoc  consilium ,  quod  cepi,  rectum  esse 
et  tutum  scio.  Flaut.  Capt.  3,5,86.  vale  atque  salve  :  etsi  aliter 
ut  dicam  meres. 

Cic.  ad  Fam.  6,  4,  3.  nujic  tantum  vidcmur  intclligere  non 
diuturmim  bellum :  ctsi  id  ipsum  nonnullis  videatur  secus.  ad 
Att.  7,  3.  hahct  cnim  rcs  deliberationem :  ctsi  ex  parte  magna 
tibi  assentior,  ad  Att.  13,  41.  utriusque  nostrnm  idem  consilium 
essc  dcbct :  etsi  in  mc  graviores  iniuriae  et  ccrte  notiores.  de 
Senect.  9,  29,  1.  Saepe  est  liaec  parenthetica  forma :  Cic.  in 
Verr.  5,  31,  81.  iil)i  Zumptius  revocavit  etsi  pro  tametsi. 

Cic.  ad  Att.  9,  10.  do ,  do  poenas  temcritatis  meae :  etsi  quae 
fuil  illa  temcritas  ?  10,  7.  etsi  quid  iam  opus  est  cxolio)? 

Critici  nonnumquara  dubitavcrunt ,  utrum  concessivam  sen- 
tentiam  superioribus  verbis  annecterent,  an  iis,  quae  seque- 
rciitur,  oj^poncrent.  Qua  in  dubitatione  et  ad  sententiarum 
rulionem  et  ad  antiquani  consuetudinem ,  de  qua  n.  10.  dicam, 
animum  attcndere  oportebat.  Weisliius  in  Suipicii  Epist.  ad 
Cic.  8,  5,  2.  alios  errore  lapsos  existimans  ipse  versatnr  in 
manifesto  crrore.  Nam  i!(i  non  est  sernio  de  eo ,  qui  coram 
consoletur,  sed  de  univer!<a  familiarium  consolatione.  Quare 
elsi  referri  debet  ad  tamen,  quod  sequitur. 

8.  Hac  ralione  componi  poterant  eisi  qiiamvisy 
quamqi/am  etsi ,  sed  ita  quidem ,  ut  allerum  verbum 
tolam  senlentiam  opponeret,  alterum  novam  conditio- 
nem  iniiceret. 

Cic.  ad  Att.,  10,7.  lcctis  vero  tuis  litteris ,  admiratus  cquidem 
sum,  te  tam  vehemcntcr  senientiam  commutasse:  sed  non  sine 
caussa ,    arbitrabar.    Etsi  quamvis  non  fueris  suasor  et  impulsor 


606  ETSI. 

profcdionis  meae,  approhator  certe  fuisti,  dummodo  cal.  ian. 
Jiomae  essem.  Contraria  est  ratio  apud  Liv.  21,  19,  4.  quam- 
quam,  etsi  priore  foedere  siarctur ,  satis  cautum  erat  Sagun- 
tinis.  ubi  quamquam  ad  praecedentia  spectat:  wiewohl,  ob- 
gleich.  Apulei.  Apolog.  p.  324,  12.  in  quibus  (litteris^  omnia 
contra  praedicationem  istorum  pro  me  reperiuntur.  Quamquam, 
etsi  destrictius  magum  me  dixisset ,  possct  videri  excusabunda 
se  filio  vim  meam  quam  voluntatem  suam  caussari  v^aluisse. 
Vlpian.  in  Dig.  36,  3,  1,  20.  quamquam ,  etsi  sine  hac  adicctione 
caveretur,  verumtamen  exceptione  patrem  vel  dominum  sub- 
moveremus ,  si  exsistentis  conditionis  tempore  non  haberent  eos 
in  potestate. 

9.  Hiuc  vero  factum  est,  ut  utraque  vox  coniunge- 
relur.  Dicebaut  enim  Latini  etsi  tamen.  et  tamen  etsiy 
quae  contrahebant  tametsi:  de  quo  plura  dicam  suo 
loco.  Germani  eodem  modo  wiewo/il  doch.  Seutentia 
concessiva  simui  oppositionem  efficit.  Et  quura  quae- 
cumque  sententia  huius  geueris  contrariam  rem  confi- 
neal ,  tametsi  pro  etsi  dicilur,  etiam  ubi  alterum  tamen 
sequitur.  Quae  particula  enim  sua  vi  locum  obtinet  iu. 
apodosi,  eadera  ponitur  etiam  in  priore  parfe  sententiae, 
ut  quae  ipsasit  oppositionis.  Sic  Graeci  quoque.  Aeschyl. 
Choeph.  112.  fis^vi]6'  'OQeaTov  nei  'd-vQalog  £09''  oficog.  vid. 
Elmslei.  ad   Eur.  Med.  1216. 

Cic.  ad  Att.  12,  45.  nec  haee,  quae  refricant ,  hic  me  magis 
angunt.  Etsitamen,  ubicumque  sum  ,  illa  sunt  mecum.  Terent. 
Heau.  1,  1,67.  ambo  accusandi:  etsi  illud  inccptum  tamen  animi 
est  pudentis  signum  et  non  instrenui.  Flaut.  Poen.  5,  2,  facito 
sis  reddas,  etsi  hic  habitabit  tamen. 

Ramshornius  in  nova  grammaticae  editione  tamen,  quod  in 
tamctsi  est,  dicit  apodosin  exprimere  sententiae  praecedentis, 
etsi  vero  protasin  sequentis.  Cui  rationi  qiiomodo  submitti 
possint  exempla  Cic.  p.  Jlur.  7,  16.  de  Orat.  2,  27,  120.  et  alia 
tnulta,  in  quibus  nihil  praecedit,  cui  aliud  quid  opponatur, 
equidem  non  exputo. 

10.  In  coniungendis  sententiis  antiqiiiores  scripfo- 
3'es  coniuuctivara  particulam  omittere  soieut.  Receu- 
tiores  cum  anfiquissimis  usurpant  formulam  sed  eisi, 
Cicero  vero  sed  tamen  etsi. 

Plaut.  Trin.  2,  4,  106.  sed  etsi  hercle  graviter  cccidit  stuUitia 
mea ,  Philto,  est  agcr  sub  vrbe  hic  nobis ,  eum  dabo  dotcm 
sorori.    Vlpian.  in  Dig.  47,2,17,2.  sed  etsi  non  possit,  attamcn 


ETSI.  607 

ratio  haberi  dehet  eius,  qiiodfecit.     Tryphon.  23,  2,  67,  1.  sed 

etsi  senatusconsultum  stricto  iure  contra  omnes  tutores  nititur, 
attamcn  summae  affectionis  avitae  intuitu  huiusmodi  nuptiae 
conccdendae  sunt.     Idein  23,  3,  78,  2. 

CIc.  ad  Fara.  4, 15, 3.  sed  tamen  ctsi  antca  scripsi,  quae  existi~ 
mavi  scribi  oportere,  tamen  hoc  tempore  breviter  commonendum 
putavi,    ne  quo  periculo  te  proprio  existimares  esse. 

11.  Haud  raro  pergit  oratio  ad  demonstrandam  ali- 
qiiam  veritatem  per  hanc  dictionem ,  quae  removeat 
simul  impedimenlura.  Quare  composita  videraus  verba 
na?n  eisi ,  etsi  enim ,  quare  etsi. 

Plaut.  Pers.  4,  4,  103.  nam  etsi  res  sunt  fractae,  amici  sunt 
tamen.  Cic.  de  Off.  2,  21,  73.  nam  etsi  duce  natura  congrega" 
bantur  homines,  tamen  spe  custodiae  rerum  suarum  urbium  prae- 
sidia  quacrebant. 

Cic.  ad  Fara.  6,  1,  3.  quare  elsi  multarum  rerum  desiderio  te 
angi  neccsse  est,  tamen  illo  dolore ,  quo  maxime  te  confici  audio, 
quod  liomae  non  sis,  animum  tuura  Ubera.  Etsi  enim  cum  magna 
molestia  tuos  tuaque  desideras ,  tamen  illa  quidem,  quae  requirisy 
suum  statum  tenent.    2,  12,  2. 

12.  De  modo  verbi  Gifanius  Observ.  p.  289.  (554.) 
exposuit,  initio  sententiae  eZ«i  cum  indicativo  iungi ,  ia 
media  cum  subiunctivo.  Quae  quam  perversa  sit  ratio, 
non  est  quod  demonstremus.  Vide,  quaedicta  sunt  p.  592. 
Etiumsi  qiium  maiori  arabiiu  id  maxime  comprehen- 
daf  ,  quod  fieri  posse  cogitafiu',  plerumque  assumit  con- 
iunclivum:  elsi  autem ,  quod  imprimis  de  re  facta  aut 
facienda  usurpatur,  in  certo ,  quod  ponit,  iudicio  indi- 
cativum  habel.  Nihil  taraen  irapedil,  quorainus  id,  quod 
tantum  fieri  posse  cogilefur,  etiam  per  voc.  etsi  oppo- 
iiatur:  quamquara  non  multa  exempla  reperiuntur. 
Conf.  Elmsleius  in  censura  Promethei  a  Blomfieldo  editi 
p.  173.  edit.  lipsiens.  Sed  quia  certa  conditio  maiori  cum 
vi  collocatur  in  orationis  initio,  evenit  illud,  quod 
Gifanius  se  observasse  narrat. 

Discrimen  utriusque  TocaLuli  cernitur  in  his  Cic.  de  Orat. 
1,16,  73.  ut  —  qui  allquid  fingunt,  etsi  tum  pictura  nihil  utun- 
tur ,  tamen  utrum  sciant  pingere  an  nesciant  non  obscurum  est: 
sic  in  orationibus  hisce  —  ,  etiamsi  proprie  ceterae  non  adhi- 
beantur  artes,  tamen  facile  declaratur ,  utrum  is,  qui  dicat, 
tantummodo  in  hoc  declamatorio  sit  opere  iactatus ,  an  ad  di- 
cendum  omnibus  ingenuis  artibus  instructus  accesserit.    Voc.  tum. 


608  ETSI. 

qnod  adhaeret ,    indicat  rem  in  tempore  fixam ,   etiamsi  de  eo, 
quod  fieri  possit,  iudicat. 

Plaut.  Aul.  3,  2,  7.  pol  etsi  taceas ,  palam  id  quidem  est. 
Truc.  4,  3,  41.  Cic.  ad  Fam.  fi,  4,  3.  nunc  tautum  videmur  in- 
telligerc  non  diuturnum  bellum  :  etsi  id  ipsum  nonnuUis  videatur 
sccus.  de  OfF.  1.  24,  84.  sunt  enim ,  qui  quod  sentiunt ,  etsi  opti- 
mum  sit,  tamcn  invidiae  metu  non  audcnt  dicere.  IVon  (icLebant 
critici  ex  uno  codice  recipere  etiamsi,  quod  librarli  saepe 
coniunctivo  substitucrunt.  ad  Att.  7,  3.  etsi  cupidissime  expe- 
titum  a  me  sit,  —  tamen  non  est  nostra  contentione  pcrfectum. 
Liv.  21,  19,  4.  quamquam ,  etsi  priore  foedere  staretur ,  satis 
cautum  crat  Saguntinis.  3,  68,  9.  5,  ofi,  i".  ^d.  Drakeub.  ad  5, 
42,  7.  Oudend.  ad  Caes.  Kell.  gall.  6,  40.  et  ad  Apulci.  T.  2. 
p.  251. 

Cic.  p.  Sull.  32,  90.  etsi  nihil  aliud  SuIIae  7iisi  consulatum 
abstulissetis ,  tamen  co  vos  contentos  esse  oporiebat. 

Terent.  Eun.  2,  1, 10.  memini,  tametsi  nullus  moneas.  Sallust. 
Cat.  3,  2.  ac  milii  quidem ,  tametsi  haudqiiaquam  par  gloria 
sequatur  scriptorcm  et  auctorem  rcrum ,  tamen  imprimis  arduum 
videtur  res  gestas  scribere.  Kritzius  scripsit  scquitur ,  qiium 
omnis  dubitatio  ab  hoc  loco  abesset.  At  poterat  ea  adesse. 
Illud  habet  Gellius   4,  15. 

Coniunctivus  ex  aliena  constructione  saepe  pendet.  Plaut. 
Capt.  4,  2,  7fi.  quin  ita  faciam  ,  ut  te  tu  cupias  faccre  sumptum, 
etsi  ego  vctcm.  Cic.  de  Orat.  2,  52,  210.  de  Fin.  1,  1,  1.  Cel- 
sus  2,  5.  ex  quibus  colligere  possumus  morhum ,  etsi  non  inter- 
emerit ,  longius  tamen  tempus  habiturum. 

Indicativum  sequitur  coniunctivus  eodem  modo,  quem  supra 
p.  593.  exposui.  Cic.  Brut.  47, 173.  itaque  etun,  etsi  ncino  inter- 
cedebat,  qui  se  illi  anteferret,  ncque  secundum  tamen,  neque 
tertium  dixerim. 

13.  Et  fii,  qaod  esset  imclwenn ,  laline  dictum  esse 
nerno  negabit.  Sed  exemplorum  copia  uon  tam  magna 
est ,  quam  quae  vulgo  existimalur.  Scriptoresenim  anli(|ui 
diligeiilius  providehanl,  ne  ambiguifate  oHenderent.  Sae- 
pius  dixerunt  qnodsi:  saepe  eliam  si,  nullo  interposito 
adminiculo,  ex  quo  criticis  dubilafio  accidere  solet  de 
oratione  non  .satis  nexa.  Atque  non  parva  est  interdum 
difficullas  iudicii,  quuni  .s/ pro  ttsi  poni  possit.  Nobis 
vero,  qui  haec  verba  diversa  interpretalione  distiugiji- 
mus,  cavendum  erit,  ne  antiquis  scripforibus,  quibus 
et  si  atque  etsi  uno  modo  sonabant,   alienam  subtilita- 


ETSI.  609 

tem  iinputemus.  Saepe  enim  illi  videniur  omisisse  co- 
pulam  seulentiarum,  et  dixisse  etsi ,  ubi  nos  pouerenius 
et  si. 

Caes.  B.  gall.  G,  40.  alii,  ntneo  facio,  vt  ccleritcr  ■perrinr.- 
pant,  cer.sent ,  quoniam  tam  propinqua  sint  castra:  etsi  jtars 
aliqua  circumventa  ceciderit ,  at  reliquos  servari  posse  confidunt: 
alii,  vt  in  iiigo  consistant  atque  eumdem  omnes  ferant  casum. 
Necessitas  niilla  esfe  videtur,  quam  Oudendorpius  sibi  imposi- 
tam  existimiibiit,  ut  scriberet  ct ,  si. 

Pessime  scriptum  est  apud  Liv.  2,  43,  8.  nec  illos ,  et  si  non 
adhortatio  invisi  ducis,  suum  sallem  Jlagilium  —  cogere  potuit 
gradum  accelcrare. 

]\'ulla  ambiguitas  apparet  in  his  Piaut.  Mil.  5,  21.  iuro  per 
Dionam  et  Martem  ,  me  nocilurum  nemini,  quod  ego  hic  hodie 
vapulo  :  sed  mihi  id  aeque  factum  arbilror.  Et  si  intestatus  non 
abeo  hinc,  bene  agilur  pro  noxia.  Cic.  Lael.  27,  104.  scd  nec 
illa  cxstimla  suiit  (aluntur  potins  et  augentur  cogitatione  et  me- 
moria) :  et  si  illis  plane  orbatus  essem,  magnum  tamen  afferret 
mihi  aetas  ipsa  solatium, 

14.  Vt  cjuodsi,  dicebatur  etiam  cpiod  efsi  in  sen- 
tenliis  aliqua  conclusione  iungendis.  Yid.  ad  Wopkens, 
Lect.  TuU.  p.  36. 

Cic.  de  rin.  4,  4,  10.  quod  ctsi  ingeniis  magnis  praediti  qui- 
dam  dicendi  copiam  sine  ratione  consequuntur ,  ars  tamen  dux 
certiof  quam  natura. 

*)  Confunduntur  ob  significationem  aequalem  eisi 
et  si.  vid.  OreJlius  ad  Cic.  Brut.  76,263.  67,  238.  etsi  et 
etiitmsi.  Cic.  p.  Coel.  3,  8.  de  Ofl".  1,  24.  ubi  Heusing. 
et  Beier.  Goerenz.  ad  Cic.  de  Fin.  1,17,56. 

EV. 

Ev  graecura  tv  esse  dicunt  graramatici,  quod  quum 
•neutrum  adieclivi  ivg  recte  appellent,  inleriectionis  vira 
et  usum,  quae  in  tvyz  et  i.va  apparet,  non  demonslrant. 
In  hoc  vero  usu  zvu  et  da  et  div  cognaia  continentur, 
quae  ab  exclamatioue  naturalifer  facta  nolionibus  simi- 
liiim  verborum,  quae  istam  farailiam  cognafione  quadura 
atlingunt,  accommodata  sunl.  j\leram  iuterieclionem 
Gerraani  habent   ei. 

Laliuum  vocabulum  est  eius,   qui  laetitiam  ex  im- 
11.  39 


610  EV.    EVAX.    EVGE. 

proviso  perceptam  exprimit ,  eliam  in  rei  approbationc. 
Quare  Agroetius  de  Orthogr.  p.  2272.  eu  laudantis, 

Plaut.  Most.  2,  1,  28.  eu,  Philolaches.  Salve  amicissime  mihi 
hominum  omnium.  Tercnt.  Phorm.  3,  1,  14.  eu ,  Pkormio.  i.  c. 
ecce,  Phormio.  4,  6,  29.  ubi  olim  legebatur  cvge.  vide 
Faerniura. 

Plaut.  Mil.  4,  4,  10.  cu ,  j^robe.  Terent.  Eun.  1,  2,  74.  cu, 
noster,   laudo :  tandem  perdoluit :  vir  es. 

Quod  apud  Plautum  Most.  3,  1,  58.  legifur:  ea 
hercle:  nae  tu  ubi  mudo.  verbum  est  indignanlis  homi- 
nis.  Quare  restitueudum  est  tii  hercle ,  nae  tu:  ahi 
modo :  auscuUa  miki.  quod  habent  cod.  lipsiensis  et 
editio  princeps.  Conf.  Roslii  Plautin.  Cuped.  Ferc.  14. 
p.  5. 

EVAX. 

Yuus  Plautus  vocabulo  EVAX  usus  est:  neque  in 
aliis  libris  nisi  in  comoediis  locus  ei  fuisse  videlur.  Nam 
euax  dicunt,  qiii  laetilia  exsultant  audila  aliqua  re  vei 
animadversa.  Cognatae  sunt  voces  ivol ,  euue.  Varro 
de  Ling  lat.  6,  5.  euax  verhum  nihii  signijicat ,  sed 
ejjutitium  naturaliter  est. 

Curc.  1,  2,  3.  ubi,  vbi  est?  prope  me  est .  euax,  habeo.  Cas. 
4,4,13.  01..  Vxor  domi  est:  ne  time.  st.  Euax.  ISunc  pol 
demum  ego  sum  liber.    Bacch.  2,  3,  13. 

Bacch.  4,  4,  72.  m\.  Subscquere  propius  me  adfores:  intro 
inspice.  ch.  Euax ,  nimis  bellus  atquc  ut  esse  maxumc  oplabam 
locus.  Men,  1,  2,  18.  cuax,  iurgio  hcrclc  tandem  uxorcm  abcgi 
ab  ianua. 

EVGE. 

EvGE  graccum  est  evye,  quod  quomodo  interiectio- 
nis  naturam  induat,  demonstrat  Hoogevenius  p.  231. 
edit.  Schiitz.  Cf.  Scaliger  de  Caussis  lat.  hng.  p.  406. 
In  latino  usu ,  comicis  proprio,  seraper  laelitiam  ex- 
primit,  quae  vel  pura  vel  cum  admiralione  vel  cum  ap- 
probatione  et  laude  coniuncla  est. 

Loquuntur  ita  laetantes  de  eventu  Plant.  Stich.  5,  6,  3.  da 
mihi  suavlum.  —  Euge ,  euge.  Sic  furi  datur.  Aul.  4,  6,11. 
Epid.  3,  2,  21,  Rud.  1,  2,  75.  euge,  cuge  perbene:  ab  saxo 
avortit  Jluvtus  ad  litus  scapham.    Et  de  sententia  aut  de  con- 


EVGE.    EVGEPAE.  Cll 

ailio  invento.  Plaut-  Psead.  2,  3,  26.  evge  par  pari.  Tercnt. 
Heaut.  4,  2, 10.  cuge  habeo  optimam.  In  Asin.  3,  2,  8.  Beroaldi 
liber  exhibet  liaec:  eae  nuiic  lcgiones ,  copiae.,  excrcitusque 
fuerunt ,  vi  pugnando  sumus  ,  periuriis  nostris  ,  citge  ,  poiiii. 

De  re  improvisa  Triic.  2,  fi,  23.  Ps.  2,  4,  22.  In  salutiitlone 
Merc.  2,  2,  12.     Terent.  And.  2,  2,  8. 

Est  vox  eius ,  qui  cura  laetitia  rera  rairatur.  Plaut.  MIl.  4, 
1,20.    2,2,53.   eugc,  euscheme,  hercle,  adstitit.    Pers.  4,2,1. 

Approbantis  cst  Most.  3,  1,  59.  Pseud.  1,  3,  89.  Mi!.  2,  2, 
86  (88) :  et  applaudentls  Trin.  3,  2,  79.  Most.  1,  3,  103.  lepide 
dictum  de  atramento  atque  ebore.     Euge  plaudo  Scaphae. 

Sed  ctiam  in  ironia  ei  iocus  est,  sive  qnis  rem  ali- 
quam  miram  animadverlul,  sive  aliquera  leniter  rideat. 

Plaut.  Araph.  2,  2,  170.  euge,  optime.  Pers.  1,  2,  10.  me 
dicit ,  euge.     Cf.  Hoogeven.  p.  232. 

Terent.  Ad.  5,7,  13.  ae.  Placet,  pater  lepidissime.  d.  Euge, 
iam  lepidus  vocor.    V^ulgus  Germanoriira  ei  tuuscnd. 

Plaut.  Cas.  2,  6,  33.  ch.  Quid  tu  id  curas  ?  ol.  Quia  enim 
metuo ,  ne  in  aqua  summa  natet.  ch.  Euge.  Cave.  Restituen- 
dura  est  ex  antiq.  libris  age  cave. 

Vehementiorera  admirationis  vira  habent  composita 
verba  eiige  papae. 

Plaut.  Merc.  3,  4,  41.  ev.  J)ii  sciunt ,  ciilpam  meara  istana 
non  esse  idlam.  ch.  Eztge  papae.  Deos  absentcs  testes  memoras. 
Qui  cgo  istuc  credam  tibi? 

In  Martial.  Epigr.  2,  27.  adverbium  est  de  graeco 
more  positum  :  grcwiter ,  cito  ,  nequiter ,  avge,  heate, 
Sunt  verba  coUaudantis  scurrae.  Sic  Lucian.  Gonviv. 
37.  tv-^tf  Bcp^],   w  KXe68}]ii£. 

EVGEPAE. 

Compositura  est  evgepae  ex  euge  et  pae,  qnod 
est  iu  papae^  de  quo  vid.  p.  1.  At  nullo  in  loco  con- 
slant  ]il)ri  scripli,  qui  aut  etige  aut  evge  pol  praebent. 
Aute  orania  igitur  de  integritate  vocabuii  quaerendum 
erit  5  quod  fieri  poterit  antiquis  codicibus  accuratius  in- 
spectis.  Sensus  verbi  non  nisi  gravitate  difierret  ab 
'enge.  Et  enira  exclamatio  laetantiura  et  collaudantium, 
contractis  vocabulis  euge  papae ,  quae  apud  Plaut. 
Merc.  3,  4,  41.     Qui  scripserunt  eugepoe,  ut  esset  evyi 

39* 


612  EVGEPAE.     EVOE. 

Ttot,  nescio  qnam  rationem  sequuli  fuerint.  Eiige  pol 
non  reiecerim,  sed  simile  illud  euge  /tercle  compara- 
verim. 

Plaut.  Rud.  2,  4,  24.  ev^epne,  salvus  sum.  Epid.  1,  1,  7.  in- 
tcllcgo:  eugepae.  Edit.  princ.  euge.  Rud.  1,2,  81.  at  in  vadost: 
iam  facile  enabit :  eugepae.  i.  e.  euge  perbene.  Sed  edit.  pr. 
Ciige  tace.  Pseud.  2,  4,  53.  eugepae ,  lepide ,  Charine ,  me  meo 
ludo  lamberas.  Edit.  princ.  eugc  pellepide.  Beroaldus  cuge, 
perlepide.  Quidni  lugc  pol  ?  Capt.  2,  2,  24.  eugepac.  Thalem 
talento  non  emam  Milesium.  Cudd.  onines  et  edit.  princ.  cuge 
pol,  et  eugepel.  Gruterus  unus  in  codd.  ge  legisse  eugepae 
narrat. 

Ironiae  iaserviret  ia  duobus  locis ,  uti  ei/ge.  Sed 
haec  quoque  exempla  a  codicum  aucloritale  sunt  in- 
firma. 

Plaut.  Amph.  4,  1,  10.  sed  acdis  occluserunt :  eugepae.  Pa- 
riter  hoc  fit  atque  ut  alia  facta  sunt.  Edit.  pr.  euge.  Capt.  4, 
2,  43.  eugepae :  edictiones  aedilitias  hic  habet  quidem.  Sed 
codd.  praeter  ununi  Voss.  et  edit.  princ.  euge,  quod  metrum 
defeudit. 

EVOE. 

Eyoe  ,  vox  cst  graeca  zvol ,  \\\  Bacchi  sacris  usitata. 
In  libris  antiquis  vel  eiio/ie  \e[eij/ioe  vel  eu/w/ie  scriptum 
saepe  legitur.  Veleres  Latini  qui  par<-issiine  usi  eraat 
liltera  A,  ut  ait  Quinclibanus ,  in  iuterieclionibus  grae- 
cis  iuterdum  mterponere  solebant.  Sed  ipsorum  con- 
suetudo  ex  antiquis  libris  nou  potest  cognosci.  Daus- 
queius  et  V^ossius  et  alii  eu/we  scribendum  esse  affir- 
mant.  Forcellinus,  ,.vox  est  dissylluba,  inquit,  neque 
uUum  adhuc  vidiuius  poetae  locuin  ,  ex  quo  uecessario 
couficiatur,  esse  trisyllal)am."  Cf.  Glarean.  ad  Ovid. 
JVlet.  4,  522.  Qiiod  vero  grammatici  dicunt,  hac  voce 
uti  homincs  bacchanles  et  laetilia  exsullantes,  id  re- 
stringi  debet  singulari  rafione.  Num  poefae  non  ita 
loquiintur,  nisi  in  Bacchi  evocalioue  aut  de  furore 
bacchico. 

Plaut.  Men.  5,  2,  82.   euoe  cuie ,    Bromie ,    quo  me  in  silvam 

venatum  vocas?  Ovid.  Art.  am.  1,563. 

Horat.  Carm.  2, 19,  5.  cuoe:  recenti  mens  trepidat  metu  pleno- 

que  Bacchi  j)ccfore   turbidum   laeiatur.     Euoe ,    parce,     Liber. 

Ovid.  Met.  4,  522.     Virg.  Aen.  7,  ob*.). 


EX,  615 

Catiill.  64,  61.  qtiem  procul  c.v  alga  moesils  F.Iinois  ocellis 
saxca  ut  effigies  bucchantis  jjrospicit,  euoe.  255.  euoe,  bacchan~ 
tis,  euoe,  capita  infiectentis. 

EX. 

Ex  graecum  It,  esse  per  se  paLet.  Cuius  vocis  aspe- 
riorem  sonum  quum  Graeci  omissa  ultima  parte  s  miti- 
gasseut,  Latini  praeter  compositionem  lilterae /',  in  qua 
et  ecfet  e/j^  dicebaut,  non  mutarunt  litteram,  sed  totam 
al)iecerunt,  ante  consonantes  perniultas  e  pronuntiantes. 
Hae  lifterae  in  compositis  vocahulis  suut  b,  d,  g,  i,  1,  m, 
n,  r,  V,  vocabulo  exlex  et  iis  nomiuibus,  quae  honori- 
bus  vel  imperio  defunctos  significant ,  exceptis:  de  quu 
re  exposuit  Schneiderus  in  Gramm.  J.  p.  561.  qui  prae- 
terea  exemphi  anliquioris  usus  lormae  ex  monstrat. 
Praepositio  cum  nomiuibus  coniungenda  non  alia  regula 
videtur  adstricta  luisse,  nisi  ut  e,  concursu  consonau- 
lium  ortura,  non  poneretur  ante  vocales.  Nam  ex  iis, 
quas  nominavi,  htteris  nuHa  est,  quacura  non.  composita 
fuerite.v,  praesertim  in  quibusdam  formuhs ,  ut  vide- 
lur,  ex  autiquitate  servatis.  Nam  antiquissimo  tempore 
ubicuinque  usurpabant  e.v ,  etsi  non  htteram  .v ,  sed  cs 
scripseruiit.  Vid.  Schneiderus  p.  371.  Atque  ex  iilo 
tempore  cum  ipsis  formidis  plerumque  primiliva  lorma 
est  servata.  Haec  ex  antiquorura  grammaticorum  prae- 
ceptis.  Vid.  Priscian.  p.  995.  Scaurus  p.  2262.  At 
novas  sententias  conceperuot  quidam  grammatici  nostri 
temporis,  qui  quum  aequalem  conslanfiam  longae  et 
accuratae  observulionis  professi,  praecejjta  confecerint 
prorsus  inler  se  contraria,  vereri  nos  oporlebit,  ne  omnes 
sua  observatione  decepti  fuerint.  Atque  Goerenzius  ad 
Cic.  Acad.  1,1,42,  et  de  Fm.  3,  18,  60.  et  in  lahnii  Anual. 
VoL  1.  p.  326.  non  deraonstravit  quidem,  sed  se  ah- 
quando  demonstraturum  esse  significavit,  magnum  dis- 
crimen  inter  e  ct  ex  iniercedere,  et  e  dici  maiore  cum 
vi ,  sed  e.v  poni,  si  pondus  adhaereret  nomini,  non  prae- 
positioni:  hoc  est ,  si  recte  inleliigo ,  formara  e,  noa 
e.v  inservire  oppositioui  internarum  rerum  exprimendae. 
Contra  Ramshornius  in  Gramm.  p.  460.  et  INloserus  ad 
Cic.  de  Re  p.  p.  177.  et  p.  479.  docere  vohierunt,  ex 
poni,  utsignificaretur  aliquid  ex  infiraa  rei  alicuius  natura 
exire  ,  et  ut  ahera  forraa  limus  pracposilionis  exitura  et 
iocura,  undc  ahquid  proficisceretur ,  altera  vero  ,  quae  e 


614  EX. 

est,  longinqiiitatem  et  spatiura  interiectum  distantiae 
designaret:  quo  formae  ex  maior  tribneretur  vis.  Haec, 
quae  non  vera,  sed  falsa  observatione  confecta  et  orani 
ralione  deslilula  sunt,  refutare  vix  operae  prctium  vide- 
tur.  Quid  enira  ub  auctoribus  li-]guae  latinae  absurdius 
poluit  excogitari ,  quam  ut  tribuerent  formae  e  singu- 
Jarem  vira  et  significationera ,  cui  tamen  ante  orania 
noraina,  quae  a  vocali  incipiunt,  nuUus  fuisset  locus? 
In  Cic.  Soran.  Scip.  3.  ubi  legitur:  immo  vero  ii  i>ivunty 
qui  ex  corporiun  vincnlis  tamqnam  e  carcere  evola- 
runt:  Moserus  contendit  non  scribi  jDosse  e  corporu7n 
vinculis  propter  istara  distinctionem ,  Goerenzius  autem 
in  lahnii  Annal.  p.  298.  scribi  debere  ita.  Et  quid  est 
illud,  quod  Goerenzius  dicit  vim  inesse  vel  in  praeposi- 
tione  vel  in  nomine,  nisi  oppositio  verborum  in  et 
intra?  Haec  vero  centies  per  forraara  ex  exprimitur  et 
aote  vocaJes  et  ante  cousonantes.  Ipse  vero  Goerenzius, 
de  lioc  discrimine  agens,  ait  in  loco  aJiquo  Ciceronis  e  cjuo 
pro  sed  ex  hoc  positum  esse,  et  de  Fin.  4,  17,  48.  ex  ea 
bene  quidem  dici  pro  naturae  convenienler ,  quam- 
quam  ad  3,  18,  60.  et  4,  11,  26.  ccntenderat,  pessime  legi 
ex  natura  pro  e  nutura  ob  sensum  diversum.  Kaec 
inter  se  concilient  alii ,  non  ego.  Neque  Oclisnero  as- 
sentiri  po^sura,  qui  in  Etlog.  p.  214.  e  cura  raaiore  vi 
propterea  poui  posse  autumat,  quod  clariorem  soaum 
habeat.  Nam  crassior  est  quam  ex ,  in  quo  Probus  1, 
12,  1.  narrat  brevem  sylJal:)ara,  sed  positione  productam 
esse.  Cicero  Orat.  47,  158.  ex  usu  dicunt  et  e  re 
puhlic  a  ,  quod  in  altero  vocalis  excipiebat ,  in  altero 
esset  asperitas ,  nisi  litferam  sustulisses ,  ut  exegit, 
edixit.  Igitur  asperior  sonus  erat,  quem  mitigarent, 
nec  anle  omnes  consonantes  ,  sed  ubicumque  oilendere 
videretur.  Formulae  quaedam  ex  antiquissirao  tempore 
servatae  nuraquam  aut  raro  mutabant  formara  suam 
primitivam  ,  veluti  ex  tempore,  ex  sententia,  ex  parte^ 
ex  toto ,  ex  compacto ,  et  contra  e  regione:  in  aliis  in- 
constans  erat  ustis  et  auriura  arbitrio  perraissus.  Sic 
Sallustius  rarius  usurpavit  e  de  sua  consuetudine.  Certe 
vocabuli  forma  neriue  apud  liunc  ueque  apud  alios  scri- 
ptores  consonanlilitterae  accommodandanotionemsigni- 
Iicationis  moderatur. 

Cf.  Ruddimann.  T.  2.  p.  33G.  qui  quum  docet  semper  dictum 

csse  e  \on<rinfiuo ,  non  cognoverat  ex  longinquo  dici  a  Columel, 
0,  2,  13.  ct  a  Tacito  Ann.  2,  82. 


EX.  615 

Apiid  Clceroucm  ex  quo  centles  leg-itur:  tamen  crltici  affir- 
mant,  eum  semper  scripsisse  e  51/0  efficitur :  quamquam  ex  qua 
optimi  codices  praebent  de  Fin.  2,  5,  15.  Tusc.  1,  21,  48.  et 
alibi.  Goerenzius  adeo  distinguit  e  quo  apparet ,  quod  sit  in 
Jiiicksicht  aiif  dics  erhcllt,  et  ex  quo  apparet,  quod  sit  hieraus 
crhcllt :  quod  subtilius  discrimen  iam  evanescit  in  verbis  ex  eo 
apparet.  Nescimus  igitur,  utrum  hoc  decretum  ad  unam  litte- 
ram  q  pertineat,  an  ad  verborum  genera.  Sed  idem  Goeren- 
zius  in  lahuii  Annal.  Vol.  1.  p.  311.  observat,  verba  {^ignendi, 
nascendi,  oriundi,  nusquam  assumere  ex,  sed  ubique  e.  Ex- 
emplis  commemoratis  de  Nat.  d.  2,  11,  29.  12,  33.  19,  50, 
Beierus  opposuit  contraria  2,  32,  81.  33,  84.  1,  5,  12.  Tuse. 
1,22,53.  Vide  eum  ad  Lael.  p.  120.  Quid  censearaus,  si  quis 
contenderit,  Latinos  non  dicere  potuisse  gigni  ex  ancilla,  orius 
ex  avo ,  ob  formam  verbi  ex ,    quod  esse  deberet  e  ? 

Etiam  de  origine  grammatici  quaesiverunt.  Burgess 
ad  Da^^esii  Misceilan.  p.  515.  h  et  ex  ab  Iw  deducit, 
quod  eundi  notione  simul  id  comprehendat,  quod  sij^uifi- 
cationes  vocabulorum  augeat  et  minuat.  Quo  nihil  de- 
monstratur:  nam  uude  k  et  |  litLerae  venerint,  id  maxi- 
me  expouendum  erat.  Buttmannus  in  Gramm.  T.  I. 
p.  88.  opioabatur  primam  formam  fuisse  icx  sive  iai, 
unde  £^  factum  sit:  quo  id  tantum  efflcitur ,  lilteras  6x 
et  %g  permutari  potuisse. 

Praepositio  haec  numquam  mutat  suam  naturam, 
nec  pro  adverbiousurpatur.  Exempla  post  nomen  suum 
posilae  admodum  pauca  sunt  apud  poetas ,  multa  vero 
intcr  nomina  adiectiva  et  substantiva  interpositae :  de 
qua  re  vid.  Ruddimannus  Vol.  2.  p.  335. 

Ex  Piaut.  Asin.  4,  1,  20.  documentum  sumsit  Bentleius ,  ut 
scriberet  apud  Terent.  Ad.  5,  3,  30.  signa  insunt ,  quibus  cx 
conicctura  facile  fit.  At  Plautus  in  illo  loco  aliter  dixit,  neque 
necessaria  est  emendatio.  Lucret.  3,851.  quibus  e  sumus  uniter 
aptei.  6,  789.  scilicct  haec  ideo  terris  ex  omnia  surgunt.  2,  791- 
variis  ex.  Apud  Ovid.  Her.  20,  123.  nunc  legitur  hostibus  et 
sj  quis. 

lam  de  significatione.  Ex  indicat  exilura,  et  dicitur 
de  omni  re,  quae  in  aliqno  loco  inerat  et  iude  exit. 
(hiare  contrarium  est  m.  Hauc  vero  nolioncm  proxjjne 
attingit  nolio  rei  decedentis  vel  alieimtis:  quamquam  ex 
•jiosito  semper  praesumitur  in  aliquo  loco  fuisse  rem. 
Scd  quum  ratio  localis  et  ad  agendi  modum,  et  ad  tem- 
pus,  et  ad  couditiouem  rerum  trausfcratur ,  multiplex 


616  EX. 

exsistit  huius  praepositioDis  iisus,  cuius  exempla  ad  tria 
genera  revocari  possunt.  Narn  aut  exitus  ex  aliquo  loco 
vel  ex  aliqua  re  intelligitur ,  quo  eliam  origo  et  caussa 
et  raateries,  cui  quid  desumptura  sit,  et  trausilus  rerum 
significatur ,  aut  exilus  ex  aliquo  tempore,  qui  esse  po- 
tesl  principium,  aut  denique  modus ,  qui  aliquam  rem 
moderalur  ac  regit.  Quae  caussa  fnerit,  cur  Latini 
ablativum ,  Graeci  genilivum  cura  hac  praepositione 
coniuugerent,  dixiraus    Tom.  1.  p.  9. 

1.  1.  Primum  igitur  qualemcumque  exitura  cx  ali- 
quo  loco  vel  ex  ahqua  re  significat.  Quod  quura  omni- 
bus  tam  notum  sit,  ut  exempla  verborum  ,  quae  motum 
vel  exilum  notant,  omitti  possint,  et  quum  de  diver- 
sitate  verbi  a  Tom.  1.  p.  12.  loquuti  simus,  id  tantum 
nolumus,  hanc  praepositionem  uon  poni  aute  noniina 
urbium,  et  insuhu-um  vel  locorum  eorum ,  qui  instar 
sint  oppidorum.  De  qua  re  conf.  Cic.  ad  Att.  7,  4,  10. 
Componitur  vero  ea  cum  nominibus  magnarum  insula- 
rum  et  terrarum,  et  cum  appellativJs  ,  quae  sunt  iirbs, 
regio ,  alia.  Exempla  omissae  in  bis  praepositionis 
rara  sunt,  et  praesertim  poelis  propiia.  Additur  vero 
praeposilio  eliam  norainiljus  urbium,  vel  ul  exitus  for- 
tius  designelur,  vel  more  peculiari  quorumdam  scripto- 
rum,    uti  Plinii. 

Cic.  in  Verr.  1,  19,  50.  quum  legati  ad  C.  iSeronem  in  Asiam 
Samo  venissent.  Caes.  B.  civ.  3,  58.  cogebantur  Corcyra  atque 
Acarnania  longo  interiecto  navigatio7iis  spatio  pabulum  sup- 
portare. 

LIv^  45,  13,  9.  liltcrae  dcinde  Macedonia  aJIatac.  Gronoviiis 
et  alii  non  sine  caiissa  suspicabantur  excidii^se  e.  lustin.  12, 
1,  4.  dum  hacc  aguntur,  epistolue  Antipatri  Macedonia  ei  red- 
duutiir.  Ita  Bongarsius,  sed  alii  codd.  vel  a  vel  e  addunt. 
Tacit.  Ann.  2,  C9.  at  Gcrmanicus  Aegypto  remeans  cuncta  —  in 
contrarium  versa  cognoscit.  Plin.  Hist.  n.  (>",  17,  21.  Indi  enim 
propc  gcntium  soli  numquam  migraverc  finibus  suis.  Etiam  Iiic 
excidere  poterat  e. 

Plin.  IIi#t.  n.  34,  7, 18.  talis  est  in  capitolio  Apollo,  iranslatus 
a  M.  LucuUo  cx  Apollonia,  Ponti  urbc. 

2.  Saepeid,  e  quo  ali(|uid  promoveatur,  conditio 
est,  qua  missa  aut  relicta  transitus  fit  in  aliam  condi- 
tionem. 

Curt.  7,  11, 18.  tandemque  velut  ex  alto  soporc  excitati. 


EX.  617 

3.  Componnntur  cum  hac  praeposltioneverba,  qnae 
ipsam  in  se  habent ,  veluti  tducere,  egredi ,  expellere. 
Secl  etiam  verba  cum  praeposilione  ad  aliisque  compo- 
siia  iunguntur  cura  nominibus  per  praeposiUouem  ex, 
vehili  ex  jloribiis  ufjlare:  de  qua  re  conf.  Drakenborch. 
apud  Gernhai'd.  ad  Cic.  de  Senect.  17,  59.  Caes.  de  Bell. 
gall.  7,  45.  magnnm  nnmerum  —  mnlorum  prodncij 
eqne  iis  stramenta  delralii. 

4.  Sunt  verba  et  nomina,  quae  et  ex  et  de  sibi 
adiungant  ob  ipsam  rerum  naturam  cum  utriusque  ra- 
tione  convenientem.  Sic  dicitur  e  vita  excedtre  tt  de 
vita  excedere:  de  quo  conf.  Garaton.  ad  Cic.  Phil.  2,  6. 
Decedit  de  provincia^  qui  magislratiiui  deposiiil,  sed 
decedit  ex  provincia ,  qui  eam  relinqiiit.  Cic.  ad  Fam. 
2,  11,  3.  Ex  aliqno  delere  dicitur,  quum  res  in  alia 
continelur  et  intra  eam  est.  Quare  bene  iudicavif  Mat- 
thiae  ad  Cic.  p.  Sext.  19,  44.  non  dici  j)osse  senatum 
e  civitate  delere ,  sed  de  civitate. 

Ilorat.  Sat.  1,  1,  55.  magno  de  fluminc  malim  qunm  ex  hoc 
fondcitlo  tnntumdem  sumerc.  Illufl  sumitiu"  de  superficie  aquae, 
hoc  ex  fundo. 

Idem  significant  verbum  de  verbo  expressum  apud  Terent. 
Ad.  Prol.  10.  et  verbum  e  verbo  exprimere  apud  Cic.  Acad. 
2,  10,  31.  unde  elliptica  formula  verbum  e  verbo.  Cic. 
Top.  8,  35. 

5.  In  universa  hac  expositione  illud  tenendum  est, 
multas  esse  loquufiones  ,  in  qiiibus  grammalici  vel  caus- 
salcm  vel  temporis  notionera  supposilam  exisliraarunt, 
aliariiu]  hnguarum  usu  comparato,  eliamsi  omnis  ratio 
a  verbi  Jatini  nafura,  quae  progressionis  vel  promolio- 
nis  est,  regitur.  Sic  quod  est  apud  Livinm  4,  47,  1. 
iransierat  ex  re  hene  gesta  snptrhia  negtigenliaqne 
ad  Aequos:  interpretantur  post  rem  bene  gestam. 
Tamen  pendet  praepositio  e  verbo  transire.  Plaiit. 
Most.  1,  1,  54.  miles  hic  reliqnit  symholum ,  expressam 
in  cera  ex  annnlo  suam  imaginem.  idqiie  ob  verbum 
exprimtre.  Hoc  de  mullis  semel  sit  monilum.  Unuin 
addam  Cic.  de  Fin.  2,  26,  83.  sinulla  caritas  erit ,  qnae 
faciat  amicitiam  ipsam  sna  sponte ,  vi  sna  ex  se  et 
propter  se  expetendam,  dnbinm  est,  qnin  fundos  et  in- 
sulas  amicis  anteponamns.  Dicunt  ex  se  esse  propter 
se,  At  araicitia  ex  se  expetenda  est ,  quae  non  in  aha 
re,    sed   in   se  ipsa  caussam    suara  habet.     Qui  hodie 


618  EX. 

latine  scribunt,  non  satis  reputare  solent  verbornm  na- 
luram  primam.  Quare  Wolfius  in  Epliem.  ienens.  a. 
1791.  n.  115.  recle  dici  alfirmat  facere  de  coiiiecturay 
sed  supplere  ex  coniectura. 

6.  Saepissirae  exilus  vel  promotio  non  verbo  ex- 
primitur,  sed  nolio  haec  verbis  reliquis  subest  et  cogi- 
tatione  praesumilur. 

Tacit.  Ann.  15,  54.  mirum  quam  inter  diversi  gencris ,  ordi- 
nis ,  aetatis,  sexus,  dites  paupercs ,  taciturnitate  omnia  cohibita 
sint,  donec  proditio  cocpit  dc  domo  Scacvini.  Curt.  6,  5,  14. 
guarum  (^arborura^  tencros  adhuc  ramos  manu  flectunt ,  quos  in- 
tortos  Tursus  inserant  terrae:  inde  velut  ex  alia  radice  laetiores 
virent  trunci. 

7.  Dicitur  ex ,  uti  a  praepositio,  proprie  de  patria, 
unde  quis  oriundus  sit ,  et  deterra,  aut  civitate,  in  qua 
quis  versari  soleat.  lla  componuntur  substantiva  sim- 
pliciler.  Cf.  Buchner.  de  Commut.  rat.  dicendi.  p.  329. 
Ruhnken.  ad  Terent.  Eun.  1,2,  85. 

Cic.  p.  Cluent.  5,  11.  homo  non  solum  municipii  Larinatis, 
ex  quo  erat,  sed  etiam  regionis  illius  —  nobilitate  facile  prin- 
ccps.  17,  49.  quod  erat  ex  eodem  municipio  etc.  Terent.  Eun. 
3,  2,  17.  ex  Aetkiopia  est  usque  hacc. 

Flaut.  Capt.  3,  2,10.  rogo  Philocratem  ex  Alide ,  ecquis  homi- 
num  norit.  Sic  Thcocrit.  1,  65.  ^dcpvig  ag  Aizvcig.  Terent. 
Eun.  1,  2,  85.  ubi  mi  di.vti  cupere  te  ex  Aethiopia  ancillulam 
etc.  Cic.  de  Nat.  d.  1,  21,  53.  quum  —  paucos  tecum  Epicurcos 
e  Graecia  compararct  etc.  in  Verr.  1,  5,  14.  audietur  —  L.  Fla- 
vius ,  qui  suum  familiarem  Hercnnium  negotiatorcm  ex  Africa  — 
dixit  securi  esse  percussum.  Cornel.  Alcib.  10,  5.  quidam  ex 
Arcadia  hospes.  Liv.  35,  32,  4.  ex  India  elcphantos.  ubi  alia 
Drakenb.  Horat.  Carni.  I,  29,  7.  puer  quis  cx  aula  capillis  ad 
cyathum  statuctur  unctis,  doctus  sagittas  tendcre.  Caes.  B.  gall. 
5,  27.  lunius  cx  Hispania  quidam.  Varro  de  Re  r.  3,  16,  10. 
audivi  dicentem ,  duo  miUtes  se  habuissc  in  Ilispania  fratres 
Veianios  ex  agro  Falisco  locupletes. 

Liv.  1,  21,  8.  lucus  erat ,  quem  medium  cx  opaco  spccu  fons 
perenni  rigabat  aqua. 

Cic.  in  Verr.  5,  54,  140.  civcm  romanum  e  coiiventu  panhor- 
mitano.  ubi  Zumptlus.  Plaut.  Asin.  1, 1,  37.  equidem  scio  iam, 
filius  quod  amct  mcus  isthanc  meretriccm  c  proxumo  Vhiknium. 
Aul.  2,  4,  11. 

8.  Id  etiam  ad  couditionem  vitae  rcfertur,   vel  ad 


EX.  619 

negotii  genus,   vel  ad  professionem  studii,  in  quo  quis 
versatur. 

Flor.  1,  13.  virgines  ex  sacerdotio  Vestae,  Terent.  Hec.  5, 
1,  30.  quod  pol ,  si  essct  alia  ex  quaestu ,  hoc  havd  faceret,  scio. 
i,  e.  alia  meretrix  quaestum  corpore  faciens.  Vid.  Ruhnken. 
ad  h.  1.  Cic.  p.  Mur.  36,  75.  fuit  eodem  ex  studio  vir  eruditus 
apud  patres  nostros  ct  honcstus  homo  et  nobilis  Q.  Tubero.  uhi 
Graevius.  Ovid.  Am.  2,  5,  54.  et  volo  non  ex  hac  illa  fuisse 
nota.  Petron.  83,  7.  speciosus ,  ut  facile  appareret ,  eum  ex  hac 
nota  litteratorum  esse,  quos  odisse  divites  solent.  Senec.  de 
Const.  3,  5.  ej  hac  tibi  nota  sapientem  exhibeo.  de  Benef.  3,  9. 1. 
Epist.  52,  3.  yid.  Sciopp.  Verisim,  2,  18.  Burmann.  ad  Petron. 
locum. 

9.  Componuntur  cura  liac  praepositione  omnia 
verl)a,  quae  reraotioaera  et  decessum  significant,  modo 
intelligatur  res  intra  fuisse.  Cf.  n.  4.  De  navibus  pro- 
prie  dicitur  ex  cursu. 

Cic.  p.  Sull.  6,  18.  ita  flectehar  animo  atque  frangcbar ,  ut 
etiam  ex  memoria,  quas  mihi  ipsi  fecerat  insidias ,  deponcrcm. 
Caes.  B.  civ.  3,  65.  cuius  adventus  —  nostros  Jirmavit ,  ut  se 
ex  maximo  timorc  colligcrcnt. 

Liv.  23,  39,  1.  ad  Philippum  captiva  navis  ex  cursu  refugit. 
44,  19,  2.  JBrundusii  lcgatos  iam  esse,  bis  ex  cursu  Dyrrachium 
deiectos.    Vid.  Gronov.  ad  illum  locum. 

10.  Verba  e.\xludere,  arcere  non  cum  ex ,  sed  cum 
a  praepositioue  coraponuntur.  Quare  dnbia  est  res, 
quum  codices  plurinii  exbibent  apud  Lucan.  8.  588, 
omnibus  e  terris  si  nos  arcere  parahas.  Kemo  accepit 
praeter  Oudendorpium. 

11.  Qaemadmodura  res  dicuntur  ex  aliquo  loco 
emitti,  ita  efiam  de  delapsis  et  deiectis  rebus  et  de 
descendentibus  usurpatur  ex ,  et  de  dependentibus  et  de 
rebus  ex  alto  missis  vel  inde  petitis.  Dependentes  enira 
res  exire  videntur  ex  re,  quacum  cohaerent.  Sed  hac 
ratione  aequales  sunt  ex  et  de. 

Cic.  de  Fato  3,  6.  quid  mirum  igitur ,  ex  spclunca  saxum  in 
cr«ra  eius  cecidisse.  Liv.  35,  21,  6.  saxum  ingens  —  in  vicum 
iugariumex  capitolio  procidit.  Curt.  8, 11, 12.  quos  expraerupta 
rupe  lapsos  amnis  practerfluens  hausit.  Cic.  p.  Cluent,  32,  17a. 
cecidisse  ex  eqiio  dicitur.  de  FatO  3,  5.  de  equo  cadcre  —  ex 
hoc  equo. 


620  EX. 

Senec.  Herc.  fiir.  465.  fortem  vocemus ,  cuius  ex  humcris  leo, 
donum  puellae  factus ,    ct  clava  excidit  7 

Cic.  in  Verr.  3,  2(),  60.  videtis  pendere  alios  ex  arbore,  pulsari 
autem  alios  et  verberari.  Virg.  Aen.  6, 301.  sordidus  ex  humcris 
nodo  dependet  amictus. 

Caes.  B.  gall.  4,  2.  equestribus  praeliis  saepe  ex  equis  desiliunt. 
Auctor  Belli  liispan.  15.  complures  ex  equis  descendcrunt.  ubi 
Oudend. 

Cic,  de  Div.  1,  43,  98.  quum  in  capitolio  ictus  centaurus  e  coelo 
est.    Lucan.  1,  534.  fulmen  et  arctois  rapiens  e  partibus  ignis. 

12.  Ila  per  metaphoram  etiam  dicuntur  res  e.v 
ulicjuo  pendere,  quae  cum  eo  cohaerent,  aut  ub  eo 
reguntur, 

Petron.  127.  e.r  cuius  o^culo  pendes?  Lucret.  1,  38.  eque  tuo 
pendet  resupini  spiritus  ore.  Satlust.  lug'.  14,  23.  citius  viiae 
neciaque  potestas  cx  oribus  alienis  pendet.  Cic.  ad  Fam.  6,  22,  4. 
incolumitati  tuaetuorumque,  quiextependent,  consulas.  Brutus 
in  Epist.  Cic.  ad  Fara.  11,  20,  4.  totam  istam  cantilenam  ex  eo 
pendere,  ut  quam  plurimum  lucri  faciant.  Parad.  2,  1.  cui  spes 
omnis  et  ratio  el  cogitatio  pendet  ex  fortuna. 

13.  Verha  capiendi,  simiendi,  accipiendi,  haurien- 
di,  auferendi,  lollendi,  colligendi ,  deligcndi,  exiniendi 
cum  e.v  componunlur,  ut ,  unde  pefita  sit  res ,  significe- 
lur.  Id  transfertur  ad  usura  melaphorae  in  \e.vWis  per- 
coiitari ,  quaerere:  quamqtiam  iurisconsultis  quaestio- 
nem  /labere  ex  aliqjio  est  de  ahquo.  Non  dicitur  petere 
ex  aliquo.     Yid.  Kuddimann.  T.  2.  p.  178. 

Terent.  Andr.  4,3,4.  verum  ex  eo  nunc  miseraquemcapitlabo- 
rem?  Cic.  ad  Fam.  10,  5,  2.  ex  quibus  cepi  fructum  dupliccm. 
de  Fin.  2,  3,  10.  voluptas  etiam  varia  dicisolet,  quum  percipitur 
e  multis  dissimilibus  rebus.  Miror  Goerenzium,  qui  ^erba  de 
Fin.  5,  18,  48.  cum  inaximis  curis  et  laboribus  compcnsarc  eam, 
quam  ex  discendo  capiant  voluptatem.  interpretatur  vertpiltclst 
des  Lernen.  Alii  codd.  habent  in ,  alii  a  ;  neutrum  est  in- 
eptum. 

Sallust.  Itig.  32,  3.  pars  ex  pacatis  praedas  agebant.  Cic. 
de  Orat.  1,  3,  12.  quia  ccterarum  artium  studia  fere  reconditis 
atque  abditis  e  fontibus  hauriuntur.  Cic.  de  Amic.  13, 47.  solem 
enim  e  mundo  tollerc  videntur ,  qui  amicitiam  e  vita  tollunl. 
Senec.  Epist.  100,  4.  electa  verba  sunt  — ;  splendida  tamcn, 
quamvis  sumantur  e  viedio. 

Cic.  ad  Att.  13,  46.    Quinto  delegabo,   si  quid  acri  meo  alicno 


EX.  621 

svperabit  et  emtionibus,  ex  quibus  mi  etiam  aes  alienum  faciendum 
puto. 

Cic.  ad  Qnint.  2,  16.  praesertim  qmim,  tametsi  id  difficilius 
fuerit,  tamen  ex  hoc  labore  magnam  gratiam  magnamque  digni- 
tatem  sim  collecturits.  de  Lege  agv.  2,  9,  23.  si  vnbis  cx  omni 
populo  deUgcndi  potestas  esset  data.  in  Verr.  2,  40,  99.  nc  tu 
ex  rcis  cximcrcre,  si  ego  non  adfuissem  ad  diem.  Quuni  dicunt 
recipcre  animiim  cx  pavore,  qiiod  alias  a  pavore ,  ratio  posita 
est  in  vcrbo  rccipcre.  vide  exeiiipla  apud  Drakenh.  ad  Liv.  44 
10,  1.  De  verbis  quar.rcre  cx  aliquo  ViA.  Hadrianus  Card.  p. 
126  (38).  Cic.  in  Verr.  4,  45, 100.  ex  his  quaeritur  in  curia ,  quid 
esset  factum.  Plaiit.  Baccli.  2,  2,  12.  istuc  volebam  ego  ex  te 
percmictarler.  Cic.  Brut.  46,  172.  Plaut.  Capt.2, 2, 13.  Horat. 
Epist.  1,  7,  60. 

14.  Eodein  inodo  verba  cognoscencli,  audiendj, 
intelligendi,  sentiendi,  percipiendi,  discendi.  Neque 
aliter  suspeciare  ex  aLiqiia  re,  sperare  ex  aUcpio.  \n 
oinnibus  bis  enim  iuleiiigitur  id,  quod  ex  uiiqua  re 
sumatur. 

Cic.  ad  Fam.  10,  29,  1.  de  meo  studio  erga  salutcm  et  incolu- 
mitatem  tuam  credo  te  cognosse  ex  liiteris  tuorum.     Caes.  B.  gall. 

2,  17.  ut  postea  ex  captivis  cognitum  cst.  Varro  de  Ling.  lat. 
8,  31.  quod  dicunt  simile  sit  necne  nomen  nomini  imprudenter 
Aristarchum  praeclpere,  oportere  spectarc  non  solum  ex  rectosed 
etiam  ex  eorum  vocandi  casu,  etc.     Sed  vide  IV,  8. 

Plaut.  Mil.  4,  6,  50.  nescio  tun  cx  me  hoc  audieris  an  non, 
Epid.  4,  1,  36.  Cic.  ad  Att.  6,  9.  inidlexi  ex  tuis  litleris  te  ex 
Turanniu  audisse  a  me  provinciam  fratri  traditam.  de  Nat.  d. 
1,  21,  57.    Cort.  ad  Sallust.  lug.  20,  1. 

De  forninla  ex  quo  intelligilur  vide  Giesium  ad  Cic.  deDivin. 
1,  32,  70.  e  quo  intelligatur  legitur  de  Nat.  d.  2,  56,  140.  Tusc. 
1,  24,  48.  Quiie  non  differunt  sensu.  cf.  p.  615,  Tam  saepe 
Latini  ita  loqnuntur,    ut  Beierus   in  verbis  apud  Cic.  de  Offic. 

3,  7,  33.  quibus  pcrspici  passit.  desideraret  praepositionem : 
quamquam  ea  non  necessaria  erat. 

Terent.  Eun.  4,  4,  58.  ego  scibo  ex  hoc  quid  siet.  Heaut.  3, 
1,  2.  primum  ex  me  ut  sciat  sibi  filium  rediise.  Plaut.  Bacch.  3, 
3,  65.  vidi,  non  ex  audito  arguo.  Ovid.  Fast.  5,  446.  ex  aliquo 
cst  invenienda  deo. 

Cic.  p.  Rosc.  Am.  18,  52.  odium  igitur  acerrimum  patris  in 
filium  ex  hoc,  opinor,  ostcnditur.  Plin.  Hist.  n.  17,  56,  57,  ex 
quo  apparet  aitarnum  liiterarum  usum. 


622  EX. 

Tacit.  Hist.  2,  27.  Valens  e  pehdaniia  etiam  perfidiam  su- 
speciabat.  Hirtii  Bell.  afric.  45.  tunc  ex  virtute  nostra  intelli- 
ges ,  quid  ex  tuis  copiis  sperure  debeas.  Apud  Cic.  ad  Fam.  13, 
16,  1.  ex  eo  quum  ab  ineuntc  cius  aetate  bene  speravissem.  cor- 
rexeiunt  dc  eo. 

15.  Yerba  capiendi.  rapiendi,  et  quae  sunt  luiiiis 
generis,  etiam  ad  personas  referuntur,  ut,  qiiibus  ali- 
quid  eripiafur,  praepositione  ex  designetur.  Quo  modo 
efiara  accipere  ex  aliquo  y  et  trauslata  notione  tolerare 
ex  aliquo  dicunt. 

Lir.  41,  14,  3.  senatus  iussit  —  coloniam  ex  hostibus  eripere. 
8,  68,  6.  agro  ex  hoste  capto.  5,  20,  5.  nefas  ducerent,  captam 
ex  hostibiis  in  aerario  exhausto  bellis  pecuniam  esse.  Tacit. 
Hist.  2,  43.  plurima  signa  vexillaque  ex  hostibus  rapuit.  Sallust. 
Iiig.  88,  3.  et  Gaetulos  et  lugurtham  ex  sociis  nostris  praedam 
agentcs. 

Sallust.  Iiiq^.  102,  8.  ex  populo  romano  multa  plura  bona  ac- 
cepisses,  quam  mala  pcrpessus  esset. 

Sallust.  lug.  20, 1.  quod  ex  amicis  apud  Numantiam  acceperat. 
Ex  aliquo  aiidire  perusitatuin  esse ,  moustrat  Cortius  ad  h.  1. 

Curt.  6,  10.  32.  quid  cnim  me  procrcabas  infelicem  advcrsan- 
tibus  diis  ^  an  ui  hos  ex  me  f'uctus  perciperes  ,  qui  te  manent? 

Florus  1,  7,  10.  hanc  ex  libcris  cius  importunitatem  tolerare 
non  potuit. 

16.  Rarior  est  usus  quorumdam  verbornm ,  quae 
propriam  assumunt  praepositiouera  de.  Ovidius  dixit 
ex  aliqua  re  i>ivere,  quod  alii  aut  ablativo  expriraunt, 
aut  de  jDoaunt.  Cf.  p.  200.  Livius  dixit  largiri  ex 
alieno. 

Ovid.  Met.  1,  144.  vivitur  ex  rapto. 

Quod  Liv.  3,  1,  3.  principem.  civitatis  largiendo  de  alieno  po- 
pularem  fieri  qucrcntes.  ideni  4,  60,  4.  ex  alieno  igilur  alios 
largitos.    ul)i  vid.  Drakenb. 

Sed  Celsus  3,  4.  p.  129.  qui  quaestui  scrviunt,  quoniam  is 
maior  ex  populo  est,  libenter  amplectuntur  ea  praecepta ,  quae 
sedulitatem  non  exigunt.  i.  e.  ex  populo  sumendus,  apud  popu- 
lum  faciendus. 

17.  In  comparandis  vel  couficiendis  rebus  quura 
significandum  est,  unde  jDroficiscatur  id ,  quod  confici- 
tur,  ex  potest  locum  habere.  Saepius  tamen  in  his 
Yerbis  transmutationem  iatelligiraus,   de  qua  infra. 


EX.  623 

Terent.  Andr.  4,  1,  3.  ex  incommodis  alterius  sua  ut  compa- 
rent  commoda. 

Terent.  Eiin.  5,  2,  35.  malo  ex  principio  magna  familiaritas 
conflata  est. 

Sallust.  Ii!g.  10,  2.  tua  virtute  nobis  Romanos  cx  amicis  ami- 
cissimos  fccisti. 

18.  Ex  aliqua  re  nominari  vel  dici  formiila  est  de 
nomine  ex  aliqua  re  capto ,  aut  ex  alicuius  rei  ratione 
imposilo. 

Cic.  de  Nal  d.  2,  20,  51.  qtiarum  ex  disparibus  motionibus 
magnum  annum  mathematici  nominavcrunt.  Qii.ie  male  ex- 
plicuit  Wopkens.  Lect.  Tnll.  p.  125.  ubi  vide  notani.  dc  Leg-. 
1,8,24.  animum  esse  ingeneratum  a  deo:  ex  quo  verc  vel  agna- 
tio  nobis  cum  coelcstibus  vel  gentis  vel  stirps  appellaTi  potest. 
Plin.  llist.  n.  27,  10,  65.  holosteon  slne  duritia  est,  herba  ex  ad- 
verso  appcUata  a  Graecis.  Plin.  Hist.  n.  11,  37,  45.  aliis  sini- 
plicia  tribuit,  ut  in  eodem  generc  subulonibus  ex  argumento 
dictis.  i.  e.  ex  rei  natura.  Tacit.  Gerra.  2,  4.  e  quorum  nomi- 
nibus  proximi  oceano  Ingaevones ,  medii  Herminones — vocentur. 
lustin.  15,  4,  9.  Tacit.  Ann.  4,  55.  ducum  e  nominibus  indila 
vocaoida  illis  per  Asiam ,  his  in  lialia.  Sallust.  lug.  5,  4.  cui 
postca  Africano  cognomen  ex  virtute  fuit.  Florus  1,  7,  1.  cui 
cognomen  Superbo  ex  moribus  datum.  2,  6,  11.  Ovid.  Fast. 
2,  601.   nomen  —  ex  vitio  positum. 

lustin.  20,  5,  9.  ex  nomine  ducis  gentes  Raetorum  condide- 
rnnt.  43,  1,  12.  Aeiieas  —  urbem  ex  nomine  uxoris  Lavinium 
condidit.  \ide  Muncker  ad  liaec  Anton.  Liberal.  8.  iazavTTjs 
Kal  AorQol  noliv  iv  'itaXia  Hv^aQiv  h.zieczv. 

Cic.  Tiisc.  4,  12,  27.  cx  quo  in  aliis  anxietas ,  unde  anxii,  in 
aliis  iracundia  dicitur,  quac  ab  ira  differt.  i.  e.  ex  hac  ratione. 
Td.  ad  Wopkens.  p.  126. 

19.  Quod  in  aliquo  numero  vel  in  aliqua  multitu- 
dine  vel  copia  vel  in  aliquo  genere  rerum  locum  habet, 
id  ut  hac  ipsa  ratione  desiguetur,  dicitur  ex  numero  vel 
ex  genere  vel  ex  multiludine  sumptum,  sive  electum, 
Quare  ex  additur  nominibus  lotius  rei,  cuius  pars  sit  id, 
de  quo  est  sermo,  idemque  exprimit,  quod  genitivus. 
Neque  aliter  Graeci.  Atque  praepositione  dislincfius  de- 
siguatur,  quod  ablativus  simphciter  indicat.  Sed  saepe 
hoc  modo  fere  idem  efficitur,  quod  contraria  notione 
praepositiones  in  et  inter  notant:  saepe  pro  adiectivo 
ita  componuntui'  duo  substautiva. 


624  EX. 

\otissima  sunt  rerba  ddigere,  eximerc ,  sumere ,  alia.  Cic. 
p.  Rosc.  Am.  3,  8.   in  Verr.  2,  40,  99. 

Cic.  de  Orat.  1,  37,  108.  liomo  ex  numero  discrtorum  postu- 
labat ,  ut  etc.  p.  Rabir.  Fojtli.  17,  45.  ccquis  est  ex  tanto  populo, 
qui  —  velit  ? 

Plaiit.  Cas.2. 8,  63.  in  re  pracsenti  ex  copia piscaria  consulere 
quid  emam  oportet. 

Tacit.  Ann.  1,  23.  gladiatores ,  qui  e  servitio  Blaesi  erunt. 
Caes.  B.  civ.  1,  4K.  Fulginius  ex  primo  hastato  legionis  XIV. 
Bcll.  Afric.  60.  praeterca  ex  tironum  paucas  adiecerat.  Ita  codd. 
Liv.  30,  15,  4.  fido  ex  scrvis  uno  accito.  ubi  Drakenb.  et  ad 
30,  25,  12. 

Cic.  ad  Fam.  13,  3,1.  Aulum  Fufnim,  unum  ex  meis  amicis 
—  velim  ita  tractes ,  ut  mihi  coram  rccepisti.  Parad.  2.  1.  C. 
vero  Marium  vidimus  ,  qui  mihi  secundis  in  rebus  unus  ex  fortu- 
natis  hominibus ,  in  adversis  vnus  ex  stimmis  viris  videbatur. 
Liv.  40,  52,  1.  et  clter  ex  censoribus  M.  Acmilius  j  etiit  ab  scnatu 
etc,  Tacit.  Hist.  4,  50.  Ann.  13,  47.  Proprie  dic/tur  aliquid  ex 
— .  Cic.  p.  Coel.  3,  7.  vellem  aliquis  ex  vobis  robustioribus  hunc 
malediccndi  locum  suscepisset.  de  Leg.  agr.  2,  31,  85.  etiamsi  ad 
vos  esset  singulos  aliquid  ex  hoc  agro  perventurum  etc.  Liv.  41, 
23,  7.  aliquurum  ex  nobis  animi.  Vcllei.  P.  2,  110.  Alia  multa 
Drakeiib.  ad  Liv.  Epit.  79.     Lodem  modo  de  usurpatur. 

Cic.  de  Fin.  2,  19,  61.  neque  porro  ex  eo  natus  cum  Pyrrho 
hellum  gerens,  consul  cecidissct  in  proclio  seque  e  continenti  ge- 
nere  tcrtiam  victimam  rei  publicae  praebuisset.  i.  e.  in  continenti 
genere.  de  Div.  2,  65,  134.  id  enini  ei  ex  ovo  vidcbatur  aurum 
declarasse ,  reliquum  argentum.  i.  e.  dies  vom  Ei.  vid.  AVopkens. 
Lect.  p.  392  (2L'3). 

Cic.  ad  Fam.  10,  5,  7,  necquidquam  ex  omnibus  rebus  humanis 
est  praeclarius  aut  praestantius  quam  de  re  publica  bene  mereri. 
Plaut.  Stich.  1,  1,  12.  unice  qui  unus  civibus  cx  omnibus  probus 
perhibetur.  Cic.  Lael.  4,  15.  cx  omnibus  saeculis  vix  tria  aut 
quatuor.  Ita  etiam  Cic.  de  Fin.  4,5,13.  quum  e  plurimis  eadem 
dicit,  tum  certe  de  maximis.  Est  enim  in  plurimis,  velplurima 
(cf.  5,  5,  13).  Goerenzius  male  explicat :  quoad  plurima:  Lam- 
binus  scripiiit    dc  pl. 

Cic.  ad  Fam.  13, 1, 15.  is .  non  quo  sit  ex  istis,  est  enim  omni 
liberali  doctrina  politissimus ,  sed  valdc  diligit  Patronem —  sic 
a  me  contendit  etc. 

Cic.  Phil.  2.  3,  5.  qui  tibi  —  dctulcrat  cx  latronibus  suig 
principatum.     Tacit.  Hist.  1,  8.  e  provinciis  Ilispaniae  praeerat 


£X.  625 

Cluvius  Rtifus.     Germ.  29.  Batavi  non  multum  ex  ripa  ,  sed  in- 
sulam  Rheni   amnis  coliint. 

Patria  ita  noniinatur.  Cic.  Brut.  40,  169.  Q.  Vettius  J'ettia- 
nus  e  Marsis.  Caet:.  B.  gall.  1,  18.  ipsum  cx  Ilelvetlis  ttxorem 
habere.  i.  e.  helvetiam.  Cf.  de  graeco  usu  Elmslei.  ad  Eur. 
Heracl.  SOO. 

Ex  uliquo  ttumero  esse  Cic.  p.  Arch.  7,  16.  et  sine  verbo, 
ex  numero  ct  e  niimero  idem  est  quod  in  numero.  vid.  Garaton. 
ad  Cic.  Phil.  4,  6.  Cic.  de  Orat.  1,  37,  168.  in  Cat.  4,  10,  22. 
Lucan,  8,  2ol.  ubi  vid.  Burniann.  Ilygin.  Fab.  197.  Syri  pisccs 
et  colunibas  ex  deorum  numero  habent ,  mm  edunt.  Sed  alio 
sensH  Dictys  Cret.  2,  6,  namque  ex  numcro  navium  frumen- 
tum  aliaquc  neccssaria  affatim  portabantur.  i.  e.  pro  numero 
navium. 

20.  Ponifur  praeposllio  ia  sententiis,  quae  snper- 
lalivum  iiabent. 

Plaut.  Most.  2,  1,  24.  illi  ego  ex  omnibus  optime  volo.  Cic.  de 
Orat.  2,  87,  357.  acerrimum  aiitem  ex  omnibus  nostris  scnsibtis 
esse  sensum  videndi.  Caes.  B.  galli  1,  41^  quod  ex  aliis  ei  maxi~ 
mam  fidem  habebat. 

21.  Siculi  graeca  ctto  et  ex,  ita  latinum  ex  etiatu 
pro  genitivo  ponitur,  qni  cuius  rei  aliquid  sit  defmiat, 
Ita  dicitur  ni/iil  ex  aliqua  re. 

Caes.  B.  civ.  3,  58.  postquam  non  modo  hordeum  pabulumque 
omnibus  locis  hcrbaeque  dcsectae ,  sed  ctiam  frondcs  cx  arboribus 
dejiciebant  etc.  3,  49.  se  cortice  ex  arboribus  victtiros.  B.  gall. 
3,  14.  has  altitudo  puppium  cx  barbaris  navibus  stipcrabat. 
Colnmel.  7,  3,  21.  7,  3,  22.  ex  leguminibus  paleae.  Cels.  4,  20. 
album  ex  ovo^ 

Trebell.  Poll.  Gallien.  17.  neque  umquam  in  uno  convivio  ex 
uno  vino  duo  pocula  bibit. 

Curt.  6,  7,  13.  namque  abtmdc  constantis  animi  et  dignus ,  qui 
pudicus  esset ,  nihil  ex  pristina  voluntate  mutaverat. 

22.  £x  aliqua  re  superesse  dicitur,  quod  ex  aliquo 
numero  vel  ex  aliqua  copia  est  sumptum,  etiam  mutatis 
notionibus  rei  et  personae:  veluti  ex  proelio  snperesse 
pro  ex  proeliantibus.  Qui  intelligunt  post  proelium^ 
ex  alia  parte  ad  eamdem  notionem  accedunt. 

Sallust.  Cat.  28,  4,    quibus   lubido    atque   luxuria   ex   magnis 
rapinis  nihil  reliqui  fecerant.    Curt.  10,  2,  27.    quibua  hoc  soluni 
IL  40 


626  '  EX. 

ex  tantis  optbus  superest.      Auctor  lielli  hispan.  33.    nos  ex 

proelio  paucos  superesse. 

23.  Loci  notione  res  agendae  coraprehenduntur,  et 
exire  dicuntur  etiam  ea,  quae  tantum  videntur  alicunde 
exire,  dum  ipsa  apparent,  et  a^entes  in  loco  manent.  Ouare 
hac  praeposilioue  designalur  actio ,  quae  alicuude  pro- 
ficiscitur  aut  in  aliqua  re  fuudamentum  atque  inilium 
habet.  Id  vero  saepe  non  locus  est,  sed  condilio  et 
status  agentium.  Et  ponuntur  neutralia  verba  de  rebus, 
quae  quum  eirectum  habeant,  e  suo  loco  agere  videntur. 

Ennius  apud  Cic.  Tusc.  3, 19,  44.  ex  opibus  summis  opis  egens, 
Hector ,  tuae.  i.  e.  i>iac:?entibiis  oiJiLus  sunimis.  Tacit.  Ann. 
13,  46.  ubi  iisque  ad  civilia  arma  non  cx  priorc  infamia,  sed 
integre  sancteque  egit.  quaniquam  id  alio  modo  potest  ex- 
plicari. 

Propert.  3,  3,  13.  quiim  me  castalia  speculans  ex  arbore  Phoe- 
bus  sic  ait ,  aiirata  nixiis  ad  antra  lyra.  Id  non  est  in  arbore, 
sed  inter  arbores ,  quod  nos  dicimus  aus  den  Bdumen  pro  durch 
die  Bdume. 

24.  Et  dicitur  alicjuis  agere  ex  aliquo  Joco,  qui  in 
aliquo  loco  versatus,  vel  in  aliqua  sede  collocalus  ad 
alium  locum  agendo  se  vcrtit.  Germani  dicunt  von  wo 
diis  :  Graeci  h:  vd.  Matlbjae  Gramm.  p.  1132.  Explicant 
grammatici  verbo  in.  vd.  Cort.  ad  Cic.  Epist.  7,  1,  3. 
Arntzen.  ad  Aurel.  Vict.  p.  510.  Praesertim  vero  de 
locis  superioribus  usurpatur. 

Enniiis  ainid  Nonium  v.  derepente:  ibi  tum  dercpente  cx 
alto  in  aliuin  despcxii  mare.  Caes.  B.  gall.  2,  13.  pueri  muUc- 
resquc  cx  muro  passis  manibus  suo  morc  paccm  ab  Ilomanis  pe- 
ticrunt.  1,44.  Ariovislus,  ex  equisut  colloquerentur, —  postulavit. 
Plin.  Hist.  n.  7,  56,  57.  pugnare  cx  equo.  Caes.  B.  gall.  2,  27. 
T.  Labicnus  —  ex  loco  superiore,  quae  res  in  nostris  castris  gcrc- 
rentur,  conspicatus.  2,  30.  Cic.  in  Verr.  5,  66,  169.  cx  cruce 
Italiam  cernerc.  Plin.  Hist.  n.  7,  56,  57.  antea  ex  prora  tantum 
et  puppi  pugnabatur.  Lucan.  9,  657.  bcllumquc  immane  deorum 
Pallados  e  medio  confecit  pectore  Gorgon. 

Liv.  29,  19,  5.  Pleminium  Icgatum  vinctum  Romam  deportari 
placcre  et  ex  vinculis  caussam  dicere.     Caes.  B.  gall.  1,  4. 

Cic.  ad  Fam.  7,  1,  3.  ncque  tamen  dubito ,  quin  tu  cx  illo 
cubiculo  tuo ,  ex  quo  tibi  Stabianum  pcrforasti  et  patifccisti  Seia- 
num,  pcr  cos  dicft  matuiina  icmporu  lcctiunculis  consumxcris.  ubi 
Cortius.  7, 18,  10.    cx  qua  (viila)  iam  audieram  frcmilum  clien- 


EX.  627 

tium  meorum.  Cornel.  Paus.  4,  4.  hanc  iuxta  locum  fecerunt 
sub  terra,  ex  quo  posset  audire,  si  quis  loqueretur  cum  ArgiUo. 
Giintlierus  comparat  homericum  Klicirj&sv  dY.ovaas  lliad. 
11,  695. 

Sueton.  Tib.  33.  iudicesque  aut  e  plano  aut  e  quacsioris  tribu- 
nali  admonebat.  Cic.  p.  Lege  iMan.  8,  21.  a  nullo  istorum, 
qui  huic  obtrectant  legi  atque  caussae ,  L.  Lentulum  similitcr  cx 
hoc  loco  esse  laudatum.  17,  52.  ex  hoc  ipso  loco  pcrmuUa  itcm 
contra  eam  verba  fecisti.  In  his  vero  ratio  verhorum  maxiino- 
pere  valet,  neque  omnia  possunt  cum  hac  praepositione  con- 
iungi.  Quare  nescio,  an  non  possit  probari,  quocl  dant  duo  libri 
in  orat.  p.  Lege  Man.  14,  42.  iam  quantum  consilio,  quantum 
diccndi  gravitate  et  copia  valeat  —  vos ,  Quirites ,  hoc  ipso  ex 
loco  saepe  cogiiostis.  Vulgo  legitur  in  loco.  Illud  ambiguitate 
lahorat. 

Sic  clicitur  ex  libello  de  eo ,  qui  ex  lihello  quasi  agit.  Plin. 
Epist.  6,  5,  6.  et  Celsus  Nepoti  ex  libello  respondit,  et  Cclso 
Nepos  puglllaribus. 

25.  Sunt  nomina  itineris  et  fugae  et  fortasse  alia 
huins  generis,  quae,  quuni  narralur  aliquid  actutn  esse 
ab  iis  ,  qui  in  itinere  vei  in  fuga  versati  essent,  cum  liac 
praeposilione  componunlur,  ubi  nos  dicimus  voii  cler 
Heise  aus ,  saepius  vero  auf  cler  Reise.  Attamen  oranis 
haec  ratio  nititur  in  verbis,  quae  eraissionem  vel  exilum 
aut  significant,  aut  id  cogitari  iubent.  Vehiti  quum  Sal- 
lustius  lug.  13,  4.  scripsit :  victus  ex  proelio  ,  profugit 
in provinciam.  cogitavit  victum  inproeho,  sedaccommo- 
davit  sententiam  verbo  projugere.  Quare  non  potest 
dici  litteras  accipere  ex  itiaere  .,  sed  Caesar  B.  civ.  1,25. 
poterat  dicere  legiones  ex  itinere  compleverat,  (Miod. 
dixit  in  itinere.  Sed  grammalici  nuper  haec  ad  con- 
sequutionem  et  tempus  referre  mahierunt,  quasi  dicere- 
iuY  fuga  facta ,  sive  statini  post  fiigam.  Vd.  Herzog. 
ad  Caes.  B.  galL  6,  35.  Giintlier.  ad  Cornel.  Ages.  4,  6. 
Cui  sententiae  ipsa  exempla  repugnant. 

Sallust.  Cat.  34,  2.  Catilina  ex  itinere  plerisque  consularibus 
litteras  mittit.  Cic.  ad  Fam.  3,  9,  2.  nam  quas  ex  itinere,  ante- 
quam  ex  Asia  egressus  es ,  ad  me  litteras  misisti  etc.  Liv.  35, 
24,  3.  Caes.  B.  gall.  2,  6.  id  ex  itinere  magno  impetu  Belgae 
oppugnare  coeperunt.  uhi  Ilerzogius  quum  miiites  inteliigit 
paullum  de  via  decedentes,  alienum  sensum  admiicet.  £st 
vero   i|  icpodov. 

Caes.  B.  civ.  1,  24.   reducitur  ad  eum  deprehcnsus  cx  itinere 

40* 


623  £X. 

Cn.Magius.  B.  gall. 2, 29.  ex  itincre  dormim  rcverteruni.  i.  e.  in 
iiiedto  itinere. 

Liv.  30,  7,  1.  Ilasdrubal  ex  fuga  cum  paucis  Jfrorum  urbcm 
proximam  pctierat.  28,  23,  7.  Mago  ibi  cx  fuga  substitcat. 
Caes.  B.  gall.  6,  35.  primos  Eburonum  Jines  adeunt,  multos  ex 
fuga  dispcrsos  cxcipiunt.  uLi  Herzogius  explicat  in  Folge  der 
Flucht.  Quis  vero  ita  loquitur  '^  7,  28.  quos  ille  midta  iam 
noctc  silentio  ex  fuga  excepit.  Liv.  (>,  29,  4.  ibi  ex  fuga  dissi- 
pati  locum  capiunt.  Cf.  de  loco  corrupto  Liv.  22, 55,  4.  GronoT. 
et  Drakenb. 

Cornel.  Ages.  4,  6,  quum  plerique  ex  fvga  se  in  templum 
Mincrvac  coniecissent.  Giintlierus  explicuit :  statim  post  fu- 
gani.  At  in  teiuplum  se  coniiciebant  ex  fuga ,  in  qua  erant. 
Sic  Sallust.  lug.  54,  4.  praetcr  regios  cquitcs  ncmo  omnium 
Numidarum  ex  fuga  regcm  sequitur.  Quod  est,  si  rera  spectas, 
in  fuga ,  fugicns. 

26.  la  multis  aliis ,  in  quibus  ex  vices  praepositio- 
num  ah  et  de  sustinere  videtur,  eo  inagis  cavendum  est, 
ne  rationes  confundaraus,  neu  extra  fiues,  qui  usui 
praescripti  sunt,  excedamus,  quo  maior  est  inter  ipsa 
haec  vocabula  similitudo. 

Lucan.  8,  579.  remane,  temeraria  coniiix ,  et  tu  nate,  precor, 
longeque  a  litore  casus  exspcctate  meos.  Cortius  codiciim 
scripturara  e  litore  restituit ,  quasi  esset  ideni.  At  hoc  indicat 
stare  exspectantcm  in  litore ,  iilud  autera  eura  aut  longe  a 
litore  remotum  exspectare  casus ,  aut  exspectare  casus  a  litoris 
parte  apparentes. 

Cic.  de  Off.  1,  30,  109.  qui  nihil  ex  occulto ,  nihil  de  insidiis 
agcndum  putant.  Beierus  de  insidiis  idem  esse  censet  atque 
ex  itisidiis.  Quod  et  ratioui  et  consuetudini  repugnat.  Iliud 
enim  est  per  insidias. 

27.  Eodem ,  quem  explicui ,  modo  factae  sunt  per 
melaphoram  formulae  ,  quibus  quum  significetur ,  uude 
profecta  sit  actio,  simul  modus  ipsius  actionis  designa- 
tur:  ex  aniino ,  e.v  seiitentia.  Quae  etiam  praeposi- 
tione  de  formantur.  Nos  Gerraani  interpretalione 
distinguiraus  originem  et  raodum,  de  quo  vid.  IV.  6. 
Receutiores  scriptores  etiam  siraplicem  ablalivum  a/zi/7zo 
ponunt.  Vellei.  Pat.  2,  48,  2.  Graeci  Iy.  &v^ov,  ix  nav- 
xog  xov   vov. 

Ex    animo  et  opponitur  sinnilationi ,    et  significat  studii   et 
voluntatis  vim   et  sinceritatem.     Cic.  in  Fis.  33,  81.   equidem 


EX.  629 

dicatn  ex  animo,  patres  conscripti,  quod  sentio.  Terent.  Eun. 
1,  2,  95.  utinam  istuc  verbum  ex  animo  ac  vere  diceres.  Catull. 
109,  4.  atque  id  sincere  dicat  et  ex  animo.  Cic.  ad  Q.  Fratr, 
1,1,5.  quamobrem  qui  potes  reperire  ex  eo  gcnere  hominum,  qui 
—  te  autem  alienum  hominem  ament  ex  animo  ac  non  sui  com~ 
modi  caussa  simulcnt  ?  de  Nat.  d.  2,  6T,  168.  sive  ex  animo  id  fit, 
sive  simulate.  Terent.  Ad.  1, 1,  47.  illc,  quembeneficio  adiungas, 
ex  animo  facit.  Andr.  4,  4,  55.  uLi  opponitur  de  industria  i.  e. 
cura  consilio  et  arte.  Male  explicuit  Bentleius  Ad.  5,  7,  21. 
Lucret.  3,  927. 

Cic.  ad  Fara.  12,  27.  cuius  tibi  negotia ,  quae  sunt  in  Africa, 
ita  commendo ,  ut  maiore  studio  magisve  ex  animo  commendare 
non  possim.  Donatus  ad  Terent.  Ad.  5,  7,  21.  ex  animo  alicui 
facere  est  idfacere,  quod  ille  animo  suo  velit,  aut  certe  ex  tota 
mente  praestare,  non  perfunctorie.  cf.  Pricaeus  ad  Apulei. 
Met.  p.  527. 

Cic.  ad  Fam.  12,  17,  5.  huic  tu  libro  maxime  velim  ex  animo, 
si  minus,    gratiae  caussa  siiffragere. 

Plaut.  Trin.  2,  3,  4.  qui  nihil  aliud ,  nisi  quod  sibi  soli  placet, 
consulit  advorsum  filium,  nugas  agit:  miser  ex  animo  fit. 
i.  e.  vere. 

28.  Ex  persona  dicitur,  quod  alias  est  in  persona 
et  siib  persona.  Ex  sua  persona  significat  vel  suo  no- 
mlne  vel  sibL 

Vellei.  Pat.  1,  3,  2.  nihil  enim  ex  persona  poetae,  sed  omnia 
sub  eorum,  qui  illo  tempore  vixerunt,  dixerunt.  3.  nam  ex  per- 
sona  poetae  et  hanc  urbem  et  quasdam  lonum  colonias  iis  nomi- 
nibus  appellat,  quibus  vocabantur  aetate  eius.  lustin.  3,  7,  14, 
nam  inducias,  quas  proprio  nomine  condixerant ,  ex  sociorum 
persona  rumpebant. 

Cic.  de  Inv.  1,  52,  99.  nam  tum  ex  tua  persona  enumerare 
possis ,  ut,   quid  et  quo  quidque  loco  dixeris,  admoneas. 

29.  Sed  quaeramus,  quibus  finibus  hic  usus  coercea- 
lur.  Nam  graramatici  docent,  ex  aiiquo  ioco  sim- 
pliciter  dici  pro  in  aliquo  loco.  Quod  niraium  aut 
falsum  esl.  Nam  oratores  non  ita  loquuntur,  nisi, 
ut  iara  demonstravi,  actio  intelligitur  alicunde  pro- 
diens,  ex  aliquo  loco  in  aliura  locum  conversa.  Quo 
etiam  ea,  quae  supra  posui,  auclire  ex  aliquo  loco 
perlinent.  Poetae  autem  hoc  modo  interdum  etiam  ea 
formant,  quae  in  ipso  suo  loco  aguntur.  Si  vero  in- 
quibusdam  dictlonibus  ex  pro  in  apud  alios  scriptores 
reperitur,    contracla  est  oratio   et   breviloquentia.     De 


630  EX. 

verbis  e  loco  v.  p.  364.  J^  vestigio  qui  etiara  non  addito 
nomiue  temporis  significare  putant  punctum  temporis, 
iiotiones  vocabulorum  confundunt.  Nam  e  uestigio 
nihil  est  nisi  e  loco,  auf  der  SteLle:  quae  omnia  im- 
proprie  ad  tempus  praeseus  referuntiu'.  Atcjue  eodem 
modo  dicilur  iii  i^estigio. 

Virgil.  Aen.  8,  46.  hic  locus  iirbis  erit ,  requics  ca  ccrta  labo- 
rum:  ex  quo  ter  denis  urbem  redeuntibus  annis  Ascanius  clari 
condet  cognominis  Albam.  i.  e.  condere  urbem,  ut  ex  suo  loco 
surgat  aut  appareat.  Cf.  Giinther.  in  Athenaeo  Vol.  1.  p.  270. 
Mule  explicuerunt,  ex  quo  tempore  aut  secundum  quod  por- 
tentum. 

Caes.  B.  gall.  3,  20.  copias,  quas  in  convalle  ex  insidiis  collo- 
caverant ,  ostenderunt.  i.  e.  ut  essent,  ut  agerent  ex  insidiis. 

Ex  solido  esse  Curtius  dixit  9,  2,  14.  quod  apud  Senecam 
de  Benef.  3,  4.  est  in  solido  esse. 

Cic.  de  Off.  3,  7,  33.  ad  quas  ipsas  consultationes  ex  superio- 
ribus  libris  satis  multa  praecepta  sunt.  Quae  Ileusingerua 
comparat,  non  quadrant.  Beierus  explicuit :  ex  superioribus 
Panaetii  lil)ris  depronipta.  Quidni  vero  multa  ex  superioribus 
libris?  i.  e.  superiorum  librorum,  Eodem  modo  de  Fin.  4, 
5,  13.  Tide  p.  G24. 

Caes.  B.  gall.  4,  5.  quorum  eos  c  vestigio  poenitere  necesse 
est.  B.  civ.  2,  12.  quo  minus  —  ad  nutum  e  vestigio  diripe- 
rentur.  Cic.  Uivin.  in  Caec.  17,  57.  sed  repente  e  vestigio  ex 
Jiominc  — factus  est  T  erres.  quae  ei  recte  ceperis,  nullus  vidc- 
bitur  esse  plconasmus. 

30.  Quum  id,  qnod  conspicimus,  ad  nos  spectare 
videatur,  locus  alicuius  rei  ita  potest  definiri,  ut  res 
ex  eo  prominere,  vel  inde  prosjDicere  et  aliquo  con- 
verti  dicalur.  Sic  commutantur  iibi  et  unde.  Dicunt 
igitur  Latini  e  regione,  ex  adverso ,  ex  contrario  y  quod 
cst  ex  altera  parle,  ex  diverso,  non  modo  derebus  inde 
progredienlihus  aut  emissis,  sed  etiam  de  iis,  quae  in 
adverso ,  in  regione  posita  sunt. 

Caes.  B.  gall.  7,  35.  silvcstri  loco  castris  positis,  e  regione 
unius  eorum  pontium,  quos  Tercingctorix  rescindcndos  curaverat. 
7,  36.  erat  e  regione  oppidi  collis  sub  ipsis  radicibus  montis. 
1,  25.  rates  duplices  —  c  rcgione  7noUs  coUocabat. 

Cnm  dativo  :  Caes.  Bell.  gall.  7,  35.  quum  —  fere  e  regione 
castris  castra  poneret  etc.  Cic.  Acad.  2,  39,  123.  esse  e  regione 
nobis  —  qui  adversis  vestigiis  sunt  contra  nostra  vestigia. 


EX.  6M 

Liv.  22,  4,  4.  td  tantum  hoslium,  quod  ex  adverso  erat,  con- 
spexit.  45,  10,  4.  qui  portits  viginti  paullo  amplius  millia  ab 
llliodo  abest ,  cx  adverso  urbi  ipsi  positus.  Iiistin.  2,  14,  8. 
fjtntm  classcs  ex  adverso  starent.  Et  ciiin  genitivo.  Plin.  Hist.  n. 
5,  31,  38.  posita  est  inter  Samum  et  Lcsbum ,  ex  adverso  maxime 
Erythrarum. 

Ah  his  diversa  sunt,  in  quibus  ex  adverso  exeuntem  vel  ex 
adverso  loco  agentem  notfit.  Plin.  Hist.  n.  4,  13,  27.  Liv.  21, 
27,  1.     Piiiiit.  Merc.  5,  2,  37.  non  ex  adverso  vides  ? 

Cic.  de  Inv.  2,  8,  25.  atque  acciisatori  quidem  haec  fcre  sunt 
in  caussa  faciendi  consideranda.  Defensor  autem  ex  contrario 
primum  impulsionem  aut  nullam  fuissc  dicet,  aut ,  si  fuisse  con- 
cedet,  extcnuabit.  p.  Rosc.  Com.  16,  47.  at  ego  hoc  ex  con~ 
irario  contcndo. 

Sl.  E  contrario  pro  conira  ponilur,  de  quo,  quum 
idem  significari  putaretur  solo  nomine  contrario,  Goe- 
renzius  ad  Cic.  de  Fin.  5,  12,  36.  et  Bremius  ad  Cornel. 
Eum.  1,  5.  liaec  constiluunt:  contrario  probari  non 
posse ,  e  contrurio  dici  ab  Cornelio  et  Quinctiliano ,  ex 
contrario  a  Cicerone.  Quae  plurima  non  possunt  non 
redargui.  Num  e  contrario  apud  Ciceronem,  quam- 
quam  non  librorum  auctoritafe  firmalur  inTimaei  c.  12., 
tamea  nulla  est  caussa ,  quapropter  reiiciatur  de  Fin.  5, 
12,  36.  itaciue  e  contrario  moderati  aeqiiabilesque  lia- 
hitns  —  nsiisque  corporis  apta  esse  acl  naturam  viden- 
tur.  Et  ila  Rhet.  ad  Herenn.  1,  10,  17.  2,  11,  16. 
Cornel.  Eura.  1,  5.  Iphicr.  1,  4.  Ilann.  1,  2.  Att.  9,  3.^ 
Yidetur  igitur  vulgaris  usus  formulas  distinxisse,  ut  ex 
contrario  esset  ex  altera  parte  contraria,  e  contrario 
id  quod  contra.  Praepositionis  omissae  exerapla  non 
exslant  apud  antiquiores  scriptores:  nam  falsa  sunt  ea, 
quae  aiferunt  Scioppius  Animadv.  p.  13.  et  ex  eo  Vor- 
stius  de  Lat.  merito  susp.  2.  p.  27.  Ciceronem  num- 
quam  contrario ,  sed  contrarie  semper  dixisse  iam 
Schorus  de  Phras.  1.  1.  p.  93.  observavit.  De  reliquis 
scriptoribus  demonstravit  Heusing.  ad  Cornel.Eum.  1,5. 
et  Observ.  antib.  p.  379. 

Cic.  de  Orat.  2,  43,  182.  itaque  eadem  simt  in  adversarios  ex 
contrario  conferenda.  Caes.  B.  gall.  7,  30.  itaque  ut  reliquorum 
imperatorum  res  adversae  auctorilatem  minuunt ,  sic  Jiuius  ex 
co7ilrario  dignitas  incommodo  accepto  in  dies  augebatur. 

Balbus  ad  Cic.  in  Epist.  ad  Att.  9,  7.  a.  nos  nisi  id,  quod 
tiostro  indicio  Caesarem  facere  oportere  existimamus ,  —  id  eum 


632  EX. 

fadurum ,  ex  ipso  cognovissemus  ,  te  hortari  desineremus  —  ;  aut 
si  ex  contrario  putaremus  Caesarem  id  non  facturum — ,  num- 
quam  tibi  suaderemus  etc.    Mde  alia  p.  631. 

Cornel.  Iph.  1,  4.  ille  e  contrario  peltam  pro  parma  fecit. 
Lactant.  2,  5,  35.  et  e  contrario ,  si  deus  est  mundus  etc.  De 
verbis  at  e  contrario  \ide  in  at. 

Ij  dii^erso  et  ex  diverso  eodern  rnodo  distiucta 
fuisse  videulur,  ut  e  diversu  esset  immo  ^  contra. 

Tacit.  His^  4,  6.  dirccta  ex  diverso  acies  haud  procnl  a 
flumine  Rheno.  lustln.  30,  4,  6.  Aurel.  Vict.  de  Viris  illustr. 
14,  3.  pecora  ex  diverso  in  conspectum  eorum  protulerunt.  ubi 
Arntzen. 

Sueton.  Dora.  9.  cupiditatis  quoque  atque  avarifiae  vix  suspi- 
cionem  ullam  dcdlt:  immo  e  diverso  magna  saepe  non  absti- 
nentiae  modo ,  sed  ctiam  liberalitatis  expcrimcnta.  Caes.  80. 
alii  e  diverso  opinatum  etc.  Aug.  27.  hunc  e  diverso  pro- 
fessum  etc. 

32.  INIultipIex  igliur  usns  erat,  in  quo  ex  ad  locum 
etstatum  desigoandum  pro  in  ponebatur.  Quo  perlinent 
etiam  ex  2^«/7e,  ex  aliqna  yarte,  ex  altera  farte. 
Prisciauus  p.  1204.  Attici  TtQog  ^sQog  xal  iv  [isqsi.  jSustri 
quocjue  ad  partem,  et  ia  jyarte^  et  ex  parte.  Cf.  T.  1. 
p.  130.     Componuntur  ex  jjarte,  cjnatemis  sive  qua. 

Cacs.  B.  g"all.  6,  34.  quae  tamen  ex  parte  res  ad  salutem 
exercitus  pertinebat.  Cic.  ad  Fam.  2,  18,  6.  tua  laus  ex  aliqua 
parte  fuerit.  10,  5,  8.  quod  quamquam  sine  virtute  non  potuisses, 
tamen  ex  maxima  parte  ea,  quae  es  adeptus,  fortunae  tempori- 
husque  tribmintur.  ad  Att.  11,  6,  6.  omnino  haec  eodem  modo  ex 
hac  parte  fiunt.  2,  22,  3.  rem  publicam  nulla  ex  parte  attingi- 
mus.  de  Amic.  21,  79.  nec  quidquam  dlfficilius  quam  rcperire, 
quod  sit  omni  cx  parte  in  suo  genere  perfectum. 

Cic.  in  Verr.  1,  30,  76.  grandis  natu  parens  adductus  ad  sup- 
plicium,  ex  altera  parte  filius.  Lir.  28,19,18.  lustin.  4,  4,  12. 
ei  utraque  parte  summis  viribus  dimicabatur.  cf.  Drakenb.  ad 
Lir.  4,  9,  14.  et  ad  2,  48,  1.  et  ad  44,  9,  5.  De  verbis  ex  alia 
parte  disputavit  Dorvillus  ad  Chariton.  p.  359. 

Plln.  Epist.  2,17,  10.   cxaliolatcre  cubiculum  estpolitissimum. 

CIc.  ad  Fam.  4,  4,  1.  accipio  (excusationem)  ex  ea  parte, 
quatenus  aut  negligentia  aut  improbitate  corum,  qui  epistolas 
accipiant ,  fieri  scribis ,  ne  ad  nos  perferantur.  3Iacer  in  Digest. 
47,  12,  8.  sepulcri  violati  crimen  potest  dici  ad  legem  iuliam 
de  vi  publica  pertincre  cx  illa  parte ,    qua  de  eo  cavetur  etc. 


EX.  633 

33.  Et  ea,  qiiae  rem  vel  partem  nomiDant,  in  qua 
vel  laboramus,  vel  in  qua  vilium  et  corruplela  exstat. 
Quo  motlo  etiam  ab  usurpatur. 

Laborare  e  renibus,  ex  pedibus ,  ex  capite  Cic.  Tusc.  2, 25, 60. 
ad  Feiiii.  9,  23,  1.  7,  26,  1.  quae  differunt  ab  aliis  caussani  indi- 
cantibus :  Cic.  p.  Cluent.  71,  202.  satis  mvltos  annos  ex  invidia 
laboravit.  de  Iiiv.  2,  2,  5.  aliquanto  lcvius  ex  inscicntia  labora- 
rent.  ad  Faiu.  10,  11,  2.  non  ignoro,  quuntum  ex  desidcriu 
labores. 

Huc  referunt  Erncstius  et  Zumptius  Cic.  Verr.  2,  42,  105. 
qui  dcfcndere  non  potucrit,  se  non  cx  ipsius  Sthenii  nomine 
litteras  publicas  corrupissc. 

34.  Quod  cum  aliqua  re  commixfum  sumitur  vel 
dalur  una  cum  hac  re,  dicunt  Lalini  Graecorum  more 
ex  ea  re  dari  vel  sumi.  Id  proprium  erat  medicis,  (pii 
dicebantur  uegrulo  alicjiiid  dare  ex  aceln ,  ex  melle^ 
ex  aqna.  Vid.  Victor.  Var.  Lcct.  32,  4.  Salmas.  Excr- 
cit.  PJin.  505.  Rhodii  Lex.  Scribon.  p.  380.  Atque  ila 
de  coquendis  rebus  composilis  usurpabalur.    Alias  ctim. 

Horaer.  Od.  19,  536.  xriviq  ^oi  ■kcctu  oiyiov  iflaoat  jtvQov 
iSovctv  i'£,  vduTog.  cf.  Veclmeri  Hellenol.  p.  434.  Varro  dc 
Rer.  3, 10, 6.  pullis  primum  biduo  polcnta  aut  ordeum  apponitur, 
tribus  j)roximis  nasturtium  viride  consectum  minutatim  ex  aqua 
in  vas  aliquod.  Plin.  Ilist.  n.  29,  6,  3(».  fracto  capiti  aranei  tcla 
ex  olco  et  aceto  imposita. 

Plaut.  Merc.  1,  2,  28.  resinam  ex  melle  aefryptiam  voraio. 
Terent.  Eun.  5,  4,  17.  quo  pacto  ex  iure  hesterno  pancm  atrum 
vorent.  Plin.  20,  0,  26.  folia  thyrsique  triti  ex  aceto  bibuntur. 
20,  22,  90. 

Plin.  H.  nat.  22,  25,  57.  farina  tritici  ex  aceto  cocta.  Colu- 
mell.  12,  48, 1.  ex  aceto  modice  in  cacabo  aeneo  coquito.  Cels.  3, 
19.  p.  157.  intrita  ex  hoc.  1,  6.  ova  ex  oleo  trita.  2,  28.  p.  332. 
eadem  ex  vino  liquanda  sunf.  Scribon.  4.  haec  terere  ex  aceto 
et  rosa  vicibus  adiecta  oportet. 

Ccls.  7,  3.  vino  ex  aqua  pluviatili  mixto.  Alii  et  aqua.  Cf. 
Miiliganus  ad  Cels.  5,  28,  11.  p.  264. 

35.  Colores  et  sapores  varii  etcompositi,  quorum 
alter  in  allerum  transit  et  mulat,  dicuntur  esse  ex 
aliquo. 

PHn.  Hist.  n.  15,  30,  39.  hic  frutex  est  ramosus ,  crassioi^e 
ac  molliore  quam  laurus  folio,  —  baccis  e  nigro  rujis.  21,  21, 
90.    hemerocalles    pallidum    e    viridi    et    molle    folium    habet. 


63#  EX. 

37,  8,  53.  e  virtdi  pallens.  12,14,  30.  id  eolum  e  rubro  lacteum 
traditur.  12,  13,  29.  proximum  e  rufo  ccndicans.  Columel.  9, 
3,  2  (apes)  ex  aurcolo  varias.  12,  (47)  49,  9.  oUva  itausea  vel 
ercliita  quum  primum  ex  albo  decoratur  fitqne  Inteola. 

Plin.  Hist.  n.  13,  9,  17.  pomo  —  color  fulvus  commendabiUs 
succo  ex  austero  dulci.  21,  8,  26.  11,  15,  15.  sequens  probatio, 
iit  sit  odoratum  et  ex  dulci  acre. 

36.  Dnplex  rerum  conditio,  qiia  diversa  coniim- 
giintur,  uti  in  relnis  mixtis  significalur  per  e.v.  Sic 
corpus  dicitur  ex  longo  rotundum ,  quod  simul  et  lon- 
gum  et  rotundura  est. 

Columell.  0,  29,  3.  corpus  —  €X  longo,  quantum  figura  per- 
mittit,  rotundum.  Morcs  autem  laudantur ,  qui  sunt  ex  placido 
concitati  et  ex  concitato  mitissimi.  Quae  non  perceperat  Pelago- 
nius,  qnum  verteret:  oxav  uito  TtQuotsqav  SLS-py/iQiiivoi  evQi- 
QaCiv. 

37.  His  proxiraa  sunt,  quae  materiam  significant, 
cx  qua  aliquid  factum  vel  compositum  sit^  aut  cui  de- 
promptura  sit.  Etenim  facere  aliquid  aliquo  dicilur 
de  tola  re  comsumpta,  jacere  aliquid  e.v  aliquo  de 
parte  alicuius  raateriae  in  conficiendo  insumpta.  A"id. 
Koelerus  in  Wolfii  Analect.  4.  p.  345.  Herodot.  1,  194. 
OVK  ly.  ivXav  Ttouvvrui  rci  Ttloia. 

Cic.  in  Verr.  2,  21,50.  statua  ex  aere  facta.  de  DiT.1,24,48. 
ex  eo  auro  ,  quod  exterebratum  essct,  buculam  curasse  faciendam, 
in  Verr.  4,  27,  62.  erat  etiam  vas  vinarium  ex  una  gemma  per- 
grandi,  trulla  excavata.  Ibid.  pocula  ex  auro.  Varro  de  Re  r. 
3  9,  4.  easquc  cellas  provident ,  ne  habeant  in  solo  humorem ,  et 
■ut  molle  habcant  substramen  e  palea.  Curt.  10,  2,  23.  modo  sub 
Philippo  seminndis  amicida  ex  purpura  sordent.  Sueton.  Cal. 
56.  monilia  c  gemmis.  Hyjrin.  Fab.  73.  monile  auteum  ex  gcm- 
mis  fecit.  Curt.  3,  3,  18.  acinacem  suspenderat,  cui  ex  gcmma 
va^ina  erat.  Cic.  Acad.  2, 31,100.  non  enim  est  e  saxo  sculptus 
aut  e  roborc  dolatus.  Celsus  5,  28,  19.  inspergunt  farinam  ex 
faba.    4,  5.  potiones  ex  absinthio  dantur. 

Hygin.  Fab.  30.  hanc  (TiTdram)  —  interfecit  et  exenteravit, 
exque  eius  fclle  sagittas  tiniit.  125.  nudusque  ex  arborum  foliis 
se  obruit. 

Translati^  verbis  Propert.  2,  1,  5.  sioe  illam  cois  fulgentem 
incedere  vidi ,  hoc  totum  e  coa  veste  volumen  crit.  i.  c.  de  Teste 
totum  carmen  compono. 

No  quis  falsa  gcriptura  decipiatur ,    hoc  moneo:   quod  in 


EX.  635 

Fragra.  Clceron.  dc  Nat.  deor.  legitiir  fidorque  item  e  cera, 
noii  ex8tiit  apud  Lactantiiini,  qui  ea  vcrLa  liaLet  2,  8,  25> 
Ibi  est  Jictorqiie  itcm  ccra   i.  e.  cera  utitur. 

S8.    Non    aliter    de    iis,     quibus   alicuiide    sumptis 
aut  adhibitis  ali(|uid  conficitur. 

Corii.  Paus.  1,  3.  reprciicnstis ,  quod  ex  praeda  tripodem 
auream  Delphis  posuisset.  Sucton.  Aug,  oQ.  Cornel.  Timoth. 
4,  1.  nam  quos  avus  Conon  muros  ex  hostinm  praeda  patriac 
restituerat ,  eosdem  nepos  —  ex  sua  re  jujuiliari  rcfieere  coactus 
est.  Sueton.  Tib.  53.  dccrctum  —  quo  CapiioUuo  lovi  donum 
ex  avro  sacraretur.  Suet.  Aug.  57.  ex  qua  summa  pretiosissima 
deorum  simtdacra  mercatus  vicatim  dedicabat. 

39.  Jta  dicitur  conslare  ex  aliquibiis  rehus  atqiie 
etiara  coniuiigi  et  contineri. 

Cic.  de  Nat.  d.  1,  35,  98.  nisi  in  eo,  qui  ex  animo  constct  ct 
corpore  caduco  et  infirmo.  p.  Rosc.  Coin.  7,  61.  nonnc  —  ex 
fraudc,  fallaciis ,  mendaciis  conslare  totus  videtur  ?  de  Nat.  d. 
3,  14,  34.  etenim  aut  siniple,x  est  naiura  animantis  — ,  aut  co;i- 
creta  est  ex  pluribus  naturis.  Lucret.  1,  839.  ex  aurirjuc  putat 
micis  consistere  possc  aurum. 

Ita  etiara  de  una  re  dicitur,  quac  materiem  praestat. 
Cic.  de  Off.  1,  44,  157.  nisi  ea  virtus,  quae  constat  ex  homi- 
nibus  tuendis ,  id  est,  ex  societate  generis  humani,  attiiigat 
cognitionem  rerum.  de  Orat.  2,  24,  104.  sive  ex  crimine  caussa 
constet ,  ut  facinoris ,    sive  ex  controversia ,  ut  heteditatis. 

Cic.  de  Re  p.  1,  45.  regio  autem  praestabit  id,  quod  erit 
acquatum  et  temitcratum  cx  tribus  optiv:is  rerum  publicarum 
modis.  de  Fin.  2,  14,  44.  cum  Epicuro  autcm  hoc  est  plus 
ncgotii,  quod  c  duplici  gencrc  voluptatis  coniunctus  est,  Acad. 
2,  2,  G.  nostra  tu  phijsica  nosti,  quae  contincantur  ex  effectionc, 
et  ex  materia  ea,  quam  fingit  ct  format  effectio.  cf.  Goerenz. 
ad  h.  1. 

40.  Accessimus  ad  reriim  originem  etcanssam,  ex 
qua  prodire  dicitur  aliquid.  Haecvero  caussa  esse  potest, 
a  qua  et  propter  quam  res  sit.  Cf.  Cort.  ad  Cic.  Epist. 
16,21,5.  Schwarz.  ad  Pliu.  Pan.  90,  2.  Ablativus  enim 
simplex  caussam  indicat,  quae  aliquid  efficiat,  proxi- 
mam  :  e.v  praepositio  autem  ipsam  originem  ante  oculos 
ponit  ita,  ut  alleram  rem  ex  altera  prodire  videamus. 
Haec  vero  potest  et  proxima  csse  et  longius  remota, 
dummodo  appareat,    aliquid  esse  aut  faclum  esse,    ex 


636  EX. 

qiio  res,  tle  qna  loquimur,  proficiscatur.  Nexns  re- 
rum  caussalis  igitur  per  ablativurn  simplicera  notionum 
relalione  exprimilur,  sed  addita  praepositione  simul 
originis  et  fontis  imago  ad  animura  revocatur.  In  illo 
duae  notiones  una  coraprehenduntur,  in  hac  disiunctae 
notiones  coniuuguntur.  Nam  quum  dico  laboro  Jrigore 
frigiis  ipsum  est ,  quo  laboro :  quum  luboro  afrigore, 
est  a  parte  frigoris  :  quuiu  laboro  e  frigore ,  significatur 
dolorera  pi'oficisci  ex  frigore.  Ita  Graeci  quoque  di.slin- 
guunt.  vid.  Buttraann.  ad  Sophocl.  Phiioct.  91.  Her- 
niann.  ad  Viger.  n.  385. 

Tercnt.  Phorni.  5,  1,  23.  matrem  ipsam  ex  aegritudine  mise- 
rani  viors  conscqnuia  cst.  Aurel.  Vict.  de  Viris  illustr.  50,  1. 
tandem  ex  invidia  peculatus  reus  ab  omnibus  tribubus  —  con- 
dcmnatus.  Quinctil.  8,  3,  66.  videbar  videre  —  quosdam  ex 
vino  vavillantes.  Tacit.  Hist.  2,  11.  quo  plus  virium  ac  roboriSj 
e  Jiducia  tarditas  inerat.     Alia  vide   apud  Cortium  ad  Sallust. 

De  Terbis  orlundi,  na?cendi  vid.  Beierus  ad  Cic.  Lael.  21,  78. 
Terent.  Andr.  1,3, 11.  gravida  e  Pamphilo  est.  3,  2,17.  credon 
tibi  hoc  nunc,  peperisse  hanc  e  Pamphilo?  Nota  sunt  oriri, 
nasci  (X  aliquo.  Terent.  Eun.  3,  2,  6.  Ad.  1,1,15.  Hec.  4,  4, 33. 
si  €x  me  illa  liberos  vellet  sibi.  Ennius  apud  Cic.  Orat.  46,  155, 
ncque  tuum  iimquam  in  gremium  extollas  liberorum  ex  te  genus. 

Ciirt.  10,  7,  8.  tutoresque  destinat  filio  ex  Roxane  futuro. 
De  verbis  ex  se  gignere  Cortius  ad  Sallust.  lug.  5,  7.  quae  si 
cognita  habuisset  Heindorfius ,  non  falsara  explicationem  fecis- 
set  in  Cic.  de  jVat.  d.  2,  33,  83.  Sed  haec,  quae  originera 
spectant,  formulis  constant,  ut  Suetonius  dicere  potuerit 
Ang.  63.  cx  qua  iam  pater  erat. 

Liv.  22,  2,  10.  Hannibal  aeger  oculis  ex  verna  primum  in- 
tcmperie  variante  calorcs  frigoraque.  Cic.  Phil.  1,  5,  12.  qutim 
e  via  languerem.  de  Inv.  2,  4.  Liv.  25, 23, 13.  ex  hostium  exercitu 
Siculi ,  ut  primum  vidcre  ex  gravitate  loci  vulgari  morbos,  in 
suas  quisque  propinquas  urbes  dilapsi  sunt. 

Plaut.  Merc.  2,  3, 103.  sanus  non  est  ex  amore  illius.  CIc.  p. 
Fontei.  8,  1().  inimicior  Marcello  Crassus  —  ex  civilibus  studiis 
atqiie  obtrectatione  domcstica ,  quam  huic  Galli.  de  Re  p.  2,  33. 
quum  esset  ex  aere  alicno  commota  civitas.  Cic.  p.  Rab.  Posth. 
i),  23.  Demetrium  —  ex  doctrina  nobilem  et  clarum. 

Cic,  ad  Fara.  16,  21,  5.  quod  igitur  tum  ex  me  doluisti,  nunc 
ut  duplicetur  tuum  ex  me  gaudium,  praestabo.  Brut.  97,  332. 
ex  (e  duplex  nos  afficit  soUicitudo.    Terent.  Audr.  1, 5, 33,  labo- 


EX.  637 

rat  e  dolore  atque  ex  hoc  misera  sollicita  est,  diem  quia  olim 
in  hunc  sunt  constitutae  nuptiae.  Cnrt.  3,  1,  17.  Sic  mriuere, 
limere  ex  aliqua  re.  \ide,  qiiae  coutiilii:  Lipsius  ad  Tacit.  Aiin. 
1,  29.  Tacit.  Aiiii.  11,  20.  metus  cx  imperatore ,  contemptio  ex 
larbaris.  1,  29.  2,  38.  Hist.  2,  67.  Agr.  Ifi.  ex  legalo  timor. 
Ann.  1,  80.  in  eadeiii  sententia  siimil  adhibetiir  a.  Cf.  ScliMarz. 
ad  Plin.  Pan.  93.  Sallust.  lug.  32,  5.  ei  timido  et  ex  conscien- 
tia  diffidenti  rebus  suis  persuadet.  Vid.  Cort.  ad  h.  I.  et  ad 
Cat.  35,  2. 

Plin.  E|)ist.  9,  22,  3.  quae  (litteraej  ex  pcriculo  eius  tantum 
discrimen  adierunt,  quanttim  ex  saliile  gloriae  consequuntur. 
Plaiit.  Pocn.  5,5,49.    quumque  e  virtute  vobis  fortuna  obligit. 

Sallust.  lug.  39,  2.  ob  ea  consul  yllbinus  ex  delicto  fratris 
invidiam  ac  deinde  periculum  timens,  senatum  de  foedere  con- 
sulcbat.  Cic.  p.  llosc.  Coni.  16,  46.  non  cnim  ex  pactione  verbo- 
rum ,  quibvs  iusiurandum  comprehenditur,  sed  ex  perfidia  et 
malitia,  per  quam  insidiae  tenduntur  alicui,  dii  immortales  homi- 
nibus  irasci  et  succcnscre  consuerunt,  Sic  ex  iniuria  insuniunt, 
qui  iniuriam  acceperunt.  Terent.  Ad.  2,  1,  43.  De  loco  Livii  7, 
39,  10.  vid.  interpretes  et  nos  infra. 

Plin.  Pan.  90,  2.  malos  principes  rectius  pulchriusque  est  ex 
communibus  iniuriis  odisse  quam  propriis. 

Sallust.  lug.  48,  2.  in  spem  victoriae  adductus  ex  opportuni- 
tate  loci.  50, 1.  veritus  ex  anni  tempore  et  inopia  aquae ,  ne  sitl 
conficeretur  cxercitus. 

Notae  sunt  forraulae  ex  ea  eaussa ,  ex  eadem  caussn.  Senec. 
Nat.  qu.  1,1.  fx  ea  re.  Terent.  llec.  3, 1, 19.  qua  ex  re.  Cornel. 
Dat.  2,  1.  Tacit.  Ann.  16,  15.  caussa  festinandi  ex  eo  oriebatur, 
quod  etc.  1,7,  caussa  praecipua  ex  formidine,  ne  Germanicus  — 
habere  imperium  quam  exspectare  mallet.  de  qua  dictione  vid. 
Woplcens.  in  Actis  Traiect.    T.  4.  p.  360. 

Niminm  subtilis  et  falsa  est  interpretatio,  qua  Vlpianus  in 
Dig.  47,  9,  1.  verba  edicti  praetoris,  qui  ex  incendio,  ruina, 
naufragio  —  quid  rapuisse  dicetur ,  nou  significare  putat  ex  eo 
loco  ,  quo  incendium  fit,  sed  propter  tumultum  ineendii  veltrepi- 
dationcm.     Acclpi  poterat  pro  in  incendio. 

41.  Scriptores  quidara  ipsa  subsfanliva  per  Jianc 
pracposifioucm  coniunxerunt,  ut  rei  originem  indi- 
carent. 

Celsusl,  5.  subitum  ex  rcpentino  nubilo  frigus.  4,5.  rx  nausea 
vomitus.  Liv.  2,  51,  6.  fx  hac  clade  atrox  ira  maiori^  vludis 
caussa  atquc  initium  fuit.  i.  e.  ira  ex  Iiac  clade  orta.  Flor.  4, 
10,  8.  non  minor  ex  aqua  postea  quaml  ab  hostibus  clad>is. 


638  EX. 

Tacit.  Ann.  3,  55.  verum  haec  nolis  —  certamina  cx  honesto 
maneant.  i.  e.  ex  honesto  profecta. 

Cels.7, 7, 15.  qiiae  airationem  ex  manu  postidant.  \.  e.  chirur- 
gicara,  ne  quis  coniuiig-at  postidare  ex  manu.  2,  8.  ex  eallo 
quaedam  tubercula. 

42.  Caussae  ralio  est,  ex  qiia  componuntur  verba 
triumphare  ex  alicpio ,    viclorla  ex  aliquo. 

Liv.  40,  45.  -W.  Fulvius  Nohilior ,  qui  ex  Aetolis  triumpha- 
verat.  Clc.  Phil,  8,  6,  18.  urbs  ea,  sine  qua  numquum  c.v 
Transalpinii  ^entibus  maiorcs  nostri  triumpharunt.  \'u\.  Burni. 
ad  Vellei.  P.  2,  GO.  Ileusing.  ad  Cic.  de  Off.  2,  8,  28.  Drakenb. 
ad  Liv.  Ei;it.  116. 

Cic.  ad  Fara.  3,  10,  2.  ages  victor  cx  inimicorum  dolore 
triumphum  iustissimum.  Liv.  2,  50,  2.  saepe  ex  opulentissima 
etrusca  civitaie  victoriam  tulit.  Vellei.  Pat.  2,  10,  2.  Fabii  ex 
Mlobrogibus  victoria  fuit  nobilis.  Alia  apud  Drakenb.  ad 
38,  37,  2. 

43.  Notandus  est  usus  in  pronomiuibus.  Nam  ex 
eo  qnod  ,  ex  eo  qnia  ,  ex  eo  ut ,  sunt  formae  ad  caussatn 
indicandam  usitalissimae,  in  raliocinalione  ex  qiio ,  e 
quibus:  quemadmodum  in  conclusione  dicitur  e.v  eo^i, 
ut  — .  Graeci  1'E,  ov ,  i'i  c6v.  Et  sunt,  quae  in  prouomi- 
nibus  facilius  formentur,  quam  in  aliis  uominibus,  elsi 
omnium  uaa  constat  ralio.  Ab  his  vero  distingui  de- 
bent,  quae  modura  significant.  De  c[Ua  ralioue  infia 
iteruui. 

Cic.  ad  Fara.  7,  28,  4.  quum  cnim  salutationi  nos  dedimus 
amicorum,  quae  fit  cx  hoc  etiam  frcquentius  quam  solebat ,  quod 
quasi  avem  albam  videntur  bene  sentientem  civem  viderc,  abdo 
me  in  bibliothecam.  Lactant.  5,  12, 12.  illi  autem  non  sunt  adco 
stulti,  ut  stultis  invideant,  sed  ex  eo,  quod  accurate,  quod  sollicite 
persequuntur,  stultos  non  esse  concedunt. 

Cic.  Tusc.  1,  18,  42.  quod  cx  eo  sciri  potest,  quia  corpora 
tiostra  —  ardore  animi  concalcscunt.  Cf.  de  Leg.  1,  15,  43.  ibi- 
que  Goerenz.  Lactant.  5,  3,  G.  verum  tu  forsitun  ex  co  credidisti, 
quia  vos  homicidam  Martem  consccrastis  ut  deum. 

Cic.  Phil.  6,  1,  1.  caussa  fortissimis  optimisquc  consulibus  cal. 
ian.  de  re  publica  primum  rcfercndi  fuit  ex  eo ,  qnod  XIII.  cul. 
ian.  senatiis  me  auctore  decrevit.  cf.  Wopkens.  iu  Actis  Soc. 
Traiect.  T.  4.  p.  G60. 

Cic.  de  Inv.  2,  4,  14.  cum  hoc,  utfcrefii,  in  via  sermoncm 
contulit:    ex   quo  factum  cst,     ut   illud  iter  fainiliarius  facere 


£X.  6S9 

vellent.  Lael.  13,  46.  ex  eo  Jteri,  ut  multerculae  magis  amicitia- 
rumpracsidia  quaerant.  Lactant.  1,  9,  6.  cx  quo  fit,  ut  ille  solus 
vir  fortis  debeat  iudicari  etc.  Cic.  de  Fin.  2,  5,  15.  e  qiio  effi- 
citur ,  non  ut  nos  non  inteUigamus ,  quae  vis  sit  islius  verbi,  sed 
ut  ille  suo  morc  loquatur,  nostrum  intelligat.  ubi  contendere 
ausus  est  Goerenzius  Ciceronem  semper  dixisse  ex  quo  efficitur, 
non  e  quo.  Vitruv.  1,  1,  4.  circini  tradit  usum,  e  quo  maxime 
facilius  aedtficiorum  in  areis  expediuntur  descriptionea 

Cic.  de  Leg.  1,  8,  24.  ex  quo  vere  vel  agnatio  nobis  cum 
coelestibus  vel  genus  vel  stirps  appellari  potest.  i.  e.  inde  fit, 
ut  appellari  possit.  Quae  non  eiusdem  sunt  generis  cum  for- 
niulis  nominari  ex  aliqua  re,  dici  ex  aliquo.  vd.  n.  18.  sed 
comp.iriiri  possunt  cum  liis  oh  brevitatem  dicendi,  de  qua 
Wopkens.  Lcct.  p.  127  (92^.  de  Divin.  1,  25,  53.  quinto  autem 
anno  cxeunte  —  proeliantem  eum  ad  Sijracusas  occidissc :  ex 
quo  ita  illud  somnium  esse  interprctatum.  Esse  potest  et  quo 
facto  et  ad  huius  rei  rationem:  dem  gcmafs.  de  Off.  1,  1(5,  52. 
ex    quo    sunt    illa    communia.       Alia   vide   apnd   Beierum   ad 

I,  1«,  51. 

Cic.  Acad.  1,  IL,  42.  e  quibus  non  principia  solum,  sed  latiores 
quaedam  ad  rationem  invenicndam  viac  repcriuntur.  Siillnst. 
lug.  70,   2.    t'.r  quo   illi  gloria  opesque  inventac.     Cic.  Acad.  1, 

II,  42.  c  quo  scnsibus  etiam  fidem  tribuebat. 

44.  Qua  ralione  in  dictionibus  non  paucis  ex  et  a 
commutari  possinl,  ex  ijDsarum  comparatione  facile 
coUigilur.  Altamen  ex  numquara  apucl  anliciuos  scriplo- 
res  ])vo  a  ponilur,  ut  indicet  rem  ab  uliquo  liomine 
factam:  qiiamquam  Graeci ,  cerle  Herodolus  non  raro 
ix,  usurpabant  pro  vtio  :  cf.  Heindorf.  ad  Plat.  Gorg. 
p.  181.  Bernbardi  Synt.  p.  228.  et  Latini  recenliores 
ex  alicjuo,  pro  a  parte  alicuius,  etiam  cum  verbis  passi- 
vis  coniungebant. 

Quinctil.  C,  1,  41.  Jiuic  puer ,  quem  in  ius  productum ,  quid 
fleret,  interrogabat,  ex  paedagogo  s;  vellicari  respondit.  Ges- 
nerus  puerilem  loquutionem  esse  putabat.  Nunc  Zuraptius 
quum  in  codice  ambr.  correctura  vidisset ,  recepit  c  paeda- 
gogo:  cui  antiqua  auctoritas  deesse  videtur.  Equidem  ita 
accipio  verba :  ex  paedagogo:  se  vellicari.  i.  e.  rcspondit  ex 
paedagogo  se  timere ,  sive  etiam  se  flere.  Quemadmodum  sae- 
pissinie  dicitur  ex  aliqua  re  timere.  vid.  p.  637.  Flor.  3,  Ifi,  4. 
in  eo  tiimulln  rcm  cx  sateUitibus  suis  se  appcUatum  laelus  acce- 
j)it.  Gessieras  hacc:  intcr  satellitcs  fuisse ,  qui  illum  primi 
regem  appellareut,  ut  adeo  ex  iilis  ortum  eit  initium  eius  rei. 


640  EX. 

Illud  tantum  prohari  potest,  nt  sit  inter  sateUltes ,  apud  satel- 
lites.  2,  6,  27.  hinc  illud  ex  populo ,  tit  imperii  scutum  voca- 
retur.  i.  e.  apud  popuiura ,  in  populo.  vid.  n.  28.  Curt.  10,  2, 18. 
crederes  uno  ore  omnes  sustulisse  clamorem :  ita  pariter  ex  tola 
concionc  responsum  est.   i.  e.  quasi  e  raedia  concione. 

Cura  liis  ne  quis  confundat,  quae  originera  significant. 
Terent.  Andr.  3,  1,  11.  adcone  est  demens?  ex  pcregrina? 
Hec.  5,  3,  42.  mulla  ex  quo  fuerint  commoda,  eius  incommoda 
aequum  est  ferrc. 

Paulus  in  Digest.  28,  6.  38,  3.  coacius  ex  fideicommissario. 
Caius  32,  1,  2.  ex  filio  praeterito,  licet  suus  heres  erit,  fidei- 
commissum  relinqui  non  potest. 

45.  Caiissa ,  qua  aliquid  efficitur,  ablativo  siraplici 
exprimitur.  Addi  autcra  potest  praeposilio,  ubi  intelli- 
gitnus  rem  adhibitam  esse,  ex  qua  agatur,  vel  ex  qua 
])rodire  vidcaturid,  quod  agitur.  Id  in  quibusdam  dictio- 
iiibus  solemiie  erat,    in  aliis  autem  rarum. 

Plaut.  3111.  3,  1,  26.  ex  opibus  summis  mei  te  honoris  gratia 
mihique  amanti  ire  opitulatum.  Merc.  1,  2,  1.  ex  summis  opi- 
bus  viribusrjue  usque  experirc.  Cf.  Scloppii  Verisimil.  4,  5.  et 
Gronov.  ad  Gellium  7,  3.  Florus  1,  9,  4.  ex  summo  studio  an- 
nixus  est  ad  augcndam  libcri  populi  maiestatem.  Graeci  ix  tzoX- 
Jiijg  anovSfjg.  Apulei.  7.  p.  198,  31.  ex  summo  studio  fugicns 
immanem  ursam.  9.  p.  223,  39.  Apol.  p.  321,29.  quod  negotium 
istud  mihi  ex  summis  viribus  confiavit.  Met.  2.  p.  129,  1.  fores 
tios*ras  ex  summis  viribus  irruentes.  vid.  Pricae.  p,  384.  et 
Oudend.  p.  170  et  p.  493  et  p.  517. 

Poetae  saepe  dixerunt  cx  arte  pro  arte.  Vid.  Gronov.  ad 
Gell.  7,  3.    Burni.  ad  Gratii  Cyneg;.  153. 

Cic.  in  Aerr.  Act.  1, 11,  32.  si  utar  ad  dicendum  meo  legitimo 
iempore,  mei  laboris,  industriae  diligentiaeque  capiam  fructum, 
et  ex  accusatione  perficiam ,  ut  nemo  umquam  post  hominum 
memoriam  paratior ,  vigilantior ,  compositior  ad  iudicium  venisse 
t;ideatur.  Ernestio  siispectura  erat  ex ,  non  de  latina  consuetu- 
dlne  dictum ,  ct  Zumptius  quoque  dubitat.  Ille  coniecit  ea. 
Est  vero,  adliibita  accusatione.  Cacs.  B.  gall.  7,  86.  loca  prae- 
rupta  ex  adscensu  tcntant.  i.  e.  adscendendo.  Morus  coniungit : 
praeruptus  ex  adscensu. 

lustin.  6,  3,  2.  nec  non  et  Conon  tunc  primum  cum  hostium 
exercitu  concursurus  ex  magna  cura  ordinat  suos.  Ita  codd. 
nescio  an  recte  in  hoc  quidem  scriptore. 

46.  Sed  caussa  esse  potest  non  proxima,  sed  quae 


EX.  641 

rcm  ngendara  aliqno  mouu  ordinet  ac  regat.  Haec  tri- 
pliccra  habet  obscrvationera.  Primum  enim  irj,  quod 
alicuirei  caussamsuppedifat,  potest  pro  eius  fundamenlo 
haberi,  el  ipsa  res  videtur  ex  eo  prodire.  Quare  Latini 
ex  aliquo  homine  fieri  dicunt  id  ,  (juod  ad  eum  ista  ra- 
tioue  perlinet :  et  per  hanc  praepositionera  recentiorcs 
eliara  argumentimi  agendae  rei  significant,  vehili  cji/ae- 
sLionem  liabere  ex  aUqiio.  Sed  iurisconsulti  ubique 
miscuerunt  praepositiones   ex  et  de. 

Tiicit.  Ann.  4,  0.  plcbcs  acri  qiiidem  annona  ftdigabatur ,  sed 
nulla  in  eo  culpa  ex  principe.  i.  e.  a  paite  principis.  Cic.  p. 
Scaiiro  2,  41.  damnatus  est  T.  Albucius ,  C.  Megaboccus  ex 
Sardinia ,  nonmiUis  eliar.i  laudaniibus  Sardis.  i.  e.  ciiussa  ex 
Sardinia  siippeditata.  Nos  vonSardinicnaus.  Qiio  referri  potest 
Paj)inia!i.    in  Digest.    7,1,  5.  si  cx  communi  praedio  dcbeatur. 

Siniiiiter,  iit  videtur,  Tiicit.  Hist.  4,  55.  ipse  e  maioribus 
suis  hustis  populi  romani  quam  socius  iactabat.  i.  e.  quum  inaio- 
res  antea  fuisscnt  hostes,  a  parte  maiorum.  Quamquam  in- 
telligi  potest  etiam  temporis  ratio ,  de  qua  II.  9. 

Liv.  31,  30,  5.  postquam  ne  ium  quidem  pofe^tas  pvgnandi 
dabatur,  quia  ex  tam  propinquis  siativis  parum  tula  frumentatio 
erat ,  dii^persos  milites  pcr  agros  equitibus  extemplo  invasuris, — 
castra  ad  Ortoloplnim  inovit.  i.  e.  quum  stativa  hostium  et 
Roniiinoium  tam  propinqua  essent. 

Florus  2,  (),  27.  hinc  illi  cognomen  novum  ct  rei  publicae 
salutare  Cunctator :  hinc  ilhid  ex  populo ,  ut  imperiiscuium  voca- 
retur.  i.  e.  apud  populuni,  quasi  a  populo  profectum.vit'.  n.  28. 
Caius  in  Digest.  30,  1,  67.  servus  uni  ex  hcrcdibus  legatus 
si  quid  in  hereditate  malitiose  fecisse  dicatur ,  —  non  aliter  ad- 
iudicandus  est,  quam  ex  eo  volentibus  cohercdibus  qiiacstio  ha- 
beatur.  \  Ipian.  inDig.  2, 14,  7,14.  si  ex  re  familiari  operis  novi 
nuntiutio  sit  facia,  liceat  pacisci:    si  de  re  publica,  non  liceat. 

47.  Tum  eodera  modo  exprimitur  caussa ,  quae 
occasionera  et  opportunitutera  olfeiL,  ubi  Germani  di- 
cunt  aijf  VeranLassimg.  Sic  adeo  ex  oinni  occasioney 
quod  est  bei  jeder  Gelegejiheit ,  et  ex  occasione  apud 
scriptores  post  Augustum. 

('ic.  ad  Att.  1,  3.  nos  hic  te  ad  mensem  ianuarium  exspecta- 
rnus  ex  quodam  rumore ,  an  ex  lilteris  ad  alios  missis.  Planc, 
ad  Cic.  10,  4,  1.  gratissimae  mihi  tuae  Utterae  fueruut ,  quas 
ex  Furnii  sermoiie  te  scripsisse  animadverto.  Tacit.  Ilist.  2,  85. 
ex  nuntiis  cunctabundus  aut  properans.  Suet.  Aug.  91.  ex 
nocturno  visu  stipem  quotannis  die  certo  emendicabat  a  populo. 

II.  41 


642  EX., 

Sallust.  Cat.  35,  2.  satisfactionem  ex  nulla  conscientia  de 
ciilpa  proponere  decrevi.  Sueton.  Caes.  75.  ex  commendatione 
Pompeii  ordines  dederat.     Aug.    46. 

Plin.  Epist.  7,  28, 1.  ais  quosdam  apud  te  reprehendisse  tamquam 
amicos  meos  ex  omni  occasionc  ultra  modum  laudem.  Siieton.  Cacs. 
60.  proelia  non  tantuni  destinato,  sed  ex  occasione  sumebat :  nam 
sumere  bcllum  est  arma  sumere.   cf.  Tacit.  Ann.  2,  44.  Agr.  16. 

48.  Denique  vero  pro  caussa  liabetur  id,  quod  alicui 
rei  praecessit  ita,  uLid,  quod  dicitur,  ex  illo  profectum 
aut  consequutum  esse  videatur.  Tum  ex  est  in  Folgt 
von.  Nam  hac  praeposilione  ipsa  successio ,  qua  altera 
res  ex  altera  proveniL,  proprie  significatur.  Conf. 
Herzog.  ad  Caes.  B.  gall.  1,  30.  et  Krilzius  ad  Sailust. 
Cat.  12,  2.  qui  subtilitate  abutitur,  quum  addit  alteram 
rem  ita  insiguitam  non  continuo  alteram  excipere.  JNlora 
enim  temporis  ut  intelligatur,  nihil  refert,  et  contrarium 
his  jDOsuit  praeceptum  Giinlherus  ad  Cornel.  p.  222. 

Florus  4,  12,  43.  Massiliuc  quippc  Lucius  morho  solvitur,  in 
Sijria  Caius  ex  vulnere.  Liv.  22,  7,  3.  multi  postea  uirimque  ex 
vulneribus  periere.  iSos  an  den  Folgen  dcr  JJ'undcn  sterben. 
Tacit.  Ann.  1,  17.  truncato  ex  vulneribus  corporc.  quod  aliii 
ratione  14,  17.  dicitur  trunco  per  vulnera  corpore.  Suetoii. 
Clantl.  26.  posteriorem  ipso  die,  qui  erat  nuptiis  destinatus ,  cx 
valeiudinc  amisit.  Ca!.  12.  amissa  lunia  ex  partu.  Sallust. 
Cat.  12,  2.  ex  divitiis  iuventutem  luxuria  atque  avaritia  cum 
superbia  invasere.  Explicat  Cortius  „per  et  propter  divitias": 
est  potius  in  Folge  des  Reichthums. 

ApuleL  Met.  1.  p.  103,  4.  Thessaliam  ex  negotio  petebam. 
ubi  Pricae.  p.  5.  Aminian.  22,  7,  6.  cx  negotio  proprio  fortc 
repertus  apud  Constantinopolim. 

Sallust.  lug.  55,  1.  lugurtham  magnificum  ex  Auli  secordia 
spem  salutis  in  soUtudine  aut  fuga  coegisset  habere.  Sucton. 
Ang.  66.  ex  levi  rigoris  suspicione.  Claud.  26.  ex  levibus 
offensis. 

Ita  ex  quo  est  in  Folge  dessen.  Cic.  ad  Fara.  2,  10,  2.  ex  quo 
vereor ,  ne  idem  eveniat  in  meas  litteras. 

lurisconsultorum  sunt  formulae  cx  culpa:  Papinian.  iflDig. 
26,  7,  41.  ex  delicto,    alia. 

49.  Ita  res ,  quae  temporis  successione  cohaerent, 
nectuutur  hac  caussali  nofione  originis  eL  priucipii.  Sic 
etiam  Graeci.  Xenoph.  Cyrop.  1,  4,  28.  ysXuv  ix  t(av 
■n-QOG&sv  daxgvcov. 


EX.  643 

Vlrgil.  Aen.  6,  407.  tumida  ex  ira  tum  corda  resistunt.  i.  e. 
quum  antea  corda  tumescerent  ira.  Sallust.  lu».  36,  3.  ac 
fuere,  qui  tum  Alhinum  haud  ignarum  consilii  regis  existimarcnt, 
neque  ex  tanta  ■properantia  tam  facile  tractum  bellum  sccordia 
magis  quam  dolo  crcderent.  i.  e.  quum  antea  properasset  Al- 
binus.    Vid.  Cortius  ad  h.  1. 

50.  Depravalae  lalinitatis  est,  quoJ  instrumentum 
exprimitur  Jiac  praepositione.  Antiqui  scriptores  vel 
ablativura  simpiicem  \e\per  usurpant.  Graeci  ia  dicunt. 
Soph.  Trach.  1133.  i'^  iiirjg  &ciVBiv  XcQog. 

Pallad.  11, 17,  1.  mustum  —  agitabis  ex  canna  radicata  vehe- 
vicntcr.  Ilygin.  Fal).  24.  Mcdea  —  ex  venenis  multa  miracula 
fccit.  Eniporii  Rlietoris  Demonstrat.  p.  285.  mors  quoquc  atrox 
et  impia  et  tamquam  ipsis  rehus  humanis  luctuosa,  et  tamcn  ex 
hoc  honesla  dicetur ,  quod  sit  occisus  ex  manibus  senatorum. 
Epitapliium  qnod  affert  Barlhius  ad  Claudian.  p.  1343.  immis- 
sumque  arcu  dum  j)cndct  in  aere  telum  et  redit ,  ex  alia  Jixi 
fregique  sagiita.  Quae  alia  Barthius  habet,  alieni  generis 
sunt. 

Apud  Festura  s.  v.  nictare  leguntur  Ennii  haec  verha  cor- 
rupta :  veluti  si  quando  vinclis  venatica  venencx  apta  solet  si 
forte  ex  nare  sagaci  sensit  voce  sua  nictu  vlulalque  ibi  acuta 
et.  Paulus  non  hahet  pracpositionera.  Siue  librornm  auxilio 
parum  proficies.   Vrsinus  coniecit  venox  —  nictit  —  acuta  est. 

51.  Originis  nolionem  proxima  attingit  notio  trans- 
mutationis.  Nam  qui  ex  alio  alius  fil,  e  priori  condi- 
tione  transit  inaliam:  idque  quura  ad  temporis  ratio- 
nem  releriu  possit,  saepe  simul  consequutionem  cogita- 
mus.  Ita  ex  usurpalur  de  mutata  persona  atque  de 
transforraata  vitae  et  morum  condilione.  Phirima  ex- 
empla  huius  usus ,  qui  midtas  verborum  coniunctorum 
formas,  efiam  dispariles,  habet,  ad  homiiies  perlinent, 
pauca  ad  res  mutatas.  Cf.  Oudendorp.  ad  Lucan.  4,719. 
Cort.  ad  Sallust.  Cat.  5,  9.  lug.  10,  4.  Ruhnken.  ad 
Terent.  And.  1,  1,  10.  Graeci  eodem  modo  Ix.  vid. 
Frotscher  ad  Aquilam  B.om.  4.  et  Matlhiae  Gramm. 
p.  1134. 

Plaut.  Cist.  3,  21.  si  possum  tranquillum  facere  ex  irato  mihi. 
Cic.  Div.  in  Caec.  17,  57.  sed  repenie  e  vestigio  cx  homine  tam- 
quamaliquo  circaco  poculofactus  est  Verrcs.  ubi  scripturam,  quani 
Rufinianus  suppeditat,  non  praestare,  sed  ab  interpolatore 
proiectam  eise  puto.     Pliil.  3,  i),  22.  cur  magister  eius  ex  cratore 

41  * 


644  EX. 

arator  factus  possidcat  —  duo  millia  ivgcrum  immunia  7  Liv.  31, 
11,  14.  Masinissam  Romanis  ex  hoste  amicum  factum.  lustin. 
14,  4,  3.  Liv.  2,  24,  1.  adeo  duas  ex  itna  ciiitate  discordia 
fecerat. 

Lucret.  1,  187.  fierent  iuvenes  subito  cx  infantibus  parvis. 
Nec  aliter  Pliiut.  3Io>t.  1,  2,  <!).  eccum  herilem  fiUum  video 
corrvptum  hic  ex  adolesccnte  cptimo. 

Tcrent.  Andr.  1,  1,  10.  feci,  ex  scrvo  ut  esses  libcrtus  mihi. 
Lvsias  p.  lli?,  20,  iy.  Titvr^TOs  tz?.ovoios-  Cic.  Part.  orat.  17, 57. 
nihil  cst  cnim  tam  miserabile  quam  ex  beato  miser.  Manil.  4,  4fi. 
quod  consul  toties  exfulrjue,  ex  exsiile  consid.  Ennius  apud  Cic. 
de  Orat.  1,  43,  IIH).  quos  ego  mca  ope  ex  inccrtis  certos  conipo- 
tesque  consili  dimillo. 

Senec.  de  Ira  3,  17,  2.  pigre  fx  Macedone  ac  libcro  in  per- 
sicam  servitutem  transcuntum.  Valer.  Max.  1, 1, 14.  qui  ex  victorc 
speciosis^imo  ii:sidii>t  Jsdrubalis  ct  Xantippi,  Laccdacmonii  ducis, 
ad  miscrabilem  caplivi  formam  dcductus.  Cic.  p.  Rosc.  Ara.  18, 
50.  itaqite  ex  ininimatenuissimaquercpublica  maximam  et  floren- 
tissimam  nobis  rcliqiicruitt. 

Spartian.  Scver.  14.  Plautianum  ex  amici'simo,  cognila  eius 
vita,  ita  odio  habuit,  ut  et  hostem  publicum  appcllarct. 

Quod  Uuhnkenius  coniparat  Virgil.  Aen.  10,  220.  quas  alma 
Cybebc  numen  haberc  n:aris,  nijmphasque  e  nuvibus  esse  iusserat. 
ad  origiais  notioiicni  rerero  ob  verbum  esse. 

52.  Sed  non  lanhiin  de  condilioue  liominiim  trans- 
mulafa  iisurpaliir ,  verum  eliam  de  rehus  anlea  oocu- 
palis  et  poslea  cum  aliis  commutalis.  Gronov.  Observ. 
4,  20. 

Caes.  Bell.  ci^.  1,  70.  ex  magnis  rupibus  planiiiem  nacius, 
in  hac  contra  hosteni  aciem  instruit.  Gronovius  explicat :  post- 
quaui  aliquid  spatii  rupes  occuparunt,  proxima  fuit  planicies. 

53.  Praeterea  dc  re  mutala  usurpalur  eliam  ita,  ut 
sit  loco  alicuins   rti. 

Flor.  1,9,  2.  quippe  ex  pcrpetuo  anniium  placuit ,  cx  singulari 
duplex.  Id  eo  raodo  dicitur,  quo  Liv.  2,  24,  1.  adeo  duas  ex 
una  civitate  discordia  fecerat. 

54.  Sigonius  duobus  in  locis  Livii  ex  pro  praeter 
posilum  sibi  visus  est  invenisse.  Sed  in  altero  29,  1,  2. 
nerao  alius  dubilavit  verba  ex  iis  trecentos  accipere  pro 
eoriim  trecentis ,  neque  minus  in  allero  loco  6,  1,  10. 
de  quo  vid.  Gronovius. 


EX.  .  645 

Jl.  1.  Jam  cJe  lcmpore.  Ac  qualuor  sunt  mocli, 
(|uil)us  lemporis  nomina  praeposilionem  ex  assumunt. 
rrimiim  enim  dicitur  tle  initio  teinporis,  quo  res  esse 
incipit.  Sicuti  Graeci  eK  tov  vvv ,  ila  Latini  ex  hoc 
le/njjofe. 

Cic.  p.  Quint.  5,  '12.  itaque  ex  eo  tempore  res  esae  in  vadimo- 
nium  coepit.  Pliiiit.  Pcrs.  4,  o,  10.  bonus  volo  iam  ex  hoc  die 
esse:  quod  neque  fiet  neque  fuit. 

Horat.  Carm.  2,  1,  1.  motum  ex  Metello  consule  civicum  — 
tractas.  i.  e.  historiam  exponis  inde  a  consulatu  Metelli. 

Solemnis  est  formula  in  locationibus  proscribendis.  Petron. 
38.  C.  Pompeius  Diogenes  ex  calendis  iuliis  coenaculum  locat. 
Alia  vide  apud  Garaton.  ad  Cic.  Phil.  2,  3!). 

2.  Tum  spalium  intellioitur  temporis,  cnius.ab  initio 
res  ad  aliud  iisque  tempus  permanserii.  Est  igitur  ex 
lioc  lempore ,  stit  die.ser  Zeit.  Sic  Graeci  l/c  xov  TtaQS- 
iTlkvd-orog  xQovov.   vd.  Bernhardi  Synt.  p.  226. 

Sueton.  Caes.  20.  unus  ex  eo  tempore  omnia  in  re  puhlica  et 
ad  arhitrium  administravit.  Cic.  Phil.  1,  1,  1.  nec  vcro  discede- 
bam.,  nec  a  re  puhlica  deiiciebam  oculos  ex  eo  dic,  quo  in  acdem 
Telluris  convocati  sumus.  in  Verr.  1,  12,  34.  ex  ea  dic  ad  hanc 
diem  quaefccisti,  in  iudicium  voco.  Phil.  14,  7,  20.  me  ex  cal. 
ianuariis  ad  hanc  horam  invigilasse  rei  publicae.  ad  Att.  9,  6. 
ex  ea  die  fuere  seplcmtriones  venti. 

Cic.  Phil.  5,  11,  30.  si  ex  eo  tempore  dics  nullus  iutermissus 
esset,  bellum  profecto  nullum  haheremus.  p.  Sext.  1,  1.  si  quia 
antea ,  iudices ,  mirabatur  — ,  ex  hoc  tcmpore  miretur  polius. 
Virgil.  Aen.  1,  623.  temporc  iam  ex  illo  casus  mihi  cognitus  urbis 
troianae. 

Ondendorpius  quum  in  Suet.  Ner.  27.  a  Burmanno  scriptum 
vidisset:  epulas  e  mcdio  die  ad  mediam  iioctem  protrahebat, 
bene  observaYit  dici  quidem  e  die  in  noctcm  potare  et  a  medio 
die  ad  mediam  noctem ,  at  non  dici  c  die  ad  noctem :  quod  non 
esset  niniium. 

Cic.  de  Fin.  1,  6,  18.  eum  motum  atomorum  nullo  a  prin- 
cipio,  sed  cx  aeterno  tempore  inteUigi  convenire. 

Cic.  ad  Fara.  7, 17, 5.  quum  te  ex  adolescentia  tun  in  amicitium 
ct  fidem  meam  contulisscs ,  semper  te  —  tuendum  mihi  — 
putavi. 

Ab  his  diversum  est  apnd  Cic.  ad  Fam.  5,  8,7.  quo  quidcm 
ex  tempore  memoria  ieneo.   i.  c.   iilius  teroijoris. 


646  EX. 

3.  Ex  longo  grammalici  notant  es&e,  ex  longo  tem- 
pore.  Sed  in  uno ,  quod  aHerunt,  exeraplo  Virgil. 
Aen.  9,  63.  collecLa  faiigat  eclendi  ex  longo  rahies. 
coniungenda  sunt  verba  coUigere  ex  longo ,  ut  dicitur 
famem  coiligere,  et  praeposilio  pendct  ex  notione 
verbi. 

4.  Terllum  genus  significationis  ad  nomina  dierum 
pertinet.  ?sam  id,  quod  aliquo  die  fiituro  agelur  vel 
agendu)ti  est ,  dicilur  ex  eo  die  agi.  Gerraani  dicunt 
aiif  den  TaD\  Id  vero  idem  fere  est  quod  eo  die. 
Katio  praeposidonis  nititur  in  mitio  lutan  temporis. 

Cic.  ad  Faiu.  1»,  9,  7.  Romae  vereor,  ne  ex  calendis  ian. 
magni  tumultus  sint.  in  Verr.  Act.  1,  10,  29.  hunc  iudicem  cx 
cal.  ian.  non  liabebimus.    10,  30.  cx  cal.  ian.  non  iudicabunt. 

Cic.  ad  Ait.  5,  21.  idibus  februariis  —  forum  institueram 
agere  Laodiceae  cibyratinim  et  apamense  :  ex  idibus  martiis  ibi- 
dem  synnadcnse :  —  cx  idibus  maiis  in  Ciliciam. 

5.  Denique  ex ,  ut  graecum  ix,  de  proxima  conse- 
quutions  rerura  ita  usurpalur,  ut  conditio  dicatur,  ex 
qua  alia  conditio  prodierit,  et  finitum  tempus,  ex  quo 
aliud  quid  esse  inceperit.  Id  est  post.  \id.  Achili. 
Stalii  Observat.  21.  p.  890.  Tom.  2.  Thes.  Gruler. 
Gronov.  Observat.  4,  20.  Brcmi.  ad  Corne].  Timol.  3,  2. 
qui  graecum  iisum  comparat,  de  quo  disseruit  Slall- 
baum.  ad  Plal.  Protag.  2.  Proprie  dicitur  ex  dictatura^ 
ex  consnlain  de  proximo  anno.  vide  Gronov.  Observ. 
4,  20.  Drakenb.  ad  Liv.  10,5, 14.  et  ad  4,  31,  1.  In  ahis 
autem  subest  nexus  caussalis.   Cf.  I,  48. 

Cic.  Brut.  92,  318.  Cotta  ex  consulatu  cst  profcctus  in  Gal- 
liam.  Liv.  40,  1,  7.  cui  ex  consulaiu  prorogatum  imperium  est. 
de  Leg.  1,  20,  53.  quum  pro  consule  ex  praetura  in  Gracciam 
venisset.  p.  Mur.  7,  15.  pater  quum  amplissime  ntque  honestis- 
sime  ex  praettira  triumphasset  etc.  Caes.  B.  civ.  1,  31.  22.  85. 
Liv.  22,  49,  11.  rcus  e  consulatu.  27,  34,  3.  Alia  Tide  apud 
Heinsium  ad  Vellei.  P.  2,  32.  ct  apud  Gronovium  L  I. 

Quinctil.  6,  2,  35.  vidi  ego  saepe  histriones  atque  comoedos, 
quum  ex  aliquo  gravicrc  actu  pcrsonam  dcposuisscnt ,  flentes 
adhuc  egredi.  Tacit.  Germ.  22.  statim  e  somno ,  qucm  plcrum- 
que  in  diem  extrahunt,  lavantur.  Cornel.  Timol.  3,  2.  cx  maximo 
bcllo  tantum  otium  toti  insulae  conciliavit.  Bell.  Hispan.  34. 
dum  hic  detinetur,  ex  proelio  quos  circummunitos  superius  de- 
vionstravimus ,    cruptioncm  feccrunt.     Tacit.    Hist.  3,46.  Fon- 


EX.  647 

teius  Agrippa  ex  Asia  (pro  consule  eam  provinciam   annuo  im- 
perio  tcnuerat^  Moesiae  pracpositus  est. 

Liv.  21,  39,  2.  otium  enim  ex  labore,  copia  ex  inopia,  cultus 
cx  illuvie  tabeque  squalida  et  prope  cfferata  corpora  varie  movc- 
bant.  Cornel.  Tim.  3,  2.  Sallust.  lug.  4fi,  3.  cc  fuere,  qui  tum 
Albinum  haud  ignarum  consilii  regis  existimarent ,  neque  ex 
tanta  properantia  tam  facile  tractum  bellum  socordia  magis 
quam  dolo  crederent.  Celsus  2,  8.  mulier  ex  partu  si  cum  febre 
vehementibus  etiam  et  assiduis  cavitis  doloribus  premitur,  in 
periculo  mortis  est.  2,  7.  si  —  ex  somno  oculi  caligant.  3,  12. 
igitur  quum  primum  aliquis  inhorruit  et  ex  horrore  incaluit. 
Cic.  p.  Lege  Man.  15,  44.  tanta  rcpente  vilitas  annonae  ex  sum~ 
ma  inopia  et  caritate  rei  frumcntarinc  consequuta  est.  Tacit. 
Ann.  3,  6.  convcnisse  reccnti  dolori  luctum  et  ex  moerore  solatia, 
15,  68.  ceterum  ISeronis  odium  adversus  T  estinum  ex  intima  soda- 
litate  coeperat. 

Cic.  de  Leg.  2,  14,  36.  nihil  melius  illis  mysteriis ,  quibus  ex 
agresti  immanique  vita  exculti  ad  humanitatem  ct  mitigati  sumus. 
Itistin.  12,  10,  1.  itaque  cx  magna  desperatione  tandcm  saluti 
redditus.  44, 4, 11.  ex  agresti  cibo  mitiora  vesci.  Nexu  caussali 
cohaerent  haec  Ennii  apud  Varron.  4,  10.  qui  ventus  est  et 
nubes,  imber  postea  atque  ex  imbre  frigus.  Celsus  2,8.  morbus 
intestini  tenuioris  ex  urinae  difjicultate. 

6.  Vnde  formula  alind  ex  alio,  quae  significat  alia 
res  posi  aliam,  quasi  ex  ea  prodiens.  Dies  ex  die 
tlicunt,  qui  mullorum  dierum  seriem  intelligunl. 

Cic.  ad  Fani.  9,  19,  5.  me  quotidie  aliud  ex  alio  impedit.  de 
Log.  1,  4,  14.  nec  profecto  nobis  delectatio  decrit ,  aliud  ex  alio 
quaerentibus. 

Terent.  Eun.  4,  2,  1.  dum  rus  eo ,  coepi  egomet  mccum  inter 
vias  —  aliam  rcm  ex  alia  cogitare.  Liv.  7,  39,  3.  quam  multi" 
tudinem  consul  alter  Jlomae  praetorque  alias  cx  aliis  Jingendo 
moras  rctincbat.  4,  2,  9.  Lucret.  4,  822.  fit,  ut  —  alia  ex  alia 
facies  aetasquc  sequatur. 

Cic.  ad  Att.  16,  14.  sed ,  ut  aliud  ex  alio,  mihi  non  est  du- 
lium ,  quia ,  quod  Graeci  y.a&rJKOv ,  nos  officium.  i.  e.  nt  ad 
aliud  transeKiii. 

Goerenz.  ad  Cic.  de  Leg^.  1,  19,  52.  observasse  se  narrat, 
ncque  Ciceroneni,  neque  aliura  scriptorera  umquara  mutasse 
ordinera  verborum,  nec  dixisse  ex  alio  aliud,  iieque  etiara  diverso 
numero  cx  alio  alia.  Quare  corrigit  verba :  videtisnc ,  quanta 
series  rerum  sententiarumque  sit,   atque  ut  ex  alio  alia  nectan- 


648  EX. 

tur.     Qiiibus   persuasus  Moserus  edidit  alla  ex   alia  nectafvr:, 
vereor  tamen,  ne  id  ex  praer.ipitato  decreto  factiun  fit. 

Cic.  ad  Att.  7,  2fi.  quod  dicm  ex  die  exspcctabam  ,  ut  statue- 
rem,  quid  esset  fuciendum.  llerodot.  J),  8.  i^  r^nfQr,g  tg  ■^fiior^v 
uvci^au.otiivoi. 

7.  Idem  etiam  de  rebus  iisurpalur,  quae  serie  qua- 
dam  cohaereuf. 

Cic.  Tutc.  5,  25,  70.  quvm  rerum  caussas  aJias  ex  aliis  aptaa 
et  necessHatc  iiexas  vidct.  de  Nat.  d.  1,  4,  9.  est  enim  admirabi- 
lis  quaedam  continuatio  seriesque  rerum ,  nt  alia  ex  alia  nexa 
et  omnes  inter  sc  aptae  coUigataequc  videantnr. 

Gratii  Cyneg.  8.  contiguas  didicere  ex  arlibus  artcs  proserere. 
Rutil.  Lup.  1,  2.  ex  Lycurgo  :  vilia  ex  vitiis  coacta.  Demosth. 
de  Falsa  leg.  p.  34G.  i/.Ttlciv  i/.  tlnidcov. 

8.  Haec  consequulionis  ralio  ad  ipsas  condiliones 
rerum  mutatas  adhibetur,  ut  ex  aliquibiis  exemplis 
modo  apposilis  colhgi  potest.  Sed  ea  quoque  verba 
liuc  referri  debent,  qiiae  statmn  iudicant,  e  quo  quis 
recreando  se  vel  (|uiescendo  ad  alium  progreditur:  veluti 
dicitur  ex  miseria  reqnitscere. 

Sallust.  Cat.  4,  1.  animus  ex  midtis  miscriis  atque  pcriiulis 
requievit.  ubi  Cortins.  Cic.  in  Verr.  3,  61,  16(*.  ex  illo  mctu 
7itortis  et  tenebris  quasi  luce  libertatis  et  odore  aliquo  legum 
recreatus. 

9.  Alia,  sed  similia  sunt  ea,  quibus  significatur 
origo  rei  abcuius  in  tcmpore  superiori,  sive  id ,  quod  ex 
illo   tempore  ud  alia  posteriora  tempora  transierit. 

Cic.  p.  Font.  8,  10.  ceteri  partim  ex  vetcribus  bellis  agro 
rnultati,  partim  ab  hoc  ipso  bello  superati.  Tacit.  Hist.  4,  55. 
ipse  e  maioribus  svis  hostis  populi  romani  quam  socius  iactabat. 
i.  e.  ex  terapore  maiorum  :  ni*i  intelligatur  caussa,  ut  sensus 
sit:    quum  maiores  iaui  iiostes  fuissent. 

10.  Ex  his  vero,  quae  modo  dixi ,  demonstrari 
potest,  ex  cjiio  et  esse  al)  eo  tempore  et  tnmquum^  et 
jjost  iliud  teinpus.  Graeci  habebant  aqo'  ou ,  forlasse 
efiam  l^  ov.  Cicero  uon  dixisse  videlur  ex  quo  hac 
quidem  temporis  slgnificatione ,  sed  ex  quo  tempore. 
A\nu\  Livium  nihii  frequentius,  Sed  in  hac  formula 
perfectum  ,  non  imperfeclum  usurpafum  videmus.  Ex 
eo  et  ex  illo  eodem  modo  usurpantur. 

Liv.   3,    24,   4.    nequc  fratrem  f  olscii,    ex   quo    semel  fuerit 


EX.  649 

aeger ,  vmquam  non  modo  visiim  in  piiMico,  sed  ne  adsurrexissc 
quidem  ex  morho.  28,  39,  4.  39,  12,  6.  llorat.  Epist.  2,  2, 153. 
'^  cx  qvo  jileniores.  Tatit.  Ann.  1, 58.  ex  quo  a  divo  Auguslo  civitate 
donatus  siim ,  amicos  inimicosque  ex  vestris  utilitatibus  delcgi. 
Miilta  ex  recentioriltus  scrlptoribus  coUegit  Biineraann.  ad 
Laetant.  7,  14,  4.  luvenal.  6,  294.  nullum  crimen  abest  — ,  ex 
quo  paupertas  romana  pcriit. 

Praecedunt  noraina  tenij)oris  :  Tacit.  Ann.  14,  53.  quartus 
decimus  annus  est,  Caesar ,  ex  quo  spei  tuae  admotus  sum. 
Seneca  ajnid  Lactant.  3,  1(5,  14.  nondum  sunt  mille  anni ,  ex 
quo  initia  sapicntiae  mota  sunt.  Sil.  Ital.  15,  529.  decima  haec 
iam  vertitur  aestas ,  ex  quo  proterimur. 

Liv.  40,  5,  12.  cuius,  cx  quo  obses  Itomaefuit,  corpus  nobis 
reddiderunt  Romani,  animum  ipsum  habent.  i.  e.  postquam 
obses  fuit. 

Lir.  1,  35,  4.  se ,  ex  quo  sui  potcns  fucrit ,  Romam  cum  con- 
iuge  ac  fortunis  omnibus  commigrassc.  Id  est :  tuiu  teiuporis, 
ex  quo  —  fuerit. 

Slacer  in  Dij?.  48,  17,  4.  annus  cxinde  computandus  est ,  ex 
qvo  cn  annotatio  —  publice  innotuit.  i.  e.  ab  eo  teinpore,  in 
quo  innotuit.   Ylpian.  in  Dig.  38,  3,  1,  2.   1,  16,  4,  6. 

Tacit.  Ann.  12,  7.  versa  ex  eo  civitas,  et  cuncta  feminae  ohe- 
diebant.  6,  9.  Suet.  Caes.  22.  Celsus  3,  9.  horror  oriatur  et 
fiat  initium  quoddam  novi  motus,  exquc  eo ,  quum  magis  corpus 
incttliiit,  serptatur  ctiam  remissio.  Scribon.  Larn;.  171.  quia 
nnn  incidit  ex  eo  quisquam.  i.  e.  post  illud  tempus,  seitdem. 
Alia  apud  Wopkens.  ia  Actis  Traiect.  T.  4.  p.390. 

Ovid.  Fast.  5,  670.  cx  illo  e*<  haec  tibi  fcsta  dies.  Stat.  Silv. 
1,  2,  81.  ex  illo  quanlos  iuvenis  jjrcmat  anxius  ignes,  testis  ego. 
Claudian.  Bell.  get.  173.    Yirgil.  Aen.  2, 163.  cx  quo  —  illo. 

11.  Iiifimae  aetalis  siinl  adverbia  cum  praepositione 
composita  ,  ex  niinc,  ex  tunc,  ex  post:  nisi  liaec  qiio- 
qiie  regulae  a  Donalo  p.  1761.  exposilae  submillenda 
sunt,  ut  taincjiiam  vnam  partem  oratiunis  sub  uno 
uccentn  pronuntiemus. 

Ainmian.  21,  10,  2.  cuius  loci  silum  ex  nunc  convenienter 
ostendam. 

Alcira.  Avitns  Poera.  3,  315.  ex  tunc  panllatim  retro  sub- 
lapsa  referri  vita  prior  coepitque  malis  laxata  pofesfas. 

(Juod  iurisconsulti  diccbant  ex  pnst  deliclo ,  cx  pnst  faclo, 
factnui  est  per  bjphen,  Exeiupla  vide  apud  Brissoniura 
p.  410.  b. 


650  £X. 

12.  Duae  snnt  loqnutiones  ex  tempore  et  ex  iiiler- 
vallo ,  quarum  haec  de  loco  proprie  usurpata  ad  tempus 
etiam  transfertur  infermissum.  ILx  tempore  non  uno 
sensu  dicitur.  Indicat  enim  modo  rem  non  praepara- 
tam,  ul  sit  id  quod  exlemplo,  statim,  modo  pro  tem- 
pore ,  e  re  iiata  ,  v.aTa  zaiQov ,  de  rehus  tempori  con- 
yenieutibus,  modo  etiam  sine  cnra,  sine  consilio:  nam 
quod  praeparationem  non  habet,  sed  ex  praesenti  tem- 
pore  fit,  destituitur  etiara  consilii  fuudamento. 

Liv.  28,  44,  8.  multa,  quae  nunc  ex  intervallo  non  appareiit, 
hcllum  apcrlct.  i.  e.  e  longinquo.  10,  43,  6.  postquam  iam  non 
ex  intcrvallo,  nec  missilibus ,  sed  cominus  gcrcbatur  res,  —  ex 
aequo  pugnabant. 

Cic.  ad  Att.  4,  17.  ille  latinus  dvriyuGfiog  ex  intervalJo  rc~ 
gustandus.  i.  e.  inteniiisso  aliquo  teinpore.  de  Inv.  1,  28,  43. 
quae  factum  aliquod  similiter  confestim ,  aut  ex  intervallo  solent 
conscqui.  i.  e.  post  aliquod  teiupus.  Sueton.  Claud.  41.  ne  se- 
dato  quidcm  tumidtu  temperare  potnit ,  quin  ex  intcrvallo  sub- 
inde  faeti  reminisceretur.  i.  e.  nonnumquam. 

Cic.  de  Orat.  2,  60,  246.  illud  egregium  Sextii  ct  ex  tempore, 
manus  lava,  inquit,  et  coena.  ad  Att.  10,  1.  quae  tu  scelera 
partim  parari  iain  ct  cogitari,  partim  ex  tcmpore  futura  censes. 
p.  Arcli.  8,  18.  quotics  ego  liunc  vidi ,  quum  Utteram  scripsisset 
nullam ,  magnum  nmncrum  optimorum  versuum  —  dicere  ex 
iempore.     Sueton.  Aug.  i;8.  84. 

Cic.  de  Off.  3, 6,  32.  huius  generis  sunt  quaestiones  omnes  cae, 
in  quibus  ex  tempore  officium  exquiritur.  cf.  Beierus  ad  li.  1. 
ad  Att.  9,  2.  a.  nos  adhuc,  quid  Brundisii  actum  esset,  planc 
jiesciebamiis.  Qiium  sciemus,  tum  ex  rc  et  cx  tempore  consilium 
capicmus.  de  Off.  2,  9,  33.  ubi  Beier.  Vid.  Duker.  ad  Liv. 
33,  9,  8. 

Sueton.  Til).  10.  ut  aliquanto  ex  tempore  quam  a  cura  prae- 
stantior  haberetur.  Saliust.  luj?.  70,  3.  igilur  utriusque  consilio 
dies  insidiis  statuitur :  cetcra  uti  res  posceret,  ex  tcmpore  parari 
placuit.  Lucil.  Aetnae  104.  qualis  accrvus  exsilit ,  imparibus 
iaclis  e.r  tempore  saxis. 

13.  Ex  quum  excessum  significaret  et  in  compo- 
silione  verborura  rera  indicaret  cxactam  et  finitam, 
recentior  usus  novara  invenit  denominationera  eoruin, 
qui  magislratu  abierint  uut  aliquo  munere  perfuncti  fue- 
rint:  dicebanturque  ex  consule ,  ex  diicibiis ,  ex  comile, 
(lui  etiam  exconsnl^  exdiix ,  excomes  vocabantur.  Ex- 
empla  vidc  apud  Gesnerum  p.  447.  ct  qwae  index  habet 


EX.  651 

loscri(3t.  Orel].  Collect.  p.  525.  cf.  Misc.  Obs.  T.  7. 
p.  359.  Salraas.  ad  Capitolin.  Maxira.20.  ad  Gordian.T. 
ad  Prob.  13.  Sed  quod  Salmasius  ad  Trebell.  Poll. 
Gallien.  2.  et  ad  Trebell.  Trig.  Tyrann.  5,  6.  contendit 
ex  jnilitibus  viros  vocari  posse  militares,  qiu  iam  railitia 
exierant,  id  ex  eo  collegisse  videtnr,  qiiod  Arnobius 
dixerit  ex  maribns  ei  Schol.  luvenal.  ad  6,  105.  Sergio- 
linn  nomine  ex  gladiaiore  amaK'it.  At  Arrobius  haec 
lib.  5.  p.97,33.  pecudes  eiiam  Jinnt  ex  maribns  matres 
et  Scholiastes  unura  inlellexit  e  gladiatoribus.  Equidem 
vero  unura  inveni  locum  ,  in  quo  ex  adnlto  cura  signifi- 
cat,  qui  exacta  adolescentia  ad  virilem  aetafem  pervene- 
rat.  Amraian.  16,  7,  5.  cjnem  si  Constans  imperator 
olim  ex  adulto  iamque  maturum  andiret  honesta  sna- 
dentem  et  recta,  nuUa  veL  venia  certe  digna  peccasset. 

III.  1.  INlodura  ex  praepositio  indicat,  quando  res 
agenda  ex  nliqua  re  sive  ex  aliqua  lege  ac  condilione 
ralionera  el  norraara  dejjromptara  liabet,  et  inde  pendet 
interno  quodam  nexu.  Alia  via  ad  eamdem  notionem 
perducit  vocabulura  secundnm.  Quod  fit  secundnni 
natnram,  sequilur  eam  ,  quod  autem  fit  ex  natnra, 
a  nalura  id  acceplum  habet ,  quod  ipsum  moderetur. 
\trumque  est  ymxu.  ,  nac/i .  geinafs:  et  dicunt  Graeci 
eodem  raodo  etiam  Iz.  Sed  non  multae  sunt  latinae 
loquuliones,  quae  etiam  secundnm  adraittant,  nec  dici- 
luraCicerone  quidem  secundum  leges  administrarerem 
pnbLicam,  sed  ex  Legibns.  Atque  subtiliter  Schorus 
Pliras.  lat.  ling.  p.  127.  cbservat  haec:  ,,secnndnm 
a  Cicerone  non  coniungitur  istiusmodi  ncminibus,  nisi 
ia  lioc  sensu:  'secnndnm  naturam  vivere:  aliis  modis 
non  invenies.''  Id  vero ,  quod  aliquara  rem  agendam 
modereUir,  aut  norma  est  et  praeceptura  ,  aut  sempi- 
terna  conditio,  a  qua  non  discedalur,  aut  interna  actio- 
nisindoles,  veluti  ex  fide ,  ex  gratia. 

CIc.  Tusc.  5,  2,  5.  est  autcm  unus  dies  bcne  et  ex  praccepiis 
tids  actus  peccanti  immortalilati  anteponendus.  p.  Rosc.  Corn. 
18,  56.  qui  ex  iuris  pcritorum  consilio  et  auctoritate  restipulare- 
tur  a  Fannio  diligenter. 

Hic  iisus  formalas  confecit  permultas  ubique  obvias.  Ex 
praecepto.  Vid.  Coi-tius  ail  Sallust.  Cat.  44,1.  lug.  13,7.  94,1. 
€x  edicto.  Cic.  p.  Quint.  8,  30.  ex  decrcto.  Cic.  ad  Fam.  13,  56. 
cx  senatus  consulto.  vid.  Cort.  ad  Sallust.  Cat.  42, 3.  ex  senatua 
sentcniia.    Cic.  ad  Fam.  12,  5,  2.  Liv.  4,  53,  6.  cx  collegii  scn- 


652  £X. 

tentia.  quod  4,  44,  12.  pro  collegii  sententia.  ex  lege.  Cic. 
Div.  in  Caec.  19.  Ciiiiis  in  Dig.  48,  5,  43.  Cic.  de  luveiit.  1, 
S8,  08.  ex  legibus  omnes  rcra  puilicam  optime  putant  atlmi- 
nistrari.  ex  iure.  de  qua  formula  vide  Gesner.  in  Tliesaur. 
p.  443.  cx  foedere.  i.  q.  iuxta  foedus,  iuxta  foederis  leges.  Liv. 
1,  23,  7.    Cornel.  flann.  7,  5.   Flor.  1,  3,  6.  vid.  Sigon.  ad  Liv. 

3,  25,  6.  Ex  voluntate  alicuius  agere.  vid.  Cort.  ad  Cic.  Epist. 
13,  5,  1.  ad  Sallust.  Cat.  26. 

Caes.  B.  gall.  1,  52.  Germani  celeriter  ex  consuetudine  sua 
phalange  facta  impetus  gladiorum -exccperunt.  4,  32.  legione  ex 
consuetudine  vna  frumentatum  missa.  Cic.  p.  Ciuent.  13,  38. 
qui  quum  unum  iam  et  alterum  diem  desideraretur ,  neque  iis 
locis,  ubi  ex  consuetudine  quaerebatur ,  inveniretur  etc.  Sueton. 
Aug.  32.  Caes.  31. 

Traian.  in  Plin.  Epist.  10,  03.  non  est  ex  iustitia  nostrorum 
tcmpo.um.  Cic.  de  Fin.  4,  13,  35.  ex  virtute  vitam  fingerc.  de 
Le"-.  2,  4,  8.  ita  principeni  lcgem  illam  et  ultimam  mentem 
esse  dicebant.  —  ex  fjua  illa  lex ,  quam  dii  humano  generi  dede- 
runt ,  recte  est  laudata.  Cf.  not.  ad  Wopkens.  Lect.  Tiill.  p.  127. 
Sallust.  lug.  01.  nerjue  id  tempus  ex  aliorum  more  quieti  aut 
luxuriae  concedit.  Tercnt.  Ueau.  1,  2,  29.  huncine  erat  aequom 
cx  illius  more,  an  illum  ex  huius  vivere?  Virgil.  Aen.  5,  244. 
cunctis  ex  more  vocatis.  8,  180.  Sueton.  Caes.  6.  quacstor  — 
defunctas  laudavit  e  more  pro  rostris.  Ovid.  Met.  14, 150.  sacris 
e  more  litatis.  15,  593.  Flin.  Epist.  3,18,1.  quod  ego  in  scnatu 
quum  ad  rationem  et  loci  ct  tcmporis  ex  morc  fecissem  etc.   Flor. 

4,  2,  79.    4,  7,  8.     Cf.  Burmann.  ad  Petron.  108. 

Cicero  uumquam  dixit  e.r  more,  sed  omissa  praepositlone, 
jnore.  Nam  quod  legitur  Pliil.  2,  28,  09.  quid  enim  vmquam 
domus  illa  viderat,  nisi  pudicum,  nisi  ex  optimo  more  et  sanclis- 
sima  discipUna?  alieni  generis  esse,  quivis  videt. 

Cic.  de  Fin.  5,  17,  47.  quoniam  enim  natura  suis  omnibus 
expleri  partibus  vult ,  hunc  statum  corporis  per  se  ipsum  ex- 
pvtit,  qui  est  maxime  e  natura.  2,  11,  34.  quod  esse  volunt  e 
virlute  id    est  honeste  vivere.    ubi  vid.  Goerenz. 

Plin.  Eplst.  9,  14.  nec  ipse  tibi  plaudis  et  ego  nihil  magis  ex 
fide,  qtiara  de  te  scribo,    Vide  alia  in  nota  proxiraa. 

Ex  officio  formula  est  recentior.    vid.  Digest.  49,  14,  45,  8. 

2.  Ita  saepe  liac  fonna  exprimitar  vis  adverbii,  sive 
id  noii  exslilerit  iii  laliua  liagua,  sive  solutiore  oratioDe 
exprimatur  idem  setjsus. 


£X.  653 

Plaut.  Poen.  1,  2,  9.  ex  industria  ambae  numquam  concessa- 
vimus  lavari.  Liv.  1,  66,  8.  ergo  ex  industria  factus  ad  imita- 
tionem  stultitiac. 

Tacit.  Ann.  4,  31.  nec  occultum  est,  quando  ex  veritate, 
quando  adiimbrata  lactiiia  facta  iwperatorum  cclcbrentur.  Sal- 
lust.  Cat.  8,  1.  ca  (fortuna)  rcs  cunctas  ex  lubidine  magis  qiiam 
e.v  vcro  ccLebrat  obscuratque.  Tcrent.  Heaut.  1,  2,  4.  ex  sua 
libidine  moderantur ,  nunc  quae  est ,  non  quae  olim  fuit. 

Ex  memoria  i.  q.  memoriter.  Cic.  in  Catil.  3,  6,  13.  Ex 
ordine  et  dicitur  de  rebns  dcinceps  ordinatis:  Cic.  in  Verr.  4, 
64,  1^3.  Virg.  Aen.  7,  177.139.  Ovid.  Met.  12,  211.  15,  733.  et 
de  rel)U5  iusto  ordine  compositis :  Ovid.  3Iet.  2,  1((9.  et  de 
rebnsj  cnnctis:  Cic.  de  Lege  agr.  1,  2,  4.  Ovid.  Met.  7,  650. 
14, 473.    Cf.  not.  ad  Statii  Silv.  1,  4,  13. 

o.  la  euiTidem  inodiim  formiilae  componuntur  ex 
participiis ,  c[uae  rem  significaut  autea  conslitulam  et 
legis  inslar  agenlibus  propositam,  veluli  ex  instltnto^  ex 
cuinpositu,  ex  compucto ,  aliae.  In  multis  antiquus  usus 
non  adJiibuit  praeposilionem  ,  quae  saepe  librariis  aut 
grammalicis  debelur.  Vid.  Ruhuken.  ad  Veilei.  Pat.  2, 
110,  2. 

Liv.  6,  10,  6.  qucesitumque ,  cur  per  eos  annos  militem  ex 
institiito  non  dcdi^scnt.  De  verbis  cx  composito  vide  Dralienb. 
ad  Liv.  1,  9,  10.  5,  11,  7.  Curt.  9,  7,  24.  Cornel.  Milt.  2,  4. 
ex  pacto  postulat ,  ut  sibi  urbem  tradant.  Suet.  Caes.  20.  ut  — 
pro  rostris  auclores  ex  compacto  nominaret.  Cf.  interpretcs  ad 
Liv.  5,11,7.  De  verbis  ex  indicto  bcllum  gerere  \id.  Dralieub. 
ad  Liv.  1,  27,  2. 

4.  ]\lodus  ia  agendis  rebus  adhibendus  etiam  eo 
potest  siguificari,  uL  ex  aliqua  rerum  qualifate  deprom- 
ptus  dicalur.  Id  fit  nomiuibus  adieclivis  et  ])arlicij)iis, 
quae  singulai'i  numero  aliquam  condilionem  vel  quaiita- 
tem  indicant,  et  cura  ex  praeposifione  coniuncta  pro 
adverbiis  ponuntur.  Sunt  vero  ea  neutrius  generis:  alia 
adiecliva,  quae  qualitalem  aliquam  generaliier  notant, 
ut  ex  uecjuo ,  ex  ve?'o ,  pro  ueqiie,  i>ere :  alia  ])arficipia 
in  eumdem  modum  couformata,  ut  ex  ahnndanti ,  ex 
aperto ,  i.  e.  abunduater ,  uperle:  alia  denique  ]jarfici- 
pia  praeteriti  temporis,  quae  aclionem  vel  condilionem 
indicant,  ex  qua  quid  prodire  videatur,  ut  ex  impro- 
viso.  Quo  usu  loquendi  Graecos  imifati  sunt  Latini,  et 
ruaxime  inde  ab  eo  tempore,  quo  graecam  consuefudi- 
nem  in  plurimis  adsciscere  coeperant,  praeserlim  qui- 


654  EX. 

hus  haec  imilutio  vehementer  placuit,  Ovidius  etTacitus. 
Nam  alii  iu  multis  his  dictionibus  omittere  solebant 
praeposiliouem ,  in  nonnuUis  ponebant  iji.  Graecara 
illam  originem  negare  videtur  Bernhardius  in  Synt. 
2;raec.  p.  230.  Tamen  recenliorem  aetalem ,  certe  in 
udiecLivis,  ipsi  hbrorum  auclores  monsLranl.  Atque 
haec  raLio ,  etsi  ad  omnia  adiectiva  et  participia  c;pLa 
videtur,  et  multa  ex  singulorum  scriptorum  iabrica  in 
commuuem  usum  veneruut,  nemiui  tamen  nunc  licebit 
autiquam  cousuetudinem  excedere,  aut  nova  facere. 
Ouare  iu  hac  discipiiua  necesse  erit,  ut  omnia  exempla, 
(luae  exslant,  liuius  dictionis  colligantur.  luter  ea  sunt 
nonnulla,  quae  paullo  audacius  videautur  conlormata: 
ilhid  tamen  nuraquam  siin  arrogavit  haec  imilatio,  ut 
graecum  usumuumeri  pluralis  adrailteret,  et  siculi  ly.  rav 
"eUuzav ,  l/.  Tcov  bvvaxav ,  ita  ex  insperatis ,  ex  jacilibus 
diceret.  Vid.  ^Yalch.  ad  Tacil.  Agr.  15.  p.2l9.  Quara- 
quam  dictura  est  aUa  ratione  ex  meritis ,  ex  praeseati- 
bus.  £t  separanda  suut  ea ,  in  quibus  exitus  et  motus 
si-Tuificatur ,  ut  ex  occulto ,  ex  acU-erso ,  quaudo  est  ex 
cuatraria  parte,  et  ea,  in  quibus  adiectivum  pro  sub- 
stantivo  pouitur,  ut  e.v  coDipacto ,  ex  composito. 

Adiectha:  ex  acquo  pro  in  utramque  partera  aequalem, 
||  taov.  Liv.  42,  25,  11.  37,  Zii,  5.  quae  disceptaiio  ex  aeciuo, 
quum  imperium  patiendum  sit ,  relicta  est  ?  i.  e.  in  aequali  con- 
ditione.  cf.  DrakenL.  ad  39,  36,  1.  Quinctll.  Declam.  251.  qui 
nuptias  ex  aequo  fecerunt.  Lucan.  5,  405.  non  ex  aequo  uivisi- 
mus  orhem.  uLi  Cort.  Senec.  Epist.  88,  37.  Protagoras  ait ,  de 
omni  re  in  utramque  partcm  disputari  posse  ex  avquo.  Tacit. 
Ann.  15,  13.  Hist.  2,  77.  4,  ()4.  OTid.  Ara.  1,  10, 35.  quae  venus 
ex  aequo  ventura  est  grata  duobus  :  tum  i.  q.  aequaliter,  aeque. 
vid.  Cortius  ad  Lucan.  8,  232.  Burmann.  ad  Petron.  74.  Schwartz. 
ad  Plin.  Pan.  p.  430.  Beier.  ad  Cic.  OfF.  3,  15.  p.  291.  Piin. 
17,  8,4.  haec  ex  aequo  fertilis.  Columel.  6, 31.  e.raequo  miscen- 
tur  radices  agrestis  hedcrae  sulfurquc.  Tertullian.  ad  \xor.  2,  8. 
sit  illa  ex  aequo  in  terris .  quae  in  cvelis  forsitan  non  erit.  et  ex 
acquo  vivere  cum  aliquo  i.  e.  aequa  conditionc.  Piin.  (i,  17,  19. 
lurisconsulti  usurpant  formulam  ex  bono  et  aequo :  de  qua  vide 
Brissonium  de  Verb.  signif.  p.  135.  et  p.  49.  Ex  c  omm  odo 
opponitur  verbo  festinanter  Colamell.  6,  2, 15.  12,  19, 2.  Senec. 
]\at.  qu.  5,  18.  Neratius  in  Bigest.  50,  5,  4.  E  contrario. 
vid.  p.  631.  Ex  diverso.  Plin.  Epist.  2,  19,  7.  apud  Graecos 
enim  est  quiddam,  quamvis  cx  diverso,  7ion  tamen  omnino 
dissimile.    Ex  facili.    Ovid.  Ara.  2,2,  55.  culpa  nec  exfacili. 


EX.  655 

quamvis  manifesta,  proiatur.  Colura.  6,  1,  1.  non  ex  facili 
dixcrim.  12,  46,  1.  nobis  tamen  abiinde  sunt  ea ,  quae  ex  facili 
rusticae  simplicitati  non  magna  impensa  possunt  contingere. 
Tacit.  Agr.  15.  nihil  profici  patientia ,  nisi  ut  graviora  tamquam 
ex  facili  tolerantibus  imperentur.  Lucan.  4,  40.  ubi  Cortius. 
PIiii.Hist.n.22,  25,66.  30,3,8.  37,4,15.  Alia  Tide  apud  Hcins. 
ad  Ovid.  Art.  ara.  3,  476.  Ritterhus.  ad  Gunther.  0,  461.  Cort.  ad 
Lucan.4, 46.  Ex  integro,  i.  q.  de  novo.  Quinctil.  11, 3, 156. 
Plin.  Epi^t.  10, 64,  4.  7,  9,  6.  Colmnel.  9, 13,  8.  Sueton.  Aug.  34. 
lustin.  2, 15, 1.  et  17.  Saepissime  iuris  auctores.  Exmerito. 
SaHiist.  lug'.  85,  37.  et  omnis  honores  non  ex  merito ,  sed  quasi 
debilos  a  vobis  eripuit.  ubi  Cort.  Ovid.  ex  P.  4,  7,  16.  contigit 
€X  merito,  qui  tibi  nuper  honos.  Her.  5,  7.  leniter,  cx  merito 
quidquid  pntiare ,  ferendum  cst.  vid.  Eurraann.  ad  A  ellei.  P. 
2,  IIJ).  De  oraissa  praepositione  Arntzen.  ad  Caton.  Dist. 
p.  230.  Ex  obliquo.  Plin.  2,  31,  3i.  nec  supra  ipsiim ,  nec 
infra,  sed  ex  obliquo.  Expari.  Quinctil.  2,  19,  2.  si  parti 
utrilibet  omnino  altcram  detrahas  etc.  — :  sin  cx  pari  coeant 
etc.  Scnec.  Ep.  56,14.  sapiens  ille  est,  qui  plenus  gaudio,  hila- 
ris  et  j)lacidits,  inconcussus,  cum  diis  ex  pari  vivit.  Ex  primo, 
i.  q.  prirao.  Plin.  11,  41,  96.  e.r  primo  semper  a  parlu  coloslra 
fiunt.  Ex  superv  acuo.  Liv.  2,  37,  8.  auctor  magis ,  ut  fit, 
quam  res  ad  praecavendum  ex  supervacuo  movit.  Ex  toto, 
i.  e.  penitu.s ,  oranino ,  i^  anavtog.  Ovid.  ex  Ponto  4,  8,  72. 
Celsus  1,  2.  2,  8.  et  persaepe.  Colura.  5,  8,  6.  Senec.  75,  10. 
nimis  imminere  leviter  petendis  vel  cx  toto  non  pciendis.  Curt.  8, 
6,  23.  Ex  tuto.  Liv.  26,  38.  6.  Blattius,  quantum  ex 
tnto  poterat,  rem  romanam  fovebni.  22,12,  10.  Ex  vano,  i.  q. 
irritura.  Liv.  33,  31,  4.  27,  26,  1.  v  id.  Walchii  Eraendat.  Liv. 
p.  163.  Ex  vcro  i.  e.  vere.  Sallust.  Cat.  8,  1.  ea  res  cunctas 
ex  lubidine  magis  quam  ex  vero  celebrat  obscuratque.  Ovid.  Art. 
ara.  3,  9,  4.  Fast.  2,  859.  Macrob.  Sat.  7,  16.  p.  693.  Zeun. 
Bene  restituit  Burraann.  in  Seren.  Saranion.  1033.  atque  etiam, 
«t  videtur,  Heinsius  in  Vellei.  Pat.  2,  91,  1.  quod  cognomen  illi 
ex  vero  —  consensus  universi  senatus  popuUque  rom.  indidit. 
Nam  Horat.  Sat.  2,  2,  56.  cui  canis  ex  vero  dictum  cognomcn 
adhaeret.    Cf.  Acidal.  ad  Plaut.  Stich.  p.  469. 

Participla  quae universam  conditioncm  signiiicant:  E x  abun- 
danti.  Qainctil.  4,  5, 15.  addidit  ex  abundanii.  5,  6,  2.  8,  3, 88. 
cumulus  ex  abundanti.  Tertullian.  de  Carne  25.  Vid.  Spalding-. 
ad  Quinct.  4,  5, 15.  Brisson.  de  Verb.  s.  p.  11.  Ex  affluenti, 
i.  e.  affluenter.  Tacit.  Ilist.  1,57.  ubi  Ernestius.  Ex  apcrto. 
Senec,  Nat.  quaest.  4.  praef.  5.  alius  adulaliGnc  clam  utctur, 
parce:  alius  ex  aperto,  palam.    Scd  aliquantura  diftcrunt  haec: 


656  EX. 

Liv.  21, 32,  10.  ej  aperto  atque  interdiu  vim  per  angustiasfactu- 
rus.  35,  5, 3.  Ex  continenti,  i.  q.  continno,  nulla  raora  inter- 
positfi.  lustin.  1,  9,  19.  5,  3,  7.  11,  4, 12.  vid.  Cort.  ad  Lucan. 
4,  4G.  Ducker  de  Latin.  luriscons.  p.  3&9. 

Participia,   quae  indicant   statuni   antecedentera :    Ex  con- 

fesso,  i.   e.    sine    controversia.     Quinctil.   3,5,3.    liliipcrare, 

quue  ex  confesso  sint   turpia.    Scnec.  tpist.  W,  9.  si  quis  omnia 

alia   habcat  — ,    sed   malus   ex  confcsso   sit ,    improbabis   illum. 

Ex  denunciato.     Senec.  Quacst.  nat.  3,  30,  1.  ad  qune  non 

subito,  sed  cx  dcminciato  venit.     Ex  destinato.  Suet.  Cal.  43. 

Ex   dis  s  imul  ato.     Senec.    Qu.   nat.  4.    praef.  5.  aicbai  r.on 

esse  occulte ,    sed  cx  dissimulato  blandiendum.     Cf.  Rulinken.  ad 

Vellei.  Pat.  2,  109,  2.    et  Wopkens.  m  3Iisc.  Observ.  T.8.  p.  71. 

contra  quera  quae   Burraannus   disputat   p.  401.     alisurda  sunt, 

ut  ipse  Wopkensius   demonstravit    Tora.  9.    p.  27(i.       Ex    i  m- 

proviso.    Plaut.  Rud.    4,   5,  2.    qui  ex  improviso  Jiliam  inveni 

meam.      Cic.  in  \  err.  1,  43,  112.   voluisti,    ex  improviso  si  quac 

res  natae  essent,    ex    urbano    edido     decernere.     conf.    Bcntlei. 

ad  Terent.  Ad.  4,  4,  2.    Oudend.  ad  Caes.  B.   civ.  3,  79.    Drakenb. 

ad  Liv.  fi,  33,  7.     Ex  inop  in  ato.    Cic.  dc  Xat.  d.  2,  48,  123. 

aliac   auiem   cx    inopinato   observant.     Sueton.  Galb.    10.    Plin. 

Hist.  n.  10,  2i),  43.   Exinsperato.   I^  a£/.7rroi;  Ilerodot.  1, 111. 

Plaut.  Sticli.  2,  1,  32.  illam  augeam  ex  insperato.  Liv.  2,  35,  1. 

30,  10,  29.  28,  39,  9.    Plin.  liist.  n.  25,  3,6.  E  x  necop  inat  o. 

Liv.  4,  27,  8.  ubi  Drakenb.     Ex   permisso.    Curt.  10,  5,  32. 

T  eneris  intra  naturale  desidcrium  usus,  nec  ulla  nisi  cx  permisso 

voluptas  ,    ingentes   profecto   dotes    erant.      Ex  p  r aep  ar  ato. 

Liv.  28,  29,  9.    quum  ex  praeparato  simul  omnium  rerum  terror 

oculis   auribusque   est   obfusus.    22,  41,  1.    10,  41,  9.    ad   nutum 

omnia  ,  ut  ex  ante  praeparato  fiunt.  ubi  vid.  Drakenb.  26,  20, 10. 

Senec.   Epist.  10,   1.  non   enim   ex  pracparato  loquutus  cst,  sed 

subito  deprehensus.     Ex   p  r  ofcs  s  o.     Senec.    Epist.  88,17.    et 

hae  viles   ex  profcsso  artcs ,    quac  manu  constant.     14,  8.    pars 

enim  securitatis  et  in  hoc  est ,  non  cx  profcsso  eam  petere.  ^  aler. 

Max.  4,  1,  8.    quum  ex  profcsfo   inimicitias   cum  —  Scipionibus 

gcreret.     Ex  transvcrso,    de    iis,    quae   praetcr  opinionera 

eveniunt  et  j.rius  consiliura  irapediimt.    vide  Burraann.  ad  Pe- 

tron.  55.  quod  non  exspectcs ,  ex  transverso  fit. 

Quod  apud  Quinctil.  8,  5,  5.  lcn;itur:  illud  noiabile  ex  di- 
versis.  intellige  ,  ex  diversis  corapositura.  Ita  ex  meritis.  vide 
p.  659.  ex  praesentibus.  Curt.  4,  12, 17.  7icc  quidquam  ex  praesen- 
tibus.  10.  9,  17.  tutissimum  cx  praesentibus  videbatur.  Quae 
omnia  alia  ratione  resruntur. 


EX.  657 

5.  Receniior  latinitas  iudulsit  huic  dictioni  adeo,  ut 
non  tanluni  nomina  modiun  significantia,  sed  qualecum- 
que  adiectivum  cum  hac  praepositione  componeret. 

Ammian.  16,  7,  5.  quem  si  Constans  imperator  oUm  cx  adulto 
iamque  matiirum  audirct  Jionesta  suadentcm  et  rccta ,  nulla  vel 
venia  certe  digna  peccasset.  i.  e.  qiii  exacta  adolcscentia  ad 
virilera  pervenerat.     Sed   conf.  p,  651. 

Dicunt  Cornelium  Nepotem  ex  proximo  dixisse  pro  proxime, 
Pelop.  2, 1.  hiomnesfere  Athenas  se  contulerunt,  non  quo  seque- 
rcntur  otiiim ,  sed  ut  qucmque  ex  proximo  locum  fors  obtulisset, 
eo  patriam  recuperare  niterentur.  At  neiuo  antiquorura  scripto- 
rura  ita  loquutus  est.  Quare  aut  haec  non  a  Cornelio  scripta 
sunt,    aut  cx  proximo  cohaeret  cum  verho  offcrre. 

6.  In  nonnullis  nominibus  diversae  significationes 
diversam  rationem  unius  huius  praepositionis  sil)i  ac- 
comraodaut  et  notionem  mulant.  Ex  senieniia  est  raodo 
ex  voluntate,  sive  uti  fert  voluntas,  Jiach  JVunscliy 
modo  secundum  opinionem,  sive  de  consilio,  quod. 
alias  de  sententia.    Cf.  p.  628. 

Plaut.  Merc.  2,  3,  36.  postea  hac  noctc  non  quicvi  saiis  mca 
ex  sententia.  Men.  2,  2, 1.  hene  obsonavi  atque  cx  mea  sententia 
bonum  anteponam  prandium  j)ransoribus.  Terent.  Ilec.  5,  4,  33. 
speroque  hanc  rcm  esse  eveniuram  nobis  ex  scntentia.  Cic.  ad 
Fara.  12,  10,  3.  si  haec  ex  sentcntia  confecta  cs^cnt.  Alia  Hadr. 
Cardinal.  de  Modis  lat.  loq.  p.  156.  (4'JJ.  VVesterhov.  ad  Terent. 
Heaut.  4,  3,  5. 

Plaut.  Capt.  2,  2,  96.  ncc  quemquam  fideliorcm  —  potcs  mittere 
ad  eum ,  7iec  qui  magis  sit  servos  ex  senteniia.  i.  e.  ei  acceptior. 
Cic.  ad  Att.  5,  21.  te  in  Epirum  salvum  vcnisse  ct,  ut  scribis,  ex 
senteniia  navigasse  vehementer  gaudeo.  Dictys  Cret.  1,  4.  ventis 
ex  sententia  fiantibus. 

Cic.  p.  Cluent.  63,  177.  ex  omnium  sententia  constitutum  est, 
satis  videri  esse  quaesitum.  ad  Fam.  12,  4,  2.  Liv.  40,  29,  5. 
45,  29,  3.   ex  consilii  scntentia. 

Forraula  erat  in  iureiurando  soleranis  e.r  mci  animi  sententia, 
de  qua  vid.  Lips.  Var.  Lect.  1,  1.  Gronov.  Ohservat.  4,  14.  et 
ad  Liv.  22,  53,  10.  Tauhmanu.  ad  Plaut.  P«eud.  1,!3,  119. 
Spalding.  ad  Quinctil.  6,  3,  32.  Beier.  ad  Cic.  de  OfF.  3,  29, 
108.  et  de  ordine  verhorum  in  ea  Henrichsen  ad  Cic.  de  Orat. 
2,  64,  260. 

7.  E.v  ratione,  quod  est  in  Riiclsicht.  hWas  ad 
rationefii  dicitur.     Sed  alia  quoque  nomina  ita  compo- 

II.      .  42 


658  EX. 

mintiir,  ut  intelligas  rationem  earura,   velut  ex  nosira 
di<^niilate  est  ex  ratione  nostrae  dignitatis. 

Cic.  p.  Quint.  11,  37.  quia  Scx.  Nacvio  ncque  ex  societatis 
rationc  neqne  privatim  quidquam  dcbuit  Quintius.  15,  48.  libet 
rnihi  ex  officii  rationc  atque  ex  omnium  consuetudine  rem  ipsam 
et  factum  simul  Sex.  Naevi  considerare.  de  Off.l,  22,76.  qiiam- 
quam  haec  quidcm  res  non  solum  ex  domestica  est  ratione:  at- 
tingit  etiam  bellicam. 

Cic.  ad  Fain.  5.  8,  10.  quantum  tuo  iudicio  tribuendum  nobis 
csse  putes,  statues  ipsc  et,  ut  spero,  statues  cx  nostra  dignitate. 

8.  Hinc  dictiones  iudicare  ex  aliqna  re ,  nach  einer 
SacJie  nrt/ieilen  ,  aestimare,  metiri ,  ponderare ,  pen- 
dere  alicjnid  ex  aliqna  re.  Nom  intelligitur  res  cum 
alia  re  lamquam  cum  norma  collata ,  aut  ratio  et  argu- 
mentum  iudicii,  quod  Germani  dicunt  in  Hinsicht ,  aut 
eliam  maguitudo  rei  comparanda:  im  Vergleich. 

Plaut.  Trin.  4,  3,  42.  ex  eorum  ingcnio  ingenium  horum  pro^ 
hant.  Terent.  Eun.  1,  2,  118.  ex  aliarum  ingeniis  nunc  me 
iudicet.    Cornel.  Epam.  6,  2. 

Balb.  ad  Cic.  in  Epist.  ad  Att.  9,  6.  amplissimorum  virorum 
consilia  ex  evcntii ,  non  ex  voluntate  a  plerisque  probari  solent. 
Cic.  de  Inv.  2,  10,  34.  2,  10,  32.  Tacit.  Hist.  3,  57.  ita  com- 
positus,  ut  ex  eventu  rerum  adversa  abnucrct  vel  prospera  agno- 
sceret.  Cic.  de  Inv.  1,  38,  68.  omnes  leges  ad  commodum  rei 
publicae  referre  oportct  et  eas  ex  utilitate  communi,  non  ex 
scriptione ,   quae  in  litteris  est ,  interpretari. 

Cic.  p.  Rosc.  Com.  10,  28.  nemo  enim  illum  ex  trunco  corporis 
spcctabat ,  scd  cx  artificio  comico  aestimabat.  Sallust.  Cat.  10,  5. 
amicilias  inimicitiasque  non  cx  re,  sed  ex  commodo  acstumare. 
Cic.  Orat.  part.  34,  117.  si  obscuri  tcstcs  sunt  aut  tenues ,  dicen- 
dumerit,  non  esse  ex  fortuna  fidem  ponderandam.  p.  Quint.  1,5. 
si  apud  hoc  consilium  ex  opibus ,  non  ex  veritate  caussa  pendetur, 
profecto  nihil  cst  iam  sanctum  atque  sincerum  in  civitate. 
Planc.  ad  Cic.  10,  4,  5.  quam  ego  ex  mea  conscicntia  metior. 
Omissa  praepositione  Cic.  ad  Fani.  7, 12, 4.  Caes.  B.  gall.  3, 20. 
quae  jiars  —  ct  regionum  latitudine  et  multitudine  hominum 
ex  tertia  parte  Galliac  est  aestimanda.  i.  e.  pro  tertia  parte 
liahenda  est. 

Tacit.  Ann.  1,  24.  hacc  —  Tibcrium  pcrpulere ,  ut  Drusum 
filium  —  mitterct  nullis  satis  ccrtis  mandatis  ex  re  consulturum. 

Cic.  in  Catil.  2,  3,  5.  itaquc  ego  illum  exercitum  ex  gallicanis 
legionibus  et  hoc  delectu ,    quem   in   agro  piceno  et   gallico  Q. 


EX.  659 

Mctcllus  habuit  et  cx  his  copiis ,  quae  a  nobis  quotidie  compa- 
rantur,  magnopere  contemno.  Haec  critici  mutarunt  vel  ciim 
Mureto  et  gallicanis  lcgionibus  —  et  his  copiis,  vel  prae  gall. 
leg.  lure  antiquam  scriptnram  restituit  Bencckius,  sed  in 
explicanda  ea  non  satis  distinxit  rationes. 

9.  Quod  aliquam  speciem  aul  formam  refert,  alicui 
rei  sive  exemplo  accommodatum  est,  alqueexeo  prodire 
\idetur.  Quare  praepositio  ex  de  exemplo,  e  quo  imi- 
tatio  pendeat,  proprie  usurpatur. 

Plaut.  Stich.  1,  3,  115.  satin  iit  faccte  atque  ex  pictura  ad- 
stilit?    Intelligitur  qui  graphicus  audit  Epid.  3,  4,  29. 

Cic.  de  Nat.  d.  1,  38,  107.   nam  qiiid  est ,  qund  minus  prolari 
possit ,  quam  hominum  in  meincidere  imagines,  Homeri,   Archi- 
lochi,   Romuli,  Numae,  Pythagorae ,    Platonis,    nec   ex  forma^ 
qua  illi  fuerunt  ?  Critici  tantum  non  omnes  corrigunt  ea  forma,  . 
praeter  necessitatem. 

10.  Etiam  res  hoc  modo  significantur,  quibuscum 
aliquid  convenit,  aut  quibus  aliquid  respondet,  aut  quae 
aliquo  modo  rem  dictam  moderantur.  Haec  est  con- 
venientia,  quam  alias  secundum  exprimit.  Germani 
dicunt  jiach.  Qua  ratione  componunlur  forraulae  quae- 
dam ,  ex  anctoritate,  ex  conditione  y  aliae. 

Plaut.  Epid.  5,  1,  19.  ex  tuis  verbis  meum  futurum  corium 
pulchrum  praedicas.  Cic.  ad  Fam.  7,  17,  1.  ex  tuis  litteris  et 
Q.  fratri  gratias  egi  et  te  aliquando  collaudare  pnssum.  ad  Att. 
1,  3.  nos  hic  te  ad  mensem  ianuarium  exspectamus  ex  quodam 
rumore,  an  cx  litteris  tuis  ad  alios  missis.  ad  Fam.  12,  4,  5. 
nwnc  quae  scribo ,  scribo  ex  opinione  hominum  atque  fama. 

Cic.  ad  Att.  1,  5.  itaque  ex  iis ,  quae  postea  saepe  ab  eo  ad 
me  scripta  sunt,  conjido,  ita  esse  omnia ,  ut  et  oporteat  et 
velimus.  Ita  de  Off.  1,  16,  51.  e  quibus  ipsis  cetera  sic  obser- 
ventuf.    de  quo  loco  maj^na  est  criticornm  dissensio. 

Tacit.  Ann.  2,  63.  scripsit  Tiberio ,  non  ut  profugus  aut  sup- 
plex,  sed  ex  memoria  prioris  fortunae.  i.  e.  sicut  ferebat  me- 
moria.  Flor.  4,  12,  28.  non  per  adulationem ,  sed  ex  meritis  — 
senatus  cognomen  ex  provincia  dedit.    Cf.  p.  656. 

Tacit.  Agr.  8.  aliqKando  maioribus  copiis  ex  eventu  prae- 
fecit.    i.  e.  quum  teventus  id  suasisset. 

Ex  auctoritate.  Liv.  34,  35,  2.  ut  pax  ex  auctoritate  senatus 
confirmaretur. 

Ex  conditione  fornnila  est  iurisconsultorum.  Vlpian.  in  Dig'. 
29,  1,   15,  4.  vel  ex  conditione  vel  in  conditionem. 

42* 


660  EX. 

Pompon.  in  Digest.  5,  1,  80.  si  ex  conventione  litigatorum 
is  iudex  aditus  est. 

11.  Quem  sequimiir  vel  dicendo  vel  narraudo  vel 
existimando,  ei  nos  accommodamus  et  ex  eo  pendet  id, 
quod  agimus.  Quare  ex  dicilur  de  auctoribus:  ubi  nos 
Germani  nach.  Sed  interpretari  alic/i/id  ex  graeco 
alia,  ut  videlur,  ralioae  loculi  Latiui  dicunt,  qua  nos 
uiis  dem  Griechisclien  ilberset^en. 

Cic.  Brut.  14,  55.  quod  cx  pontificum  commentariis  longe 
plurimum  ingenio  valuisse  videatur. 

Liv.  23,  11,  4.  Jiaec  ubi  ex  graeco  carmine  tnterpretata  reci- 
iavit,  tum  dixit  etc.  Sed  aliter  Cic.  de  Inv.  2,  44,  128.  nam 
midto  propius  accedere  ad  scriptoris  voJuntatem  eum ,  qui  ex 
ipsius  eam  litteris  interpretetur ,  quam  illum ,  qui  senientiam 
scriptoris  non  ex  ipsius  scriptis  spectet.   vid.  n.  8. 

Ita  explicandura  est,  quod  hac  praepositione  iurisconsulti 
dicuntur  in  aliorum  libros  scripsisse  notas ,  veluti  Vlpian.  Dig. 
18,  2,  4,  6.  Pomponius  libro  nono  ex  Sabino.  Pomponius  enim 
sequitur  Safciimm  in  commentariis.  Vid.  Brisson.  de  Verb. 
gignif.  p.  411. 

12.  Quod  ex  aliqua  re  exit,  in  inleriori  re  anlea 
versatum  erat,  et  interno  quodam  nexu  cujn  ipsa  re  co- 
liaeret,  atque  inde  pendet.  Quo  fit,  ut  id ,  quod  se 
intra  aliquam  rem  tenet,  dicatur  esse  ex  ea.  Quod  fere 
ad  utilitatem  referituus.  Quare  e.v  grammalici  idem 
esse  dicunt  quod  ^^ro.  Vid.  Charisius  p.  209.  Atque 
e  re  puhlica  significat  ^:)ro  re  pnhlica,  ia  iisum  eius:  cf. 
Vallae  Elegant.  5,  19.  Oudendorp.  ad  Sueton.  Caes.  19. 
Brem.  ad  Cornel.  Att.  6,  2.  Sed  non  ipsa  utilitas  esf, 
quae  hac  voce  exprimatur,  sed  ratio  lantum  intercedens. 
Quam  ob  rem  etiam  de  aliis  modis  et  de  damno  ita  dici 
potest,  veluti  e.v  iniuria:  et  quod  dicitur  ex  re  consn- 
lere,  quod  est,  uti  res  postulat ,  quutn  additur  7Jiea  vel 
puhlica,  refertur  ad  singularem  rationem,  quae  est 
conamodi.  Sed  non  multae  sunt  liuius  generis  for- 
mulae. 

Horat.  Sat.  2,  6,  77.  Cervius  Tiaec  inter  vicinus  garrit  anilis 
ex  re  fabcllas.  iibi  Scliol.  pro  commodo ,  i.  e.  quae  cum  re 
proposita   conveniant. 

Cic.  Phil.  10, 11,  25.  id  Q.  Caepionem  Brutnm  —  benc  et  e  rc 
publica,  pro  sua  maiorumque  suorum  dignitate  consueludinequc 
rei  publicae  bene  gerendae  fccisse.    de  Orat.  2,  28, 124,  ad  Fam . 


EX.  661 

13,  8,  5.  ca  si  dicam  non  esse  e  re  puhlica  dividi,  docere  ie 
vidcar,  non  rogare.  de  Leg.  2,26,  6R.  non.  solum  eruditissimus, 
scd  ctiam  civis  e  re  publica  maxime  iuendacque  civitaiis  peri- 
tissimus.  nbi  sine  caussa  diibitat  Wag^nerus  p.  150.  ad  Fani.  9, 
21,  7.  nam  praeter  hunc  C.  Carbonem  —  civis  c  re  publica  Car- 
bonum  nemo  fuit.  Phil.  8,  4,  13.  et  de  loco  p.  Rabir.  Posth. 
9,  24.  vide  Orelliuni.  Liv.  23,  24,  1.  Cum  verhis  activis  Cic. 
Phii.  3,  12,  30.  duobus  aut  tribjis  scnatus  consultis  bcne  et  e  re 
publica  factis,  reliquas  rcs  ad  lucrum  praedamque  revocaverit. 
Suet.  Caes.  li).  ne  Catone  quidem  abnuente ,  eam  largitionem 
e  rc  puhlica  fieri.  In  hac  formula  uhique  usurpatur  e,  non  ex, 
quod  alias  coraponitur  cum  nomine  re ,  veluti  p.  Balho  27,  62. 
ex  rei  publicae  tempestate.  ad  Quint.  fr.  3,  9,  2.  Tamen  Cic. 
Fhil.  3,  15,  38.  j-ecte  atque  ordine  exque  re  publica  fecisse  et 
5,  13,  36.  exque  re  publica  fccisse.  Quo  efficitur,  non  sensum 
verhorum ,    sed  litteram  moderarl  usura.    Cf.  Laur.  Valla  1.  I. 

Piaut.  Pseud.  1,  3,  102.  ex  tua  re  non  est,  ut  ego  emoriar. 
Terent.  Phor.  5,  8,  76.  non  hercle  cx  re  istius  me  instigasti.  de 
qua  dictione  vid.  lladrian.  Cardinal.  p.  239.  (81.)  Gulielm.  ad 
Plaut.  Cist.  c.  8.  T.IIL  Gruter.  p.  341.  et  ex  his  Scriver.  Anecd. 
p.  64. 

Ex  usuesse  de  co,  quod  conducat,  quodutile  sit:  Plaut.  Merc. 

2,  3,  60.  verum  non  cx  usu  nostro  est ,  ncc  placet.  Terent.  Hec. 
4,3,10.  ex  usu  qnod  est,  id  persequar.  Caes.  B.  gall.  1,  30.  eam 
rem  non  minus  cx  usu  tcrrae  GalUac  quam  populi  romani  acci- 
disse.  Tacit.  Annal.  6,  42.  qui  i)lebem  primoribus  tradidit  ex  sua 
usu.  15,  43.  ca  ex  utililate  acccpta  decorem  quoque  novae  urbi 
attulcre.    cf.  Heindorf.  ad  Cic.  de  Nat.  d.  2,  65,  163. 

Liv.  45,  44,  11.  si  datus  Gallis  esset  (ager)  ,  ig-noscere  Pru-' 
stam  debere ,  si  ex  nullius  iniuria  quidquam  ei  datum  vellet  po- 
pulus  romanus.  i.  e.  in  iniuriam ,  cum  ratione  iniuriae.  Simi- 
liter,  puto,  7,  39, 10.  qucm  pairum  aut  plebis  esse,  qui  aut  se  ianto 
periculo  sciens  offerat,  aut  cui  ex  iniuria  insanientis  exercitus 
eaussa  recte  committaiur? 

E  re  nata  dicitur,    quod  alihi  est  pro  re  nafa.     Terent.  Ad. 

3,  1,  8.  e  re  nata  melius  fieri  non  potuit,  quam  factumst.  de 
qua  dintione  vid.  Donatus  et  Westerhov.  et  Pricaeus  ad  Apulei. 
Met.  p.  196.  et  Oudendorp.   p.  602.  et  670. 

Quinctil.  4,1,26.  quod  laedit,  aut  omnino  repellere,  aut  certa 
miiiuere ,  ex  caussa  est. 

*)  la  codicibus  saepe  elisa  est  praepositio  praece- 
dente  et.  vid.  Drakenb.  ad  Liv.  5,  32,  4.  6,7,4.33,36,7. 
post  e.     Drakenb.  ad  Liv.  8,  4,  12.    10,  43,  11.  29, 19,3. 


662  EXADVERSVM. 

post  ea.  Drak.ad  Liv.  35,50,7.  posl  66».  Drak.  ad  Liv. 
34,20,5.  Confuudunlur  ex  et  et.  Cort.  ad  Lucan.  6, 226. 
Drak.  ad  Liv.  26,  45,  1.  38,  49,4.  Beier.  ad  Cic.  p.  Tull. 
10.  p.  18.  et  f/e.  Cort.adLucan.  1,534,  7,741.  Drakenb. 
ud  Liv.  21,  6,  5.  Garaton.  ad  Cic.  Phil.  2,  6.  Gernhard. 
ad  Lael.  3,  12.  et  a.  Cort.  ad  Lucan.  1,  181.  5,  640.  et 
ea.  Drak.  ad  Liv.  7,  3,  5.  23,  48,  11.  44,  27,  7.  Beier. 
ad  Cic.  p.  Tull.  p.  38.  Goerenz.  ad  Cic.  de  fin.  p.  49. 
Adiecerunt  librarii.  vid.  H.  Vossius  ad  Tibull.  1,  2,  40. 

EXADVERSVM. 

Laurentius  Valla  docuit  praepositiones  fieri  adver- 
bia ,  quando  aliis  praeponerentur  praepositionibus.  At- 
que  haec  ipsa  coniposita  vocabula  plerumque  adverbii 
naturam  et  speciem  sibi  induunt.  Quod  bene  cogno- 
verat  Priscianus,  quum  dicebat  praepositiones,  quoties 
casu  carentibus  apponerentur,  dictionis  vira  semper 
amiltere:  quod  frustra  refellit  Aus.  Popma  de  Vsu  antiq. 
loq.  1,  14.  Huius  vero  generis  est  exadyersvm  :  quod 
Don,  iit  vulgo  putant ,  e  verbis  ex  acU'erso  nescio  qua 
depravatione  transmutatum  est,  sed  in  se  habet  aclver- 
sitni  et  ex.  Conf.  T.  1.  p.  178.  Nec  cura  Burmanno, 
qni  de  bac  re  ad  Sueton.  Tiber.  33.  loquutus  est,  nega- 
biraus  fuisse  antiquum  hoc  vocabulum,  quod  corrupto- 
ribus  linguae  recentissimis  aut  librariis  debeatur.  Testi- 
monia  adsunt  vcterum  graramaticorum  Prisciani,  Donatj, 
Gelhi,  quibus  maiorera  tribuamus  aucloritatem ,  quam 
librariis  ubique  ex  acUerso  substituentibus.  Pseque  dis- 
ceptalHmus  cum  aliis ,  utrura  adverbiura,  an  praepositio 
vocanda  si(.  SuI)stantivo  euim  praefi-xa  fit  praepositio, 
adverbium  non  habet  nomen.  De  accenlu  Gelhus  7,  7. 
in  eo  cfiociue  cjnocl  exaclversum  dicimus .,  (Annianus) 
secunclam  syllaham  clebere  acui  existimabat ,  quoniam 
una,  non  cluae  essent  oraiionis  partes:  atcfue  ita  opor- 
tere  apucl  Terentium  legi  dicebat  in  his  versibus:  in 
cjuo  etc.  Sed  Bentleius  ad  Terent.  Ph.  1,  2,  38.  „recte 
quideni  Annianus,  quod  ad  hunc  locura  attinet:  nam 
hic  excidi-'ersum  acuit  secundam  :  sed  raox  v.  47.  et  Ad. 
4,  2,  45.  jorimara  acuit  exadversujn^  ut  apud  Plautum 
Bacch.  4,  7,  37.  Ad  uihiluni  ergo  recidit  Anniani  ilhus 
sublililas."  Scihcet  Annianus  iudicabat  retrahi  debere 
uccenluin  in  iis  corapositis  vocabuhs ,  quae  uno  accentu 
coraprehenderentur.     Quod  ahter  visum  erat  gramma- 


EXADVERSVM.  663 

licjs  islii|s  teraporis.  De  forrais  achersus  et  adversum 
diximus  Tora.  1.  p.  179.  Qui  scripserunt  ex  achersus 
upud  Plin.  Hist.  n.  6,  16,  18.  m  uuimo  habebant  ex 
nujic,  ex  post ,  quae  recentissimae  aelatis  usus  pro- 
creuvit. 

Priscian.  p.  917.  quando  autem  ro  ivccvriov  signljicat,  magis 
adverbium  ostenditur ,  ut  Terentius  in  Phorm.  ci  loco  exadver- 
suni  tonstrina  erat  quaedam.  p.  1037.  nec  non  etiam  dictio  tam 
in  composilior.  •:  quam  in  appositione :  in  compositione,  ut  Teren- 
tius  in  Phormione  exadvcrsum  ei  loco  pro  adversum.  Burman- 
num  refellit  Oudendorpius  ad  Suet.  Caes.  39.  quem  vide  ad 
Apulei.  Fior.  p.  49.    Cf.  Gronov.  ad  Gell.  11,  22. 

1.  Significatio  ea  est,  quam  Priscianus  posuit,  ex 
adverso,  e  regione:  nam  ex  indicat  rem  ex  aliquo  loco 
sub  adspectum  venire  atque  ita  conlrariam  esse  :  von  ge- 
gennherlier.  Cf.  Gifan.  Observat.  p.  86  (176.).  Gebhardus 
et  Bosius  ad  Cornel.  Them.  5,  4.  Thras.  2,  7.  lac.  Gro- 
novius  ad  Sueton.  Caes.  39.  appeJlut  doctius  quam  ex 
adversQ. 

Plaut.  Bacch.  4, 7,  37,  mdeo  exadversum  Pistoclerum  et  Bacchi- 
dem.  Terent.  Phorm.  1,  2,  47.  ea  sita  erat  exadversum.  Ad. 
4,  2,  44.  apud  ipsum  lacum  est  pistrilla ,  et  exadvorsum  fabrica. 
Apud  Sueton.  Caes.  39.  inque  earum  locum  bina  castra  ex  ad- 
verso  constituerant.  quatuor  codd.  exadversum  praebent.  in 
Tiher.  33.  duo  tantura.  Apulei.  Flor.  p.  353,  35.  sesc  quisque 
exadversum  quam  proxime  collocat.     Amm.  Marc.  23,  6,  72. 

Cum  dativo  Terent.  Ph,  1,  2,  38.  in  quo  haec  discebat  ludo, 
exadversum  ei  loco  tonstrina  erat  quaedam.  uhi  Bentlci.  Apulei- 
Apol.  p.  281,  2.  cur  cava  specula,  si  exadvcrsum  soli  retineantur, 
oppositum  fomitem  accendunt.  Florid.  p.  350,  23.  Samos  icario 
in  mari  modica  insula  est  cxadversum  Milcto ,  ad  occideulem 
cius  sita.  Ita  scrihendum  esse,  non  Mtiefos,  omnes  critici  con- 
eentiunt. 

Praepositio  cum  accusativo  composita.  Cic.  de  Divin.  1,  45, 
101.  ara  cnim  Aio  Loquenti ,  quani  septam  videmus,  exadversus 
euru  locum  consecrata  est.  Vnus  cod.  exadversum.  Cornel.  Theni. 
3,  4.  quo  factum  est,  ut  ab  Artcmisio  discederent  et  exadversum 
Athenas  apud  Salamina  classem  suam  constituerent.  Plin.  IIi?t. 
n,  fi,  16,  18.  gens  haec  obtinet  aversa  montis  Paropamisi  exad- 
versus  fontes  Indi. 

2.  Non  vulgari  modo ,  si  verba  integra  sunt,  lo- 
quutus  est  Cornel.  Nep.  Thras.  2,  7.  in  secunclo  'proelio 


664  EXAMVSSIM, 

^ecidit  Critias ,  qnum  qvidem  exadoersus  Thrasyhulum 
fortissirne  pugnuret.  Esset  hoc:  quura  pugnaret  ex 
adverso  posilus  Thrasybulo :  quod  fortasse  ad  aeraula- 
tionem  spectare  videbitur.  At  quis  ila  laline  loquitur? 
Nec  dici  poterat  pugnare  exadversus  aliqueiii:  quare 
Larabinus  et  alii  scripsere  adversus.  Quod  Scioppius 
in  uno  libro  invenit,  Burmannus  comprobavit,  T/irasy- 
hulus ,  sententiaui  praebet  uou  perverse  dictam,  sed 
absonam  et  inaaem. 

EXAMVSSIM. 

Amvssim  accusativus  substantivi  antiquo,  ut  vide- 
tar,  tempore  pro  adverbio  usurpabatur:  quara  ob 
rem  Festus:  a?nussim,  regulariter.  Hoc  adverbium 
componebatur  cum  ex  adverbio  in  EXAMVSSIM,  quod 
Bentleius  errat  quum  dicit  formatura  esse  ab  ex 
amussi ,  quod  numquara  est  dictura.  De  ad  amussim 
vide  Tom.  I.  p.  130.  Eestus:  examussijn,  reguiariter: 
amussis  erdm  regula  Jahrorum  est  ^  vel  ut  aiii  volunt^ 
jerramentum,  quo  in,  poLiendo  utuiitur.  Nonius  1,  28. 
exaitiussim  dicitur  examinate  ad  regulam  vel  coa- 
gmentum :  est  enim  amussis  regula  jahrorum,  quam 
arcliitecti ,  quum  opus  probant ,  ruhrica  illinunt.  Cha- 
risius  p.  178.  examussim.  Plautus  in  Ampliitryone: 
Examussim  est  optima:  uhi  Sisenna,  pro  examinatOy 
incjuit :  aimissis  enim  est  tahula  ruhicata ,  quae  dimit- 
titur  examinaridi  operis  gratia ,  an  rectum  opus  sur- 
gat.  Plaulus  usurpat  et  recentissimi  vetustae  consue- 
tudinis  aemulalores.  Per  metaphoram  significat  exacle, 
accurate,  diligenter,  sed  ellam  absolute,  perfecle. 

Plaut.  Most.  1,  2,  18.  aedes  quom  extemplo  suni  paratae,  ex- 
politae ,  factae  probe,  examussim,  laudant  fabrum.  Men.  Prol. 
50.  7it  hanc  rem  vobis  examussim  disputem.  Apulei.  Met.  2. 
p.  128,  13.  ceram  in  modum  prosectarum  formatam  aurium  ei 
applicant  examussim.  Ciir  vero  Carrio  apud  Gelliuin  1,  4. 
ad  amussim  luutaret  iu  examussim ,    nulla  erat  caussa. 

Plaut.  Arypli.  2,  2,  213.  nae  isia  edcpol ,  si  haec  vera  loqui- 
tur,  examussim  cst  optuma.  Apulei.  Met.  4.  p.  150,  33.  nec 
secius  Thrasyleon  examussim  capto  noctis  latrocinali  momento, 
prorepit  cavea.  11.  p.  271.  cetero  etiam  statu  atque  habitu  ex- 
amussim  Jiocturnac  imasrini  cons^ruentem. 


EXANTE.     EXHINC.    EXINDE.  665 

EXANTE. 

Antiquus  nsus  verbi  exante  lanlura  ia  formulis  ex 
arite  die,  ex  ante  diein  apparel :  de  quibus  disserui 
T.  I.  p.  382.  Et  quae  proprie  dicenda  erant  ex  an~ 
te-die,  ex  ante-  diem,  pronuntiatione  et  scriptura 
vulgari  ita  contrahebantur,  ut  exante  unum  vocabuluni 
^s?.Q  videretur.  Vnde  Iraditio  de  vocabulo  exante, 
cuius  alia  non  exstant  exempla.  Nam  quae  affcrunt 
Popma  de  Vsu  antiq.  loq.  1,  14.  et  Besselius  in  Miscell. 
p.  161.  ea  ad  illam  formulam  pertinent  omnia,  praeter 
unum  locum  Apuleii  Met.  1.  p.  103,  17.  ubi  qnum  in 
codicibus  invenissent :  et  tamen  Alhenis  proximo  et 
ante  Poecilem  porticum  isto  gemino  obtutu  circula- 
torem  adspexi  equestrem  spatham  praeacutam  mucrone 
infesto  dei^orasse.  Gulielmus  et  Piccartus  et  alii  emen- 
darunt  exante.  Oudendorpius  eiecit  et ,  auctoritate 
triuni  codicura. 

.     EXHINC. 

ExHiNC  novissimam  hal)et  originem,  ut  videlur, 
cx  Hadriani  tempore.     Significat  id  quod  exinde. 

Apulei.  Met.  11.  p.  209,  19.  exhinc  festlvissimum  celehravi 
jiatalem  sacrorum.  Qu<imqiiain  ibi  etiani  cod.  DorvilL  et  hino 
ijvaebet. 

Priscianus  10,  3,  17.  p.  88(5.  aflPerre  dicitur  Lucretii  verLa 
exhinc  corpus  projiellit  et  icit.  Sed  plurimi  codices  habent 
exiii.  IVeque  aliter  boni  libri  iu  Sueton.  Tib.  9.  ubi  ante 
Oudendorpium  leciebatur :  exhinc  raeticum  vindelicumque  bellum 
—  l^essit.  nunc  vero  exin.  Scribere  enim  solebjmt  librarii  exhin. 
Eadem  varietas  exstat  in  Suet.  Ner.  7.  iu  Virgil.  Aen.  7,  341. 
8,  306, 

EXINDE. 

ExiNDE  inter  ea  vocabula  nominat  Donatus  p.  1761. 
quae,  etsi  praepositio  separatim  adverbiis  uon  applica- 
lur,  taraquam  unam  partera  oralionis  sub  uno  accentu 
prouuntiaraus.  Hinc  Servius  ad  Virg.  Aen.  6,  743.  una 
jyars  orationis  est,  [et  in  tertia  a  fine  accentum  habet, 
Licet  penuitima  longa  sit:  cjuod  ideo  factum  est ,  ut 
ostenderetur  una  pars  esse  orationis,"]  ne  praepositio 
iungeretur  adi^erbio,   quod  vitiosum  esse  non  dubium 


666  EXINDE. 

est,  Brevior  forma,  ut  puto,  ob  accentus  difficulta- 
tem  facta  est  exin.  Cf.  deinde.  Alii  Imius  rei  caussam 
in  metro  quaesiverunt.  Festus:  exiji  metri  caussa 
dicitur  pro  exincle.  Sed  prosaici  quoque  scriptores 
ea  forma  usi  sunt.  Cicero  Orat.  45,  154.  dein  etiain 
saepe  et  exin  pro  deiride  et  exiiide  dicimus. 
Atque  hoc  unum  videtur  esse  ex  iis  vocabulis  singu- 
laribus,  quae  apud  quosdam  scriptores  aut  numquam 
aut  raro  inveniuntur.  Nam  frustra  quaeres  in  Terentii 
et  Celsi  libris:  pauca  exerapla  leguntur  apud  Ciceronem 
neque  ullum  in  oratiouibus  eius.  Tacitus  semper  bre- 
viorem  formam  usurpavit. 

1.  Servius  ad  Virg.  Aen.  6,  891.  et  12,  92.  appellat 
adverbium  ordinis  significans  deinde.  Vnde  Noltenius 
p.  530.  negavit€sse  adverbium  loci.  Sed  primaria  signi- 
ficatio  est  de  loco ,  ex  quo  aliquid  exit :  quod  esse  potest 
et  exitus  et  directio:  inde  ex  eo  loco:  von  da  et  von 
da  lier.  Novissirao  terapore  eliam  dicebatur  pro  ex. 
Medium  aevum  non  nisi  melaphoram  habet  in  usu. 

Tacit.  Ann.  15,  12.  regioiiem  Commagenam,  exin  Cappado- 
ciam ,  inde  yirmenios  petivit, 

Plant.  Pocn.  3,  9.  utcumque  est  ventus ,  exin  velum  vortitur. 
Itera  Epi(l,  1,  1,  47.  quae  Acidalius  interpretatur :  ita,  pro  ea 
ratione.     Est  vero,  ex  ea  regione,  ex  ea  parte. 

Cod.  lustin.  1,  12,  4.  si  servus  cuiusquam  in  ecclesiam  alta- 
riave  armatus  —  irruerit ,  exinde  protinus  abstrahatur. 

2.  Hoc  transfertur  ad  caussam  et  rationem,  ut  sit 
ex  eo ,  ex  ea  ratione.  Id  recentissima  aetas  adbibuit  ad 
designandum  fructum  vel  incommodum  ex  aliqua  re 
natum.  Scioppius  quum  in  Infam.  Fam.  p.  6.  repre- 
hendit  Stradam,  qui  dixit  odiaqne  exinde  animosiiis 
exercemns ,  terminos  constitnere  debuit,  exfra  quos 
Teteres  non  egrediebautur.  li  enim  uon  dicebant  pro 
ea  de  canssa. 

Plaut.  Most.  1,  3,  70.  ut  fama  est  homini,  eiin  solet  pecuniam 
invenire.  Apulei.  Met.  6.  p.  184,  1.  nec  quidquam  idonei  lucri 
exinde  cepimus,  sed  vidnera. 

Plaut.  Pseud.  2,  3,  13.  proinde  ut  quisque  fortuna  utitur ,  ita 
praeceUet :  atque  exinde  sapere  eum  omnes  dicimus. 

Tertull.  adv.  Marc.  1,  22.  homo  damnatur  in  mortem  ob  unius 
arbusculae  delibaiionem  et  exinde  prosiliunt  delicta  cum  poenis. 
Cod.  lustln.  1,  3,  35.   quum  exinde  sustentatio  vel  cducatio 


EXINDE.  667 

orphanis  —  comparetur.  1,  2,  14,  2.  quodcumque  exinde  incom- 
modum  ecclesiae  contigerit.  Sulpic.  Sever.  Vit.  Martini  initio : 
plcrique  mortales  studio  gloriae  saecularis  inaniter  dediti,  exinde 
perennem,  ut  putabant,  memoriam  nominis  sui  quaesiverunt. 

3.  Tum  significat  ordinem  rernm ,  quod  fert  natnra 
praepositionis  ex.  Sed  in  qtiibus  ordo  rerum  in  loco 
aliquo  dispositarum  inlelligatur,  perpauca  sunt  exempla. 
Nec  dicitur  hoc  modo  res  solum,  quae  post  aliam  sita 
est,  sed  etiam  quae  ante  vel  iuxta  eam. 

Cic.  de  Nat.  d.  2,  43,  111.  cxin  contortis  Aries  cum  cornibus 
haeret.   i.  e.  in  stellaruni  serie  proximus  Equo. 

4.  Frequenlior  est  usus  de  tempore  et  de  rebus 
alias  excipientibus.  Significat  igitur  deinde ,  quo  facto, 
Lum, 

Ennius  apud  Cic.  de  Div.  1,  48,  108.  interea  sol  albii'  re- 
cessit  in  infera  noctis.  Exin  candida  se  radiis  dcdit  icta  foras 
lux. 

Cic.  de  Div.  1,  26,  55,  servus  per  circum,  quum  virgis  caederc- 
tur,  furcam  ferens  ductus  cst.  Exin  cuidam  rustico  romano  dormi- 
enti  visus  est  venire ,  qui  diccret  etc.  Virgil.  Aen.  6,  743.  quisque 
suos  patimur  manes :  exinde  per  amplum  mittimur  Ehjsium. 
7,  341.  Liv.  24,  42,  1.  ad  Mundam  exinde  castra  punica  mota. 
Apuiei.  Met.  6.  p.  183,  31.  me  et  equum  vcctores  rerum  illarum 
futuros  fustibus  exinde  tundentes  perducunt  in  viam. 

Sic  etiam  Plaut.  Curc.  2,  3,  84.  ostium  ubi  conspexi ,  exindeme 
illico  protinam  dedi.  Opponuntur  ubi —  exinde ,  ut  alias  ubi  — 
tum.  Xam  Servius  ad  Virg.  Aen.  7,  341.  explicat  statim.  Ke- 
que  aliter  Truc.  1,  1,  63.  eadem  postquam  alium  repperit,  qui 
plus  daret,    damnosiorem ,  me  exinde  amovit  loco. 

Cic.  de  Leg.  3,  3,  7.  populique  partis  in  tribus  distribuunto: 
exin  pecunias ,  aevitatis ,  ordinis  partiunto.  i.  e.  quo  facto. 

5.  Quare  saepe  usurpaturin  narratione  rerum  gesta- 
rum,  ut  sit  j^ost  liaec.  Plerumque  primum  locum  occu- 
pat,  coniunctionis  instar.  Sed  eliam  in  expositione, 
quae  transit  ab  aliqua  re  ad  aliam,  exinde  dicitur  ,  ut 
lum. 

Virg.  Aen.  6,  890.  inccnditque  animiim  famae  vcnientis  amore. 
Exin  bella  viro  mcmorat  quae  deinde  gerenda.  In  quibus  oli- 
servanda  est  vicinitas  verbi  dcindc.  Liv.  1,  28,  10.  exindc, 
duabus  adniotis  quadrigis ,  in  currus  earum  distenlum  illigat 
Mcltum :  deinde  in  divcrsum  iter  equi  concitati  etc.  i.  e.  iam, 
tum.  27,  5,  6. 


668  EXINDE. 

Virg.  Aen.  8,  306.  exin  si  cuncti  divinia  re?)HS  ad  urbem  j)er- 
fectis  rcferunt.  Apud  LiYiiim  saepe  leguntur  verba  practores 
exinde  facti.  \A.  Drakenb.  ad  42,  9,  8.  conf.  31,  fi,  2.  Tacit. 
Ann.  3,  36.  exin  promptum ,  quod  multorum  intimis  questibus 
tegcbatur.  4,  4.  12,  22.  15,  17.  15,  64.  2, 16.  ubi  dein  —  exin. 
Florus  4,  2,  13.   lustiu.  43,  3,  11. 

Cic.  de  Nat.  d.  2,  39,  101.  exinde  mari  finitimus  aer  die  el 
nocte  distinguitur. 

6.  Sic  etiam  in  «uuraerandis  rebiis.  Praecedant 
tum  fere  et  sequuutar  aliae  enumeralionis  vel  conse- 
quulionis  particulae. 

Tacit.  Ann.  15,  41.  iam  opes  tot  victoriis  quaesitae,  et  grae- 
carum  artium  dccon,   exin  monumenta  ingeniorum  antiqua. 

Tacit.  Ann.  11,  2.  Suillio  corruptionem  militum  — ,  cxtn 
adulterium  Poppaeae,  ac  postremum  moUitiam  corporis  ob- 
iectante. 

7.  Recentior  est  usus ,  quo  exinde  ponitur  pro  ex 
illo  tempore.  lurisconsulti  adeo  dixerunt  e.xiiide  —  ex 
quo:  Apuleius  exinde  iit,    exinde  quiun,  i.  e.  seitdem, 

lu^tin.  1,  2,  3.  71C  novo  Jiabitu  aliquid  occultare  videretur, 
eodem  ornatu  et  popuhtm  vcstiri  iubet:  quem  morem  vestis  exinde 
gcns  universa  tenct.  Vipian.  ia  Dig.  10,  1,  4,  2.  post  litcm 
autcm  contestatam  etiam  fructus  venient  in  Jioc  iudicio:  nam  ct 
culpa  ct  dolus  exindc  p.aestantur.  Pompei.  41,  6,  4.  Tryphon. 
in  Dig.  49,  15,  12,  1.  merito  quia  Jii  bonorum  fuerunt  et  essc 
pcrsevcrajit ,  Jii  sui  iuris  exinde  sibique  ideo  acquisisse  intclli- 
guntur.  Cod.  lustin.  7,  33,  1.  quum  post  motam  et  omissam 
quaestionem  res  adnova  dominia  bonafide  transicrint,  et  exinde 
novi  viginti  anni  intercesscrint  sine  intcrpellatione ,  non  est  in- 
quietanda,  quae  nunc  possidet,  persona. 

Ylpian.  iii  Dig.  1,  16,  4,  6.  credendum  est  videri  legatum 
Tiabere  iurisdictioncm  non  exinde ,  ex  quo  mandata  est ,  sed  cx 
quo  provinciam  proconsul  ingressus  est.  5,  1,  67.  Cod.  lustiu. 
2,  22,  3.  4,  32,  9. 

Apulei.  Met.  2.  p.  120, 36.  exinde  ut  de  Euboca  insula  fcstinus 
enavigasti.  Apolog.  p.  289,  33.  exinde  ut  curiamparticipare  coepi. 
Met.  1.  p.  113,  20.  exinde  quum  ex  astu  a  magislro  digressi 
sumus. 

8.  Veteres  non  usi  sunt  hoc  vocabulo  in  colligenda 
conclusione,  sed  barbari  dixerunt  exinde  sequitur  pro 
inde  sequitur. 


EXTEMPLO.  669 

EXTEMPLO, 

De  origine  vocabuli  extemplo  admodum  obscura 
iam  veteres  multuui  quaesiverunt.  Varro  de  L.  L.  6,  2. 
etiam  indidem  (a  luendo)  iUud  Ennii:  Extemplo  ac- 
ceptum  me  necato  et  JiLium.  Extemplo  enim  est  con~ 
iinno  ^  quod  omne  templum  esse  dehet  continuo  septumy 
nec  plus  unum  introitum  habere.  Servius  ad  Virg. 
Aen.  1,  92.  extemplo ,  iilico,  statim.  Et  est  augurum 
sermo.  Temphniz  enim  dicitur  locus  manu  auguris 
designatus  in  uere ,  post  queni  factum  iliico  captantur 
auguria.  Et  ad  2,  699.  verbum  augurum,  qui  visis 
auspiciis  surgebant  ex  templo :  unde  est  extemplo  ad- 
i^erbium.  conf.  ad  6,  210,  8,  4.  Haec  quomodo  cum 
verbo  contemplari  conciiiaverint ,  nou  fucile  ex  ipsorum 
dictis  intelligitur.  Recenliores  grammatici  aut  velerum 
sententiam  amplexi  sunt,  aut  novara  viam  aperuerunt 
in  temporis  notionem  inquireutes.  Is.  Vossius  enim  ia 
Etymol.  p.  182.  b.  haec:  „extempulo  vei  extemplo, 
TtaQciVTrjg ,  naQaiQij^ci ,  idem  quod  ex  tempore:  a  tempus 
diminutivum  est  tempulus  vei  tempulum:  inde  contem- 
plari  vel  contemplare  pro  contempulare,  id  est  multum 
temporis  in  re  aliqua  consideranda  iusumere."  Eum  se- 
quitur  Schellerus  s.  v.  extemplo  et  tempLum. 

In  veterum  sententiis  ipsa  principia  bene  posita  esse 
videnlur,  sed  quae  ad  ea  referuntur,  aliena  et  contorta 
sunt.  Equidem  vero  non  absurdum  puto  id,  quod. 
Eu.stathius  ad  Iliad.  12,  313.  de  verbo  xk\xtvog,  et  los. 
Scaliger  de  latino  vocabulo  Iradiderunt.  Templum 
enim,  quod  erat  tempulum ,  sicuti  ^usi^og  notat  to 
cjilag  uTtoxzr^i^iiEvov  xccl  acpojQKS^Evov  Idicc  icoqiov ,  proprie 
significat  locum  vel  regionem  exsectam,  quae  a  reliquis 
terrae  vel  coeli  partibus  cerla  finitione  est  secreta  et 
conslituta.  Cuius  generis  erat  locus  ab  augure  per  lituum 
vel  verbis  quibusdam  conceptis ,  ut  ait  Varro,  finitus  et 
consecratus:  unde  dicta  sunt  delubra,  non  a  tuendo 
sive  ab  eo  appeliata,  quod  in  omnes  coeli  partes  liber 
esset  adspectus.  Et  contemplamur  aliquid  ,  quum  rem 
in  suo  loco  totam  et  oculis  quasi  fixam  et  finitam  com- 
plectimur.  Extemplo  igitur,  etsi  ab  auguribus,  ut  vi- 
detur  in  rebus  sacris  usitatum  ,  ipsura  non  erat  verbum 
sacrum,  sed  significabat  e  loco  rei  proprio,  sive  e  loco 
cerlo   ac  definito.     Idque  refertur  ad   actioaem   et    ad 


670  I^TEINIPLO. 

terapus,    ut  idera  sit   quod   eloco    (vid.  p.  364),  e  ve- 

sligio. 

ForceHInus  in  multis  verum  est  assequntus  :  taraen  originem 
verbi  augurlbus  assignat,  qui ,  auspicio  auspicato,  continuo  ex 
templo  capto  discedere  solerent,  deura  exploratam  voluntatem 
nuntlaturl.  Scaiiger  in  Coniect.  ad  Varron.6, 2. ,  „verbum  est, 
inqult,  sacrorum,  sicut  ilicet  iudlciorum.  Vt  enini  hoc  diralsso 
senatu,  slc  et  Illud  sacrlficlo  patrato  a  praecone  pronuntiaba- 
tur.  Quo  signlficabatur ,  ut  exlrent  ex  templo.  Quod  quia 
cito  fiel)at,  inde  pro  cito  et  propere  sumi  coeptum  est."  De  qua 
re  veteres  nihil  tradunt. 

Cicero  lianc  vocem  in  uno  tantura  loco  oralionum 
posuit,  Terentiiis  in  duobus.  Saepissime  eam  usurpavit 
Piautus,  qtti  etiani  extempulo  dixit  sexies:  quod  pro- 
fecfum  milii  videliw  a  vulgari  pronuntiaiione  verbi 
tenipli.  Sic  enim  in  inscriptione  apud  Gruter.  p.32o.  1. 
curator  tempuli  legitur.  Idque  fecit  Plautus  metri 
caussa  in  fine  versus  iambici,  ut  haberet  vocabuium 
brevis  syllabae  penultimae.  Sunt  enim  hi  loci  Aul.  1, 
2,15.  Cist.  1,1,99.  2,3,10.  Bacch.  4,9,  44.  ]\lil.  2,  5,51. 
Poen.  1,  1,  65.  ISaevius  apud  Gellium  2,  19.  extempjih 
illo  te  ducam,  ubi  non  despuat.  Sed  hoc  ex  coniectura 
Fruterii  in  Verisimil.  2,  11.  Libri  scripli  extemplo.  In 
codicibus  non  recentissimis  legitur  interdum  extimplo: 
quod  litteratores  discriminis  caussa  fecisse  putat  Cortius 
ad  Lucan.  1,  296. 

1.  Significatio  huius  vocabuli  universa  non  ad  ipsum 
locum,  in  quo  quid  agitur,  sed  ad  actionis  tempus  et 
consequutionem  refertur:  sicuti  cuuV.k  Graecorum ,  Ger- 
rnanorum  auf  der  Stelle.  Est  igitur  id  quod  eo  ifjso 
iempore.  £t  si  quae  sunt  dicta,  in  quibus  locus  iutelli- 
gatur,  admixta  est  temporis  notio,  ut  sit  eo  tempore, 
quo  quis  in  locum  ingressus  sit,  aut  in  eo  jDermanserit. 

Terent.  Andr.  3,  2,  37.  uhi  intellexeras  id  consiliiim  capere, 
cur  non  dixti  extenifHo  Pamphilo  ?  Cic.  p.  Rosc.  Com.  3,  8. 
guid  respondcat,  nescit,  quid  fingat  extemplo,  nonhabet. 

Plaut.  Rud.  3,  6,  3.  Pi..  Quin  extemplo  occidisti  ?  tk.  Gladius 
non  erat. 

Liv.  1,  48,  1.  huic  orationi  Servius  quum  intervenisset  — , 
extemplo  a  vestibulo  curiae  magna  voce  —  inquit.  i.  e.  gleich 
am  Eingange. 

2.  Tum  dicitur  pro  continuo,    sine  mora,  et  in 


EXTEMPLO.  671 

narratione  rerum  factarum  de  eo,  quod  statim  et  pro- 
xirae  factura  est.  Quod  vero  statim  et  continuo  fit,  id 
propere  etiam  et  cito  fieri  solet. 

Pliiut.  Truc,  3,2,  20.  qui  non  extemplo  intres?  Epid.  3,3,43. 
revortere  ad  me  extemplo.     ap.     Continuo  hic  ero. 

Plaut.  Amph.  1,  1,  51.  si  sine  vi  et  sine  bello  velint  rapta  ct 
raptores  tradere  — ,  se  exercitum  extemplo  domum  reducturum. 
Aul.  4,  2,6.  Epid.  3,  2,  25.  is  adornat,  adveniens  domi  cxtemplo 
ut  maritus  fias.  Baccli.  2,  3,  56.  quoniam  sentio,  quae  res  gere- 
retur ,  navem  extemplo  statuimus.  Ita  Varro  apud  Nonium  g.  v. 
curriculus  scripsit  extemplo  eas. 

Lucret.  3, 122.  atque  eadem  (vita)  rursum  quom  corpora  pauca 
caloris  dlffugere  forasque  per  os  est  editus  aer ,  deserit  extemplo 
venas  atque  ossa  relinquit.  Virgil.  Aen.  4,  173.  extemplo  Libyae 
magnas  it  Famaper  urbes.  5,  426.  746,  6,  210. 

Liv.  1,  47,  9.  convenere  extemplo ,  alii  iam  ante  ad  hoc  prae- 
parati,  alii  metu.  1,  6,  1.  23,  11,  4.  dixit  se  oraculo  egressum 
extemplo  his  omnibiis  divis  rem  divinam  ture  ac  vino  fecisse. 
41,  1, 1.  alii  (bellum)  gerendum  cxtemplo ,  antequam  contrahere 
copias  hostes  posscnt ,  alii  consulendum  prius  senatum  censebant. 
Tacit.  Ann.  2,  25.   Hist.  3,  61. 

Praeccdunt  ablativi.  Liv.  23,  23,  7.  tta  centum  septuaginta 
septem  cum  ingcnti  approbatione  hominum  in  senatum  lectis,  ex- 
templo  se  magistratu  abdicavit.  24,.  6,  1.  4,  6,  9.  40,  24,  6. 

Notabilis  est  verborum  structura  per  copulam  apud  Virgil. 
Aen.  2,  376.  dixit  et  extemplo  -^  sensit. 

3.  De  praesenti  tempore  dictnm  post  se  habet  alia 
consequutionis  vocabula,  mox ,  yostremo. 

Liv.  39,  48,  1.  haee  ■ —  extemplo  in  invidiajn ,  mox  etiam  in 
perniciem  verterunt.  40,  48,  6.  nam  extemplo  fusi  fugati,  mox 
intra  vallum  paventes  compulsi ,  postremo  cxuuntur  castris. 

4.  Extemplo  fit  etiam  id ,  in  quo  agendo  non  haesi- 
tamus  ,  nec  aliarum  rerum  rationem  respicimus:  ohne 
weiteres,  sogleich, 

Flaut.  As.  2,  3,  8.  pol  haud  periculum  est ,  cardines  ne  foribus 
effringantur ,  si  istuc  extemplo  tu  omnibus,  qui  quaerunt,  respon- 
debis.  Bacch.  4,  9,  44.  ego  eum  adeo  uno  mendacio  devici,  uno 
ictu  extcmpulo  cepi  spolia. 

Plaut.  Men.  2,  2,  67.  post  illae  extemplo  se  applicant ,  agglu- 
tinant.  i.  e.  ohnc  weitere  Vmstdnde.  3,  2.  Bacch.  4,  4,  35. 
id  aurum  accepisse  extemplo  ab  hospite  yirchidemide. 

Curt.  5,  5, 16.  relinquemus  ergo  extemplo  praesentia  pignora. 


672  EXTEMPLO. 

5.  Proprie  iitilur  hac  voce  is,  qiii  aliqnid  agit  aut 
loqnjtur  ex  tempore,  aut  qui  ia  rerum  difficultate  non 
cessat  fingere,  quo  se  expediat. 

Plaut.  Men.  3,  2.  16.  quoniam  scntlo  errare,  extemplo,  quasi 
res  cum  ca  essct  milii,  cocpi  asscntari. 

Plaut.  As.  2,  2,  ?().  verum  in  tonstrina,  ut  sedcbam,  me  infit 
percontarier,  ecqucm  filium  Stratonis  novcrim  Demaenctum,  dico 
me  novisse  eitemplo  et  me  cius  servam  praedico  esse.    cf.  v.  84. 

6.  Affirmalionem  quamdam  addit,  quum  dicilur 
aliquid  fieri,  aut  futurura  esse,  quando  aliud  factum  sit. 

Plaut.  Poen.  3,  4,  23.  ibi  extemplo  leno  errabit.  Cist.  1,  2,  2. 
quae  ubi  saburratae  sumus  ,  largiloquae  extemplo  sumus.  Bacch. 
2,  3,  127.  credo  hercle  advenicns  nomen  mutabit  milii  facictquc 
extemplo  Crucisalum  me  ex  Chrijsalo. 

Plaut.  Capt.  1,  2,  13.  si  dederis ,  erit  extemplo  milii ,  quod 
dem  tibi.  3,  1,  24.  nemo  ridet:  scivi  cxtemplo  rcm  de  compacto 
geri.  i.  e.  da  wufste  ich  glcich.  4,  2,  21.  qui  mihi  in  cursu  ob- 
stiterit,  faxo  vitae  is  extemplo  obstiterit  suae. 

7.  Sed  temporis  ratio  eo  intendilur,  ut  extemijlo 
sit  ah  inilio ,  iJrimum,   anfangs. 

Liv.  22,  12,  6.  et  prudcntiam  quidem,  non  vini  dictatoris 
extemplo  timuit:  constantiam  haud  dum  expertus ,  agitare  ac 
tentare  animum  movendo  crebro  castra  —  coepit.  Stat.  Ach.  2, 
88.  sed  nox  illataque  fallunt  lumina,  et  extemplo  latuit  mensura 
iacentis. 

8.  Nec  absouum  videtur,  qnod  historici,  quum 
narrant  rcm  proximam,  e.vlemp/o  dicunt,  ut  intelh- 
gatur  res  in  hoc  ipso  tempore  paullo  post  facta.  Nos 
Germani  alsbald. 

Claud.  Quadrigarius  apud  Gel!.  9,  13.  pugnae  facta  pausa 
est.    Extemplo ,  silentio  facto ,    cum  voce  maxima  conclamat. 

9.  Componuntur  verba  extemjjlo  et  illico  vel  con~ 
ti7iiio  in  una  sententia,  ut  solet  sermo  communis  vitae 
muhiphcare  vocabula  gravitaiis  caussa. 

Plaut.  Bacch.  2,  3,  fi9.  tristcs  iUico ,  quo7n  extemplo  a  portu 
ire  nos  cum  auro  vident.  Amph.  3,  1,  5.  3Iost.  5,  1,  16.  ut  quom 
extemplo  vocem,  continuo  exiliatis. 

10.  Similis  adiicitur  orafioui  gravitas,  quam  si?niil 
et  extemplo  componuntur. 

Liv.  34,  3,  2.  extcmplo  simul  pares  csse  coeperint ,  superiorcs 
erunt. 


EXTEMPLO.  673 

11.  Saepius  praecedunt  ia  secundaria  parte  enun- 
tiationis  verba  uhi  ,  nt ,  postquam ,  qunm^si.  Sed  saepe 
ipsa  haec  verba  componuntur  ita,  iit  extemplo  in  pro- 
tasi  locura  habeat,  significatione  ad  apodosin  perlineat, 
Quara  rera  bene  perspexit  Gronovius  ad  Plaut.  Cist.  1, 
1,  98.  graecumque  fiaXiara  coraparavit.  Ita  fit,  ut  quum 
extempLo   expriraat  simul  ac. 

Plaut.  Capt.  3,  4,  27.  credidi  esse  insanum  extemplo,  ubi  te 
appellavit  Tyndarum.  Curc.  1, 1,  80.  Caecilius  apud  Gell.  2,  23. 
ubi  domum  adveni  ac  sedi ,  extemplo  savium  dat  ieiuna  anima. 
Yiigil.  Aen.  8,  3.  utque  acris  concussit  equos  utque  impulit  armOf 
extemplo  turbati  animi.    Plin.  Pan.  5G,  9. 

Plaut.  Merc.  1,  1,  61.  sese  extcmplo ,  ex  epliebis  postquam 
excesscrit ,  non,  ut  ego  ,  amori  —  operam  dedisse.  Terent.  Hec. 
3,3,13.  Bacch.  4,  5, 8.  uf,  quandoexeat,  extemploadvenienti  et 
tabellns  dem  in  manum.  Curt.  4,  16,  13.  quam  quum  diu  avidi 
turbidam  hausissent,  tendebantur  extemplo  praecordia  prementG 
limo. 

Plaut.  Truc.  1,  1,  22.  si  semcl  amoris  poculum  accepit  mere, 
eaquc  intra  pectus  se  penetravit  potio ,  cxtemplo  ct  ipsus  pcriit 
et  res.  Rud.  2,  3,  74.  7iam  extemplo,  si  verbis  suis  petercm, 
€la(tiros  dixit. 

Plaut.  Capt.  4,  2,  6.  quom  cxtemplo  ad  forum  advenero, 
omnes  loquentur.    Trin,  3,  2,  99. 

12.  Illud  quum  exteinplo  saepe  non  magnam  vira 
habet,  sed  ponitur  pro  simplici  quum  cum  indicio  cuius- 
dam  necessitatis,  quae  inler  rera  et  condilionem  eius 
intercedat.     Est  igitur  nostrum  sobald. 

Plaut.  Most.  1,  2,  18.  aedes  quom  extemplo  sunt  paratae, 
expolitae,  factae  probe,  examussim,  laudant  fabrum  atque  aedea 
probant.  Mcrc.  2,  2,  24.  sencx  quom  extemplo  est,  iam  nec 
sentit  nec  sapit.     Pscud.  3,  2,  15. 

13.  Notanda  etiam  videntur  ea,  in  quibus  partici- 
pium  componitur  pro  verbo  recto. 

Plant.  Pscad.  4,  7,  104.  ego  tibi  argcntum  dedi,  et  dudum 
adveniens  extcmplo  symbolum  servo  tuo.  Liv.  7,  39,  15.  impe- 
rator  extemplo  adveniens  appcllatus. 

14.  Quam  extemplo  narrant  gramraatici  pro  siimil 
uc  poni.  At  duo  loci,  in  quibus  haec  verba  leguntur, 
non  dubitari  potest  quin  corrupti  sint,  nec  suppetit 
coramoda  explicandi  ratio. 

II.  43 


674  EXTRA. 

Plaut.  Mil.  4,  4,  40.  quam  extemplo'  hoc  erit  factum ,  tibi  intra 
haec  abierit,  iu  illico  facito,  ut  venias.  Linderaannus  Tidit 
gcribendum  esse  quom.  Trin.  2,  1, 16.  quam  extemplo  saviis  sagit- 
tatis  percussus  est ,  illico  res  foras  labitur.  Quocumque  modo 
antecedentia  emendentur  vcrba,  in  quibus  nequam  jiro  nam 
quam  antiquus  liber  suppeditat,  certe  quom  extemplo  scriben- 
dum  erit. 

*)  Confunduntur  exlemplo  et  exemplo  in  Plaut. 
Asin.  2,  2,  23.  in  Vurronis  verhis  apud  JSonium  s.  v. 
curriculiis,  iu  Plin,  Pan.  56,  9.  vid.  Drakenb.  ad  Liv. 
34,  33,  8. 

EXTRA. 

ExTRA  quo  modo  ab  exlera  fiat,  per  se  patet. 
Non  intelligifur  unura  vocabulura  parle.  Atque  advei'- 
bium  est  proprie,  quod  quura  casum  ad.sciscit,  prae- 
posilio  fit.  Tum  vero  apud  omnes  anliqiios  scriplores 
accusativo  praecedit:  recenfissimi  scriplores  eliam  abla- 
tivum  adiimgere  ausi  sunt.  Quemadmodum  Hyginus  ia 
libro  (!e  Liniilibiis  agrorum  dixit  exlra  f-'uu,  exlra 
sancLudriu.   vd.  Salmas.  ad  CapiloL   Ver.  9.    p.  431. 

Priscian.  14.  p.  990.  extra  quoque ,  quod  significat  rd  ixrog 
apud  Gruecos,  adverbium  est,  derivatum  a  praepositione  ex  tam 
apud  illos  quam  apud  nos.  Nostri  autem  ideo  non  solum  inter 
adverbia,  sed  etiam  inter  praepositiones  acceperunt ,  quia  et 
sine  casnalibus  vc.rbo  adiungilur,  et  praepositum  casualibus 
gravatur.  p.  980.  quaednm  etiam  syncopam  passae  sunt ,  vt 
supra  pro  supera,  et  infra  pro  infera,  et  extra 
pro  extera.  ^am  antiqui  trisyllaba  ea  proferebant.  —  Tcnuit 
tamen  usus,  ut  dissyllaba  magis  ea  proferantur.  JSec  solum 
praepositiones ,  sed  etiam  adverbia  sunt  ea  pro  varia  significa- 
iione  accipienda. 

L  1.  Extra  contrariura  indicat  verborum  inira  et 
in  et  intus ,  quil)us  saepe  in  oratione  opponilur.  Est 
igitur  aufser/ialb ,  aufsen,  quod  dicitur  de  rebus  ex- 
ternis,  quae  aut  non  in  loco  sunt,  aut  non  in  re.  Atque 
ita  externa  facies  et  forma  inlernae  rei  opponuntur. 
Nec  tantum  recentiores,  ul  quibusdam  visum  est,  scri- 
pfores,  sed  optimi  collocarunt  verba  intus  et  extra, 
extra  et  intra ,  vel  omissa  copula. 

Varr.  de  Re  r.  3,  16,  10.  vililes  fimo  bubulo  oblinunt  intus  et 
extra,  ne  asperitate  abstcrreantur. 


EXTRA.  675 

Caes.  B.  civ.  3,  69.  veriti,  ne  angustiis  intercluderentur ,  quum 
extra  et  tntus  hostem  haberent. 

Plin.  Hist.  n.  G,  32,  38.  at  abunde  orbe  terrarum  extra  intra 
indicato,  coUi(:;enda  in  arctiim  mensura  aequorum  videtur. 
Cels.  6,  18,  7.  et  9.     Coluinel.  de  Re  r.  8,  15,  2. 

Cic.  de  Fin.  2,  21,  68.  et  in  corpore  et  extra  csse  quaedam 
bona.  Partit.  orat.  11,  38.  nam  aut  in  animis  aiit  in  corporibus 
atct  extra  esse  possunt.  Sonin.  Scip.  9,  28.  idquc  ocius  faciet, 
si  iam  tum ,  quum  erit  inclusus  in  corpore,  eminebit  foras  et 
ea ,  quae  extra  erunt ,  contemplans ,  quam  maxime  se  a  corpore 
abstrahet.    de  Nat.  d.  2,  59,  1-18. 

Plin.  Hist.  n.lfi,  11,  21.  furnis  undique  igni  extra  circumdato. 
12,9,  20.  pomum  amygdalis  extra,  intus  contortis  nucleis.  8,37, 
41.  ut  extra  fiat  membranae,  quodfuerat  intus.  Aristoteles  Hist. 
anim.  8,  23.  yivizat  Ss  i-nSvo^ivov  t6  ivzog  ixrog. 

Senec.  Epist.  75,  6.  tamen  etiam  quod  prope  est,  extra  est. 
Ruhkopflus  recepit  ex  Erasmi  editione  ex  ora:  quod  utrum 
Gruterus  in  codicibus  invenerit,  an  eius  verba  ad  confirman- 
daui  scripturam  alteram  pertineant,  dubium  esse  videtur.  Cic. 
de  Div.  1, 32,  70.  ex  quo  intelligilur ,  esse  extra  animum  divinum, 
humanus  unde  ducatur.  i.  e.  extra  hominem. 

2.  Propriura  est  verbura  medicorura ,  quo  vitia 
corporis  externa,  aut  remedia  in  externo  corpore  ad- 
hibenda  designantur. 

o 

Cetsus  7,  21,  1.  si  id  ampHus  fuit  et  extra  emortuum  est. 
Plin.  H.  n.  25,  5,  25.  31,  9,  45.   26,  8,  39. 

3.  Sed  non  solum  de  rebiis  in  aliquo  loco  positis 
exlra  usurpafur,  sed  eliara  de  motu  extra  fines  exce- 
dente,  ut  sit  id  quod  hinans ,  foras.  Jdque  fit  cogna- 
tione  notionura  quietis  et  motus.  Qua  ratione  dicuntur 
etiam  verba  directionis. 

Cic.  de  Vniv.  5.  earum  autem  quatuor  rerum  —  sic  in  omni 
mundo  omnes  partes  collocatae  sunt,  ut  nulla  pars  huiusce  ge- 
neris  excederet  extra,  Celsus  7,  27.  ideoque  diulius  plagam 
patere  necessarium  est,  et  tum  dcmum ,  ubi  iam  nihil  tale  extra 
fertur,  ad  cicatricem  perduci.  Vitruv.  10,  7,  (2,  12.)  pusillum 
extra  progrediar. 

Plin.  Ilist.  n.  37,  8,  37.  quum  extra  fulgorem  spargunt  atque 
non  in  se  continent.  2,  64,  64.  extra  protenditur.  Cels.  8,  20. 
extra  enim  pes  ultimus  spectat. 

4.  Saepe  noraen  rei,  extra  quam  aliquid  positum 
sit,  non  verbis  exprimitur,  sed  intelligitur  ex  nomini- 

43  * 


676  EXTRA. 

bus  antecedentibus.      Plinius  et  recentiores  adeo  dixe- 
runt  extra  meare  et  similia. 

Vide  exempla  modo  apposita  PHnii.     Statii  Silv.  1,  5,  51. 

extra  autem  niveo  qui  margine  coerulus  amnis  vivit.  Cic.  de 
Fin.  5,  23, 68.  si  omnia  illa,  quae  sunt  extra,  quamquam  expetenda, 
summo  bono  continerentur.  i.  e.  tu  l'|co.  Statii  Theb.  10,  3. 
triste  tot  extra  agmina  —  ferro  decrescere.  Persius  1,  7.  nec  te 
quaesiveris  extra.  Hygin.  Fab.  18.  Argonautae  dum  apud  Lycum 
morantur  et  cxtra  venatum  exissent ,  Idmon  ab  apro  percussua 
interiit. 

Plin.  Hist.  n.2, 97,  100.  Pontus  semper  cxtra  meat  in  Propon- 
tidem,  prorsus  inPontumnumquam  refluo  mari.  9,33,52.  saliunt 
pectines  et  cxtra  volitant. 

5.  Novo  usu  Boethius  composuisse  videtur  e.xtra. 
cum  verbo  pefere ,  quasi  illud  esset,  imde  quid  petere- 
tur.  Sed  caussa  huius  dictionis  ceroitur  iu  oppositis 
vocabulis  exira  et  intra.  De  Consolat.  2.  Pros.  4.  qiiid 
igitur ,  o  mortaleSj  extra  petitis  intra  i-'os  positain 
felicitatem  ? 

11.  1.  Praepositionis  idem  est  siguificatus ,  alque 
dicitur  extra  el  de  terrarum  locis  et  de  rebns,  in  quibus 
interna  et  externa  distinguuntur,  aut  quae  alias  res  ex- 
ternas  spectant,  ita  tamen,  ut  ante  de  eo  dicatur,  quod 
non  pervenerit  intus,  eA/ra  auLem  id ,  quod  exclusuui 
aut  remotum  aut  retentum  sit:  quamquam  haec  con- 
fundi  possunt. 

Lir.  38,  8,  4.  Antiocho  terra  marique  superato  et  prope  extra 
orbem  tcrrae  nltra  ivga  Tauri  cxacto,  quam  spcm  esse  susti- 
nendi  belli.  Caes.  B.  gall.  1,  10.  hi  sunt  extra  provinciam  trans 
Rhodanum  primi.  6,  23.  latrocinia  nullam  habent  infamiam, 
quae  extra  fines  cuiusque  civitatis  fiunt.  Curt.  4,  2,  4.  legati 
respondent ,  esse  templum  Herculis  extra  urbem. 

Cic.  de  Leg.  2,  23,  58.  nostis  extra  portam  collinam  aedem 
Honoris.  Liv.  40,  43,  4.  qui  quum  cxtra  urbem  triumphi  caussa 
esset ,  consul  est  creatus. 

Terent.  Ph.  5,  6,  36.  me  censen  potuisse  omnia  intelligere 
extra  ostium ,  intus  quae  inter  sese  ipsi  egerint.  Cic.  Tusc.  5, 
5,  13.  solane  bcnta  vita,  quaeso,  rclinquitur  eitra  ostium  limen- 
que  carccris  ?  Horat.  Carra.  3,  4,  10. 

Cic.  Acad.  2,  23,  73.  quid  enim  esse  potcst  cxtra  universa? 
CelsusPraef.  p.  17.  ct  ila  apud  eum  morbi  cognitio  extra  artem, 
mcdicina  intra  usum  est. 


EXTRA.  677 

Cic.  in  Caecil.  Div.  12,  37.  de  te,  Caecili,  —  extra  hanc 
coiitentionem  certamenque  nostrum  familiariter  tecum  loquar. 
p.  Caec.  32,  94.  icl  tametsi  extra  caussam  est,  percurram  tameu 
brevi.  de  Divin.  2,  10,  25.  si  nihil  fit  extra  fatum ,  nihil  levari 
re  divina  potest.  In  Verr.  2,  51,  127.  opponuntur  in  sorte  ei 
exlra  sortem. 

Liv.  38,  9,  10.  Cephallenia  insula  ut  extra  ius  foederis  esset. 
Quinctii.  11,  3,  164.  minus  habere  contentionis  ea,  quae  sunt 
extra  quacstionem. 

Quinctil.  11,  3,  169.  est  his  diversa  vox  et  pene  cxtra  or- 
ganum. 

Quod  Schwartziua  monet  opponi  infra,  non  aliam  signi- 
Ooationem  perhibet  quam  interioris  partis.  Pallad.  de  Re  r. 
3,  13,  3.  hoc  autem  noveris ,  quia  palmes ,  quod  extra  ligaturam 
j)endens  habuerit ,  fructu  induet ;  quod  infra  ligaturam,  materiue 
sequentis  anni  deputabit. 

2.  Jd  transfertur  ad  id ,  qnod  reraoveatur  aut  sepa- 
ratum  sit,  atque  vel  exclusionem  vel  distantiam  sigoi- 
iicat. 

Cic.  ad  Att.  11,  24.  scio  equidem  venire  nunc  nil  posse:  sed 
seponi  ct  occultari  possunt ,  ut  extra  ruinam  sint  eam ,  quac 
impendct.  Curtius  4,  3,  20.  fortius  quidquid  accidcret  laturi^ 
si  carissimam  sui  partem  extra  sortcm  pcriculi  communis  habuis-' 
sent.  Liv.  34,  61,  9.  rem  publicam  non  extra  noxam  modo ,  sed 
etiam  extra  famam  noxae  conservandam  esse. 

Cic.  delnv.  1,36, 64.  separatum  quiddam  est  extra  assumplio~ 
nem  approbatio :  quod  antea  ab  assumptione. 

Tereat.  Heaut.  2,  2,  57.  magnum  hoc  quoque  signum  est,  do- 
minam  esse  extra  noxiam. 

Extra  teli  iactum  esse  dicuntnr,  qui  aut  ob  nimiam  longin- 
quitatem  loci  aut  propter  alia  impedimenta  non  tanguntur  telis. 
I'|aj  §£Xove.  vid.  Curt.  3,  10,  1.    4,  2,  23. 

Plin.  Hist.  n.  3,  6, 13.  mox  Leucothea  extraque  conspectum  pe~ 
lagus  africum  attingens.  i.  e.  tam  longe  recedens,  ut  a  con- 
tinente  prospici  non  possit. 

8.  Ita  conficiuntur  quaedara  formulae,  in  quibus 
plurimis  quum  reraotio  et  exclusio  intelligatur,  etiam 
sine  et  praeter  locum  habere  possunt:  extra  culpamy 
extra  periculnm,  extra  iocu?n,  extra  modmn  de  eo, 
quod  modum  excedit,  extra  numerum,  cui  opponilur 
in  numero ,  extra  pretium ,  quod  significat  summum 
pretium,  extru  ordinem  et  de  rebus  non  ex  ordine  factis, 


678  EXTRA. 

et  de  eo,  quod  contra  morem  et  consueludinem  aut 
contra  legem  fit,  et  de  re  singulari,  quam  extraordi- 
jiariam  recentiores  appellant. 

Cic.  Verr.  5,  51,  134.  dico  aut  omnes  extra  adpam  fuisse, 
aut  —  in  eo  maximam  fuissc,  qui  etc.  Cf.  de  Viiiv.  13.  ad  Att. 
11,  24.  cuius  extra  periciilum  huius  belli  fortuna  sit.  Liv.  34, 
11,  7.  potuisse  se  extra  id  periculum  esse ,  si  decedere  fide  — 
voluissent.  Cic.  ad  Fain.  7,  16,  3.  sed  mehercules,  extra  iocum, 
homo  bellus  est.  id  est  quod  7,  11,  6.  remoto  ioeo.  Kos  aufser 
Scherz,  Scherz  bei  Seite.  Cic.  de  Orat.  3,  11,  41.  mollis  vox, 
ut  muliebris ,  aut  quasi  extra  modum  absona  atque  absurda. 

Plaut.  Men.  1,  3,  1.  extra  numerum  es  mihi.  i.  e.  nullo  numero 
sive  pretio.  Sed  quoniam  niodi  numerique  ad  rem  musicam 
pertinent,  Ilorat.  Epist.  1,  18,  59.  quamvis  nil  extra  numerum 
fecisse  modumque  curas.  i.  e.  sine  numero  et  modo ,  TtaQU 
QV&fiov,  i^co  (i^Xovg.  Cic.  Parad.  3,  2,  2».  histrio  si  paullum  se 
movit  extra  numerum,  —  cx>ibilutur  ct  cxploditur.  ubi  Gernhard, 

Flaut.  Poen.  1,  2,  117.  primum  prima  salva  sis,  et  secunda 
tu  sccundo  salve  in  prctio :  tertia  scdve  exira  pretium.  In  his 
cxplicandis  omnes  interpretes  errasse  mihi  videntur.  Nam 
quod  dicunt  ver))is  tcrtia  salve  extra  pretium  Agorastoelera 
alloqui  ancillam  anum ,  prorsus  ahsonum  est.  In  illo  amoria 
ardore  abstinuisset  certe  a  maledictis,  etiani  in  ancilla  comi- 
tante.  Nec  quidquam  absurdius  fieri  p;)test,  quam  ut  verba 
tum  ego  pol  et  olenm  et  operam  perdidi  huic  nncillae  tribuamus, 
quasi  illa  de  ornatu  suo  loquatur.  F.xtra  pretium  est  res  omne 
pretium  excedens,  supra  taxationem.  Agorastocles  enim,  ac- 
cedens  ad  puellas,  alloquitur  Anterasterium  primo  loco ,  tum 
ad  comifantem  ancillam,  quae,  ut  alias  inscena,  inter  utram- 
que  raeretricem  media  incedit,  se  convertit:  denique  tertiara 
compellat  Adelphasium :  et  tu  tertia  omne  pretium  superas. 
]Vunc  Milphio  dominum  suum  perditum  videns  comraode  ex- 
clamat :  tum  opcram  perdidi  in  commonefaciendo  hero.  Ita 
bene  conveniunt  haec  cum  oratione  Ap^orastoclis.  Plin.  Hist. 
n.  37,  1.  1.  aliquas  vero  extra  pretia  ulla  taxationemque  huma- 
narum  opus  arbiirantes. 

Cic.  de  Provir.  cons.  8,  19.  proptcr  rationem  galUci  helli 
provinciam  extra  ordinem  dcccrnebant.  Gellius  4,  10.  quem  iis 
visum  erat ,  honoris  graiia  extra  ordincm  sententiam  primum 
rogabant.  Quinctil.  10,  3,  33.  debet  vacare  etiam  locus,  in  quo 
notentur ,  quae  scribcniibus  solent  extra  ordinem ,  id  est  ex  aliis, 
quam  qui  sunt  in  manibus  loci,  occurrerc, 

Cic,  p.  Cluent.  31,  85.   qui  se  ab  reo  pecuniam ,    quum  iudex 


EXTRA.  679 

esftet,  clam  aiqne  extra  ordinem  acceplsse  confessns  esset.  de  qiio 
loco  Nanniiis  Miscell.  9,  3.  Liv.  8,  7,  15.  adversus  edictnm 
nostrum  extra  ordinem  in  hostcm  pugnasti.  Paulliis  in  Digest. 
48,  1,  8.  quum  extra  ordinem  crimina  probantur,  Vid.  Miscell. 
Ob.-erv.   T.  5.  p.  141. 

Cic.  ad  Fain.  (i,  5,  (i.  quare  ad  eam  spem ,  qnam  extra  ordi- 
nem  de  te  ipso  habemus,  —  accedvnt  etc.  p.  Donio  8,  19.  Snet. 
Vesp.  8.  participibus  autem  victoriae  adeo  nihil  extra  ordinem 
indulsit. 

4.  Id  aliis  quoque  extra  pro  sine  poniUir,  praeser- 
tim  apud  recentiores  scriptores.     Opponitur  ciim. 

Titinnius  apud  Nonium  2, 199.  parasitos  amici  lenonem  aedi- 
bus  absterrui:  desuevi,  ne  quo  ad  coenam  exiret  extra  consilium 
meum.  Plin.  Hist.  2,  59,  00.  arcus  vocamus ,  extra  miracuhtni 
frequentcs  et  extra  ostentum.  Nam  nc  pluvios  quidem  aut  serc- 
nos  dies  cnm  fide  portendunt. 

Tacit.  Ilit^t.  1,  49.  ipsi  medium  ingcnium,  magis  extra  vitia 
quam  cum  virtutibus. 

Sueton.  Claud.  14.  ius  et  consul  et  extra  honorem  laborio- 
sissime  dixit.  i.  e.  quuni  honores  non  gereret. 

5.  Coniunguotur  verba ,  quae  progressum  ullra 
fines  aut  terminos  factum  significaut.  Tura  extra  est 
driiber  hinaus. 

Plaut.  Aniph.  1,  1,  68.  imperatores  in  medium  exeunt  extra 
iurbam  ordinum.  Cic.  p.  Qiiint.  10,35.  certos  mihi  fines  tenninos- 
queconstituam,extra  quos  egredi  possim,  simaxime  velim.  10,36. 
Hirt.  deB.  Afric.24.  equitatus —  eos  ,  qui  pabulandi  aut  aqnundi 
gratia  extra  vallum  progressi  essent,  excipere.  Curt.  4,  8,  3. 
9,  8,  18.  Columell.  9,  15,  2.  Cic.  de  Off.  1,  39,  140.  cavcnduni 
autem  est  — ,  ne  extra  modum  sumptu  et  magnificcntia  prodeas. 
Plin.  Hist.  11.  8,  17,  21.  usque  extra  solitudines  dcductus. 

6.  Recentior  estusus,  quo  ponitur  pro  iiltra,  de 
eo,  quod  aliquam  mensuram  aut  modum  excedit. 

Plin.  Hist.  n.  2,  6,  8.  iam  magnitudine  extra  cuncta  alia 
sidera  est. 

7.  Atque  ita  de  rebus  prominentibus  et  exslau- 
libus. 

Celsus  6,  7,  9.  snpcrquc  eam  homo  'deligatur,  in  id  lalus 
versus,  cuius  auris  eo  modo  laborat,  sic  ut  extra  tabulum  non 
emineat.  luvenal.  1,  75.  criminibus  debent  hortos  —  argenium 
vcttfs  et  stantem  extra  pocula  caprum. 


680  EXTRA. 

III.  1.  Transfertur  haec  ralio  ad  exceplioDem  con- 
cipieadaiu.  Atque  extra  significat  praettr.  Id  prae- 
sertim  in  negatione  nemo  extra.  Germani  quoque 
avjser. 

Plaut.  Amph.  2,  2,  204.  mi  extra  unam  te  mortaUs  nemo 
corpus  corpore  conligit.  Terent.  PIi.  1,  2,  48.  nequc  notus  neque 
cognatus  extra  unani  aniculam  quisquam  aderat. 

Flaat.  Mil.  4,  6,  17.  ille  illas  spernit  segregatque  ab  se  omnes 
eitra  te  unam.  Pocta  apud  Cic.  de  Div.  1,  31,  66.  optumam 
progeniem  Priamo  reperisti  extra  me.  Terent.  Phorm.  1,  2,  48. 
Cic.  adFam.7,  3,  (i.  cxtra  ducem  paucosquc  praeterca  —  reliqui 
primum  in  ipso  bcllo  rapaces.  Phil.  5, 19,  53.  vacationem  militiae 
ipsis  liberisque  eorum  cssc  placere  extra  tumiiltum  gallicum  itali- 
cumque,  Liv.  26,  34,  3.  ipsos  liberosque  earum  et  c.oniuges  ven- 
dendas  cxtra  fdias,  quac  cnupsissent  prius ,  quam  in  populi 
vomani  potestatem  venirent. 

Liv.  8,  32,  8.  ad  haec ,  quae  interrogatus  es ,  responde :  extra 
ea  cave  voccm  mittas. 

2,  Proprie  id  referlur  ad  societalem  vel  colleglura, 
vel  ad  numerum  eorum,  qui  aliquo  nomine  coniuncli 
sunt ,  ut  intelligatur  is ,  qui  uon  in  societate  versatur 
et   extra  eam  agit, 

Cic.  p.  Snllal3,  39.  eamdem  vim  csse  negationis  huius ,  quam 
si  extra  coniurationem  hunc  esse  se  scirc  dixisset.  i.  e.  non  unum 
ex  coniuratis  esse.  in  Cat.  1,  6,  13.  in  qua  (urhe)  nemo  est 
extra  hanc  coniurntionem  pcrditorum  hominum ,  qui  te  non 
metuat.  uhi  Bencckius  raale  interpretatsir  praeter ,  quod  pro- 
bari  non  poteiit,  nisi  confusis  notionibus.  Item  Saltust.  Cat. 
39,  4.  Cic.  de  Leg.  2,  12,  30.  neque  ut  ea  ipsa,  quac  suscepta 
publice  essent,  quisquam  extra  collegium  nosset.  p.  Domo  41, 108. 
civis  est  nemo  intanto  populo  extra  contaminatam  illam  et  cruen- 
tam  P.  Clodii  manum ,  qui  rem  ultam  de  meis  bonis  attigerit. 

3.  Contraria,  sed  non  incongrua  ralio  apparet, 
quando  praepositio  vel  auverbium  extra  pro  praeler 
ct  jjraeterea  dicitur  in  re  superaddenda.  Tum  enim  id, 
quod  excipiatur,  non  excluditur,  sed  exceptum  com- 
prehenditur  cum  rehquis. 

^  arro  de  Re  r.  1,  18,  3.  quod  Caio  si  voluit ,  —  cxtra  fami- 
liam  dcbuit  dicere  villicuni  et  villicaui.  alii  libri  praeterca 
extra  f. 

Sencc.  deBenef.  6,15,  2.  quaedam,  inquit ,  pluris  sunt  quam 


EXTRA.  681 

vcnierunt,   ct  oh  hoc  aliquid  mihi  extra  pro  iiHs,    quamvis  emta 
sint ,  dcbes. 

4.  Extra  cpuwi  ponitur  pro  'praeterquam  ^  prae- 
sertim  iii  conditionali  seutentia,  iu  qua  Graeci  IxTog  zi  fti) 
dicunt.  Hanc  exceptionis  formulam  iuridicam  ,  in  qua 
sola  Cicero  haec  verba  usurpare  solebat,  illustraverunt 
Brissonius  dc  Formul.  5,77.  et  Drakenborch.  ad  Liv.  26, 
84,  6.  et  ad  39,  18,  7.  Nihil  novura  atliUil  Moserus  ia 
notis  ad  Cic.  de  Re  publ.  1,  6. 

Cic.  de  Inv.  1,  33,  56.  si ,  iudices ,  id ,  quod  Epaminondas  ait 
legis  scriptorem  sensisse,  adscribat  ad  legem,  et  addat  exceptio- 
nem  hanc :  extra  quam  si  quis  rei  publicae  caussa  exercitum  non 
tradiderit ,  patiemini?  ad  Att.  6,  1.  ego  tamen  habeo  (exceptio- 
nem^  —  ex  Q.  Mucii  P.  F.  edicto  asiatico,  extra  quam  si  ita 
negotium  gestum  est ,  ut  eo  stari  non  oporteat  ex  Jlde  hona.  Liv. 
39,18,7.  datum  deinde  consulihus  negotium  est ,  ut  omnia  haccha- 
nalia  —  diruerent,  extra  quam  si  qua  ibi  vetusta  ara  aut  signuni 
consecratum  esset.  38,  38,  9,  39,  18,  7.  A  Ipian.  in  Dig.  43, 
12,  1,  16. 

Cic.  de  Inv.  2,  57,  172.  homines  mortales  necesse  est  intcrire, 
sine  adiunctione:  ut  cibo  utantur ,  non  necesse  est  nisi  cum  illa 
exceptionc:  extra  quam  si  nolint  fame  perire.  Liimbinus  corri- 
git  velint:  at  refertur  nolint  ad  verba  necesse  est. 

Cic.de  Inv.  2,  20,  59.  postulat  is,  quicum  agitur,  a  praetore 
exceptionem:  extra  quam  in  reum  capitis  praeiudicium  Jiat.  Lir. 
26,  34,  6.  Campanos  omnes,  Atellanos,  Calatinos ,  Sabatinos, 
extra  quam,  qui  eorum  aut  ipsi  aut  parentes  eorum  apud  hostea 
essent,  liberos  esse  iusserunt. 

IV.  1.  Praepositionis  post  nomen  positae  exempla 
reperiuntur  pauca.  Tacit.  Ann.  13,  47.  cjuo  solutius 
urbein  extra  lasciviret.  cf.  intra.  Wopkens.  in  Aclis 
Traiect.  Vol.  2.  p.  79.   Ruhnken.  ad  Vellei.  P.  91,  2. 

2.  Praepositionem  et  adverbium  in  unius  sententiae 
partibus  componi  posse  negavit  Bentleius  ad  Horat. 
Epist.  2,  1,  31.  ibique  id,  quod  in  omnibus  libris  legi- 
tur:  nil  intra  est  oleam,  nil  extra  est  in  nuce  duri, 
niutavit  scribendo:  intra  est  olea.  Id  comprobavere 
omnes  editores.  At  errasse  eos  tamen  persuasuni 
Jhabeo.  Nara  quum  Ennius  apud  Priscian.  6.  p.  725. 
ait:  occumbunt  multi  letiun  ferroque  lajjicjue  aut  intra 
muros  aut  exira  praecipe  casu :  et  Hoi'at.  Epist.  1, 2, 16. 
iliacos  intra  miiros  jJeccatur  et  extra.  non  potest  extra 


682  EXTRA.     EXTRINSECVS. 

non  pro  adverbio  haberi:  id  quod  Schmidids  negavit  et 
apud  Cic.  de  Fin.  2,  21,  68.  in  verbis  et  ia  corport  et 
extra  esse  cjuaeduin  bona ^  alferum  extra  praepositio- 
nem  Gs?^e  conteudif.  Extra  in,  nuce  profecto  nuilam 
habet  offensionera. 

3.  Cum  genitivo  substantivo  coniunxit  Plinius  Hist. 
n.  25,  5,25.  medetur  extra  corijoris  eruptionibus  pitui- 
tae  cujn  axungia  fulsa  illitum.  Earbari  componere 
solebant  praeposifionem  cum  adverbiis,  vehjfi  extra 
semper:  quorum  errorem  castigavit  Goclenius  Observal. 
p.  402. 

*)  Confusa  sunt  extera  et  extra  apud  Cic.  in  Leg. 
2,  22,  55.  ubi  vd.  Peorcium,  cui  frustra  obloquutus  est 
Burmann.  in  Misc.  Observ.  T.  4.  p.  335. 

EXTRINSECVS. 

Factum  est  extrinsecvs  ex  antiqua  forma  extrim 
et  secus.  Vide  Tom.  I.  p.  282.  Proprie  significat,  quo- 
raodo  aliquid  ex  exferno  loco  vertifur  ad  aliquid  vel  iu 
aliquid.     Sed  distinguimus  quadruplicem  usum. 

1.  Ac  primo  dicilur  de  re  ex  exferno  loco  admota, 
vel  obiecta,  vel  assumpfa,  vel  irrumpente,  vel  intranle. 
Graeci  elcoO-fv,   Germani  co/i  aufsen. 

Cic.  de  jVat.  d.  2,  54,  136.  quum  —  pulmoncs  —  et  cor  ex- 
trinsecus  spiritum  adducant,  in  alvo  multa  sunt  mirabiliter  ef- 
fecta.  de  Divin.  1,  32,  70.  animos  hominum  quadam  ex  partc 
extrinsecus  esse  tractos  et  haustos.  Acad.  2,  15,  48.  ut  si  qui 
tremerent  —  vel  ipsi  per  se  motu  mentis  aliqtto  vel  obiecta  tcrri- 
bili  re  extrinsecus.  de  Fato  18,  42.  de  Div.  2,  27,  58.  humor 
allapsus  extrinsecus.  1,  31,fi6.  inest  igitur  in  animis  praesagitio 
extrinsectis  iniecta  et  inclusa  divitiitus.  Lucret.  1, 529.  haec  neque 
dissolvi  plagis  extrinsecus  icta  possunt,  nec  porro  —  retexi. 

Cic.  Tusc.  4,  27,  58.  quod  corporum  adiumenta  adhibentur 
extrinsecus ,  animorum  salus  inclusa  in  his  ipsis  est.  de  Nat.  d. 
3,12,29.  nullum  est  eorum,  quod  effugiat  accipiendi  aliquid  ex- 
irinsecus,  id  est  quasi  ferendi  et  patiendi,  necessitatem. 

Cic.  Acad.  2,  40,  125.  tune  —  putes  —  si  nunc ,  aut  si  etiam 
dormientes  aliquid  animo  videre  videamur ,  imagines  extrinsecus 
in  animos  nostros  per  corpus  irrumpere?  de  Divin.  2,  67,  139. 

2.  Eodem  modo  designatur  direclio ,    qua  quid  ex 
exteruis  apitur. 


EXTRINSECVS.  68S 

Liv.  2,  32,  6.  sine  ullo  metu  extrinsecus  imminentis  belU. 
Ccisus  6,  26,  quum  quid  extrinsecus  laesit ,  ut  in  vulneribus : 
quum  quid  intra  se  ipsum  corruptum  est ,  ut  in  ca,ncro. 

Cic.  de  INat.  d.  1,  43,  120.  esse  —  tam  ingentes  .quasdam 
imagines  tantasque ,  tit  univcrsum  rr.undum  complectantur  ex- 
trinsecus.  de  Divin.  2,  50,  103.  quod  habet  extremum,  id  cerni- 
iur  ex  alio  extrinsecus.  Acad.  2, 24,  76.  qui  (Cyrenaei)  negant 
esse  quidquam,  quod  percipi  possit  extrinsecus. 

3.  Hoc  transfertur  et  ad  regionem  reriim  disseren- 
darum  et  ad  genus  rerum  constituendum ,  ut  intelligan- 

.  lurres  alieni  geueris,  vel  ea,  quae  nou  in  rei  nutura 
inhaerent.  Cicero  eodem  significalu  usurpatyom".  Ita 
opponuntur  externae  res  virtuli  et  animo. 

Cic.  de  Orat.  2,  39,  163.  quid  enim  est ,  in  quo  haereat,  qui 
viderit ,  omne ,  quod  sumatur  in  oratione  —  aut  ex  sua  sumi  vi 
atque  natura,  autassumiforis?  Ex  sua  vi,  quum  aut  res  quaesit 
tota  ,  quacratur ,  aut  pars  eius  — :  extrinsecus  autem ,  quum  eUy 
quae  sunt  foris  neque  inhaerent  in  rei  natura ,  colliguntur. 

Cic.  de  Orat.  2,  78,  318.  haec  autem  in  dicendo  non  extrin- 
secus  alicunde  quaerenda,  sed  ex  ipsis  visceribus  caussae  sumenda 
sunt. 

Cic.  ad  Fam.  5,  13,  2.  quam  quidem  laudem  s^apientiae  statuo 
esse  maximam,  non  aliunde  pendere,  nec  extrinsecus  aut  bene 
aut  male  vivendi  suspensas  habere  rationes.  i.  e.  in  ipsa  virtute, 
non  in  externis  et  alienis  rebus  positas.  Varro  de  L.  L.  7,  5. 
nomina  declinantur  aut  in  earum  rerum  discrimina,  quarum  nomina 
sunt,  —  aut  in  eas  res  extrinsecus ,  quarum  ea  nomina  non  sunt. 
De  qua  eadeni  re  10,  2.  alterum  sine  assumpta  aliqua  re  ex- 
trinsccus  perspici  non  possit. 

Locus  est  Ciceronis  de  Nat.  d.  3,  14,  36.  a  criticis  mirum  in 
modum  tentatus :  ita  vultis,  opinor ,  nihil  esse  animal  extrin- 
secus  in  natura  atqite  mundo  praeter  ignem.  Sed  animal  sive 
animale  est  id,  quod  animat  res,  atque  animal  extrinsecus 
iiominatur  id ,  quod  ex  externa  parte  animat,  cui  opponitur 
ignis  intrinsecus  animans.  Verte  igitur :  dafs  aufser  dem  Fcuer 
nichts  von  aufsen  Belebendes  vorhanden  sey. 

4.  Ita  dicitur  caussa  exlranea,  vel  id ,  quod  non  ad 
ipsam  rem ,  de  qua  loquimur,  pertinet,  sed  ex  alio 
genere  sumitur. 

Liv.  25,  7,  10.  quum  Tarentinorum  defectio  iam  diu  et  in  spe 
Hannibali  et  in  suspicione  Romanis  essct,  caussa  forte  extrin- 
secus  maturandae  eius  intervenit.    7,  29,  3.   belli  autem  caussa 


684  EXTRliNSECVS. 

eum   Samnitibus    Romanis ,    quum    societate    amicitiaquc  iuncli 
csscnt,  extrinsecus  venit. 

Columell,  1,  6,  17.  Iiaec  etsi  extrinsecus,  non  tamen  intcm- 
pestive  videor  hoc  loco  retulisse.  i.  e.  alieni  generis. 

5.  Deinde  dicunlur  ea,  quae  extra  posita  sunt,  vel 
quae  in  externa  parte  apLautur  alicui  rei,  Est  hoc  ger- 
manicum  atijken. 

Varro  de  L.  L.  6,  1.  ut  enim  facilius  obscura  opera  Myrme- 
cidis  ex  ebore  oculi  videant,  extrinsecus  admovent  nigras  setas. 
Cic.  de  Fin.  5,  14,  39.  quod  eam  tuetur,  ut  de  vite  potissimum 
loquar ,  est  id  extrinsecus.  de  VniAers.  6.  deinde  eum  (aniinuraj 
circumdedit  corpore  et  vestivit  extrinsecus.  i.  e.  externo  Testi- 
inento.  Sueton.  Vesp.  12.  adeoque  nihil  ornamentorum  extriit- 
secus  cupide  appetivit. 

6.  Sic  adeo  pouifur  de  agenlilnis  pro  ex  externo 
loco  sive  in  externo  luco.  Apud  Varronem  locis  modo 
memoralis  res  extrinsecus  dicuutur  res  externae. 

Sencc.  Epist.  33,  6.  ncc  dubito ,  quin  multum  conferant  rudibus 
adhuc  et  extrinsecus  auscuUantibus.  i.  e.  s^coTSQi->ioi.  In  huno 
raoduiu  emendavit  Turnebus  Varronis  verba  de  L.  L.  6,  3. 
itaque  dicitur  nuptiis  camillus ,  qui  cumcrum  feirt ,  in  quo  quid 
sit  in  ministerio  pleriqne  extrinsecus  nesciunt. 

lluc  referri  potest  ctlam ,  quod  supra  posuiraus  Cic.  Acad. 
2,  24,  76.  qui  negant  esse  quidquam ,  quod  percipi  possit  ex~ 
trinsecus.  ut  sit  in  externo  loco. 

Apulel.  de  Mundo  p.  69,  27.  at  exlrinsecus  singuli  custodci 
locorum  erant  et  ianitores  et  atrienses. 

7.  Denique  opponitur  intra  et  inius ,  ubi  significa- 
tur  externa  pars  sive  facies  rei  alicuius.  Nos  eliam  i^on. 
aufsen  pro  aujsen  dicimus.     Celsus   ex  adverso  posuit 

i/ilrinsecus. 

Cic.  de  Div.  1,  24,  28.  quum  columnam  auream  —  auferre 
vellet  dubitaretque,  utrum  ea  solida  esset  an  extrinsecus  inaurata, 
perterebravisse.  Coluraell.  2,  9,  13.  quod  cxtrinsecus  albidum 
intus  etiam  conspicitur  candidum,  leve  ac  vanum  intelligi  debet. 

Celsus  4,  1.  iecur  intrinsecus  cavum,  extrinsecus  gibberum 
est.  Scnec.  de  Tranq.  an.  10,  5.  sed  sciamus  omnia  acque  lcvia 
esse,  extrinsecus  divcrsas  facics  habentia,  introrsus  pariter 
vana. 

8.  Eutropius  et  qui  sunt  illius  aevi,  extrinsecus 
dixeruut  ^ro  praeterea:  aujserdem. 


EXTRTNSECVS.      FACILE.  685 

Eutrop.  9, 15.  pulsoNarseo  castra  eius  diripuit,  uxores,  sorores, 
liberos  cepit :  injtnitam  extrinsecus  Persarum  noiilitatem ,  gazam 
persicam  copiosissimam. 

9.  Extrinsece  scholasticorum  est  vocabulum  eo 
tempore  natum ,  quo  adiectivum  extrlnsecus  usurpari 
coeperat :  cuius  certa  exempla  exstant  apud  Boethiura 
de  Different.  Top.  3.  p.  104,  et  apud  Gregoiium  M. 
Epist.  8,  40.  Nara  quod  Tertulhan.  de  Pallio  1.  dixit: 
pallii  exlrinsecus  habitus  —  humeris  acquiescehat.  id 
ipsum  declarat,  quo  modo  adverbium  in  adieclivi 
usum  transierit:  potest  enim  ibi  pro  adverbio  haberi. 
Salmasius  scripsil  pallinm,  extrinsecus  habitus ,  nescio 
qua  auctoritate.  De  adverbio  extrinsece  vid.  Goclen. 
Observ.  p.  402.  Vossius  de  Vitiis  serrn.  p.77.  Vorstius 
de  Latin.  merito  susp.  p.  166.  Cellar.  Anlibarb.  p.  45. 
(35.).  Cur.  poster.  p.  318  (360.). 

FACILE. 

Ex  multiplici  usu  adverbii  FACILE,  quod  vel  res 
nullo  negotio  efficiendas  significat,  vel  voluntatem  ac 
lubidinem  spectat,  de  qua  re  vid.  Heusinger  ad  Cic.  de 
OfF.  2,  19,  9.  ea  tantum  hic  comraemorabimus,  quae 
ad  consociationem  aliorum  yocabulorum  attinent. 

Priscianus  p.  1008.  accusativum  nominis  pro  ad- 
verbio  positum  appellat :  nec  male.  Nam  ullima  e  brevis 
neutrum  esse  monstrat. 

Donatus  ad  Terent.  Andr.  4,  3,  5.  facile  adver- 
bium  confirmantis  esf,  id  est,  liquido  et  mariifestu. 
T^eteres  ducebant  f  acile  pro  certo  :  ut  Cicero ,  illius 
civitatisfacile princeps.  Quo  auctore  Schvvartzius  aliique 
diccbant  yac//e  esse  sine  controversia,  sine  dubitatione : 
alii  autem  significari  nemiae  magnopere  reclamant€y 
non  i^alde  dubie.  Sed  ipsi  hi  quum  in  comparando 
vernaculae  linguae  usu  cognovissent,  Germanos,  quando 
non  audeant  principalum  in  afiqua  re  tribuere  alicui, 
cui  soleant  alii  eum  vindicare,  tum  dicere  welcher  leicht 
der  vomehmste  seyn  mag ,  latino  verbo  eamdcm  dubi- 
tationem  exprimi  concedebant.  Nemo  vero  umquara 
loquutus  est  ita :    ille  facile  bonus  est. 

1.  Facile  significat  proprie  id,  quod  effici  aut  fieri 
potest.  Atque  hoc  vocabulo  utuntar  Latini,  qunra  ali- 
quid  summum  vel  permaguum  praedicaturi ,  huius  de- 


686  FACILE.  , 

signationis  audaciam,  ne  quid  nimium  dixisse  videanlur, 
cohibent  eo ,  quod  dicunt,  fieri  posse,  ut  illud  sit. 
Ouare  nou  conipouitur  facile  nisi  cura  adiectivis,  quue 
sumraam  et  maximam  rem  significant,  veluti  princeps, 
primiis  c\  superlativa:  quibus  nominibus  semper  prae- 
cedit  proximo  loco,  utpole  inhaerens  adverbium.  Ger- 
inanorum  vulgus  eodem  modo  loquilur  leic/d ,  (|Uod 
apparet  etiam  in  vielLeicht. 

Cic.  de  Div.  2,  42,  87.  Eudoxus,  Platonis  auditor,  in  astrologia 
iudicio  doctissimorum  hominum  facilc  princeps.  ad  Fam.  6,  10. 
tu  quoque  is  esses,  quifuisti,  quum  omni  oradu  umpUssimo  dignis- 
simiis ,  tum  certe  ordinis  tui  facile  princeps.  Tiinae.  1.  p.  Cluent. 
5,11.  Floruso,  14, 1.  Cic.  p.  Rosc.  Am.  6,  15.  Sex.  Roscius  —  et 
nobilitate  et  pecunia  non  modo  sui  municipii,  verum  etiam  eius 
vicinitatis  facile  jirimus. 

Bene  monuit  Freinshemius  ad  Flor.  3,  14.  quomodo  facile 
princeps  non  stricte  capiamus.  Duckerus  autem  recurrit  ad 
Donati  explicationem  falsam. 

Cic.  p.  Ilaliir.  Postli.  9,  23.  virum  unum  totius  Graeciae  facile 
doctissimum ,  Ptatonem  —  in  maximis  periculis —  esse  versatum 
accepimus.  Tusc.  1,  33,81.  facic  vcl  patris ,  vita  omnium  pcr- 
ditorum  ita  similis ,  ut  esset  facile  deterrimus. 

Sallust.  lug;.  fi3,  4.  ergo  ubi  primum  tribunatum  mtlitarem 
a  populo  petit ,  plerisque  faciem  eius  ignorantlbus ,  facile  notus 
per  omnis  tribus  declaratur.  Veheraenter  peccat  Cortius,  quum 
explicat :  bene  notus,  et  com^iira.t  facile  princeps.  Est  enim, 
qui  facile  factus  est  omnil>us  notus. 

2.  Sed  eliam  verba  ea  hoc  adverbium  assumunt, 
quae  aliquem  principatum  signilicaut:  vincere,  siipe- 
rare.  Wyttenbacliius  ad  Cic.  de  Leg.  1,  2,  7.  exphcat: 
manifesto,  omuibus  consentientibus:  quod  nimium  est. 
Potius  significat /ere:  et  Cicero  seu^per  addidit  vocabu- 
lum  omnes. 

Cie.  de  Orat.  2,  13,  56.  et  post  illum  Thucydides  omnes  di- 
cendi  artificio ,  mea  sententia ,  facile  vicit.  de  Off.  2,  19,  59. 
qui  omnes  superiores  —  scientia  facile  vicisset.  Plaut.  Trin.  3, 
2,  80.  facile  palmam  habes.  Ilic  victus:  vicit  tua  comoedia. 
Cic.  de  Leg.  1,  2,  7.  Sisenna  —  omnes  adhuc  nostros  scriptores  — 
facile  superavit. 

Cic.  de  Re  p.  1,  23.  non  —  dubito,  quin  —  usu  quidem  in  re 
publica  rerum  maximarum  facile  omnis  viceris. 

Alia  verba  non  componantur.     Quare  necessaria  erat  emen- 


FACILE.    FALSO.  687 

datio  In  Cic.  p.  Flacco  33,  82.  quod  ornabat  facile  locum^  quem 
prehenderat.    Laiubinus  facete. 

3.  Non  alia  est  ratio,  qua  facile  cum  nominibus 
coniungitur  magui,  qui  videtur,  numeri,  ut  sit  idera 
quod  prope. 

Cic.  in  Verr.  2,  14,  35.  huic  hereditas  facile  ad  ns  tricies 
venit  testamento  propinqui  sui. 

Terent.  Andr.  4,  3,  5.  facile  hic  plus  mali  est,  quam  illic  boni. 
Explicant,  etiam  Kuhnkenius,  certo,  liquido,  sine  dubio.  At 
coniungi  debent  verba /acj/e  plus:  quod  est  leicht  mehr ,  viel- 
leicht  mchr.  Qnod  comparant  Eun.  4,  3,  6.  ut  ego  unguibus 
facile  illi  in  ociilos  involem  vencfico.  prorsus  alienum  est.  Nara 
ibi  significat  lubenter:  wie  gern  wollf  ich  ihm  mit  denJSageln 
in  die  Augen  fahrcn. 

4.  Negalione  praeposita  dicilur  non  facile,  /lai/d 
facile  praeter  vulgarem   usura  in  rebus   non  sine  dilfi- 

cultale  peragendis,  etiara  in  moderanda  negatione  seu- 
tenliae  pro  i^ix ,  aegre.  Germani  dicuut  iiic/it  leic/it 
et  sc/LwerLic/i.  Sed  nescio,  an  semper  ita  adiiibeaiur 
haec  formula,  ut  vel  adiiciantur  vel  intelligantur  verba 
ullns,  quidqnam,   nmcjuam,  de  neganda  re  universa. 

Cic.  Brut.  ()7,  238.  at  in  inveniendis  componendisque  rebus  mira 

accuratio ,  ut  non  facile  in  ullo  diligentiorem  maioremque  cogtio- 

verim. 

Sallusd  Cat.  13,  5.    animus  imbutus  malis  artibus  hnud  facile 

lubidinibus  carcbat.  i.  e.    liaud   facile  umquam ,    quod  est  tere 

numquam.     lujj^.  17,  2.  de  iis  haud  facile  compertum  narraverim. 

i.  e.  haud  facile  quidquam,  pene  nihil  cumpertum. 

FALSO. 

1.  Ablativus  vocabuli  falsnm  non  mutat  significa- 
tionem,  quae  duplex  est.  JSicimfalsns  et  is  dicitur,  qui 
fallitur,  et  is,  qui  fallit:  falsnm  et  id  est,  quod  non 
verura,  et  id,  quod  lictura  sive  insimulatum,  verfaLsc/it, 
et  id  quod  utraque  ratione  nos  faliit.  Quare  falso 
dictum  vel  factum  id  dicimus,  in  quo  aut  res  a  verilate 
aliena,  aut  error,  aut  fallacia  apparet.  Sed  aliter  visura 
est  doctissimis  grammaticis.  Weberus  enim  in  Exer- 
citat.  libro  p.  176.  perperam  existimat  significare  per- 
versura  agendi  modura,  qui  non  a  consilio  proficiscatur, 
falso  autem  dici,     quod  coniunctura  sit  cum  consilio 


688  FALSO. 

fallendi.  Quae  distinctio  nec  ratione  constat:  nam  pro 
iiniversa  significatione  una  pars  eius  statuitur:  nec  usu 
coufirraatur.  Interdum  enim  error  intelligitur.  Idque 
intelligensDoederlinus  inSyuonym.  Vol.  I.  p.  66.  docet, 
perperam  siguificare  id,  quod  iu  re  ipsa  nou  verura  esse 
coguoscatur,  unrLchtig ;  falso  autem  dici  errorem  eius, 
qui  aliquid  egerit  insciens:  aiis  Irrthnm.  At  nc  hoc 
quidem  praeceptum  omnem  verbi  usum  complectitur. 
Saepe  enim yY^/so  usurpatur  de  re  falsa,  sive  quae  nos 
fallit,  et  saepe  etiara  de  consilio  faliendi.  Plautus  et 
Terenlius  hoc  vocabuhmi  tautura  de  siraulatione  vel 
opprobrii  vel  laudis  et  de  suspicione  dicunt.  Nam  iu 
Hec.  5,  2,  13.  interpolatum  esse  vocabuhim  luculenter 
dcmonstravit  Bentleius,  sed  in  conslituendo  loco  Andr. 
S,  2,  25.  ipso  hoc  nomine  abusus  est.  Erroris  signifi- 
calio  apud  recentiores  scriptores  invenitur. 

Flaut.  Trin.  1,  2,  173.  falson  an  vcro  laudent ,  culpent,  quem 
velint,  non  flocci  faciunt ,  dum  illud,  quod  lubeat,  sciant. 
Ennius  apud  Noniura  7,  16.  nam  is  non  bene  vult  tibi,  qui 
falso  criminat  apud  te.  Cato  apud  Cliarloium  p.  179.  ei  rei 
dant  operam,  ut  mihi  falso  maledicatur. 

Plaut.  Ampli.  2,  2,  181.  vir  ego  tuus  sim?  ne  me  appella 
falso  falso  nomine.  3,  2,  G.  neque  me  pcrpetiar  prohri  insimu- 
latam.  cf.  v.  21.  i^Iil.  2,  3,  26.  Baccli.  3,  3,  70.  tu  Pistocle- 
rum  falso  atque  insontem  arguis.  h.  e.  fallaciter.  Liv.  42, 2, 1. 
quum  alii  abcsse  eum,  alii  acgrum  esse,  falso  utrumque  Jin- 
gereut. 

Plaut.  Baccli.  4,  1,  43.  ncque  iu  me  habebis  falso  suspectum. 
I        Terent.  Hec.  5,  2,  11.    nostras  mulieres    suspectas  fuisse  falso 
nobis  in  re  ipsa  invenimus.  Heaut.  2,  3,  27. 

De  errore  haec :  Xaevius  in  Acontizoracno  apud  Charls. 
p.  179.  huius  autcm  gnatus  dicitur  germanum  alterum  falso 
occidisse.  Ovid.  Fast.  5,  683.  sivc  ego  te  feci  testem  falsove 
citavi  non  audituri  numina  magna  lovis.  Liv.  34,  32,  13.  iube 
vinctos  produci,  iit  miseri  iJarentes ,  quos  falso  lugent,  vivere 
sciant.  Curt.  3, 12,  7.  falso  lamentari  eas  Darium  vivum.  Sallust. 
lug.  1,  1.  falso  queritur  de  natura  sua  genus  humanum.  Tibull. 
3,  3,  20.  falso  plurima  vulgus  amat.  i.  e.  in  errore  versatur 
amor  vulgi  et  vana  amplectitur. 

De  re  non  vera ,  nec  tantum  ab  errore  profecta :  Cic.  ad 
Fam.  5,  5,  3.  ne  forte  id  ipsum  verbiim  ponam,  quod  abs  te 
aiunt  falso  inme  solere  conferri.  de  Lege  Man.  14,  41.  quod  iam 
nationibus  cxteris  incredibile  acfalso  memoriac proditumvidebatiir. 


fALSO.  689 

Caes.  B.  civ.  1,  14.  adesse  eius  equites  falso  nuntiahantur. 
Cart.  8,  8,  15.  saepe  etiam  quod  falso  creditum  est  veri  vicem 
obtinuit.  9,  2,  6.  vires  quidem  gentis  et  regni  haud  falso  iactari 
affirmat. 

2.  Haec  significatio,  quae  rem  non  veram  intelligi 
iuhel,  magis  eliara  iis  locis  comprobutur,  in  quibus 
faiso  explicari  potest  verbis  sine  ratione  ,  sine  caussa, 
immerilo, 

Curt.  5,  2,  4.  quippe  verone  an  falso  Jionos  cuique  haheretur, 
ignorari  non  poterat.  ubi  Curtius  non  de  iudicio ,  sed  de  me- 
ritis  loquitur. 

3.  Vnura  vocabulum  falso  interdum  unam  senlen- 
tiara  lolam  exprimit.  Similia  compararunt  Gronov.  aa 
Liv.  42^  64,  4.  et  Bremius  ad  Cornel.  Alcib.  9, 1.  Sequi- 
lur  particula  caussalis  nam, 

Terent.  Andr.  3,  2,  24.  ba.  Sed  si  quid  narrare  occepi,  con- 
iinuo  dari  tibi  verba  censes.  si.  Falso.  Bentleius  coniuncta 
verba  censes  falso  tribnit  Davo :  quo  facto  non  modo  falsd 
addituni  languet  et  sententiara  enervat,  sed  interpellatio  re- 
movetur  et  personae  et  rei  aptissima. 

Cic.  de  Off.  3,  18,  74.  atqui  in  talibus  rebus  aliud  utilc  inter- 
dum  ,  aliud  honestum  videri  solet.  Falso :  uam  eadem  utililatis, 
quae  honestatis ,  est  regula.  Cornel.  AIc.  9,  1.  at  ALcibiades  — 
penilus  in  Thraciam  se  supra  Propontidem  abdidit,  sperans  ibi 
facillime  suam  fortunam  occuli  posse.      Falso:    nam  etc. 

4i  Yovma  Yerhi  false  iion  malefacta,  sed  obsoleta 
videbalurgrammaticis.  Charisius  p.  92*  similiter haec ad^ 
verbia  siint  vobis  obserVanda,  quod,  qiiamvis  ex  appel" 
latiojiibns  secnndae  declinationis  ueniant,  tainen  regu- 
lam,  qnam  proposnijnus ,  non  seqnuntnr.  Debemus 
enim  dicere  fuLse,  et  prime,  et  tertie  secnndum  ap~ 
pellationes  ,  qnae  sunt  faisns ,  primns,  tertins:  qnod 
non  dicimns,  sed  falso ,  ipevScog,  primo ,  tiq^xov.  Idem 
tamen  Charisius  p.  179.  alfert  ex  Sisennae  libro  quarto : 
indicinm  false  factum.  In  Cic.  Acad.  2,46, 141.  omnes 
libri  scripti  exhibent  non  asseniiar  saepe  false .,  editio- 
Bes  veteres  filso:  ubi  Goerenzius  ail:  ,,saepius  auctor 
in  antecedeufibus  asseiitiri  falso,  quod  praebent  h.  1. 
etiam  Ascen.  et  Crat."  VelJem  iodicasset  islos  locos. 
In  Academicis  quidera  nusquam  Jioc  inveni.  Qunre 
veheraenler  de  hac  re  dubito,  nec  codicum  bonorum 
auctoritatem  delrectabo« 
IL  44 


I 


690  FATIM.     fERE.    FERINIE. 

FATIM. 

Fatim  olim  in  usu  fuisse ,  certe  recentioribus  tem- 
poi-ibus,  id  Servius  raonstrat  ad  Virgil.  Aen.  1,123.  De 
signlficatione  liuius  vocabuli  diximus  in  AFFATiMTom.  I. 
p.  200.  Non  omissa  est  praepositio  atZ,  at  Doederlums 
synon.  T.  3.  p.  102.  existiraat.    iNomen  per  se  conslut. 

FERE.    FERME. 

Si  in  ulla  particula  per  grammalicorum  negligen- 
tiam  obscuritas  et  explicationis  ambiguitas  non  modo 
non  evanuerunt,  sed  mirum  in  modum  adauctae  suut, 
id  profeclo  factum  est  in  verbis  fere  et  ferme.  Omues 
enim  praecipiunt,  his  vocabulis  rem  vel  numerum  non- 
nihii  imminui  et  sententiam  restringi  eo  modo,  ut  aut 
notioni  alicui  aut  universo  iudicio  aliquid  detrahalur: 
quamquam  ipsi  addunt  exceptionem,  interdum  aliquid 
etiam  addi.  Nec  quisquam  distincte  declarat,  quomodo 
et  valde  et  plerumque  et  jprojpe  et  jacile  una  voce 
exprimi  possint.  Sed,  ut  saepe  in  hoc  rerum  genere 
accidit,  in  has  tenel)ras  aberrarunt,  quum  de  via  a  vele- 
ribus  iam  patefacta  deflexissent ,  et  jere  a  graeco  Trfc-i 
derivarent  et  in  ferme  interpositam  esse  m  Jitteram 
existimarent.  Nos  redeamus  in  apertum  campum  ct  ad 
veteres  auctores.  Varro  euim  de  Ling.  lat.  6,  5.  Jerme 
dicitur  quod  nunc  fere:  utrumque  clictum  a  ferendo, 
qnod  id,  quod  ferlur ,  est  in  motu  atque  adi'entai. 
Prisciauus  15.  p.  1010.  sciendum  tamen^  quod  quae- 
dam  adverbia  non  plene  servant  signijicationem ,  quae 
in  nominibus  est ,  a  quibus  derivantur ,  ut  ferus  fere, 
sanus  sane ,  sensus  sensim.  Ideo  auteni  diximus  non 
plene,  quia  potest  esse  aliqua  ratio  ,  ut  ferae  dicuntur, 
qnae  omni  corpore  feriintur ,  quippe  quum  quutuor 
pedibus  utantur:  fere  ergo  pro  iuxta,  quod  celeribus 
omnia  inxta  sunt.  In  his,  uti  solebant,  veteres  prin- 
cipia,  quibus  ipsi  erant  propiores,  simpliciore  expiora- 
lione  invenerunt,  tamen  in  rebus  inde  deducendis  non 
praeclare  sunt  versati.  Neque  euim  opus  est  quadru- 
pedibus,  ut  celeritatis  nalurara  explicemus:  id  quod 
oplime  perspexit  Scaliger  de  Caussis  lat.  ling.  c.  158. 
p.  402. 

Originem  horum  verborum  conspicimus  in  fcr, 
ex  quo  fit  fero,  quod  uon  debetur  Graecis,  sed  simili 


FERE.    TERME.  691 

modo  est  cffictuhi  atque  graecum  cpsQiiv.  Inde  duorum 
liebant  formae  noimnumjenwi ,  et  fermam,  quorum 
illud  priraariam  notionem  servabat  atque  id  signiflcabat, 
quod  fert  aut  ferlur:  idque  ad  feritalem  denominandara 
ea  ralione  adhibcbatur,  qua  Germanorum  wild  ex  wil- 
wan,  quod  est  volvere,  factum  est.  Allera  autem  forma 
jermvm  significat  proprie  id,  quod  ad  extremum  usque 
fert  vel  fertur.  ISam  baec  est  vis  terminationis  mus 
et  in  superlativis,  et  in  \ocabv\VisJinitimiany  legitimnm, 
aliis  conspicua.  Tum  vero  jermum  dicebatur  firmumy 
quod  est  id ,  quod  ad  extremum  usque  perductum  per- 
stat  aut  conlinetur.  Ferme  igitur,  ablalivus  nominis 
fenmiSy  id  quod  longa  syllaba  extrema  monstrat,  dici- 
lur  de  re  promola  vel  perducta:  atque  haec  nolio  ad. 
duplicem  rerum  modum  adhiberi  potest,  ut  significetur 
et  res  usque  promota,  et  id ,  quod  ad  aliquid  perfertur 
et  accedit.  IUud  aliis  verbis  est,  penitus ,  valde,  hoc 
lDene,prope.  Sedferme,  quod,  uli  Varro  et  Charisius 
docent,  antiqui  scriptores  usurpabant,  postea  quum 
fermus  obsolevisset,  omissa  litfera  m,  fiebat  fere:  ea 
Jillera  enim  non  inserta  est  extrinsecus,  quemadraodum 
Vossio  vidcbatur,  sed  abiecta,  veluti  in  rupi  et  aliis. 
Atque  id  eo  facilius  effici  poterat,  quod  hac  via  voca- 
bulum  ad  suam  originem  reducebatur,  quasi  ex  ferus 
factum  esset.  ^vgo  ferme  et  fere  non  diversa  vocabula, 
sed  duas  formas  unius  verbi  nuncupabiraus.  Nequc 
ullum  reperitur  significationis  genus,  quod  non  utrique 
formae  apud  anfiquos  scriptores  conveniat,  nec  ferme, 
ut  quidam  opinantur,  praestat  raaiori  vi.  In  libris 
scriptis  ubique  fere  et  fere  confusa  sunt:  de  qua  re 
Drakenb.  ad  Liv.  37,  38,  5. 

Haec  quum  ex  ipsa  verbi  natura  prodeunt,  tura 
analogia  mirabiliter  congrua  confirmantur  gei-manicae 
linguae.  In  hac  enim  antiquura  erat  vocabuhim  vastBy 
ab  adieclivo  i^este  factura,  quod  significabatyzVme.  Tura 
Tero  a  saeculo  tertio  decimo  dicebatur  pro  valde.  Sed 
tempus,  quofast.,  primum  in  comparatione  restrictiva, 
deinde  etiam  pro  heinahe  de  re  propius  accedente  usur- 
pari  coepit,  recentius  est  saeculi  septimi  decimi.  Quo 
intelligitur  uotionum  cognatio. 

Praefereo  explicationes  a  viris  doctis  male  factas : 
sed  unum  nomino  Herzogium ,  qui  a  multis  in  hac  re 
laudatur.     Contendit  enim  ille  in  notis  ad  Caes.  Bell. 

44* 


692  fERE.    FERME. 

gall.  3.  18.  fere  esse  particulam  logicam,  quae  semper 
ludicium  dicenlis  cohibeut.  aut  unam  aliquara  notionera 
restringat.  Quod  quam  verura  sit,  nostra  monstrabit 
expositio.  Nam  /ere  id  iudicat,  quod  in  rebus  sit  pro- 
baljile,  nec  refertur  tantuni  ad  cogilationem  loquentis, 
qui  de  eo,  quod  fieri  aut  esse  possit,  dubilet,  sed  ad 
rei  conditionera.  Ea  affirraalur  esse,  et  colligifur  ex 
ipsa  re  id  ,  quod  dicifur  probabile  et  consentaneum  esse, 
non  tantum  videri.  Quare  vereor  ne  omnia  illa  con- 
cidant,  quae  vir  doctus  de  dubitatione  loquentis  et  de 
minuta  rei  raagnitudine  commentatus  est.  Nunc  de 
significatione. 

1,  Primura  igitur  ferme  et  fere  significat  firmilery 
admodum,  et  quod  his  proxiraura  est,  perquam,  i>alde, 
penitus.  Coraparari  possunt  latinuni  uscjue ,  cui  duplex 
est  significatio,  et  Germanorum  vaste ,  fast. 

Naevius  apud  Varronenv  fi,  5.  circumvenire  video  ferme  in- 
iuria.  Ita  bene  restituit  ex  quodam  libro  Augustinus  :  reliqui 
ciccum  venire:  unde  fecerunt  eccum  venire.  Similiter  Terent. 
Hec.  Prol.  46.  circumventum  inique.  Nos  reddimus  ganz  mit 
Unrecht.  Gellius  14,  2.  sed  eum  constabat  virum  esse  ferme 
bonum  notaeque  et  expertae  fidei.  Nec  dubito,  quin  haec  ex- 
plicatio  praestet  apud  Lucret.  3,  65.  turpe  enim  ferme  con- 
temptus  et  acris  egestas ,  semota  ab  dulci  vita  stabilique  videtur. 
Cic.  Verr.  3,  5,  10.  vide  n.  13. 

Plaut.  Trin.  2,  2,  54.  edepol  hominem  praedicatum  ferme 
familiariter. 

Cic.  de  Off.  1,  18,  61.  declaratur  autem  studium  bellicae 
gloriae,  quod  statuas  quoque  videmus  ornatu  fere  militari.  i.  e. 
in  ganz  militurisciier  Tracht.  de  Divin.  1,  11,  18.  quod  fcrme 
dirum  in  tempus  cecidere  latinae.  intellige  valde  dirum 
tempus.  Terent.  Heaut.  1,  1,  69.  ubi  comperi  ex  iis ,  qui  fuerc 
ei  conscii,  domum  rcvertor  moestus  atque  animo  fere  conturbato. 

In  carmine  Nibelungorum  haec :  si  drungcn  vaste  gen  einan- 
der  et  ir  kraft  lac  vaste  vf  schilden.  et  apud  Lutherum  Mos. 
1,  12,  14.  sie  war  fast  schon.     50,  9.  ein  fast  grofses  Heer. 

Hac  ratione  vindicanda  est  scriptura  librorum  antiquorum 
Liv.  36,  43,4.  utique  prius  confligendum ,  quam  classis  Eumenis 
et  Rhodiae  naves  coniungcrentur  Romanis.  Ita  numero  fermc  ' 
impares  futuros.  Ipsum  omnibus  superiorcm  esse  celeritate  na- 
vium  et  varietate  auxiliorum.  i.  e.  qua  coniunctione  fore ,  ut 
admodum  imparcs  flcrcnt,  qui  tum  pene  parea  essent.  Cor- 
rexerunt  non  ferme. 


fERE.    FERME.  69S 

2.   Id  refertur  ad  tempus ,    et  dicitnr  continua  res, 

qiiae  saepe  et  frequenler  facta  est,  et  res  cousueta, 
<|uae  fieri  solet,  aut  quae  non  niultum  abest  quin  semper 
liat.  Inepte  quidam  grammalici  existimabant  omissum 
plerumcjne  sive  omnes  sive  ubiqiie  subslitui  debere.  vid. 
Heindorf.  ad  Horat.  Sat.  p.  78.  et  Seebodii  Bibl.  crit. 
a.  1820.  p.  438.  Ipsae  particulaeyerme  el  /ere  designant 
id,  quod  fit  non  turbalo  ordine,  non  admissa  mutatione, 
in  orani  tem|X)re,  ia  der  RegeL^  allgemeiri,  geinei- 
nigUch.  rsain  proprie  significant  rem  perlatara  h.  e. 
conlinuam.  Simili  raodo  Germani  usurpant  durchaus, 
Et  dicunt  Latini  ita  de  consuetudine  proprie.  Oppo- 
nuntur  etiam  raro ,  rarius ,  interduyn,  saepe.  Quo 
(Wflcrt  plerumcjue,  sensisse  videntur  Laur.  Valla  Elegant. 
2,  49.  et  Burmannus  ad  Phaedr.  1,  13,  2.  ipsam  lamen 
rem  non  explicuerunt.  Plerutnque  n\Jimerai,Jere  tolum 
ponit  continuum. 

Liv.  45,  35,  5.  intacta  invtdia  mcdia  siint :  ad  summa  ferme 
tendit.  21,  54, 1.  rivus  —  circa  obsitus  palvstribus  hcrbis  et,  qui- 
bus  inoulta  ferme  vestiuntur,  virgultis  vepribusque.  Iuvenal.  13, 
236.  mobilis  et  varia  est  ferme  natura  malorum.  Tacit.  Ann. 
2,  2.  et  acccperc  barbari  laetantes ,  ut  ferme  ad  nova  imperia. 
2,  54.  non  femina  illic,  ut  apud  Delphos,  sed  cerlis  e  familiis 
et  ferme  Mileto  accitus  sacerdos  numcrum  modo  consultantium  et 
nomina  audit.  4,  9.  12,  36.  Ilist.  4,  70.  Liv.  34,  13,  3.  nocie 
ferme  proficiscebantur.  i.  e.  gewohnlich  marschirten  sie  Nachts 
aus.  9,  30,  3.  quae  antea  —  dictatoruin  et  consulum  ferme 
fuerant  bencficia.  7,  2,  4. 

Caes.  B.  gall.  3,  18.  quod  fete  libentcr  homines  id,  quod  vo- 
lunt,  credunt.  Cic.  de  Lege  manil.  9,  24.  ftoc  iam  fere  sic 
fieri  solere  accepimus.  Tusc.  3,  30,  73.  non  sunt  vitiosiores  quam 
fere  plerique,  qui  avari  avaros  —  reprehendunt.  de  Inv.  1, 29,  46. 
2,  4,  14.  cum  hoc,  utfcrefit,  in  via  servwnem  contulit.  Curt. 
8,  10,  16.  Rliet.  ad  Herenn.  2,  18,  27.  nam  fere  non  difficile 
cst  invcnire ,  quid  sit  caussae  adiunctio.  de  Off.  2,  20,  69.  a  quo 
cnim  expeditior  et  celerior  remuneratio  fore  vidctur ,  in  eum  fere 
est  voluntaf  nostra  propensior.  Tereiit.  Phorm.  2,  3,  16.  ruri 
fere  se  continebat.  Cic.  de  Leg.  2,  1,  3.  Ovid.  Her.  18,  .59.  Luna 
ftre  tremulum  praebebat  lumen  eunti.  iibi  alia  roulta  Ovidii 
contulit  Heiiisius!.  Her.  19,  45.  annuil  illa  fere.  Sueton.  Auf^. 
76. 82.  85.  91.  Cic  de  Orat.  2,  33,  142.  video  enim  in  Catonis  el 
Bruti  libris  nominatim  fere  referri,  quid  alicui  de  iure  viro  aut 
mulicri  responderint.  iilii  incredibilis  eet  coniectura  facta  a 
Miillero:  semper  vel/erc  semper. 


694  FERE.    FERME. 

CIc.  de  Amlclt.  1,  2.  memini  —  in  eum  sermonem  illum  in- 
cidere,  qui  tum  fcre  erat  in  ore.  Scribiie,  huius  ilictlonis  ignarl, 
vel  multis  vel  omnibus  interposuerunt.  E»t  vero  scnsus :  der 
allgemein  im  Munde  war. 

Horat.  Epist.  1,  6,  9.  qui  timet  his  adversa,  fcre  miratur 
eodem  quo  cnpiens  pacto.  Schraidius  coercerl  dicit  sententiara 
adiecta  particula.  Recte,  si  consuetudinera,  sive  Id,  quod  fieri 
solet,  intelligit.  Xos  gemeiniglich.  Vide  eum  ad  1,  17,  24. 
et  ad  2,  1,  236. 

Cic.  ad  Fam.  1,  9,  67.  nam  ctiam  ab  orationibus  diiungo  me 
fere  referoque  ad  mansuetiores  Musas.     Sueton.Aug.  53. 

Cel>us6,  2.  fereque  id  in  capillo  Jit,  rariusinbarba.  Columell. 
4, 17, 5.  fere  autera  praedicta  aetas  lacto  solo  truncoque  tres  ma- 
terias,  raro  quatuor  desiderat.  Sueton.  Ang.  45.  ipsc  circensca 
ex  amicorum  fere  libertorumque  coenaculis  spectabat,  interdum 
e  pulvinari.  53.  in  consulatu  pedibus  fere,  extra  consulatum 
saepe  adaperta  sella  per  publlcum  incessit.  Tlher.  68.  incede- 
bat  —  adducto  ferc  vultu,  plcrumque  tacitus.  Haec  non  oppo- 
nuntur. 

3.  In  rebus  comparandis  et  in  rebus  consliluendis 
j^articula  haec  inservit  exactae  designationi  rei  vel  tem- 
jjoris,  et  dicilur  fer^ne  ut,  i.  e.  durchaiis  wie,  gerade 
wle ,  et  iam  fere  pro  eben  jetzt ,  grade  jetzt ,  vel  pro 
schon  eben.  Errarunt  multi  interpretes ,  quum  redde- 
bant  beinaJie. 

Plaut.  Pers.  4,  1,  3.  atque  edepol  fermc  ui  quisque  rem  accu- 
rat  suam ,  sic  ei  proccdunt  post  principia  denique.  Terent.  Hec. 
3,  1,  32.  itidcm  illae  mulieres  sunt ,  ferme  utpueri,  levi  sen- 
tentia. 

LIv,  36,  7,  1.  quum  circa  hanc  fere  consultationem  disceptatlo 
omnis  verteretur.  Recte  inteliexerunt  librarii,  qul  glossam 
adiiciehant  vero.     Est  enim  grade  um  dicse  Berathung. 

Ennius  Annal.  8.  apud  Non.  3,  157.  s.  v.  pulvis :  iamquc  fere 
pnlvis  ad  coelum  vasta  videtur.  Et  4,  328.  s.  v.  occupare: 
Hector  te  summa  armatos  cducit  foras  castrisque  castra  ultro 
iam  fere  occupat.  Terent.  And.  1,  5,  49.  iam  ferme  moriens  me 
vocat.     Male  conlungunt  fcrme  moriens  et  vei-tunt  fast  sterbend. 

AHo  sensu  dicitur  Cic.  dc  Lege  manll.  9,  24.  hoc  iam  fere 
&ic  ficri  solere  accepimus ,  ut  ctc. 

4.  Exactam  designatiouem  in  iis  quoque  habemus, 
quibus  progressus  notatur  ad  locum  aliquem  promotus, 


fERE.    FERME.  695 

Tit  ferme    sive  fere   sit  usque  ad   ijjsum   hunc  locum, 
bis  an» 

Liv.  3,  24,  7.  in  conspectum  ferme  Africae  prospero  cursu 
vectum  primo  desiituit  ventus,  dcinde  versus  in  africum  turba- 
vit.  i.  e.  bis  zum  Anblick  Africas  gelajigt.  37, 20,  3.  ad  radicea 
fere  collis,  in  quo  posita  cst  urbs,  regii  succedebant.  i.  e.  bis  an 
den  Hiigcl.  Vtroque  in  loco  antiqui  librarii,  qui  pene  substi- 
tuerunt ,  et  recentiores  interpretes  iiitcllexerunt  longius  inter- 
Tallun),  quasi  esset  ieinahe  an  den  Iliigel. 

5.  Cum  negalione  composita  nonferme,  non  fere 
dicuntur  pro  non  valde  et  pro  non  adeo ,  nicht  eben, 
nicht  gerade,  vel  pro  jion  saepe,  non  consiieto.  Id 
quum  de  re,  quae  effici  possit,  recte  usurpetur,  non 
fere,  haudferme  \im  habent  saepe  verborura  haudfacile, 
sed  cum  hac  proprietate,  ut  iliae  formulae  non  dubita- 
tionem  aut  minutam  rem,  sed  asseverationem  et  auctam 
quasi  rem  exprimant:  gewdhnlich  nicht ,  nicht  eben. 

Plaut.  Poen.  4,  2, 40. /ocio ,  quod  manifesto  moechi  haud/erme 
solent.  Vide  lani  Dousae  Plaut.  Explicat.  p.  323.  Cic.  Top. 
10,  60.  atque  illud  quidem  genus  caussarum ,  quod  habet  viiu 
efficiendi  nccessariam ,  crrorem  affcrre  non  fere  solet. 

Cic.  Brut.  40, 150.  aetatesque  vcstrae,  ut  illorum,  nihil  aut  non 
fere  multum  differunt.  de  OIT.  2,  3,  15.  vulgus ,  quid  absit  a 
perfecto ,  non  fere  intelligit:  quatenus  autem  intelligit ,  nihil 
putat  praetermissum. 

Terent.  Andr.  3,  1,  2.  fidelem  haud  ferme  mulieri  invenias 
virum.  Cic.  Tusc.  5,  38, 111.  sapientis  autem  cogitatio  nonfcrmc 
ad  investigandum  adhibet  oculos  advocatos.  de  Re  p.  1,  45,  69. 
Aoc  in  hac  iuncta  moderateque  permixta  conformatione  rei  publi- 
cae  non  ferme  sine  magnis  principum  vitiis  evenit.  Liv.  1,24, 1. 
Jiec  ferme  res  antiqua  alia  est  nobilior. 

Cic.  ad  Att.  7,  6.  ncc  adhuc  fere  inveni ,  qui  non  cencedendum 
putaret  Caesari ,  quod  postularet.  intellige  quemquam.  Cic. 
p.  Sext.  23,  51.  denique  ex  bellica  victoria  non  ferc  quemquam 
est  invidia  civium  consequuta.  de  Fin.  1,6,18.  Epicurus  autem, 
in  quibus  sequilur  Vemocritum,  non  fere  labitur. 

6.  Haec  diclio  apta  est  sentenliae  exceptivae:  quare 
post  non  ferme  sequitur  nisi.  Quo  modo  etiam  Ger- 
mani  componuntyas^  —  wenn  nicht. 

Cic.  Tusc.  2,  3,  8.  Epicurum  autem  ct  Mcltodorum  non  ferc 
practcr  suos  quisquam  in  '^anus  sumit. 


696  FERE.    FERME. 

Liv.  22,  9,  8.  pervicit ,  «t,  quod  non  fcrme  decernitur ,  nisi 
quum  tetra  prodigia  nuntiata  sunt,  decemviri  libros  sibyllinos 
adire  iuberentur.  Cic.  Tiisc.  1,  17,  38.  rationem  illi  sententiae 
suae  non  fere  reddebant,  nisi  quid  erat  numeris  aut  descriptioni- 
bus  explicandum. 

7.  Nou  alio  raodo  coniunguntnr  negaliva  nomina 
nemo,  nnUus,  ni/iil,  ubi  nos  dicimus  tben  niejnand, 
nichts  ehen.  Geruhardus  ad  Cic.  Lael.  1,  5.  observat, 
parliculam  negativae  voci  poslponi ,  non  praeponi. 

Plaut.  Truc.  2,  1,  38.  propterea  huic  urbi  nomen  Epidamno 
inditum  est,  quia  nemo  ferme  huc  sine  damno  divortitur.  Cic. 
Brnt.  43,161.  quod  ideo  posui,  ut —  intelligeretur  iam  ad  sum- 
mum  pene  esse  productam  ,  ut  eo  nihil  fcrme  quisquam  addere 
posset ,  nisi  qui  a  philosophia  —  fuisset  instructior. 

Caes.  B.  gall.  5,  57.  neque  ullum  fere  totius  hiemis  iempui 
sine  sollicitudine  Caesaris  intercessit. 

Cic.  de  Amic.  1,  5.  quo  erat  nemo  fere  scnior  temporibus  illis, 
nemo  prudentior :  ubi  quum  m  quibujdam  libiis/ere  ante  nemo 
positum  esset,  nulla  tamen  caussa  erat,  ut  Goerenzius  abiici 
particulam  iuberet.  Cic.  Top.  21,  79.  intelligendum  est,  nec 
vUam  esse  disputationem ,  in  quam  non  aliquis  locus  incurrat, 
ncc  fere  omncs  locos  incidere  in  omnem  quaestionem.  Larabinus 
coniecit  nec  temere  et  nec  omnes  locos.  Sed  egregie  Schwar- 
tzius  in  Tursellino  explicuit  sententiam  ita :  nullam  esse  quae- 
gtionem ,  ad  quam  loci  dialectici  non  queant  adhiberi,  plerum- 
que  tamen  fierl,  ut  non  omnes  loci  ad  omnes  quaestiones  ac- 
commodari  queant. 

8.  In  his  omuibus,  ut  modo  dixi,  tantum  abest  ut 
res  iu  dubilationem  vocetur,  ut  adiiciatur  affirmatio 
quaedam  de  re  firmiter  constante.  Quare  coniunguntur 
adeo  particulae  affirmalivae.  Sed  interprefes  e  gente 
Germanorum   in  his   saepe  falkmtur,    dum   vocabuiura 

fast  ponunt,    quod  antiquam  vim    affirmativam  amisit, 
^t  prope?nodujn  significut  hodie. 

Plaut.  Trin.  3,  3,  3.  namque  hercle  honeste  fieri  ferme  non 
potest ,  ut  eam  perpetiar  ire  in  matrimonium.  Vertimus  :  allcr- 
dings  kann  es  fast  nicht  mit  der  Ehre  bestehen ,  in  quibus /asf 
est  antiquum  vaste ,  h.  e.  wirklich. 

Terent.  Heaut.  1, 1,  3.  nec  rei  fere  sane  amplius  quidquamfuit, 

9.  Quibus  j^r^Jemissis  facile  demonstrari  poterit, 
quomodo  id  vocabuhjm,  quod  valde  ei  Jirmiter  signi- 
ficat,  eliam  expfimere  multis  quidem  videatur  circiter, 


f£RE.    FERME.  697 

prope,  beinahe,  et,  ut  dictitant  graramatici,  rem  noa 
nihil  minuere.  At  profecto  numquum  imminuit  rem, 
nec  indicat  minorem  rem  aut  non  repletura  nuraerura, 
sed  ubi  numerus,  vel  raagniludo  aliqua,  vel  res,  quae 
multae  aut  semper  aut  satis  esse  dicuntur,  ita  sunt  de- 
signazidae,  ut  multitudinera  vei  raagnitudinem  ad  ali- 
quera  terrainura  sive  nuraerura  productara  aut  rem 
numero  absolutam  et  distinctara  intelligaraus,  latine 
dicimus  fenne  et  fere.  Quo  exsislit  ambigua  saepe 
vocabuli  notio,  siculi  in  vocabulo  aUqiiantum.  Nani 
modo  numerus  est  repletus,  uti  dicitur /erme  hiennimn, 
grade  y  eben  zwti  Jahre^  ^]^Hf  modo  accrescit  res  ad 
hunc  numerura,  veluti  fere  decem  millia  sunt  non 
rainus  quam  d.  m.  ziemlich  zehn  tansend,  an  zehn 
tausend,  modo  complectiraur  totura ,  ut  sit  in  summay 
im  Ganzen,  quod  non  raodo  de  universo  numero ,  sed 
eliam  de  numero  summo  dicitur  i.  e.  huchstens ,  et  de 
numero,  quera  eliamsi  superare  videatur  res,  tamen  cerio 
nomine  designatur.  Vnde  criticorura  orta  est  opinio 
fere  indicare  et  nuraerura  paullo  minorem  et  pauilo 
maiorera.  vid.  Drakenb.  ad  Liv.  1,  40,  3.  37,  6,  4.  Iii 
his  oranibus  vero  regnat  notio  rei  universae,  quam  iam 
Laurent.  Valla  2,49.  intellexit,  et  subtiliter  negavit  dici 
posse  fere  multos, 

Vsiis  Germanoi'uin ,    quo   nunc  fast  pro  beinaJie  ponunt,   re- 
centissimus  est,   uec   duo  saecula  excedit.     Id  vero  iara  olim 
decepit  interpretes,  qui  eorfem  fere  tempore,  eo  fere  die  dictum 
I     putabant  pro  eodem  forte  tempoTe ,  eo  forte  die.     Vide  forte. 

Plaut.  Bacch,  3,  2,  4.  hoc  factum  est  ferme  abhinc  biennium. 
i.  e.  es  geschah  gerade  vor  zivei  Jahren.  Liv.  1,  40,  1.  duode- 
quadragesimo  ferme  anno ,  ex  quo  regnare  coeperat  Tarquinius,  — 
longe  maximo  honore  Servius  Tullius  erat.  Errant,  qui  intelli- 
gnnt ,  paullo  ante  annum  duodequadragesimum.  Immo  dis- 
tincta  est  designatio  istius  anni.  Nos :  es  waren  gerade  38 
Jahre.  Cornel.  Arist.  3,  3.  decessit  autem  fere  post  annum  quar- 
tum,  quamThemistocles  Athenis  erat  expulsus.  Optinie  est  emen- 
datio  facta  a  Naugerio  in  Cic.  Verrin.  2,  39,96.  et  erat  spatium 
dicrum  fere  triginta  ante  cal.  decemb. 

Tercnt.  Hec.  5,  3,  24.  nam  memini  abhiuc  menses  decem  fere 
ad  me  nocte  prima  cttnfugere  anhelantem  domum.  Andr.  1, 1, 77. 
fere  in  diebus  paucis ,  quibus  haec  acta  sunt ,  Chrysis  vicina  haec 
moritur.  i.  e.  grade  in  wenigen  Tagen,  quod  est  nur  nach 
wcjiigen  Tagen.     Liv.  36,  43,  1.    eo  fere  tempore  constil  Acilius 


698  TERE.    FERME. 

JSatipactumoppngnahat.  S7,^6jl.  27,4,5.  Ciiit.  10, 1,43.  t7sc/eni 
ferc  diebus  litteras  a  Coeno  accipit  de  rebus  in  Europa  et  Asia 
gcslis,  dum  ipse  Iiidiam  subegit.  Cic.  ad  Att.  14,  20.  e  Pom- 
-peiano  navi  advectus  sum  in  Luculli  nostri  hospitium  VI  Idus 
hora  fere  tertia.  in  Pis;.  6,  13.  quum  ad  te  quinta  fcre  hora 
cum  C.  Pisone  venissem.  Hac  formula  non  designatur  tenipua 
horae  quintae  proximura,  sed  ipsa  hora  quinta,  eamque  totam 
quidem  indirat,  quoniodo  nos  dlciraus  im  Laufe  der  Stuiide. 
Caes.  B.  gall.  4,  23.  tcrtia  fere  vigilia  solvit.  Ita  etiam  Cic. 
in  Pis.  fi,  14.  idem  illo  fere  biduo  productus  in  concionem. 
Vellci.  Put.  2,  10,  2.  quum  ante  annum  ferme  L.  Caesar  frater 
eius  —  dccessisset.  i.  e.  im  Laufe  des  Jahrs  vorher :  quod  esse 
j)oterat  raensis,  quem  Suetonius  Aug.  65.  nominat,  duodc- 
\icesimus. 

Vcllei.  Pat.  1,  5,  3.  nam  ferme  ante  annos  dccccl  floruit. 
2,  90,  4.  ad  eam  pacem  abhinc  annos  ferme  l  perduxit  Caesar 
Augusius.  Apulei.  Met.  4.  init.  diem  ferme  circa  medium,  quum 
iam  flagrantia  solis  caleret.  i.  e.  ^8r]. 

Liv.  42,  51,  3.  summa  omnium  quadraginta  millia  armata 
fuere:  quarum  parsferme  dimidia  phalangitue  erant.  i.  e.  zicm- 
lich  die  ganze  Ildlfte. 

Curt.  4,2,  24.  in  Libano  quoque  Arabum  agrestes  incompositos 
]\1acedonas  adorti,  triginta  fere  interflciebant,  paucioribus  captis. 
i.  e.  non  minus  triginta. 

LiT.  30,  8,  3.  in  tumulo  quatuorferme  millia  distante  ab  castris 
regiis  conscdit.  30,  9,  11.  30,  10,  7.  mille  ferme  delecii  pro^ 
pugnatorcs  onerariis  imponuntur.    40,  58,  8.   Graeci  dicunt  slg. 

Flaut.  Poen.  4,  2,  80.  ibidem  gnatus,  inde  surreptus  fere 
sexennis. 

Oh  sedem ,  qnam  particula  ohtinet ,  memorahilis  est  locus 
Livii  21,  52, 9.  tum,  coUcga  cunctante,  equitatum  suum,  mille  pe- 
ditum  iaculatoribus  ferme  admixtis ,  ad  defendendum  galUcum 
agrum  transTrebiam  mittit.  quae  apud  Polybium  3,69.  ne^ovs 
cvv  Tovroig  dKOvziatas  sis  ^'^^•^^'^S-  ^erba  latina  puto  non 
esse  corrupta. 

Liv.  1,  40,  3.  ut  in  eadem  civitate  post  centesimum  ferme 
annum  ,  quam  Romulus  deo  prognatus  ,  deus  ipse,  tcnuerit  re- 
gnum  — ,  id  servus  serva  natus  possideat.  Dukerus  coniecit 
ducentcsimum.  Sed  sententia  est :  iam  post  centesiraum.  Ma- 
mertin.  Grat.  Act.  lul.  24, 5.  duo  aut  triaferme  ex  vetere  memoria 
amicorum  paria  proferuntur.  i.  e.  oder  hochstens  drei. 

Gelllus  4,  3.  mcmoriae  traditun  est,  quingeniis  ferc  annis  post 


fERE.    fERME.  699 

Romtttn  condUam  nullas  rei  iixoriae  neque  actioites  neque  cautiones 
in  nrbe  romana  aitt  in  Latio  fuisse.  nbi  eraendatione  non  oi>iis 
est.  Nani  intellinit  Gellius  numerum  admodum  magnum  ct 
totos  quingentos  annos,  adeo  quingentos. 

10.  Atqiiehac,  qiiara  exposui,  ratione  componnn- 
tiir  cum  hac  parLicula  nomina  omnes,  plernmcjne,  ma- 
xima  pars,  plus ,  semper ,  in  quibus  explicandis  irape- 
dimur  vocabulo  nos\xo  fast.  INara  numquam  Latini  ita 
loquuntur,  quasi  /ere  omnes  sint  noa  omnes :  neque 
Cicero  hoc  sensu  dicere  potuisset  Topic.  21.  nec  jere 
omnes  locos.  Sed  jere  omnes  aut  significat,  quod  supra 
exposui,  pLernmcjue  omnes,  de  rebus  solitis  et  consuelis, 
et  uno  modo  factis,  aut  cum  affirmatione  eben  alle, 
aut  cum  indicio  magni  nuraeri  uemlich  alle.  Alque  ila 
respondet  vocabulum  acleo. 

Terent.  Phorm.  5,  8,  ("7),  20.  ferme  eadem  omnia,  quae  tute 
dudura  coram  me  incusaveras, 

Cic.  ad  Fam.  6,  10,  7.  et  omnts  fere  familiarissimi  eius  casu 
devincti  meis  magnis  veteribus  officiis  me  diligenter  observant 
et  colunt,  Liv.21,  fiO,  9.  omnibus  fere  caris  rebus  —  citra  Pyre- 
naeum  relictis.  Suet.  Caes.  87.  illud  plane  inter  omnes  fere 
constitit. 

Caes.  B.  gall.  4,  20.  quod  omnibus  fere  gallicis  bellis  hostibus 
nostris  inde  subministrata  auxilia  intelligebat,  5,  13.  quo  fere 
omnes  ex  Gallia  naves  appelluntur,  5,  23.  perpaucae  locum  ca- 
perent,  reliquae  fere  omnes  reiicerentur.  5,  57.  omnes  fere  Galliae 
civitates  de  bello  consultabant.  7,  19.  hunc  cx  omnibus  fere  par- 
tibus  palus  difficilis  et  impedita  cingebat.  Cic.  p.  Cluent.  16, 46. 
quibus  quantus  splendor  sit ,  quam  prope  aequabilis ,  quam  fere 
omnium  constans  et  moderata  ratio  vitae,  nemo  vestrum  — • 
ignorat. 

Tacit.  Ann.  3, 76,  qtiia  in  viagnis  opibus,  quum  ferme  cunctos 
proceres  cum  honore  nominavisset ,  Caesarem  omisit. 

Terent.  Ph.  1, 2, 39.  hicsolebamusfereplerumque  eam  opperiri. 
Haec  pleonasrai  speciem  hahent.  Cf.  Cic.  Tusc.  3,  30,  73. 
p.  693. 

Plaut.  Capt.  2,  1,  36.  nam  fere  maxima  pars  w.orem  hunc 
homines  habent,  Truc.  1, 1,  45.  nam  nunc  lenouum  et  scortorum 
plus  cst  fere,  quam  olim  muscarum  est,  quum  calatur  maxume. 

Cic.  de  Orat.  2,  6,  22.  saepe  ex  socero  meo  audivi,  quum  is 
diceret,  soccrum  suum  Laelium  semper  fere  cum  Scipione  solitum 
rusticari.     Rhetor.   ad  Ilereuii.  4,  41,  53.   vehemcns   est  haec 


700  FERE.     FERME. 

exomatlo  et  in  coniecturali  constitutione  caussae  ferme   semper 
iiecessaria. 

Herzog-ins  ad  Caes.  B.  gall.  3,  13.  narrat  de  gubtilitate 
caiusdam  viri  docti,  qui  statuerit,  omnes  fere  non  dici  posse, 
nisi  verbo  apposito ,  quia  in  nomine  totius  rei,  quae  non  sit 
tota,  contradictio  in  adiecto  exsistat:  additque  ita  semper  apud 
Caesarera  fere  componi  cum  verbis.  Quod  aut  male  expositum 
est,  aut  subtilitatem  istam  non  admodum  commendat.  Quid 
enira  est,  fere  omnes  dici  sine  verbo  ?  An  vero  ille  vlr  doctus 
arbitratur  fcre  ubique  cum  verbo  esse  coniungendum,  non  cura 
noraine  omnes  ?  Quid  quum  Caesar  dicit  hunc  collem  ex  omni- 
bus  fere  partibus  palus  cingebat?  Iramo  vero  omnes  et  fere 
congruunt  in  notione  uniTereae  et  continuae  rei. 

11.  lam  nemo  dubilabityere  eliam  de  pluriraa  parle 
alicuius  copiae  vel  multiludinis  dici  potuisse.  Et  diclum 
est,  ut  siguificaret  maxiina.  ex  parte,  grdjstentheils» 

Cic.  de  \at.  d.  1,16,  42.  eiposui  fere  non  philosophorum  iudicia, 
sed  delirantium  somnia.  i.  e,  raaximam  partem  ,  grofstentheils : 
nam  pergit:  nec  enim  multo  absurdiora  sunt  ea,  quae  poetarum 
rocibus  fusa.  Liv.  21,  27,  8.  equites  fere  proptcr  equos  nanies 
navium  agmen  ad  excipiendum  adversi  impetum  fixminis  parte 
superiore  transmittens  tranquillitatem  infra  traiicientibus  lintri- 
bus  praebebat.  i.  e.  nave«5  transraittebant  equitura  raaximam 
partera  propter  equos  nantes,  pauci  in  ipsis  navibus  tenebant 
equos  impositos.  Der  Schlffszug ,  welcher  die  Reitet  grofstcn- 
theils  bei  den  schwim.menden  Pferden  oben  ubersetste  etc,  Wol- 
perus  iii  Seebodii  Bibl.  crit.  a.  1821.  1,  2.  p.  22(i.  coniecit 
ferens:  quod  in  hac  verborum  collocatione  ne  latinum  quidem 
est.  Liv.  21,  59,  8.  sicut  aequata  ferme  pugna  erat ,  ita  clade 
pari  discessum  est.   i.  e.  maxime, 

12.  Saiis  Jere  est  so  ziemlich  geniig,  admodum 
satis.  IJatc  Jere  formula  est,  qua  ulitur  is,  qui  ):>lu- 
riraa  el  potiora  dixisse  vel  exposuisse  se  declarat.  ]\lale 
viilgo  verlunt  dies  ohngejahr ,  aut  expressara  putant 
modestiam  et  dubitationem  verboram  ut  opinor ,  ni 
Jallor.  Lalini  veteres  non  ita  loquuti  sunt,  nisi  ubi 
rem  totara  et  priraariara  complectuntur,  missis  iis,  quae 
fortasse  aut  addi  aut  derai  possint,  et  ubi  sumraara  rei 
^spectant.  Quare  Livius  quum  1,32,11.  ait:  conjeslini 
rex  his  Jerme  i'erbis  patres  consulebat ,  uon  dul)itatio- 
nem  exprirait  de  verbis  suis,  sed  affirmat,  quibus  rex 
verbis  usus  fuerit,  ea  fuisse  liaec  videi'i:  quasi  dicat,  si 
gummam  rei  specto,  his  verbis  cousulebat.    Atque  ila 


FERE.    FEKME.  701 

vei-ba  haec  ferme  colligunt  ea,  quae  ante  dicta  sunt: 
dies  znsammen.  Sed  saepe  hac  formula  dicnntur  eliam 
ea ,  quae  niodo  in  promptu  sunt,  aut  quae  modo  di- 
cenda  sunt:  dies  eben:  aut  etiam  praecipue  conside- 
rai?da :  dies  i>o7'ziigLic/i. 

Haec  iam  pridem  a  me  conscripta,  vide,  quomodo  conTeniant 
cum  iis,  qiiae  Beneckius  ad  lustin.  34, 4.  nuperdisseruit.  Atqae 
viam  apcruit  Laur.  Valla.     Ita  vera  constant  omni  tempore. 

Cic.  de  OiT.  1,  18,  60.  atque  ab  iis  rebus ,  quae  sunt  in  iure 
Bocietatis  humanae ,  quemadmodum  ducatur  honestum,  ex  quo 
aptum  est  officium  ,   salis  ferb  diximVLSt 

Liv.  1,  15,  6.  haec  ferme,  JRomuh  regnante,  domi  militiacqiie 
gesta.  Colligit  ante  dicta.  23,34,1.  in  has  fermekges  — ictum 
foedus.  ubi  non  intelligi  potest  leges  non  omnes  antea  dictas 
esse.     Nam  male  vertas  diese  ohngefdhr. 

Cic.  de  Nat.  d.  3,  39,  93.  haec  fere  dicere  habui  de  natura 
deorum.  ad  Fam.  12,  5,  8.  haec  erant  fere ,  quae  tibi  nota  esse 
vellem.  12, 29, 17.  ha6c  fere  ad  eas  Utteras,  quas  eodem  exemplo 
binas  accepi.  ad  Att.  2,  16>  cogitanti  autem  haec  fcre  succur- 
rebant. 

Cic.  Acad.  2,  32,  102.  scripsit  igiltir  his  fere  verbis.  quae  quo 
eensu  accipi  debeant,  verba  sequentia  ostendunt:  sunt  enim 
mihi  nota,  proplerea  quod  earum  ipsarum  rerum  —  prima  insti- 
tutio  et  quasi  disciplina  illo  libro  continetur.  Liv.  6,  29  9. 
tabula  sub  ea  fixa,  monumentum  rerum  gestarum,  hisferme  incisa 
litteris  fuit.  Gronovius  ex  signlficatione  pnrticulae  ferme  de- 
monstrare  volnit,  non  totam  inscriptionem  a  Livio  reterri.  Est 
potius  his  quidem  litteris, 

Suet.  Caes.  25.  gessit  autem  novem  annis ,  quibtis^  in  imperio 
fuit^  haec  fere.  i.  e.  haec  praecipue.  Xenoph.  de  Re  p.  Laced. 
5,  1.  d  (liv  ovv  i-/.dcTrj  jjAt/ttK  hvofio&etj^aev  6  AvaoiJQyog  ini- 
TTjSsvpciTa ,  oxiSov  BiQTjTUi..  CorUel.  Praef.  2.  sed  hi  erunt 
fere ,  qui  expertcs  litterarum  graecarum  nihil  rectum  ,  nisi  quod 
ipsortim  moribus  conveniat,  putabunt,  i.  e.  noh  alii  erunt,  quam 
qui  etc.  Contrarium  docet  Bi'emius,  intelligi  rem  exceptione 
non  vacuam. 

Quinctil.  5, 10,  1.  hoc  enim  nomine  complectimur  omnia,  quae 
Graeci  h^v(irip,ciTa  ,  iitixuQrificiTa ,  dnoSii^sig  vocant:  quam- 
quam  apud  illos  est  aliqua  hornm  nominum  differentia ,  etiamsi 
vis  eodem  fcre  tendit.  i.  e.  obgleich  ihre  Wirkung  im  Ganzen 
dieselbe  ist. 

13.  His  expositis,  non  atlinet  contra  eos  disputare, 
qui  praecipiuut  Jere  usiu-parij   si  quid  obliti  simus  aut 


702  FERE.    FERME. 

si  forte  erreraus.  Id  vero  animadvertendam  est ,  parli- 
culam  ea  cum  significatione ,  qua  res  dicilur  accrescere, 
nou  aliis  verbis  ajDud  antiqnos  quidera  ?cri|3tores  adiici, 
nisi  quae  aut  nunierum  aut  lempus  aut  magnitudinem 
rerum  mdicant.  Jn  aliis  aulem  omnibus  habet  signiiica- 
tionem  distinciae  denominationis,  nec  potest  reddi  fust^ 
nisi  adiicias  ^anz:  just  gaiiz:  quod  est  masiraa  ex 
parte,  admodum.  Recentiores  vero  scriplores  etiara  ad 
alia  noraina  loci  et  conditionis  particulam  adhibuerunt, 
uescio  an  a  Livii  teraporibus. 

De  loco  Teient.  And.  1,  5,  49.  dixi  p.  694. 

Aequalis  cum  fere  coniungitur ,  quum  de  tempore  dicitur. 
Cic.  Brut.  -18,  1T9.  Orbius  meus  fcre  ccqualis.  de  Off.  3,  1,  1. 
Cato^  qui  fuit  cius  fere  aequalis.    Cornel.  Arist.  1, 1. 

Plaut.  Trin.  2,  2,  38.  mihi  quidem  actas  acta  cst  ferme,  tua 
istuc  refert  maxume.  l.  e.  meine  Zeit  ist  so  ziemlich  ganz  ab- 
gelavfen.  Tacit.  Ann.  15,  25.  in  iantum  ferme  modum  aucta 
potcstate,  quam  populus  romanus  Gnaco  Pompeio  bcllum  pira- 
ticiim  gcsturo  dederat.    i.  e.    zicmlich  ganz  so  viel. 

Horat.  Sat.  1,  3,  94.  quis  paria  esse  fere  placuit  peccata, 
laborant,  quuni  ventum  ad  verum  est.  Quod  Heindorfius  sup- 
plet  omnia ,  inesse  posset  in  ipso  fere ,  scd  id  non  pertinet 
ad  paria  ,  sig;nificatque  consuetam  rem  :  denen  in  der  Regel 
die  Fehler  gleich  diinken. 

Cic.  in  Verr.  3,  5,  10.  nunc  tractare  caussam  insiituimus 
frumentariam  ,  quae  magnitudine  iniuriae  fere  criminibus  ceteris 
anteccUit.  Zumptius  iure  defendit /cre,  quum  et  re  vehemen- 
ter  ieiunura  sit,  sed  accepisse  videtur  pro  pcne:  nam  oratorem 
velle  etiara  ceteris  criminibus  gravitatem  suam  servare.  At 
hoc  excedit  antiquum  usum.  Fere  est  perquam,  valde:  de 
quo   n.    1. 

Curt.  9,  8, 30.  dcfluxit  ad  insu^am  medio  ferme  alveo  enatam. 

Illud  vero,  quod  Zumptius  Grammat.  n.  279.  ait,  dici  in  ora- 
tione  modesta  et  urliana  quoniam  fere  constat ,  da  es  doch  uwl 
ausgcmacht  ist,  id  prorsus  abhorret  a  natura  et  usu  huiu» 
particulae. 

14.  De  loco,  quem  particula  obtineat,  critici  con- 
stitui  voluerunt,  eam  proxime  praecedere  vocabulo, 
cuius  notionem  deiiuiat.  Vid.  Eeier.  ad  Cic.  de  011'. 
3,1,1.  Sed  exempla  a  nobis  proposita  monstrant  non 
modo  post  nomeu  poni  particulam,  praeserlim  post 
negativa,  sed  etiam  remotiore  loco.    Mensuram  syllabae 


FORINSECVS.  703 

cxh-eraae  in  ablativa  forma  proclucendae  non  mulant 
poetae  veteres.  Tamen  Ausonius  Epigr.  105,  5.  noa 
originem,  sed  aualogiam  nominum  primitivorura  re- 
spiciens,  brevem  posuit  pessimo  exemplo:  nain  tecum 
fere  tolus  ero.  Sed  ne  grammatici  quidem  rem  liabe- 
bant  compertam.  Nam  Charisius  p.  179.  ferme  iit  apiid 
Tereiitium  lectum  ferunt:  Ferme  in  diebus  paucis  etc, 
At  qui  detracta  in  littera  legerunt  fere  ^  producere 
solent ,  cjuae  diversitas  i>ix  distingui  potest  (in  Tereufii 
quidem  loco  allato).  Si  quis  tamen  iLlam  non  inutilem 
iueri  velit,  regulam  facile  defendet  adverbiorum,  quae- 
da.ni  suae  positionis  esse  y  ut  heri,  nuper :  alia  ex  aliisy 
nt  dociiis  docte,  bonus  bone. 

*)  ConTusa  interdum  sunt  fere  et  forte.  vid.  Dra- 
kenb.  ad  Liv.  34,  47,  4.  Zumpt.  ad  Cic.  Verrin.  p,  334. 
et  i^ero.  vid.  Drakenb.  ad  Liv.  10,  18,  8.  36,7,1.  ferme 
et  formae.  vicl.  Drakenb.  ad  Liv.  26,  47,  5.  37,  23,  5. 
Librarii  solebant  hanc  particulam  iuterponere :  vid.  Drak. 
ad  Liv.  21,  52,  10:  vel  omittere:    ad  21,  54,  1. 

FOMNSECVS. 

1.  FoRiNSECVS,  verbum  non  admodum  vetus,  for- 
mam  et  significationem  communem  habet  cum  vocabulo 
extrinsecus.  Et  primum  cjuidem  significat  id,  quod  est 
exlra,  vel  extra  apposifum:  {•oii  aujsen ,  aufsen.  Cf. 
T.  L  p.  283.  Savaro  ad  Sidon.  ApoJl.  Epist.  7,  14. 
p.  444. 

Plin.  Ilist.  n.  13,  22,  42.  quarumdam  naturae —  lignum  omne 
corticis  loco  habcnt,  Jioc  est  forinsecus.  Coliimell.  8  3  6.  scd 
ab  cohorte  forinsecus  praedictis  fenesiellis  scandulae  similiter  in~ 
iungantur ,  quibus  irrepant  avcs  ad  requiem  nocturnam.  Pallad. 
de  Re  r.  1,  40.  miliarium  —  inter  foliorum  spatia  forinsecus 
statuemus.  Lfictaiit.  de  Opif.  dei  2,  9.  7ion  forinsecus ,  ut  cetera, 
sed  interius  armavit. 

2.  Afque  hoc  de  admotis  rebus  externis  dicitur,  uti 
extrinsecus :  von  aufsen  /ler. 

Boetli.  de  Consol.  philos.  5.  pros.  4.  quamvis  afficiunt  in- 
strumenta  sensuum  forinsecus  obiectae  qualitates.  Ita  codices, 
Editiones  vulg-ares  extrinsecus.  Heinsius  ad  Ovid.  Met.  5  450. 
in  hunc  niodum  eraendari  Toluit  verba  Apulei.  Met.  4.  p.  148 
31.  nam  praecipuo  studio  forensi  cliam  advexerat  generosa  illa 
damnatorum    capitum    funera,   ut    Icgerctur   forinsecus    etiam 


704  FORINSECVS.    FORAS.    FORIS. 

advexerat  nemerosa  ille  —  funera.  de  feris  peregre  advectis. 
Qnae  Pricaeus  et  Oudendorpiiis  comparabant,  ut  defenderent 
forense  stiidium ,  aliena  erant  ab  hoc  loco.  Codices  habent 
forensis:  quod  bene  se  habet.  Intelligitur  enim  homo ,  qui 
fora  frequentat  negotii  et  mercatus  caussa. 

3.  Apuleius  eo  seosu  usurpat,  ut  sitforas,  e  domoy 
in  verbis  furinstcns  abiicere,  evoLare.  Sed  etiam  pro 
ioris  y  extra,  aujseii  dixit. 

Apul.  Met.  9.  p.  230,  15.  his  et  pluribus  verbis  compellatum 
et  insuper  affatim  plagis  castigatum ,  forinsecus  abiicit.  3. 
p.  138,  33.  mox  in  ultum  sublimata  forinsecus  totis  alis  ejilat. 
Solinus  Polyliist.  1.  Pindarum  lyricum  e  convivii  loco  ,  cui  im- 
minebat  ruina ,  ne  cum  ceteris  interiret,  forinsecus  Castor  et 
Pollux  vocarunt. 

Apnl.  IMet.  i).  p.  233, 10.  mustdae  mortuum  serpentem  forinsecus 
mordicus  attrahentes.  4.  p.  147,  3G.  prius  maluit  rcrum  singula 
per  latiorcm  fenestram  forinsccus  nobis  scilicet  rapienda  disper- 
gere.  Intelligo:  quae  a  nobis  extra  locatis  raperentur ,  ea  per 
fenestram  dispergere  nialuit. 

4.  Vt  foris ,     etiam    de   publica    actione   usurpant 
forinseciis. 

Sldon.  Apoll.  Eplst.  1,  2.  si  actionem  diuturnam,  quae  est  forin- 
secus  exposita  ,  perquiras.  3,  1.  multum  voluntates  nostras  copu- 
laverat  decursarum  forinsecus  actionum  similitudo. 

FORAS.    FOmS. 

Grammatici  et  vetercs  et  recentiores  in  explic  inda 
origine  verborura  FORAS,  foris  ut  in  tenebris  caligi- 
nosis  vehementer  vacillabant.  JNara  alii  foris  nomen  el 
Joras  adverbium  a  ^vqa  et  9vQcct,E  deducebanf ,  alii  foras 
dicebant  esse  extra  lores ,  Perottus  quasi  ad  forura. 
Varro  aulera  de  Ling.  Lat.  4,  32.  forum  esse  putabat 
locum  ,  qiio  conjerrerit  siias  contropersias  et  quae  ven- 
dere  veUent ,  et  quo  quaeqne  ferrent.  Quae  quoraodo 
conciliari  debeant,  aut  in  quo  fundaraentura  sit  pouen- 
dum,  non  facile  iutelligitur.  Permagna  enim  est  familia 
unius  stirpis  per  graecam  et  latinara  linguara  propaga- 
tae.  Vt  ex  cpiqoj  fiunt  TteQuo ,  TtoQog,  et  raulatis  Jilteris 
■&VQCC  (quemadraodura  germanica  T/ior  et  Tliiire  mu- 
tantur),  ita  ex  /ero  descendunt /or/zs,  foris,  foruni. 
foro,  forma.  Forns ,  obsoletum  nomen  eam  rem 
significat,    quae  fertur  extra,    hoc  est  duplici   quidem 


FORAS.    fORlS.  705 

ratione  et  qnod  effertur  et  quod  extrinsecns  fertnr: 
unde  furas  dicitur  hinauswarls ,  exlra:  foro  verbum, 
quod  est  exitum  facere :  foris  notat  t»)v  ^vqkv ,  per 
quam  egredimur  et  quae,  iit  Servius  ait,  foras  aperitur: 
ybr//m  Dominatur  id ,  quod  extra  est,  et  quum  domus 
vel  septura  fere  opponatur,  intelligimus  eum  locum, 
qui  extra  domum  est:  forma  denique  est  externum,  in 
quo  interna  rei  natura  apparet ,  externa  facies. 

1.  FoRAS  igilur  et  FORis  accusativam  et  ablativam 
formam  non  a  foribus  dictara  pulabimus,  quamquam 
saepe  ad  exitum  per  fores  et  locum  ante  fores  spectat: 
nec  ciira  Tohnsono  et  Ruddiraanno  (quem  vide  Institut. 
Tom.  I.  p.  124.)  obsoletum  noraen  fora  supponemus, 
sed  adiectivum  forits ,  jora,  forum ,  e  quo  substantiva 
forus  et  forum  facta  sunt.  Nara  foras  proprie  signi- 
ficat  hinauswiirts ,  hiriaus,  De  terniinatione  as  conf. 
Tom.  J.  p.  219.  Illura  vero  primariam  significationem 
in  iis  certe  deprehendimus,  quae  dicuntur  de  rebus 
cxtra  versis,  veluti  de  vesligiis,  quae  exitum  indicant. 

Liv.  1,7,0.  pergit  ad  proximam  speluncam,  si  forte  eo  vcstigia 
ferrent.  Quae  ubi  omnia  fnras  versa  vidit ,  «ec  in  partem  aliam 
ferre,  confusus  atque  incertus  animi  ex  loco  infesto  agere  porro 
armentum  occepit. 

2.  Itaque  /ortfs  additur  verbis,  quae  exitum  et 
emissionera  significant,  nec  tantum  de  domo,  sed  de 
quocumque  loco  separato* 

Terent.  Andr.  1,  2,  3.  ipse  exit  foras.  Eun.  4,  4,  1.  Plant. 
Amph.  1,  2,  35.  Cas.  2,  2,  36.  i  foras.  Epid.  1,  2,  62.  ado- 
lescenti  dic  iam  riostro  herilifilio,  ne  hic  foras  ambulet.  Terent^ 
Eun»  5,  4,  23i  misera  huc  effugi  foras.  3,  5,  51.  vix  eloquuta  est 
hoc,  foras  simtil  omnes  proruunt  se^  Plaut;  Mil.  2,  3,  37.  dum 
ego  in  tegulis  sum,  illac  haec  se  hospitio  edit  foras. 

Terent.  Phorra.  3,  1,  20.  eccum  ab  sua  palaestrd  exit  foraSi 
Ennius  apud  Cic^  d6  Uiv.  1, 48, 108<  exirt  candida  se  radiis  dedit 
icta  foras  lux^ 

3.  Item  de  qualicumqUe  motu,  quo  quid  sive  e 
domo  effertur,  sive  ex  aliquo  loco.  Nam  extruditur  fo- 
ras ,  evocatur  foras,  seducitur  foras,  excludilur  foras, 
qui  ex  domo  extruditur,  vel  seducitur,  vel  excluditur. 

Virgil.  Ecl.   8,   101.  fer  cineres,   Jmarylli ,  foras.    Terent. 
Eun.  5,  5,  11.  nata  me  extrusit  foras.    5,  8,  11.   miles  pelletuf 
II.  45 


70S  FORAS.    FORIS. 

forai.  Ad.  1,  2,  29.  Eiin.  2,  3,  69.  ubi  Tid.  Donatus.  Plaut. 
Mil.  4,  6,  33.  iUum  evocato  foras.  Terent.  Eun.  2,  2,  52.  num- 
Quam  evocari  hinc  visforas?  Hec.  5,1,  7.  Hec.  1,  2,  69.  Pam- 
^hilus  me  solum  seducit  foras.  Ad.  1,  2,  39.  u6i  non  erit  (com- 
modam),  fortasse  excludetur  foras.     Eun.  1,  2, 18. 

Quoraodo  hoc  vocabulura  usurpetur  in  repudlis,  monstrat 
Muretus  Var.  Lect.  15,  15.  afferens  Cic.  Phil.  2,  28.  clavea 
ademit.  Fvras  cxegit.  et  3Iartial.  11,  105.  ujor,  vade  foras 
aut  moribus  utcre  nostris. 

4.  Sed  eliam  alia  verba  componuntur,  quae  indi- 
cant  aliquid  emilti  vel  edi.  Quare  proprie  diciturybra* 
de  rebus  palam  faciundis,  et  apud  populum  pronunlian- 
dis.  P«.ecentio)i  aetale  usurpabatur  de  rebus  ad  alios 
Tersis,  vel  ad  alios  spectanlibus. 

Ennlus  apud  Xon.  s,  t.  occupatus :  Hector  re  summa  armatos 
educit  foras.  i.  c.  hcrausfiihren.  Cic.  Sora.  Scip.  9.  idque  ■ociua 
faciet,  si  iam  tum ,  Canimus)  (juum  erit  inclusus  in  corpore, 
eminebit  foras.  Lucret.  3,  123.  forasque  per  os  est  editus  atr. 
■Cic.  in  Catil.  2,  1,  2.  quae  (urbs)  quidem  laetari  mihi  videtur^ 
quod  tantam  pcstcm  evomuerit  forasque  ediderit. 

Cic.  ad  Att.  13,  22.  ea  (scripta  volo)  tum  foras  dari,  quum 
utrique  nostrum  vidcbitur.  p.  Coel.  23,  57.  quis  enim  hoc  non 
videt —  in  eiusmodi  domo,  in  qua  materfamilias  merctricio  more 
vivai,  in  qua  nihil  geratur ,  quod  foras  profcrcndum  sit,  —  hic 
servos  non  esse  servos?  Fhil.  10,  3,  6.  an  vero  hoc  pro  nihilo 
putas,  —  efferri  hoc  foras  et  ad  populi  romani  aures  pervenire. 
Terent.  Ph.  5,  8,  (7^  65.  vides  peccatum  tuum  hoc  esse  elatum 
foras. 

Apulei.  Apol.  p.  324,  35.  Pudentilla  me  in  eo  temporc  non 
amabat,  siquidem  id  foras  scripsit ,  quod  palam  erat  mihi  ob- 
futurum.  Ita  codices.  Colvius  correxit  fors.  Defendit  foras 
Oudendorpius,  sed  quae  aflfert  docuraenta,  niliil  probaut. 
Si  vera  est  scriptura,  eius  sententia  hacc  est:  siquidera  in 
aliorura  vel  in  oninium  notitiara  scripsit.  Sic  de  Dogm.  Plat. 
2.  p.  16,  1.  at  qnum  foras  spectat ,  ct  est  fida  speculatrix  utili- 
tatis  alienae,  iuslitia  nominatur.  i.  e.   ad  alios. 

5.  Vendere  foras ,  locilare  foras  recie  rl\c\\.m\  non 
tantum  foris.  TSam  actio  dirigitur  ad  aliquem  hominera. 
Et  intelliguntur  homines  extranei,  quibus  quid  vendatur 
Tel  locitetur :  auswdrts  verkaiifen. 

Flaut.  Stich.  1, 3, 66.  foras  necessum  est,  quidquid  habeo,  ven- 
dere.  Terent.  Ad.  5, 8,  26,  agelli  est  hic  sub  urbe  paullum,  quod 
locitas  forus :  hnic  demus  ,  qui  fruatur. 


FORAS.    FORIS.  707 

6.  Noraen,  quod  adiiciatur,  ablativo  casu  poni 
potest  ob  verbi  rationera.  Sed  recentissirai  scriptores, 
taraquara  esset  praepositio,  cum  accusativo  coraposue- 
runt:  Apuleius  cum  genitivo. 

Lucret.  5, 549.  hasce  tgltur  penitus  voces ,  quom  corpore  nostro 
exprimimus ,  rectoque  foras  emittimus  ore,  mobilis  articulat  ver- 
borum  daedala  lingua. 

Hieronyin.  in  Matth.  27.  extra  urhem  et  foras  portam.  Interpr. 
Ezecli.  47,  2.  foras  exteriorem  portdm.  Act.  21,  5.  usque  foras 
civitntem. 

Apulei.  Apolog.  p.  306,  11.  (p.  508.  Oud.)  ea  namque  tabes, 
si  foras  corporis  prospiravit ,  maiore  dedecore,  quam  noxa, 
diffunditur.  i.  e.  fjtTog  rov  edfiaTog,  Pricaeus  coniparat  Met. 
8.  p.  215,  24.  intus  aedium:  quod  tanien  aliquantura  difTert. 
Ipse  coniecit  foras  corpore,  quod  non  magi.s  convenit  cum 
Terbo  prospirare. 

7.  Per  hyphen  composuit  Plautus  Truc.  2,7,1.  ite, 
ilehac  simiiL  mulieri  damnigeruli ,  foras- gerones, 

11.  1.  Foris  de  statu  in  loco  dicitur  ita,  ut  intus 
et  intra  opponantur. 

Varro  de  Re  r.  3,  IG,  5.  foris  pascuntur ,  intus  opus  faciunt. 
Cic.  p.  SuUa  5,  17.  ille  relictus  intus ,   exspectatus  foris. 

Plin.  Hist.  n.  15,  28, 34.  aliorum  intus  corpus  et  foris  lignum, 
ut  nucum:  aliis  foris  corpus ,  intus  lignum  ,  ut  persicis  etprunis. 
22,  24,  53.   intus  mulso,  foris  oleo.   i.  e.  in  externo  corpore. 

Cornel.  Dat.  6,  4.  futurum ,  ut  adversarii  non  possent  resistere, 
quum  et  intra  vallum  et  foris  caederentur. 

Proprie  usurpatur  de  medicamentis  extemo  in  corpore  ad- 
hibitis.    Plin.  Hist.  n.  24,  10,  47.    35,  15,  52. 

2.  Quum  id,  quod  intra  positum  dicatur,  doraus 
esse  possit,  et  concilium,  et  urbs,  et  terra  finibus  deter- 
rainata ,  foris  intelhgitur  de  rebus  extra  domum  positis 
et  de  rebus  exlernis,  quibus  res  dorai  etiara  translato 
sensu  opponuntur.  Ita  foris  idera  est,  quod  apud 
exleros  et  apud  alios. 

Cic.  Phil.  2, 11,  26.  hi  igitur  his  maioribus  orli  ah  alienis  potius 
consilium  peterent ,  quam  a  suis?  et  foris  potius ,  quam  domo. 
Columell.  7,  11,  3.  per  quos  Cmagistros)  quadrupcdum  gregea 
humana    solertia    domi   forisque    curantur    atqtie    obscrvantiir. 

12.  Praef.  3.  tum  etiam ,  quum  victus  et  cultus  humanus  non  ut 

45* 


708  FORAS.    FORIS. 

feris  in  propaiulo  ac  silvestribus  locis,  sed  domi  sub  tedo  accu- 
randus  erat ,  necessarium  fuit  alteruttum  foris  et  sub  dio  esse, 
qui  labore  et  industria  compararet ,  quae  tectis  reconderentur. 
12.  Praef.  4.  coenare  foris.  i.  e.  apud  amicos ,  apud  alios, 
non  domi.  Plaut.  Men.  1,  2.  17.  Cic.  ad  Fam.  9,  24,  10.  cura,  ut 
valeas.    Id  foris  coenitando  facillime  consequere.    7,  16,  3. 

Foris  esse  dicitur  is ,  qui  absens  est  extra  domum  vel  apud 
alios.  Terent.  Eun.  5,  4,  12.  quac  dum  foris  sunt,  nil  videtur 
mundius.  Piin.  Hist.  n.  35,  10,  3(»,  10.  Sed  apud  Cic.  in  Pis. 
6,  12.  egere,  foris  esse  Gabinium ,  sine  provincia  stare  non 
posse.  intelligant  hominem ,  qui  sit  in  aere  alieno. 

Cic.  ad  Q.  Fratr.  2,  8.  foris  valde  plauditur.  i.  e.  extra 
seuatum,  a  populo. 

Sueton.  Caes.  9.  ut  simulforis  ille ,  ipse  Romae  ad  res  novai 
consurgerent. 

Cic.  de  OfF.  1,  22,  76.  parvi  enim  sunt  foris  arma,  nisi  est 
consilium  domi.  i.  o.  in  bello.  Tacit.  Ann.  13,  25.  otium  foris, 
foeda  domi  lascicia.  Cic.  p.  Arch.  7,  16.  haec  studia  —  de- 
lectant  domi,  non  impediunt  foris.  i.  e.  in  rebus  publice  agen- 
dis.  p.  Rosc.  Am.  47,  136.  quo  in  certamine  perditi  civis  erat, 
non  se  ad  eos  iungere,  quibus  incolumibus  et  domi  dignitas  ct 
foris  auctoritas  retineretur.  i.  e.  apud  exteros.  Phii.  2,  28,  69. 
fuit  enim  ille  vir  ■ —  quum  foris  clarus,  tum  domi  admirandus, 
neque  rebus  externis  magis  laudandus ,  quam  institutis  dome- 
sticis. 

Terent.  Keaut.  5,  1,  49.  nonne  id  flagitiumst ,  te  aliis  con- 
silium  darc ,  foris  sapere,  tibi  non  posse  te  auiiliarier.  i.  e. 
apud  alios.  Cic.  Verr.  3,  9,  210.  non  circumspiciam ,  7ion  quae- 
ram  foris :   habeo  iudices  tecum  principcs  civitatis.   i.  e.  alios, 

3.  Translata  sjgnificatione,  sicuti  exlrinsecns,  eliani 
joris  de  rebus  alienis  vel  extra  rem  dicendam  poiitis 
usurpatur. 

Cic.  de  Orat.  2,  39,  183.  quid  enim  est,  in  quo  haereat ,  qui 
viderit ,  omne ,  quod  sumatur  in  oraiione  aut  ad  probandum  aut 
ad  refellendum ,  aut  ex  sua  sumi  vi  atque  natura ,  aut  assumi 
■foris?  Paulio  post :  eitrinsecus  autem,  quum  ea,  quae  sunt 
foris,  neque  inhaerent  in  rei  natura,  coUiguntur.  2,  40,  173. 
foris  autem  assumuntur  ea ,  quae  non  sua  vi,  sed  eitranea  sub- 
levantur.  de  Inv.  1,  11,  15.  assumptiva,  quae  ipsa  ex  se  nihil 
firmi  dat  ad  recusationcm  ,  foris  autcm  aliquid  defensionis  assu- 
mit.  2,  24,  71.  Orat.  Partit.  14,  48.  nec  eo  dicuntur  sine  artc, 
quod  ita  sunt,  sed  quod  ea  non  parit  oratoris  ars ,  sed  foris  ad 
se  delata ,  iamen  arte  tractat. 


rORAS.    FORIS.  709 

4.  Non  repugnat  ablativae  formae  nalura,  quo  minus 
foris  etiam  locum  designet  externum ,  e  quo  aliquid 
advenit  vel  progredilur,  vel  unde  quid  sumitur:  von 
anjsen.  Pompeius  in  Commeuto  Arlis  Donati  27,  7. 
Sed  hoc  interest,  cjuod  intus  et  foris  duas  hahent 
significationes ,    intro  et  foras  unani  hahent  signi- 

Jicationem.  —  In  loco  intus,  foris  est  et  de  loco. — 
In  loco ,  cjuomodo  intus  sum,  foris  sum:  de  loco ,  qno- 
modo  est  intus  exeo ,  foris  i^enio.  Tum  multis  exponit, 
quomodo  haec  ambigua  significalio  per  verba  coniuncta 
iatelligatur. 

Lucret.  5,  544.  at,  quaecumque  foris  vcniunt ,  imposta  nohis 
pondera  sunt,  laedunt  permulto  saepe  minora. 

Cornel.  Dio.  9.  namque  illi  ipsi  custodes ,  si  propitia  Juissent 
voluntatc ,  foribus  effractis  servare  cum  potuissent ,  quod  illi 
inermes  totum  foris  flagitantcs  vivum  tenebant. 

5.  Afque  adeo  foris  ^vo  foras  poni  videlur.  Pom- 
peius  quidem  in  Coramento  p.  343.  negat:  intus  vero  et 
foris  non  significant  ad  locum,  sed  signifi.cant  duas 
res ,  in  loco  et  de  loco.  At  verba,  quae  in  his  senten- 
tiis  collocantur,  simul  indicant,  quae  fiant  in  exlerno 
loco. 

Terent.  Phorra.  5,  1,  17.  verum  istoc  mc  nomine  eo  perperam 
olim  dixi,  ne  vos  forte  imprudcntes  foris  effutirctis.  i.  e.  apud 
alios.  Flin.  Hist.  n.iO,  33,  49.  adultioresque  circumagi  docent  ct 
foris  saturitatem  emittere.  i.  e.  non  in  nido. 

Plin.  Hist.  n.  11,  29,  35.  quorumdam  extremi  (pedes^  longio- 
res  foris  curvantur ,  ut  locustis.  Aristoteles  Hist.  an.  4,  6. 
KafiTtTo^sva  st<s  rQV7tt.6&£v,  Plin.  Hist.  n.  21,  3,  5.  qtiis  ergo 
honos?  utipsi  mortuo  parentibusque  eius,  dum  intus  positus  esset, 
forisve  ferretur,  sine  fraude  esset  imposita  (corona). 

Hac  ratione  coniunguntur  liaec  verba  Sueton.  Ner.  36.  ncc 
tninore  saevitia  foris  et  in  exteros  grassatus  est. 

6.  Leguntur  in  Plinii  Hist.  nat.  17,  24,  37.  quihus 
omnihus  caussis  difficilius  tolerant  frigora  aut  aestus, 
cjuoniam  in  ulcus  penetrat  omnis  a  foris  iniuria.  Quae 
si  a  Plinii  raanu  profecta  sunt,  in  eum  moduni  dicta 
videntur,  quo  recentiores  scriptores  a  praeposilionem 
cura  adverbiis  componere  solebant,  Vide  Tora.  I.  p.  60. 
ubi  Aggeni  Yrbici  usum  verborum  a  foras  demonstravi. 
Neque  alius  est  rationis  illud,  quod  Ruddimannus  narrat 
in  vetere  lapide  exslare  c'e  foris  pro  ^'^w^£v.     Poropeius. 


710  rORS.    rORSIT. 

1.1,  ut  possimus  aperlius  intellegere ,  quando  svnt  ista 
in  loco ,  qiiando  de  loco ,  dehemns  addere  praeposi- 
tiones:  qiwniam  de  signijicat  de  loco  esse  deintiis 
etdeforis.  —  Sed  /loc  nequaquain possnnuis  facere 
et  utimnr  sine  praepositione.  lit  qnando  sit  signifi- 
catio  vel  in  loco  ce/  de  loco ,  de  verhis  intelligis. 

7.  Foris  praeposilionis  inslar  cuni  accusativo  com- 
posilum  est,  siculi  furas. 

Anctor  de  Liuiitibus  p.  273.  Goes.  constltutus  ei  sit  fluvius, 
qui  foris  agrum  non  vagatur.  Et  paullo  ante :  ut  terminos 
foris  limites  i^onerentur. 

FORS.    FORSIT. 

FoRS  nomen  substantivum  cum  omnibus,  quae  ex 
eo  nata  sunt,  verbis,  illius  eiusdem  sunt  stirpis,  quam 
in  FORAS  declaravimus.  Nam  quum  omnia,  quae  agun- 
tur,  aut  sua  natura  vel  sua  sponte  proveniunt,  aut  ex- 
terno  quodam  impulsu  moventur,  fors  significat  id, 
quod  extrinsecus  movet  vel  exlrinsecus  accedit.  Quare 
j ors  non  dicitur  a  ferendo ,  prout  res  fert,  quae  erat 
Vossii  sententia ,  sed  prout  res  ferlur  foris  i.  e.  ab  ex- 
terna  quadam  vi ,  sive  externo  impulsu.  Atque  hoc 
raodo  designalur  taussa  vcl  res,  nou  ex  necessitate 
aut  ex  ipsa  rei  natura  profecta,  sed  accidens  et  casu 
agens  vel  acta.  Similiter  Germani  componunt  vocabu- 
lum  ZujalL  a  verbo  zufaLlen.  Fortuitum  enim  id 
appellamus,  quod  per  quamdam  caussam  vel  conditio- 
nem  externam  fit,  cuius  naturam  et  necessitatera  non 
perspectam  habemus,  efiiectum  autem  vidimus.  Fors 
enim  accidit  casu,   falum  per  necessitatem. 

J.  1.  Ex  hoc  nomine  multae  sunt  faclae  formae  ad- 
verbiales.  Sed  ipsum  etiam  a  poelis  usnrpabatur  in 
anodum  adverbii:  quod  fieri  non  poliiit,  nisi  pcr  elli- 
psin  verbi,  ut  esset  fors  dictum  pro  fors  sit.  Priscian, 
p.  1015.  similiter  fors,  qunm  sit  nominatii^us,  accipitur 
pro  adverbio.  p.  1016.  et  fors  qnidem  et  forsan  et 
forsitan  dnbitandi  snnt :  forte  vero  eventus  pro  jor- 
iuitu.  Atque  utitur  hac  dictione  is,  qui  aUquid  fieri 
opinatur,  aut  ex  aliis  rebus  coUigit,  ita  fieri,  sed  noa 
cum  simplici  vi  vocabuli  fortasse.  Semper  enim  ad- 
«cendit  oratio  ad  rera,  non  per  se  notam  ,  sed  quae 
probabilitatem  excedere  videatur,     Sententia  igitur  ex- 


K)RS.    FORSIT.  7U 

primitur  verborum  :    fieri  adeo  potest,   ut — ,  accidera 
adeo  polerit ,   ut  — . 

Virg;il.  Aen.  2,  139.    quos  ilU  fors  ad  poenas  ob  nostra  re~ 

poscent  effvgia.      Servius  in   siiis    coilicibus   invenerat  fors  et 

poenas ,   sicnti  mediceus  aliique   praebent :    aliosqne  gramma- 

ticos  narrat  forset  dictum  putasse  pro  fursit.     Sed   vide  n.  2. 

Dictionem  aliqucm  poenas  reposcere ,  quam  Walcefieldus   com- 

probavit,      in     Statii   carrainibus    ferrem,     nescio   an    non   in 

lirgilii.  Aen.  5,  232.   ct  fors  aequatis  cepisscnt  praemia  rostris, 

ni  palmas  ponto  tendens  utrasque  Cloanthus  f-udissctque  preces, 

divosque  in  vota  vocassct.   i.  e.  fieri  adeo  posset,  ut  caperent  etc. 

Aen.  6,    535.    kac   vice  sermonum  roseis  Aurora  quadrigis  iam 

medium   aetherio   ciirsu  traiecerat  axem  ,     et  fors  omne   datum 

traherent  j)er  talia  tempus.    Valer.  Flaccus^S,  6()5.  7iova  tartareo 

fors  semine  monstra.     Tertullian.  ad  V  xor.  2,  2.  hanc  monitio- 

nem  fors  de  fidelibus  iunctis    simpliciter    intclligcndo ,    putent 

etiam  infidelibus  nubere  liccre. 

£a,  quam  exposni,  vocab.uli  ratio  moni^trat,  ab  Heinsio 
male  factam  esse  coniecturam  in  Valer.  Flacc.  1,  478.  sors 
tibi ,  ne  qua  parte  trahat  tacitum  puppis  mare.  ubi  si  quis 
scripserit  fors,  ineptara  habebit  sententiam  de  re  dubia  ct 
multis  fortasse  incredibili. 

Liicret.  1,  486.  quae  »unt  rerum  primordia,  nulla  potest  vis 
stringere :  nam  solido  vincunt  ca  corpore  demum:.  ctsi  difficilg 
esse  videtur ,  fors  ita  quidquam  in  rebus  solido  rcperiri  corporc 
posse.  RestituitForbigerus  hanc  codicum  scripturara,  ita  eam 
cxplicans :  etsi  difficile  videtur  iutellectu  in  rebus  creatis, 
quidquam  reperiri  posse,  quod  forhiito  sive  solo  casu  tam 
eolido  corpore  praeditura  sit.  In  quibus  multiplicem  video 
oiTensionis  caus?am.  ]\am  prirao  admodum  dura  et  insolena 
est  cllipsis  verbi  intellectu ,  nec  exerapla  a  Foibigero  comme- 
luorata  4, 144.  5, 263.  eara  confirmant :  tuiii  fors  non  potuit  eo, 
quem  hic  obtinet,  loco  poni :  deniquc  inepta  csse  videtur 
sententia :  mirari ,  quod  solida  corpora  fortuito  sive  solo  casu 
exstent.  Kacc  enim  nullo  pacto  fortuita  cKci  possunt.  Quare 
alio  modo  est  scntentia  concipienda.  Dicit  enira  poeta :  quam- 
quam.  res  videtur  esse  difficilis,  tamen  fors  est,  i.  e.  accidere 
adeo  potest,  ut  corpora  tara  solida  rcperiri  possint.  Fors  eo 
motlo,  quo  fortasse ,  cum  infinitivo  componitur.  vid.  fortasse. 
u.  16. 

2.  Notanda  est  singularis  poetaruni  forraula/ors  et 
pro  fortasse  etiam,  qua  progredilur  oratio  ad  rem  opi- 
nioneconceplam,   sed  gi-avitate  et  inagnitudine  araplio- 


712  FORS.    fORSIT. 

rem.  Sic  uos  Germani  dicimus  vielltidit  aiich.  Nam 
et  est  vel  etiam  vel  adeo.  Ita  fors  etiatn  dixit  Valerius 
Flaccus.  Grummatici  veleres,  difficultate  uescio  qua  ofiensi, 
aliam  forraam  \GYh\  jorsit  esse  forset  cxistimabant.  Yid. 
Servius  ad  Virgil.  Aeu.  2,  139.  Lambin.  ud  Horat.  Carra. 
1,  28.  p.  78. 

Virgil.  Aen.  11,  49.  et  nunc  ilh  quidem  spe  multum  capius 
inani,  fors  et  voia  facit,  cumulatque  altaria  donis.  ubi  non 
opponuntur  et  —  que.  Etiam  hoc  in  loco  Servius  forset ,  alii 
forsit  scribi  posse  notarunt.  Sed  vid.  Ileins.  et  Burniann. 
Propert.  2,  9,  1.  isie  quod  est  ego  saepe  fui:  sed  fors  et  in  hora 
hoc  ipso  eiecto  carior  alter  erit.  ubi  Broukhus.  Horat.  Carm. 
3,  28,81.  fors  et  deblta  iura  vicesque  supcrbae  temancant  ipsum. 
Stat.  Silv.  3,  4.  (Cvtherea)  placabit  notos :  fors  et  de  puppe 
timenda  transjeret ,  inque  sua  ducet  super  aequora  concha. 

Valer.  Flacc.  4,  620.  fors  etlam  optatam  dabitur  contingere 
pcllem. 

3.  In  condilionali  senteutia  ponitur  fors  de  re  vix 
credibili. 

Virg,  Aen.  12,  183.  cesserit  ausonio  si  fors  victoria  Turno, 
convenit,  Euandri  victos  discedere  ad  urbem. 

4.  Fors  fnat  anliqua  est  formula,  iara  apud  Teren- 
tium  obvia.  Ibi  Donatus  interpretalur  :  fortuna  javeaty 
et  Westerhovius  a/a^j]  Tvyi^i,  a  la  bonne  heure.  Equi- 
dem  potius  intelligam :  accidat  Jioc,  fiat  hoc.  Sicut 
diciiur  fors  fuit  ut.  Scriptores  recentissiraae  aetalis  id 
3*enovubant  et  ia  verbis  fors  fuat  ut ,  et  in  formulis  fors 
fuatan  pro  forsitan,     el  fors  fuat. 

Symmach.  Epist.  2.  7.  fors  fuat ,  ut  his  remediis  convalesca- 
mus.  cf.  Casaubon.  ad  Apuleii  Apolog.  p.  519.  Oud.  Auson. 
Epist.  16.  fors  fuat ,  ut  —  aliquid  rerum  tuarum ,  quamvis 
incultus  expoUam. 

Symmach.  Epist.  1,  39.  fors  fuat ,  an  hacc  mature  in  manus 
tuas  scripta  sint  vcntura.  4,  28.  forsfuat,  an  quis  tantum  viae 
ob  rem  privatam  mihi  i^noratus  arripiat.  4,  29.  forsfuat,  an 
vera  compererim.     cf.   Oudeud.  ad  Apul.  Apolog.  p,  583, 

Sidon.  ApoU.  Epist.  9,  7.  quidam  —  scribam  tuum  seu  biblio- 
polam  pretio  fors  fuat  officiove  demeritum  copiosissimo  velis 
nolis  declamalionum  tuarum  schedio  emunxit.  ubi  vid,  Sararo. 

II.  FoRSiT  pro  forsitau  dici,  ium  Priscianus  docuit 
p,   1015.   qui  in  libris   Horatii   ita  legisse   se    testatur, 


FOBSArs.    iORSlTAN.  713 

Atque  hoc  unum  exemplum  per  apocopen  faclum  puJo, 
sicuti  dein,  facuL  dicebatur.     Alia  exempla  non  exslant. 

Horat.  Sat.  1,  6,  49.  dissimile  hoc  illi  est,  quia  non  ut  forsit 
honorem  iure  mihi  invideat  quivis ,  ita  te  quoque  amicum.  Apud 
Lucret.  6,  736.  critici  e  codiclbus  restituerunt  forsitan.  la 
Virg-il.  Aen.  11,  50.  codices  quidam  exhibent  forsit,  idque 
agnoscit,  ut  dixi,  iam  olim  Servius.  Apud  Propert.  2,  9,  1. 
restitui  iussit  et  Larabinus  et  Canterus,  Var.  Lect.  4,  8.  Ouden- 
dorpius  in  Hirtii  B.  afric.  (il.  scribi  posse  monuit:  quod  forsit 
ante  id  tempus  acciderit.     Falso. 

FORSAN.    FORSITAN. 

FoRSiTAN  et  FORSAN  contracla  sunt  nomina  Jors 
sii  an  et  fors  an  ,  in  quihus  an  dubitationem  et  am- 
biguitatem  senlentiae  exprimit.  Nec  vero  tanlnm  signi- 
ficatione  differunt,  quautum  forma  et  usu.  Atque  in- 
dicant  esse  vel  fieri  quid,  si  fors  ferat.  Hoc  vero  du- 
plex  est ,  aut  possibile ,  quod  esse  ex  rerum  cohaerentia 
coniiciraus,  aut  probabile,  quod  etsi  non  affirmare  aude- 
raus,  tamen  esse  potius  quam  non  esse  putamus.  Vlrum- 
que  designat  forsitan^  ut  modo  sit  reddendum  es  ist 
moglich  dajs ,  vielleicht,  modo  es  ist  glanhlich,  ivohl» 
In  iilo  iudicio  sequimur  rerum  consequulionem  et  a^no- 
scimus  eius  veritatem :  m  hoc  autem  opmionem  confor- 
mamus  eamque  veritati  rei  accommodamus.  Coniuncti- 
vus  sit ,  qui  inest  in  hoc  vocabulo,  ipse  indicat  incertae 
rei  modum,  a  condilione  quadam  profectum  :  et  ob  eam- 
dem  rationem  fere  componitur  cum  hac  particula  con- 
iunctivus  verbi,  quo  significetur  incertae  rei  incertum 
iudicium. 

I,  1.  Primum  igitur  forsitan  ponitur  in  coniectura, 
quae  aliquam  rem  anteoccupat.  Idem  etiam  fortasse 
exprimit,  sed  propius  ad  affirraationem  accedit,  ideo- 
que  fere  cum  futuri  indicativo  coniungitur. 

Cic.  p.  Rosc.  Ara.  2,  5.  forsitan  quaeratis ,  qui  iste  terror  sit. 
de  Off.  3,  6,  29.  forsitan  quispiam  dixerit:  nonne  igitur  sapicns 
etc.  quae  de  Senect.  3,  8.  fortasse  dixerit  quispiam.  Liv.  5, 
52,  5.  Cic.  de  Orat.  3,  9,  34.  ex  qua  mea  disputatione  forsitan 
occurrat  illud.  Virgil.  Ge.2,  288.  forsitan  et  scrobibus  quae  $int 
fastigia  quaeras.     Aen.  2,  50fi,    Quinctil.  1,  5,  16, 

Terent.  Eun.  1,2,117.  forsilan  hic  parvam  habeat  mihifidem, 
atque  ex  aliarum   ingeniis  nunc  me  iudicet.      Fliorm.  4,  5,  5, 


7U  rORSAN.    FORSITAN. 

forsitan  nos  reiiciat.  Liicret.  6,  736.  forsiian  Actliiopum  penitus 
de  montibus  altis  crescat.  ita  codd.  omnes.  0,  34(J.  forsitan  ex 
ipso  vcniens  trahat  aere  quaedam  corpora.  Ita  codd.,  non  forsan 
ct.  Liv.  9,  9,  7.  ct  ne  illud  quidem ,  quod  quosdam  forsitan  mo- 
veat,  refert.  Ovid.  Trist.  3,  7,  27.  4,  1,  37.  Alia  niulta  affert 
Heinsius  ad  Ovid.  Her.  4,  53.  Cic.  Verr.  5,3,  6.  illa,  quae  for- 
sitan  ne  sentiamus  quidcm,  iudices,  quanta  sunt?  Curt.  3,  2, 11. 
verum,  inquit,  et  tu  fnrsitan  audire  nolis,  et  ego,  nisi  nunc 
dixero,  alias  nequidquam  confitchor. 

Virgil.  Ecl.  6,  59.  forsitan  illum  —  perducant  aliquae  stabula 
ad  gortynia  vaccae. 

2.  Coniectnra  fit,  rjnum  generi  cuidam  aliquod 
exemplum  submillitur:  ubi  nos  wie  etwa. 

Varro  de  Lat.  L.  8,  38.  quum  essent  duo  Terentii  aut  plures, 
discernendi  caussa,  ut  aliquid  singulare  haberent ,  notabant: 
forsitan  ab  eo ,  qui  manc  natus  diceretur,  ut  is  Manius  esset, 
qui  luci,  Lucius, 

3.  Tum  locum  hal)et  in  sententia  conditionata, 
ut  significet  aliquo  modo  videri  ila  esse  in  hac  con- 
dilione. 

Cic.  de  Orat.  2,  45,  149.  quodsi  fictus  aliquis  dolor  suscipien- 
dus  essct ,  et  si  in  ciusmodi  gencre  orationis  niliil  essct ,  nisi 
falsum  atque  imitationc  simulatum ,  maior  ars  aliqua  forsitan 
esset  requirenda.    1,  15,  67. 

Virgil.  Ge.  4,  116.  atque  equidcm ,  exiremo  ni  iam  sub  fine 
laborum  vcla  traham  et  ierris  fcsiinem  advcriere  proram ,  for- 
sitan  et,  pingucs  hortos  quae  cura  colendi  ornarct ,  canerem. 

4.  Vraem'illiix}r  forsitaa  iis  verbis,  quibus  dicifui', 
aliquid  fieri  posse,  vel,  ul  fiat,  verisimile  esse,  nisi  aliud 
quid  inlercederel.  Tum  sequitur  sed  vel  (^erumlamen, 
iu  adiiciendo  impedimcuto. 

Cic.  inVerr.  4,  21,  47.  quae  forsilan  vobis  parvae  esse  videan- 
tur:  sed  magnum  et  acerbum  dolorem  commovent.  Liv.  3,25,9. 
et  forsitan  ad  ultimum  impedissent:  sed  novus  subito  addilus 
terror  est.  Cic.  ad  Att.  12,  18.  quae  res  forsitan  sit  refricatura 
vulnus  meum.  Sed  iam  quasi  voto  quodam  et  promisso  me  teneri 
puto. 

Cic.  Brut.  8,  33.  quae  forsitan  laus  sil:  vcrumtamen  nalura 
magis  tum  ,  casuque  nonnumquam,  quam  aut  ratione  aliqua  aut 
obsetvatione  fiebat. 

6.  Neque  aliter,  ubi,  quum  ainplius  quid  fieri  posse 


FORSAN.    fORSlTAN.  715 

vel  concedatur  vel  praesamatur,  tamen  id  non  affir- 
matur,  sed  res  ad  certos  terminos  revocatur,  Quare 
sequitur  cerle. 

Lir.  9,  11,  13.  et  illi  quidem ,  forsitan  et  publica ,  sua 
certe  liberata  fide,  ab  Claudio  in  castra  romana  inviolati 
redieriint.  Quinctil.  2,  16,  11.  verum  haec  apud  eos  forsitan 
quaerantur ,  qui  summam  rhetorices  ad  persuadendi  vim  retu- 
lerunt.  Si  vero  est  bene  dicendi  scientia ,  quem  nos  finem  sequi- 
mur ,  ut  sit  orator  imprimis  vir  bonus,  utilem  certe  eam  esse 
confitendum  est. 

6.  Mutato  ordine  scutentiarum  sequitur  forsiian 
in  adiiciendo  eo,  quod  maius  gi'aviusve  fieri  posse  non 
incredibile  videtur. 

Sallust.  lug.  106,  3.  etiamii  certa  pestis  adessetf  mansurum 
potius  quam  proditis,  quos  ducebat,  turpi  fuga  incertae  ac 
forsitan  post  paullo  morbo  interiturae  vitae  parceret. 

7.  Coniunclivus  modus  est,  quem  particula  haec 
natura  sua  requirat.  Continuatur  enim  eadem  verbo- 
rum  construclio,  quae  a  Jors  sit  incipit.  Sed  duplex 
est  ratio ,  altera  pendentis  constructionis ,  altera  solutae. 
In  illa  enim  incertum  conieclurae  iudicium  secura  ducit 
incertae  rei  denominationem ,  et  nectitur  coniunctivus 
alter  ex  altero.  Sed  possunt  eadem  verba  eliam  soluto 
Jioc  nexu  componiila,  ut  forsitan -per  se  addatur  sen- 
tentiae,  nec  verbum,  quod  inest,  a  particula  afficiatur. 
Quemadmodum  dicitur  ^'u^e  ut,  adspice  ut  cum  indi- 
cativo  orationis  non  nexae.  Neque  diversa  mihi  videtur 
esse  caussa,  qua  graecura  av  non  proxime  cum  verbo 
constructum  additur  sententiae,  quae  indicalivum  habet. 
Tum  enim  av  aut  uni  alicui  vocabulo  adhaeret,  aut  uni- 
versae  sententiae  superadditur:  veluli  apud  Xenophon- 
tem  Sympos.  4,  37.  lya  81  ovtoh  (liev  tcoXAk  'i%(>3 ,  w?  ^oUs 
tivru  Kai  £y(o  av  avxoq  tvQidKco.  Hoc  vero  solutae  orationis 
genus,  nt  puto,  vulgari  usu  frequentatum,  poetae  omnes 
adsciverunt,  et  poslea  ex  eorum  exeraplo  scriptores 
recentioris  aevi.  Antiquiores  autem  scriptores,  et  in  iis 
Cicero,  raro  adraittebant:  tamen  saepius  quam  ci'itici 
arbitrati  sunt ,  et  in  iis  quidera ,  quae  magis  vera  quam 
dubia  viderentur.  Nec  decet  haec ,  quae  rariora  sunt, 
vituperare  aut  corrigere.  Quare  imprudenter  egit  Nic. 
Heinsius  ,  qui  in  Ovidii  carrainibus  ubique  coniunctivuni 
restitui  debere  censebat.  Zumptius  ad  Cic.  Verrin.  quum 
p.  176.  ad  1,  38,  98.    exposuisset    Ciceronem,    etymi 


716  rORSAN.    FORSITAN. 

ratione  habita,  usnm  esse  coniunctivo,  alqiie  adeo  ne- 
gasset  eum  umquam  ab  hac  lege  sua  discessisse,  tamen 
ad  4,  56.  }D.  782.  certo  exemplo  coactus  est  affirmare, 
ia  iiis  rebus  nihil  esse  siae  exceptione.  Scilicet  ra- 
riora  non  suntfalsa,  sed  ut  saepe  per  criticorum  anti- 
quiorura  regulas  factura  est ,  mutatis  plurimis  locis, 
pauca  relicta, 

Cic.  p.  Ligar.  12,  38.  longiorem  orationem  camsa  forsitan 
posiidat,  tua  certe  naiura  breviorem,  ad  Fam.  1,  8,  4.  nequc  id 
facio,  ut  forsitan  quibvsdam  videor ,  simulatione.  Edidit  Grae- 
vius  iterum,  quod  in  Victoriana  prima  legebatur,  videar,  idque 
exstat  in  quibusdam  codicibus,  non  paucis  quidem.  De  medicei 
codicis,  quae  fertur ,  scriptura  vehementer  dubito,  quoniam 
Victorius  in  secunda  editionc  videor  dedit,  ut  vidctur,  ex 
ipso  illo  codice.  Gracvius  autera  in  Addendis  coniunctivum 
ab  vt  pendere  dlcit,  qr.asi  sententia  es:set  licet  videar.  Atque 
ita  omnes  cepisse  vidcutur,  qui  videar  scripserunt.  Verr.  4, 
56,  124.  nimiiim  forsitan  haec  ilU  mirantur  atque  efferunt.  Ita 
codices  guelferbyt.  Qnod  Zumptius  de  libris  hafnieusi  et 
erfurtensi  narrat,  eos  in  coniunctivo  consentire,  id  eo  redit, 
quod  in  altero  \eg\tur  mirantur  et  cfferant,  in  conferendo  codice 
erfurtensi  Wunderus  nihil  notavit.  Brut.  13,  52.  Sed  de 
Graecis  hactenus :  etiam  haec  ipsa  forsitan  fuerunt  non  neces- 
saria.  Victorius  dedit  fuerint,  quum  de  usu  Ciceronis  sibi 
regulam  finxisset,  quara  amplexus,  etiam  Orellius  defendit 
coniunctivum,   etiamsi  non  de  re  dubia  sermo  esset. 

Sunt  alii  loci ,  in  qnibus  coniunctivus  non  a  forsitan ,  sed 
alicunde  regitur.  Cic.  in  Verr.  5,  2,  4.  noii  dicam  id ,  quod 
dcbcam  forsitan  obtincre. 

Cuni  praesenti  et  cum  perfecto :  Plaut.  P^eud.  J,  5,  17. 
forsitan  ea  tibi  dicta  sunt  mendacia.  Hoc  uno  in  loco  vox 
Rpud  Plautura  legitur.  Ovid.  Iler.  2,  103.  iam  te  tcnet  altcra 
coniux  forsitan  ,  et  nobis  qui  malc  favit  amor.  19,  57.  20,  136. 
Am.  1,  6, 45.  Propert.  2,  9,  21  (7,  59.).  quin  etiam  multo  duxixti 
pocula  risu:  forsitan  et  de  me  vcrba  fuere  mala,  Sil.  15,  644. 
vd.  n.  9. 

Cum  futuro  de  re  exspectanda :  Ovid,  Met.  15,  130.  Phoebus 
quoquc  forsitaji  ipse  vel  non  agnoscct  vel  dilcxisse  negabit.  Her. 
4,  53,    forsitan  Aujic  generis  fato  reddeinus  amorem. 

Curtius  7,  4,17.  incipies  forsitan  iustus  esse  rex ,  quum  ipsc 
fecerit ,  qui  tibi  et  dare  potcst  regnum  et  eripcre.  Petron.  81. 
iacent  nunc  amaiorcs  obligaii  noctibus  totis  ct  forsitan  derident 
9olitudinem  meam,    c.  130.  forsitan   animus   anteccssit  corporis 


FORSAN.    FORSITAN.  717 

tnoram:  forsiian,  dum  omnia  concupisco,  voluptatem  tempore 
consumsi.  Burmannus  in  edit.  vet.  invenit  antecesserit ,  quod 
revocandum,  tamen  ob  variationis  elegantiam  consumsi  servan- 
dum  censuit.  Mirabllis  videlicet  elegantia.  Traian.  apud  Plin. 
Ep.  49.  gymnasiis  indulgent  Graeculi:  ideo  forsitan  l^icenses 
maiore  aninio  constructionem  eius  aggressi  sunt.  Plin.  Ep.20,  8. 
forsitan  fallor.  ita  codd.  praeter  riccard.  omnes.  Tertullian. 
Apolog.  W.  hoc  forsitan  improbamur  y  quod  asinarii  taiitum 
sumus. 

8.  Hanc  solutam  verborum  rallonem  eliam  in  obli- 
qua  oratione  agnoscamus  necesse  erit,  ia  qua  quidem 
verbura  non  afficitur  a  particula. 

Liv.  10,  24,  13.  etforsitan,  quem  ille  obrutum  ignem  reliquc- 
rit,  —  eum  se  exstincturum. 

9.  Componuutur  ia  adscendente  oratione  et  for- 
sitan ,  jorsitan  et, 

lustin.  4,  5,  3.  esse  domi  graviora  et  forsitan  infeliciora  bella. 
Liv.  3,  25,  9.  vide  supra. 

Sil.  Ital.  15,  644.  forsitan  et  pugnas  veniet  germaniis  in  ipsas. 
Murtial.  6,  32.  quum  dubitaret  adhuc  helli  civilis  Enyn ,  forsitan 
€t  posset  vincere  moUis  Otho,  damnavit  multo  saturum  iam  san- 
guineMartem.hiv.  9,11,  IS.  vid.  n.5.  Virgil.  Ge.  4, 116.  vid.n.  3. 

Ita  etiam  forsan  et.     Martial.  12,  5,  4. 

10.  Veteres  non  ponunt  forsitan  praecedentibus 
conlunctionibus  si ,  nisi,  ne.  Qiii  hodie  ita  loqiiuntur, 
se  defendaut  exemplo  Cassiodori  Var.  Lect.  5,  34.   ne 

forsitan^  ut  assolet^  eiim  non  veritas,  sed  injlrmaret 
invidia.  Sed  ibi  quoque  scribendura  videlur  non, 
forsitan. 

11.  1.  FoRSAN,  quod  est  fors  an^  a  forsitan  eo 
diifert,  quod  hoc  diserlius  monstrat  ambiguum  opinionis 
modum  in  substrueuda  conditione,  ideoque  cum  con- 
iunclivo  componitur,  ut  sit  es  honnte  seyn,  dafs, 
Forsan  non  tam  distincte  exprimit  incertam  rei ,  quae 
esse  possit,  condilionem,  sed  maiori  coufidentia  con- 
iecturam  capit  ex  rerum  cohaerentia,  ut  significet 
ivohly  u>olil  aucJi.  Quare  rarissime  cum  coniunctivo, 
fere  semper  cum  indicalivo  construitur.  Si  vero  con- 
iunctivum  post  se  habet,  idem  significat  qucd  jTomV^/z.. 
Ila  diflerunt  graeca  vocabula  y.ev  et  av:  nara  illud  ad- 
mixtam  habet  aliquam  affirmationis  speciera  ex  cohae- 
renlia  rerum  profectam. 


718  FORSAN.     rORSITAN. 

Tcrent.  Andr.  5,  5,  1.  aliqtiis  forsan  me  pvtet  non  putare  hoe 
verum :  at  miki  nunc  sic  csse  hoc  verum  lubet.  uLi  ne  cuna 
Bentleio  scribas  liquet,  vide,  quam  facete  Paraphilus  veritatem 
ex  libidine  sua  constituat.  Martial.  5,  29,  8.  hominem  malignum 
forsan  esse  tu  credas. 

Liv.  3,  47,  5.  quem  decrelo  sermonem  (Appius)  praetcnderit, 
forsan  aliquem  verum  auctores  antiqui  tradiderint.  Codices 
plerique  et  optirai  praebent  tradiderunt ,  quod  aptum  videba- 
tur  Giareano ,  non  item  Gronovio ,  qui  sensum  putabat  esse 
hunc  :  potuerint  tradere ,  si  voluissent ,  nempe  utpote  propiores 
memoriae  temporum  illorum.  Additque  idem  Gronovius : 
,,tradiderunt ,  non  diceret  Livius,  quippe  qui  id  ignorare  non 
poterat,  si  tradidisset."  At  coniunctivo  nihil  oranino  mutatur 
eententia  ipsa,  quae  coniectnram  facit ,  antiquos  auctores  de 
hac  re  verum  tradidisse.  Sed  Livii  verba  ita  sunt  concipienda: 
quem  decreto  sermonem  praetenderit  (forsan  aliquem  vcrum 
auctores  antiqui  tradiderunt) ,  quia  nusquam  ullum  in  tantafoe- 
ditate  decreti  verisimilem  invenio,  id,  qued  constat,  nudum  videtur 
proponendum.  i.  e.  facile  credo  auctores  antiquos  etiam  verum 
sermonem  tradidisse,  sed  in  iis,  qui  nunc  exstant,  auctoribus 
non  invenio  sermonem,  qui  cum  tanta  foeditate  decreti  con- 
-veniat.    Eadem  manet  sententia,  si  scripseris  tradiderint. 

2.  Indicativura  futuri  assumit  ia  coniecliira  de 
futuro  facieuda,  sed  cum  aliqua  veritatis  occiipatione. 
Sic  Homerus  et  epici  graeci  particulam  y.iv  usurpant. 
Iliad.  1,  139.  o  6i  mv  K£%olaaerui ,  ov  kiv  LKco^ai. 

Virgil.  Aen.  1,  203.  forsan  et  haec  olim  meminisse  iuvabit. 
12,  133.  forsan  miseros  meliora  sequentur.  Horat.  Carm.  2,  16, 
31.  et  mihi  forsan ,  tibi  quod  negarit,  porriget  hora.  Martial. 
5,  61,  8.  Symmach.  Epist.  1, 80.  dices  viandi  negotio  impeditam 
diu  operam  scriptionis ,    et  alia  forsan  multa  caussabere. 

3.  Non  aliter  cum  indicativo  praesentis  et  praeteriti 
de  re,   quae  esse  vel  fuisse  videatur. 

Yaler.  Flacc.  1,  128.  teque  illius  angit  imago  curaque,  qui 
profuga  forsan  tenet  alta  carina?  i.  e.  qui  potest  esse,  ut 
teneat  alta.  Statii  Silv.  5,  3,  186.  et  nunc  ex  illo  forsan  grege 
gentibus  alter  iura  dat  eois ,  alter  compescit  lieros.  Martial. 
4,  14, 13.  sicforsan  tener  ausus  est  CatuUus  magnomittere  jiasse- 
rem  Maroni.  10,  75,  7.  transicrant  binae  forsan  iernaeve  ca- 
lendae. 

4.  In  conditlonali  sentenlia,  ubi  etiam  pro  imper- 
fecto  conditionali  perfecLum  iudicativi  ponitur  ia  re  e;: 


rORSAN.    FORSITAN.  719 

conditione   proposifa    certius    coucludenda,   adsciscitur 
forsan,  ut  fieri  id  posse  videatur. 

HirL  B.  afric.  45.  et  forsan  isto  uterer  beneficio,  si  non  ei 
summum  scelus  adiungeretur.  Virgil.  Aen.  4,  18.  si  non  per- 
taesum  thalami  taedaeque  fuisset ,  huic  uni  forsan  potui  succum- 
here  culpac.    Marcian.  in  Dig.  48,  5,  33,  1. 

5.  Animadvertendum  est,  praecedere  vocabulis  for~ 
sifan  et  jorsan  verba  et  nnnc  vel  at  nunc.  Vide 
Markland.  et  me  ad  Statii  Siiv.  1,  3,  62.  Ratio  ia 
promplu  est. 

6.  Singularis  videtur  dictio,  in  qua  Lucretius  com- 
posuit  verba^^  cjuoque,  ut  forsan.     Est  locatio  inversa. 

Luciet.  G,  730.  fit  quoque ,  ut  pluviae  forsan  magis  ad  caput 
eius  tempore  eo  fiant ,  quo  etesia  flahra  aquilonum  nubila  con~ 
iiciunt  in  eas  tunc  omnia  parteis, 

7.  Etiam  singulis   adiectivis  additur  eo  modo,  quo 
fortasse. 

Ovid.  Trlst.  3,  5,  1.  usus  amicitiae  tecum  mihi  parvus ,  ut 
illam  non  aegre  posses  dissimulare,  fuit,  ni  me  compfexus  vinclis 
propioribus  csses ,  nave  mea  vento  forsan  eunte  suo.  Prorsus 
inepte  iiiterpretes  conliingunt  ^crba  forsan  complexus  esscs. 
Subtilius  sententinm  cxplicuit  lahiiius:  quniuquani  vereor,  ut 
ea,  quae  in  verLis  inesse  ille  dscit,  intelligi  possint  aut  de- 
beant.  Nani  simplex  mihi  satis  facit  hic  sensus :  nisi  rae  pro- 
pioribus  vinclis  complexus  esscs  eo  terapore,  quo  ventus ,  ut 
videtur,  secundus  navera  meam  ngebat.  Suo  vento  irc  est 
secundo  vento.  vid.  Horat.  Epod.  i),  30.  Martial.  10,  104,  5. 
Ovid.  Her.  15,  72.  non  agitur  vento  nostra  carina  suo.  Poeta 
enira  non  indicat  modesto  nomine /orsan,  culpae  insontera  se 
cecidisse ,  sed  videri  se  olira  felicera  fuisse.  Scnec.  Thyest. 
747.  obiecit  feris  lanianda  forsan  corpora. 

8.  lurisconsulti  forsan,  ut  forte,  ponebant  ia 
afFerendis  exemplis,  quemadmodum  Germani  etwa  di- 
cunt.    Vid.  FORTE   n.  21. 

Marcian.  in  Dig.  48,  5,  33,  1.  si  quis  adulterum  non  dimiserit, 
sed  rctinuerit ,  forsan  filium  in  novercam  vel  etiam  libertum  vel 
servum  in  uxorem  ex  sententia  legis  tenetur. 

9.  Charisius  p.  165.  forsan  et  forsitan  poetis  re- 
linquemus.  Certe  forsan  ab  aucloribus  prosae  oratio- 
nis  numquara  esse  usitatum ,  omnes  gramraatici  Iiodie 
doceot.     Cf.  Friedcmann.   ad  Ruhnken.   Orat.  p,  250. 


720  FORTASSE.     FORTASSIS. 

In  iis  vero ,  quae  modo  atfnlimiis,  sunt  exempla  Livii, 
Hirtii  seu  quisquis  scripserit  bellutn  africanura,  Sym- 
machi,  pauca  quidera  ,  taraea  integra  et  ex  usu  poeta- 
rura  sumpta.  Apud  Plaulum,  Tereatium,  Ciceronem 
Dullum  vestigium  reperitur. 

FORTASSE.    FORTASSIS. 

FoRTASSE  et  FORTASSis  duae  sunt  formae  unius 
nominis  fortassis ,  altera  generis  neutrius  accusativus, 
altera  genitivus:  veJuti  magis  et  mage ,  satis  et  sate 
sive  sat,  jiecesse  et  necessis.  Extreraa  enim  syllaba 
non  conficitur  corrupta  pronuntiatione  verbi  sit ,  quasi 
olim  fuisset  /br^e  an  sit ,  vel  ut  Ramshornio  videtur, 
forte  an  si  i>is ,  sed  vevha  forte  an  sive  fortan  adiecli- 
vam  acceperunt  terminationem  inteusionis,  quae  cst  in 
necessis  (vid.  Donat.  ad  Terenl.  Eun.5,  6,  28.)  a  necum, 
id  est  nexum,  facto.  Haec  apla  anaiogia  reguntur. 
Quamquam  Gronovius  aliique  graramatici  haud  despi- 
ciendi  ad  istam  corruptae  pronuntiatiouis  caussam  con- 
fugiunt.  At  vero  haec  vocabulorum  origo  in  pronun- 
tiandi  vitio  sita,  etsi  in  quacumque  lingua  sua  exempla 
habet,  sed  pauca,  semper  erit  adraodum  arabigua  et 
suspecta,  nec  decet  prudentera  gramraaticum,  ubi  analo- 
gia  certa  suppetit,  quaerere  has  latebras  obscuras.  Nam 
quod  Grouoviura  in  Observ.  3,  9.  coramovit,  ut  hanc 
sententiara  de  tacita,  quae  \n  fortasse  inessel ,  vi  finiti 
verbi  defenderet,  infiuitivus  erat  apud  comicos  inler- 
dura  cum  hac  particula  couiunctus,  cuius  caussa  aha 
occurrit  certior  et  siraphcior,  ut  infra  dicam.  Ille  vero 
,,fortasse ,  inquit,  habet  ob  origine  sua,  ex  sono  el  usu 
tamquam  simplex  adverbium  ,  non  taraquara  ex  tribus 
partibus ,  noraine,  adverbio,  verbo  constantem  forrau- 
lara:  eam  considerarunt,  quasi  tantum  esset  forte ,  et 
iia  i\n-K.evuutfortassean,  wt  fortean  velforsan:  eodera 
modo  tractarunt  scilicet  ac  videlicet ,  qui  infinitivos  iis 
adiungere  desierunt."  His  quod  ohstoX  fartassean  ,  non 
poterit  coraraode  reiici,  nec  isto  modo  excusari  ipsa 
verbi  compositio. 

Quo  verba  forte  et  fortasse  differunt,  id  facile 
perspicitur,  et  nos  de  hac  re  infra  loquuturi  suraus. 
Subtilius  autem  videtur  esse  discrimen,  quo  verba  for- 
san  et  forsitan  distinguamus  a  fortasse.  Sicuti  enim 
illa  in  iis  sententiis  locum  liabent ,   quibus  posse  ahquid 


fORTASSE.    FORTASSIS.  721 

esse  coniicimus  aut  aliquid  fieri ,  cum  quadam  affirma- 
lionis  specie  opinamur,  ita  adiecta  syllaba  inlensiva, 
quae  eliam  in  verbis,  veluli  in  capesso,  apparet,  for- 
tassis  et  fortasse  propius  accedunt  ad  affirmationera, 
et  rem  indicant,  quam ,  utpole  probabilem,  esse  arbi- 
tramur  et  ipsam  videri  esse  dicimus.  Non  affirmamus 
quidem  eam  vere  esse ,  sed  probandam  videri  vel  ob 
rerura  cohaerentiam  vel  propter  opinionis  certam  ratio- 
nem.  Haec  est  quaedam  affirmationis  occupatio.  Cf, 
Tom.  I.  p.  318.  Tantum  igitur  abest,  ut  fortasse  du- 
bitationem  exprimat,  ut  affirmandi  conatum  non  ex- 
iguum  significet  verborum  XGaq ,  quod  ab  H8io  vel  flxw,  et 
pro  fixoTcog  dicilur,  et  i>ielle,icht ,  quod  Germani  de  eo 
quod  facile  esse  possit  dicunt. 

Gernhard.  ad  Quinctil.  2, 16,  11.  „forsitan  quaerantur  signi- 
ficat,  non  multum  refert,  quaerantur,  nec  ne.  Fortasse  fieri 
dicimus  id ,  quod  quodammodo,  ut  fortuna  ferat,  optamus." 
Ita  vei'ius  hoc  deiinitur  quam  illud.  Momentum  enim  non  in 
effectu,   sed  in  opinione  positum  est. 

1.  Primum  ponitur  fortasse  in  veritatis  rei  occupa- 
tione,  qua  aliquara  rera  videri  esse  dicimus.  Couiectu- 
ralis  ergo  est  ralio  ad  affirmationem  propensior,  vel 
rem  concedens.  Nos  dicimus  vel  vielleicht  vel  vermuth- 
lich.  Ita  fit  proprie  in  oratione,  quam  rlietores  ante- 
occupationera  appellant. 

Cic.  Div.  in  Caec.  12,  40.  fortasse  dices :  quid  7  ergo  haec  in 
te  sunt  omnia?  p.  Lege  Man.  9,  22.  requiretur  fortasse  nunc, 
quemadmodum,  quum  haec  ita  sint,  reliquum  possit  esse  magnum 
bellum. 

Terent.  Heaut.  1,  2,  27.  fortasse  aliquantum  iniquior  erat 
praeter  eius  lubidinem.  Hec.  2,  2,  28.  aliud  fortasse  alii  vitii 
est :  ego  sum  animo  leni  natus.  Cic.  ad  Fam.  7,  3,  21,  habes 
epistolam  verbosiorem  fortasse  quam  velles.  6,  1,  19.  sed  haea 
longiora  fortasse  fuerunt ,  quam  necesse  fuit. 

2.  Interrogatio  hanc  particulam  recipit,  quando 
res  videtur  probabilis :  quare  vertimus  wahrscheinlich. 
Sed  negabant  graramalici  quidara  in  interrogatione  us- 
quam  poni  fortasse  pro  an  vel  ne.  Scilicet  hoc  noa 
poterit  fieri:  at  inferrogalio  potest  ex  opinione  rem 
praesumere.     Tum  similis  est  rectae  enuutialioni. 

Flaut.  Bacch.  4,  4,  20.  fortassis  tn  auri  dcmpsisti  parnm  ? 
Pers.  3,  3,  36.  fortasse  metuis  in  manum  concredere?  Terent. 

ir.  46 


722  rORTASSE.    FORTaSSIS. 

Eun.  2,  2,  19.  detir.eo  te:  fortasse  tu  profectus  aUofueras?  pa. 
JSusquam.  5,  8,  31.  tu  fortasse,  quae  facta  hic  sieiUi  nescis  ? 
TH.   Scio. 

Cic.  ad  Fam.  2,  16,  4.  quod  est  igitur  meiim  triste  consilium  ? 
utdiscederem  fortassc  in  aliqnas  solitudlnes?  JSosti  enim  etc.  i.  e. 
suspicor  te  intelligere  disce?sura  in  solitudiues. 

Plaut.  Capt.  3,  4,  96.  an  tu  fortasse  fuisti  meae  matri  oislc- 
trix ,  qui  id  tam  audacter  diccrc  audcs  ? 

3.  Deiade  gravescit  efiam  opiaionis  momentum. 
Atque  fortasse  dicit  is,  cui  de  aliqua  re  ila  persuasum 
est,  ut  amplius  non  dubitet,  sive  iiaec  sit  malae  rei 
suspicio,  sive  veritalis  per.^uasio.  Est  i^ilur  sine  diibio, 
sicuti  Graeci  Xeag  usurpant.  Vide  Heindorf.  ad  Plat. 
Phaedr.  20.  et  ad  Horaf.  Sat.  1,  6,  98.  cui  temere  oblo- 
quutus  est  Herzogius  ad  Caes.  B.  gall.  p.  184. 

Terent.  Heaut.  4,  6,  20.  ludis  fortasse  me.  sy.  Jpsa  re  ex- 
peribere.  Cic.  Tusr.  3,  22,  53.  hi  poterant  omncs  eadem  illa  de 
Andromacha  deplorare  :  haec  omnia  vidi :  sed  iam  deploraverant 
fortasse.  Eo  enim  erant  vultu,  oratione ,  omni  reliquo  motu 
et  statu,   ut  eos  Argivos  aut  Sicyonios  diceres. 

Terent.  Hec.  4,  1,  3.5.  audisti  ex  aliquo  fortasse,  qui  vidissc 
eum  diceret.  Pliorm.  1,  2,  95.  non  multum  habet,  quod  dct, 
fortasse.  Plaut.  Phil.  2,  3,  10.  nescis  tu  fortasse ,  apud  nos 
facinus  quod  natum  est  novom.  Horat.  Sat.  1,  6,  97.  demens 
iudicio  vulgi,  sanus  fortasse  tuo. 

4.  De  futura  re  si  coniecturam  facimus ,  particulam 
forlasse  addimus,  ut  indicemus  non  cessaturam  esse 
rem,  nec  dubilari,    quia  Hat. 

Terent.  Ad.  1,  2,  38.  dabitur  a  me  argentum  ,  dum  erit  commo- 
dum :  ubi  non  erit,  fortasse  excludetur  foras.  Ibi  Donatus : 
et  mire  f  ortasse  dicit ,  ut  pater  indulgens,  et  credens  ado- 
lescentem  posse  etiam  amari  ab  amica:  non  enim  afjirmavit, 
ut  diceret  excludetur  foras.  Quod  non  Tcrum  puto. 
Fortasse  dicit  Micio  ex  sensu  non  sollicito ,  nec  ambigente  :  si 
non  erit  coramodura,  ut  amet,  per  se  patet  a  puelli»  eum  ex- 
clusum  iri.  Redde  :  wenn  mirs  nicht  gut  diinkt,  wird  man  ihm 
schon  die  ThUre  verschliefsen. 

5.  Critici  vero ,  qui  verilatem  hac  parlicula  deprimi 
putant,  ipsara  appellant  modestiae  nomeu,  quo  idem 
significetur ,  quod  formulis  nescio  an,  haud  scio  an: 
quae  quomodo  dilferant,  indicavi  iam  Tom.  I.  p.  318. 
Cf.  Beierus  ad    Cic.  Oif.  S,  2.    p.  193.      Vis   sentenliae 


FORTASSE.    FORTASSIS.  723 

qiiidera  eadem  €st,  sed  quod  in  istis  formnlis  ex  animi 
ratione  consequitur  ad  affirmandam  rem,  id  in  fortasse 
ad  rem  refertur,  quae  fieri  possil.  Quare  exacle  redda- 
mus  sensum  verbis  germanicis  ivohl^  doch  ivohL 

Cic.  de  Off.  3,  2,  6.  sustines  enim  non  parvam  exspcctationem 
imitandae  indusiriae  7iostrae,  magnam  Jionorum,  nonnullam 
fortasse  nominis.  de  Orat.  5,  19.  quem  si  imitari  alque  expri~ 
tnere  7wn  possumus  — ;  at  qualis  essc  debeat,  poterimus  fortasse 
dicere. 

6.  Opponuntur  interdum  duae  senlentiae,  quarum 
altera  veritatem  occupat,    altera  tenel. 

Cic.  Tusc.  1,  11,  23.  si  cor  aut  san<riiis  aut  cercbrum  est  anl- 
mus,  certe,  quoniam  est  corpus,  interibit  cum  reliquo  corporc:  si 
anima  est,fortasse  dissipabitur :  si  ignis,  eisUnguetur.  Wolflua 
incertum  esse  putat,  utrum  aniina  dissipetur,  an  nlio  iiiodo 
destituatur.  Ejr^o  vero  af&riuationem  intelligo ,  probabilem 
esse  dissipationem. 

7.  In  condilionala  sententia  de  re,  quam  ponimus 
esse ,  quamqnam  non  est ,  additur  in  apodosi  Joriasse, 
ut  conclusio  fiat  cum  probabilitate. 

Cic.  de  Orat.  2,  2,  8.  nam  si  ex  scriptis  cognosci  ipsi  suis 
poluissent ,  minus  hoc  fortasse  mihi  esse  putassem  laborandum, 
sed  quum  altcr  non  multum  —  et  id  ipsum  adolescens ,  allvr 
nihil  admodum  scripti  reliquisset :  deberi  hoc  a  me  tantis  homi- 
num  ivgeniis  putavi,  ut,  quum  etiam  nunc  vivam  illorum  memo- 
riam  teneremus,  hanc  immortalem  redderem  ,  si  possem.  Haec 
iion  possunt  reddi :  so  wiirde  ich  vielleicht  weniger  zu  thun  zu 
haben  glauben,  scd:  so  wilrde  ich  sicherlich,  irahrscheinlich 
etc.  ad  Fam.  2,  16,  7.  quod  autem  in  maritimis  facillitne  sum, 
moveo  nonnullis  suspicionem  velle  me  navigare:  quod  tamen 
fortasse  non  nollem ,  si  possem  ad  otium. 

Sic  Graeci.  Dcmosth.  Philipp.  1.  p.  40,  8.  el  yaQ  tK  xov  'itcc- 
QiXTqXvQoToq  XQOvov  tk  S^ovza  ovxoi  cvvfPovXivcav ,  ovh  av 
vfiug  vvv  tSet  ^ovlsvicQ-ai.  Qui  hanc  probabilitatis  vim  in 
particula  av  non  agnoscunt,  Inultum,  sed  frustra  laborant  in 
explicando  usu  indicativi. 

8.  Tum  saepe  fit  coniectura  ex  rerum  conditione, 
et  una  particula  senlentiam  exprimit  hanc:  in  his  rebus 
ita  se  habentibus,  sive  in  hac  rerum  cohaerentia  fieri  vel 
futurum  esse  videtur.  Idque  maxime  in  sentenliis  lo- 
cum  habet,  quibus  alicui  rei  ahud  quid  per  vocabulum 
tameii  opponilui'. 

46* 


724  FORTASSE.    FORTASSIS. 

Cic.  de  Off.  2,  6,  20.  quae  si  longior  fuerit  oratio^  cum 
Tfiagnitudine  utilitatis  comparetur,  Jta  fortasse  etiam  brevior 
videbitur. 

Cic.  ad  Fam.  9,  1,  2.  qui  (adventusj  mihi  uiinam  solatio  sit: 
etsi  tot  tantisque  rebua  iirgemur,  ut  nullam  allevationem  quis- 
quam  non  stultissimus  sperare  debeat :  sed  tamen  aut  tu  potea 
me,  aut  ego  te  fortasse  aliqua  re  iuvare.  p.  Lege  maiiil.  9,  26. 
qui  tamen  aliqua  ex  parte  iis  commodis  mederi  forlasse  potuisset. 

9.  Contraria  est  ratio ,  quando  fortasse  ia  priori 
partesententiarnm  concessiva  locatur,  cui  aliud  quid  op- 
ponitur  verbis  secZ,  tamen,  sed  tamen,  verum  tamen^ 
vel  etiam  his  omissis.  Sic  Germani  dicunt  wo/il  — 
aher. 

Cic.  de  Divin.  2,  22,  50.  conceptio  contra  naturam  fortasse: 
sed  partus  prope  necessarius.  2,  33,  70.  difjlcilis  auguri  locus 
od  contra  dicendum  :  Marso  fortassc,  sed  Romano  facillimus, 
Tusc.  1,  13,  30.  dolent  fortasse  et  anguntur:  scd  illa  lugubris 
lamentatio  Jletusque  mocrens  ex  eo  est,  quod  eum ,  quem  dilexi- 
mus,  vitae  commodis  privatum  arbitramur.  Ernestiuni  offendit 
fortasse  in  re  niinime  dubia  :  quamquam  eam  non  valde  dubiara 
esse  in  ipsa  particula  apparet :  de  quo  loco  verl)osius  quidem, 
tamen  non  male  disseruitWeberus,  theologus  halensis,  inS\m- 
bolis  ad  grammat.  lat.  p.  210.   Flin.  £p.  1,  5. 

Plant.  As.  2,  4,  85.  neque  me  Athenis  est  alter  hodie  qnisquam, 
cui  credi  recte  aeque  putent.  me.  Fortassis  :  sed  me  tamen  jum- 
quam  hodie  induces,  ut  tibi  credam  hoc  argcntum  ignoto.  Cic. 
de  Off.  3,  21,  82.  versus  —  quos  dicam  ut  potero:  incondite 
fortasse,  sed  tamen,  ut  res  possit  intelligi.  p.  Sext.  5,  12.  quot 
stimulos  admoverit  homini  studioso  fortassis  victoriae,  sed  tamen 
nimium  communem  Martem  bellique  casum  metucnti? 

Cic.  inVerr.  1.  Act.  12,  35.  hoc  me  profiteor  suscepisse  magnum  ■ 
fortasse  onus  et  mihi  periculosum  ,  verum  tamcn  dignum  ,   in  quo 
omnes  nervos   aetatis  industriaeque  mcae  contenderem.    p.  Arch, 
11,28.  de  meo  quodam  amore  gloriae,  nimis  acri  fortasse,  verum 
tamen  honesto  ,  vobis  cenjitebor. 

Cic.  Tusc.  3,  23,  55.  feriunt  enim  fortasse  gravius:  non  id 
efficiunt,  ut  ea,  quae  accidant,  rnuiora  vidcantur.  i.  e.  etiamsi 
gravius  feriant. 

10.  Siraililer  qnidem  ex  adverso  ponitur,  quum 
aliud  quid  esse  concedilur,  aliud  certo  alfirmatui'. 

Cic.  Orat.  62,  210.  id  nos  fortasse  non  pcrfecimus,  concii 
quidem  saepissime  sumus.      Tusc.   2,  17,   41.    auribus  fortassc 


FORTASSE.    fORTASSIS.  725 

nultae ,  oculis  quidem  nulla  poterat  esse  fortior  contra  dolorem 
et  mortem  disciplina.  Plaut.  Baceh.  2,  2,  42.  nam  istoc  for^ 
tasse  aurum  est  opits.    vi.    Philippeo  quidem. 

11.  Sic  assurgit  oratio  per  hanc  parliculam  ex  con- 
cessa  quadam  re  ad  aliam  contrariam  ,  et  sequitur  certe, 
ut  sententia  exsistat  haec:  nisi  illud  concedas,  quod  ego 
facile  concesserim ,  certe  hoc  constat. 

Cic.  de  rin.  4,  3,  7.  res  enim  fartasse  verae,  certe  gravcs 
non  ita  tractantur  ,  ut  debent ,  sed  aliquanto  minutius. 

12.  Occupatio  sententiae  alicuius  in  colloquio  in- 
lerdum  locum  habet,  eaque  eleganter  exprimitur  par- 
ticula  joriasse. 

Terent.  Andr.  1,  1,  91.  forte  unam  adspicio  adulescentulam 
forma  —  so.  Bona  fortasse.  si.  Et  vollu ,  Sosia,  adeomodesto, 
adeo  vemisto ,  ut  nihil  supra.  Bentleius  non  acute  perspexerat 
vira  horura  verhorum ,  quum  interpungeret  verba :  forma 
bona.  Fortasse :  quasi  lihertus  in  hac  re  scverius  et  cura  du- 
hitatione  iudicasset:  quod  ab  hoc  loco  prorsus  aliennm  erat. 
Simo  in  pronuntiando  vocabulo /orm«  iam  prodit,  quiddicturus 
sit:  quare  id  praeoccupat  Sosia  ,  bona  fortasse  inquicns.  Tum 
non  acquiescens  inhoc,  Simo  addit  verba  disertiora,  in  eadem 
oratione  pergens.  Plaut.  Pers.  1, 1,21.  sa.  JSegotium  edepol  — 
To.   Ferreum  fortasse. 

13.  In  colloquiis  si  ab  allero  colloquentium  con- 
iectura  facta  est,  contrarium  ab  altero  aflirmatur  verbo 
ir7imo. 

Plaut.Amph.  2,  2,  93.  am.  Tu  me  heri  hic  vidisti?  al.  Ego, 
inquam ,  si  vis  decies  dicere.  Asi.  /n  somnis  fortasse.  al.  Immo 
vigilans  vigilantem.  Curc.  2,  3,  45.  in  carnario  fortasse  dicis. 
VH.    Immo  in  lancibus.   Bacch.  2,  2,  43. 

14.  In  numeris  defiDieodis  additur  fortasse ,  ubi  ia 
incerta  designatione  aliquem  numerum  ponimus  maxi- 
mum ,  vel  minimura.  Est  igitur  circiter,  pene:  etiva, 
ohngejdhr:  sed  quum  numerus  non  excedat  probabili- 
lalem,  autnonplus,  aut  non  minus.  Saepius  in  hac 
dictione  particula  post  noraen  numerale  ponitur.  Plau- 
tus  dixit  fortasse  clrciter, 

Cic.  Orat.  56,  190. ,  elegit  cx  multis  Isocratis  libris  triginta 
fortasse  versus  Hieronymus.  Brut.  68,  240.  Pompeius  —  biennio 
quam  nos  fortasse  maior.  in  Verr.  3,  50,  118.  hina  aut  terna 
milia  nummum  addebat :  JLunt  per  triennium  ns  v  millia  fortasse. 
Ita  Zumptius  e  cod.  Lag.  uno  quodam :  vulgo  fortussc  />  milia. 


726  FORTASSE.     FORTASSIS. 

ad  Att.  7,  4.  Povipeium  vidi  1J\  Id.  Decembres :  fuimus  una 
horas  duas  fortasse.  In  his  ouirILus  intelliginius  numeruin 
inaxiniura  :  hochstens.  Sed  Horat.  Epist.  2,  2, 104.  nempe  modo 
isto  paullatim  mercaris  agris ,  fortasse  trecentis  aut  etiam  supra 
nummorum  millibus  emtuin.  i.  e.  ad  uiinimum. 

Plaut.  Mil.  3,  2j  79.  nam  illic  noster  est  fortasse  circiter 
triennium. 

15.  Ironiae  inservit  liaec  parlicula,  qnando  qnid 
tamquam  probabile  proponitur,  quod  ipse,  qni  loqui- 
tur,  non  facile  concessurus  est.  Atque  adhaeret  quae- 
damironia,  ubi  missura  lacimus  id  ,  quod  alter  dixit, 
non  affirmaturi.  Qui  usus  Lafinis  cum  Graecis  commu- 
nis  est.  vid.Locella  ad  Xenopli.  Eplies.  p.  188.  Schaeler. 
ad  Long.  p.  357.    Stallbaum.  ad  Plat.  Gorg.  28. 

Cic.  ad  Fam.  2,  16,  18.  sed  ego  fortasse  vaticinor,  et  haec 
»mnia  meliores  habebunt  exitus.  Recordor  enim  dcsperationes 
eorum ,  qui  senes  erant  adolescente  me:  eos  ego  fortasse  nunc 
imitor  et  utor  aetatis  vilio.  Tcrent.  Heaut.  4,  5,  30.  ch.  ISam 
prorsu^  nihil  intelligo.   s\.    lah  tardus  es.    ch.   Fortasse. 

Plaut.  Asin.  2,  4,  90.  quamquam  ego  sum  sordidatus ,  frugi 
tamen  sum ,  ncc  potest  peculium  enumerari.  bib.  Fortasse.  le. 
Fitiamnunc  dico :  Pcriphanes,  Rhodo  mercator  dives ,  absente 
Jiero  solus  mihi  talentum  argenti  soli  annumeravit  et  mihi  cre- 
didit ,  neque  deceptus  in  eo.  me.  Fortasse.  Est  idem,  quod  se- 
quitur,  haud  negassim. 

16.  lam  de  infinilivo  cum  hac  particula  coniun- 
gendo.  Douafus  igitur  ad  TerenU  Hec,  3, 1,  33.  Jortasse 
nnum  aUquocl  i>erbum  inter  eas  iram  /lanc  conciverit 
liaec  annofavit:  sic  PLantus  jortasse  te  amare  suspica- 
here.  JSam  veteres  infinitivo  modo  adiungebant  Jor- 
tasse.  VYeslerhovius  vidit  in  Plaufi  verbis,  quae  in 
comoediis  hodie  non  exsfant,  scribendum  esse  suspica-- 
rier.  Et  Pahnerius  praecepit  Jiis  tribus  vocaI)uhs  Jor- 
tasse,  scilicet ,  videlicet  soJifa  fuisse  addi  verba  infini- 
liva,  Cf.  Parei  Lex.  Crit.  p,  498.  a.  De  quo  usu  quum 
Georgius  Fabricius  rursus  addubifasset,  Gronovius  ia 
Observat.  3,  9.  doctam  exhibuif  rei  demonstrationem  ,  in 
qua  beoe  observavit  cousuefU(hnem  veferum,  tamen  ia 
exphcanda  ea  lapsus  est,  quod  infinilivum  existimaverat 
regi  a  verbo  sit  iu  fortassis  inchiso,  sed  obscurato. 
Alia  enim  est  ratio  vocabulorura  scilicet  et  videlicetj  in 
quibus  forma  et  vis  verbi,   quod  iniinitivum  regat,  in- 


fORTASSE.    FORTASSIS.  727 

tegra  servatur.  Fortasse  autem  quum,  ut  supra  innui- 
mus,  adiectivi  naturam  habeat,  ab  hac  parte  nihil  obstat, 
quo  miiuis  cum  infinilivo  coniungatur,  uti  fit  in  necesse 
et  in  ahis.     Nimirum  intelhgimus:  fortasse  est  fieri. 

Plaut.  Epid.  2,  2,  111.  ad  quadraginta  fortasse  eam  jjosse  emi 
tninimo  minas.  Gronovius  bene  eraendavit  minis.  Merc.  4,  4, 
42.  fortasse  te  illum  mirari  coqtium ,  quod  venit ,  atque  hacc 
attulit.  Poen.  5,  2,  44.  fortasse  mcdicos  nos  esse  arbitrarier. 
Truc.  3,  2,  12.  parasitum  te  fortasse  dicere.  Asin.  1,  1,  24. 
Terent.  Hec.  3,  1,  33.  fortasse  unum  aliquod  verbum,  inter  eas 
iram  hanc  concivisse. 

17.  Pervagata  est  inter  grammaticos  opinio,  voca- 
bulum  fortasse  non  admittere  coniunclivum :  iiemo 
lamen  exposuit  rationem,  quae  obstare  videretur,  etiamsi 
ipsi  saepe  dubilativam  vim  tribuissent.  At  nec  ratio 
rcpugnat ,  nec  raritas  exemplorum  reprehensionem 
capil.  Optimi  enim  scriptores  ifa  loquunlur,  et  ubi 
pendet  constructio  cx  prioribus  verbis,  et  ubi  probabi- 
lilatis  iudicium  aliquo  raodo  infirmatur. 

Cic.  de  Leg.  2,  1,  3.  inest  nescio  quid  et  latet  in  animo  oo 
sensu  meo  ,   quo  me  j^lus  hic  locus  fortasse  delectet. 

Terent.  Hec.  4,  3,  2.  istuc  est  sapere,  qui ,  nbicumque  opus 
sit ,  animum  possis  flectere ,  quod  sit  faciundum  fortasse  post, 
idcm  hoc  nunc  id  feceris. 

Flaut.  Pseud.  3,  2,  98.  fortasse  haec  tu  mihi  non  credas,  quae 
loquor.  Terent.  Hec.  3,  1,  33.  fortasse  unum  aliquod  verbum 
inter  eas  iram  hanc  conciverit.  Ibi  tamen  legendura  videtur 
concivisse.  vid.  n.  16.  Quinctil.  2,  16,  11.  verum  haec  apud  eos 
fortasse  quaerantur ,  qui  summam  rhetoriccs  ad  persuadendi  vim 
retidcrunt.  Ibi  Zumptius  narrat  in  optirais  libris  legi  forsitan, 
quod  coniunctivi  caussa,  etiarasi  libri  non  iubcrent,  placeret. 
Et  Gernbardus  bis  verbis :  ,,coniunctivus  cura  forsitan  ubiquo 
rcperitur  coniunctus,  nusquam  cuni  fortasse ,  neque  apud 
nostrum  (Quinctilianura)  ,  neque  apud  Ciceronem."  Taraen 
ipse  edidit  in  Cic.  de  Sen.  3,  8.  sed  fortasse  dixerit  quispiam. 
quae,  ut  supra  dixiraus,  alibi  forsitan  dixerit.  de  Leg.  2,  7,  17. 
vcllcm  fortasse.  Plin.  Hist.  nat.  27,  12,  77.  fortassis  eadem  sit, 
quae  leucas  appellatur.  Symmach.  3,  16.  fortasse  arguas  diuti- 
num  silentium  meum. 

18.  Saepe  componuntur  verba  et  fortasse,  aiit 
fortasse.  Haec  in  ea  disiunctione  locum  habent,  quae 
ad  rainora  et  incerta  descendit.    Lactantius  autem  a6co 


728  FORTASSE.    fORTASSIS. 

ubi  duplex  aut  disiungit  aequaiiter,  alteri  addit  for^ 
tasse.  De  ac  fortasse  vide  Tom.  I.  p.  500.  de  fortasse 
etiam  Tom.  2.  p.  554. 

Cic,  de  Orat.  1,  22,  102.   quid?    mihi^nune  vos  — ,    tamquam 

alicui  Graeculo  otioso  et  loquaci ,  et  forlasse  docto  atque  erudito, 
guaestiunculam  —  ponitis.  ad  Att.  6,  G.  nos  provinciae  prae- 
fecimus  Caelium:  puerum,  inquies  ,  et  fortasse  fatuum  et  non 
gravem.  Caes.  B.  civ.  3,  60.  quo  pudore  adducti  et  fortasse  non 
se  liberari ,  scd  in  aliud  tempus  reservari  arbitrati,  discedere  — 
constituerunt. 

Lactant.  de  Opif.  Dei  IG,  5.  ii  vero  aut  non  multum  aut  for- 
tasse  non  crrant. 

19.  Sed  fortasse  cum  ironia  diciliir  ab  eo,  qui 
«ibi  ipse  obiectionem  facit. 

Cic.  ad  Fam.  2,  IG,  18.  sed  ego  fortassis  vaticinor:  et  haec 
oninia  meliores  habebunt  exilus. 

20.  Permirum  videlur  illud  esse ,  quod ,  quum/or- 
iasse  ia  suspicione  et  de  re,  quae  fieri  possit ,  usurpetur, 
nullum  locum  invenit  post  coniuuctiones  si ,  nisi ,  ne, 
et,  quam  recte  dicatur  ut  fortasse,  cjuiim  forlasse,  tamen 
dicendum  est  ne  forte,  siforte.  TSec  tamen  temere  hoc 
factum  est.  Nam  quae  liiiic  parliculae  adhaeret  proba- 
bilitalis  species,  aliena  videbatur  a  senteutiis  ,  quae  aut 
rem,  quae  fieri  aliquando  possit,  simpliciler  indicant, 
aut  finem  sive  consilium  per  negationem  statuunt.  In 
lUrisque  enim  fortuitum  magis  apparet.  Sic  scriptores 
cx  communi  usu  omnes,  sermone  ad  regulam  emen- 
datam  constituto.     Comicis  ea  nondum  erat  scripta. 

Plaut.  Pers.  2,  2,  67.  so.  Quid  istic  scriptum?  pae.  luxta 
tecum,  si  tu  nescis,  nescio:    nisi  fortasse  blanda  verba. 

Exemplun],  quod  apud  Ciceronem  invcnisse  se  dicunt,  exstat 
in  falsis  epistolis  ad  Brutum  1,  15.  tu  hoc :  (Mus  fortasse ,  quod 
in  animadversione  poenaque  durior ,  7iisi  fortasse  utrumque  tu. 
ubi  vid.  Lambinus. 

Hoc  argumento  refutari  poterat  Bentleii  et  Bouherii  sen- 
tentia ,  qui  in  Cic.  Tusc.  1, 11,  23.  interpunxerunt  ita :  si  anima 

est  fortasse ,  dissipabitur. 

21.  Fortussis  non  diflert  a  fortasse  nisi  forma. 
Sed  criticis,  qui  de  hac  re  iudicarunt,  omnibus  Cicero 
videtur  eara  non  usurpasse.  Et  iam  Manutius  ad  Epist. 
Fam.  2,  13.     „obtinuisse   consuetudinera,    inquit,    ut 


fORTASSE.    FORTASSIS.  729 

fortasse  polius  qnam  fo?iassls  diceretur,  quia  scilicet 
Jortassis  absurdura  auribus  videbafur,  auclor  est  Chari- 
jjius:  cuius  lestiraonio  permolus  legendum  arbitror^br- 
tasse,  non  jortassis  ia  Epist.  3.  libro  prirao  ad  Qu. 
Fral.  quum  praesertim  in  meo  quoque  veteri  libro 
scripfura  videara /o/Vasse."  Apud  Orellium  ne  mentio 
quidera  fit  alicuius  discrepantiae:  tamen  fortassis  legitur 
iu  edilionibus  anfiquissirais.  De  Off.  2,  6,  21.  nunc  ex 
aucloritafe  codicura  quorumdara  edifura  est:  ita  for- 
iasse  etiam  brevior  i>idebitiir.  In  Verrin.  2,  43,  107. 
tres  codices  eyAuhe,\\\.  fortassis ,  sed  ,  siZumpfium  audia- 
nuis,  male  poetico  verbo  abutentes.  Taraen  Sjlvius  Ara- 
bianus  appellat  particulam  fortassis  oratoriam  magis 
quara  poeficara.  In  Epist.  ad  Fara.  2,  16,  18.  anfiquae 
edifiones  perhibent:  sed  ego  fortassis  i.'aiicinor.  p. 
Sext.  5,  12.  quot  stimnlos  admoi^erit  Jioinini ,  studioso 
fortassis  victoriae.  Nerao  hacc  attrecfavit.  Sciiicet  nisi 
Charisius  ex  aurium  sensu  regulam  constiluisset,  netno 
quisquara  eara  desidcraret.  Apud  Plautura  bis  legilur 
fortassis  Asin.  2,  4,  86.  Bacch.  4,  4,  20.  Atque  ita 
Traianus  apud  Plin.  Episf.  63.  et  Plinius  Hist.  naf.  2, 
20,18.  27,12,77.  Vlpian.  in  Uig.  7, 1,12,5.  11,7,14,9. 

22.  Fortassean  quidam  gramraatici  novara  dictio- 
nem,  eiusque  auclorem  esse  Gellium  existimarunt.  At 
antiqua  ei  erat  origo:  usus  renovabafur  novissimo  tem- 
pore.  Ratio  convenit  cura  forrais  forsan,  jorsitan. 
JVihil  refert,  utrum  duobus  vocabulis  scribamusyor^</.sse 
an,  an  contracfis.  De  hac  particula  conf.  Cuiac.  Observ. 
9,  10.    Parei  Lex.  crit.  p.  498. 

Sisenna  apud  Noniura  2,101.  s.  v.  claritudo  :  quod  fortassean 
ex  voluntate  stia  summa  cum  claritudine  celeriter  confecisset. 
Varro  de  Re  r.  3,  IG,  10.  de  fructu ,  inquit ,  hoc  dico ,  quod 
fortassean  tibi  satis  sit.  3,  6,  1.  qui  secus  si  quid  diceres  de  iis 
gentilitatis  caussa  fortassean  tecum  duceret  serram.  de  Ling. 
Lat.  4,  4,  10.  foriassean  ab  eo  quatuor,  quod  ea  quadrupes 
agitur.  6,  4,  89.  si  ab  Libija  dictae  esse  lucae,  fortassean  pan- 
therae  quoque  et  leones ,  non  africae  bestiae  dicerentur.  7,  2. 
etenim  illi,  qui  primi  nomina  imposucrunt  rebus ,  fortassean  in 
quibusdam  sint  lapsi.  Ita  e  codd.  nunc  edidit  Spengelius,  qui 
tamen  ut  etiam  in  verbis  5,  3.  forsitan  hic  dies  ideo  appelle- 
iur  potius  agonia.  corrigi  iuberet  fortassean,  nulla  erat 
caussa. 

Gellius?,  3.  eaque  omnia  distinotius  tmmerosiusquefortasaean 


730  FORTE. 

dtci  potuerint.  11,9.  Critolaus  scripsit ,  lcgutos  Mileto  publicae 
rei  caussa  venisse  Athenas ,  fortassean  dixerit  auxilii  petendi 
gratia.  19,  8.  vidcbimus  autem  post  de  inimiciliis  ct  quadrigis, 
ac  fortassean  de  quadrigis  veterum  auctoritati  concessero. 
Ettam  5,  14.  nunc  legitur:  sed  in  iis ,  quac  audisse  vel  legisse 
sese  dicit,  fortassean  vitio  studioque  ostentationis  fit  loquacior. 
Emendavit  ita  Eitstatli.  Swartius  Analect.  3,  3.  p.  112.  At  quuia 
iti  antiquis  libris  invenio  scripturum,  fortasse  a  vitio,  enm 
optime  se  habere  puto.  AideTom.l.  p.  33.  Apulei.  de  DeoSocr. 
p.  14, 39.  at  enini ,  o  lule,  pater  tuus  hoc  iureiurando  uti  poterat 
inter  Troianos  stirpe  cognatos,  et  fortassean  intcr  Graecos  j)roe- 
lio  cognitos.  XuUa  auctoritate  Eltnenhorstius  in  Florid.  p.  358, 
27.  forta^scan  edidit  pro  fortasse.  vid.  Oudcnd.  p.  81.  Tertul- 
lian.  de  Praescript.  Ilaeret.  41,  curationes  repromitterc  forsitan 
et  iingere.  Elmcnhorstius  in  Vet.  cod.  legisse  dicit  for- 
tassean. 

Seneca  Epist.  29,  7.  vilia  eius,  ctiam^i  non  excidero,  inhi- 
bebo :  non  desinent ,  sed  intermittent :  fortasse  autem  et  desinent, 
si  intermitlendi  consuetudinem  fecerint.  Ita  omnes  codd.  Ta- 
men  Colvius  ad  Apulei.  Apolog.  1.  coniecit  fortassean:  quod 
Graevius  quum  probaret,  deinonstrare  debebat ,  renovationciu 
nsus  etiara  Senecae  tempora  attingere. 

23.  Fortassis  an,  quod  Scriveritis  scripsit  iia  Apnleii 
Met.  5.  p.  162,  40.  ^vo  furtassis  tamen,  destituitur  au- 
tiqua  auctoritate. 

FORTE. 

1.  FoRTE  ahlafivus  e^t  nominis  Jors ,  quod  casum 
significat,  sive  fortuilum,  cuius  caussam  eL  coliaeren- 
fiam  uon  perspicimus.  Id  opponitur  el  necessifati,  et 
3-ationi,  et  consilio  ,  et  providentiae  ,  etfortuuae,  quae 
hominibus  favet:  unde  dicitur  forte  fortiina ,  quae  sit 
casui  contraria  et  prospera.  Sed  furtiina  dicitur  pro 
forte  apud  Cic.  de  Fato  3,  6.  etiam  de  adversa  re. 

Priscianus  15.  p.  1016.  et  fors  quidem  et  forsan  et  forsitan 
diibitandi  sunt :  forte  vero  eventus ,  pro  fortuitu. 

De  oppositis  istis  notionibus  conf.  Horat.  Sat.  1,6,53.  1,1,1. 
Praeter  vulgaria  notanda  haec  sunt :  Tacit.  Ann.  4,  54.  Jorte 
an  quia  audiverat.  Pliu.  Hist.  n.  12,  19,  42.  id  acciderit  ou 
iniquitatem  praepotentium  an  forte ,  non  satis  constat.  Liv.  9, 
31,  7.  capiivi  quidam  pars  fcrte,  pars  consilio  oblati.  Tacit. 
Hist.  2,  42.   seu  dolo  seu  forte  surrcxertt,    parum  compertum. 


rORTE.  731 

Sneton.  Ang.  6.  seu  forte  seu  tentandi  caussa.  Liv.  22,  49. 
seu  forte.  Aurel.  Vict.  de  Vir.  ilJ.  7,  16.  seii  forte^  seu  fraude 
pericnmt.     ubi  vd.  Arntzen. 

Vellei.  Pat.  2,  CG,  5.  hoc ,  vel  fortc ,  vel  providentia,  vel  ut- 
cumque  constitutum  rerum  naturae  corpus.  Plin.  Pan.  1,  4.  ac 
si  adhuc  dubium  fuisset  forte  casuque  rectores  terris,  an  aliquo 
numine  darentur.  Tacit.  Anri.  6,  22.  sed  mihi  haec  et  talia 
audienti  in  incerto  iudicium  est,  fatone  res  mortalium  et  necessi- 
taie  immutabili,  an  forte  volvantur.  Aurel.  Vict.  de  Viris  ill. 
2,  8.  et  exercitus  seu  forte  seii  divinitus  restitit.  Accius  apud 
Non.  Marc.  5,  15.  quo  captus  modo,  fortunane  an  forte  reperi- 
tur.  Lucilius  ihidem :  aut  forte  omnino  aut  fortuna  vincere 
bello.    Vulgo   ac  fortuna. 

Terent.  Eun.  1,  2,  54.  forte  fortuna  adfuit  hic  meus  amicus. 
cf.  Phorm.  5,  6,  1.  Plaut.  Mil.  2,  3,  16.  Baccli.  4,  8,  75.  Cic. 
de  Div.  2,  7,  18.  quid  est  tandem,  quod  casu  Jieri  aut  forte  for- 
tuna  piitemus  ?  Liv.  1,  46, 5.  forte  ita  ceciderat ,  ne  duo  violenta 
ingenia  matrimonio  iungerentur ,  fortuna,  credo,  populi  romani. 
Ennius  apud  Macrob.  6,  2.  et  rursus  multae  fortunae  forte  re- 
cumbunt. 

Liv.  1,  4,  4.  forte  quadam  divinitus  super  ripas  Tiberis  effn- 
sus  lenibus  stagnis.  Gruterus  coniecit  an  divinitus.  Sed  for- 
tuitum  eventum  Livius  ad  diviuam  originem  refert.  vid. 
Gronov. 

2.  ComponunlLir  verba  forte  temere  duplici  niodo, 
iit  eoruin  quodvis  siDgulurem  uolionem  praestet,  et  ut 
ntrumque  coeat  in  unara  notionem.  cf.  Gronov.  ad 
Liv.  10,  43,  12.  Ruhnken.  ad  Terent.  Pliorm.  5,  1,  30. 
Haec  vero  est  lemere,  sine  consiiio ,  et  saepe  etiam  id, 
quod  simplici  furte  exprimitur:  quae  caussa  erat 
Burmanno,  ut  ad  Sueton.  Aug.  10.  falsam  conciperet 
giossematis  suspicionem.  lara  Priscianus  p.  1016. 
jurtasse  aiitem  et  fortassis  pru  temere.  quem  sequitur 
Oudendorp.  ad  Apulei.   Apol.  p.  5l5. 

Cic.  de  Fato  3,  6.  si  fali  omnino  nulliim  nomen,  nulla  na- 
iura,  nulla  vis  essct,  et  forte ,  temere ,  casu  aut  plcraque  fierent 
aut  omnia. 

Terent.  PIi.  5,  1,  31).  quam.  saepe  forte  temcre  cveniunt,  quae 
non  audeas  optare.  Cic.  de  Div.  2,  68,  141.  nisi  ista  casu  non- 
numquam  forte  temere  concurrerent.  Editiones  cnmmata  liabent 
interposita.  Liv.  23,  3,  3.  nee  quidquam  raptim  aut  forte 
temere  cgeritis.  25,  38,  12.  39,15,11.  41,2,7.  Curt.  5,  11,  10. 
quibus  forte  temere   humana  ncgotia  volvi  agi  persuasum  est. 


732  fORTE. 

Grnteni3  male  edidit  forle  ac  temere.  Curtlus  5,  11,  10.  quibus 
forte  temere  humana  negotia  volvi  agiquc  persuasum  est.  In 
aliis  codicibus  exstat  forte  ac  temere. 

Liv.  2,  31,  5.  perpulere,  vt  forte  temere  in  adversos  montes 
erigeret. 

Qainctil.  10,  1,  45.  ne  quisquam  qucratur,  omissos  forte  ali- 
quos,  quos  ipse  valde  probct.  Sarpius  et  Frotscher  transposi- 
tam  putant  particulani ,  quasi  ad  ne  spectet:  quod  haud  pro- 
babile  est.     Recte  accipleuius  pro  ttmere. 

Apulei.  Apol.  p.  309,10.  quippe  omnibus ,  sicntfortc  negotium, 
masiae  facessitur ,  quidquid  omnino  egcrint ,  obiicictur.  Ita 
Oudendorpius  edldit,  sententiam  putans  esse  hanc :  sicut  solet 
sane  magiae  accusatio  temere  intendi :  quod  nec  rocabulo 
forte,  nec  rellquls  exprlmitur.  Equidem  persuasum  ralhi  est 
Apulelum  ecripslsse  ,  slcut  yidit  Mell^sus :  si  cui  forte  negotium 
magiae  facessitur ,  i.  e.  si  quis  forte  in  raaglae  crlralnatlonem 
incurrlt,  orania ,  quae  egerit,  hoc  nonilne  obiicientur.  lisdera 
Terbis  utitur  Clcero  p.  Cluent.  57,  158.  poUiceor  omnibus ,  si 
cui  forte  kac  lege  negotium  facessetur  —  me  eius  caussam  legia 
praesidio  defensurum. 

3.  Hic  ablativus  cnm  verbis  componilur  Ita,  ut  ad- 
verbii  vicem  CTjpleat,  et  fortuito  factumsiguificet.  Graeci 
utuntur  verbo  rvYxciveiv.  \  triusque  vero  vocabuli  ratio 
trij)lex  est.  Nam  aut  iatelligiraus  rem  casu  factam  esse, 
aut  simpliciter  rem  accidisse,  aut  intercedere  aliarum 
i^erum  commodam  ralionem.  Ac  primum  jorle  signi- 
ficat  casu,  fortuito,  nou  ex  caussa,  quae  cognosci  pos- 
sit:  zufuUig. 

Plaut.  Most.  2,  2,  5f).  lucernam  forte  oblttus  fueram  cxstin- 
guere.  CIc.  p.  Planc.  26,  65.  at  ego  quum  casu  diebus  iis  itineris 
faciendi  caussa  decedcus  c  provincia  ,  Puicolos  forte  venissem  — 
concidi  pcnc  etc. 

CIc.  p.  Cluent.  51,  141.  forte  evenit,  ut  ruri  in  Privernati 
essemus.    cf.  de  Orat.  2,  55,  224.    Lir.  1,  7,  13. 

Terent.  Phorm.  4,3,11.  ut  abii  abs  te,  Jit  forte  obviam  mihi 
Phormio.  i.  e.  non  de  consilio.  Sueton.  Claud.  34.  quocumque 
gladiatorio  munere  — ,  etiam  forte  prolapsos  iugulari  iubebat. 
Tacit.  Ann.  1,  12.  inter  quae  scnatu  ad  infimas  obtestationes 
procumbente,  dixit  forte  Tiberius ,  se  ut  non  toti  rei  publicae 
parem,  ita  quaecumque  pars  sibi  mandaretur ,  eius  tutelam  sus- 
cepturum.  i.  e.  excidlt  ei  hoc  verbum,  non  ante  raeditatum. 
3,  31.  ac  forte  parva  res  magnum  ad  ceriamen  progressa  prae- 


FORTE.  7S3 

buit  iuveni  materiem  apiscendi  favoris.   4,   3.  orto  forte  iurgio. 
4,  69.  6,  46. 

4.  Deinde  non  ipsuni  casura,  quo  quid  factum  sit, 
cogitamus,  sed  dicimus  simpliciter  aliquid  accidisse, 
non  caussam  quaerentes,  sed  tantura  in  rei  evenlu  ac- 
quiescenles:  ubi  nos  es  traf  sic/i,  es  ist  der  Fall. 
Ita  propi-ie  de  rebus  extrinsecus  intervenientibus. 

Eurip.  Ipliig.  Taur.  615.  TiolXri  8i  rig  nQO&vfiia  as  totJS' 
^XOvca  rvyxoi.vu.  Plaut.  Curc.  2,  3,  58.  forte  adspicio  tnilUem. 
Bacch.  2,  3,  44.  forte  ut  assedi  iv  stega.  Liv.  2,  4,  5.  nam 
quum,  pridie  quam  legati  ad  Tarquinios  projiciscerentur  et  coe~ 
natum  forte  apud  T  itellios  esset,  coniuratique  ibi  remotis  arbi- 
tris  multa  inter  se  de  7iovo,  ut  Jit ,  consilio  egissent,  sermonem 
eorum  ex  servis  unus  excepit.  ubi  si  reddideris  er  war  zufdllig 
bei  den  Jitelliern  zu  Tische,  ineptam  habebis  sententiain.  Est 
Tero  vertendura :  und  da  sich  es  traf,  dafs  er  etc.  2,  12,  6,  ibi 
quum  stipendium  forte  militibus  daretur  etc.  Tacit.  Ann.  1,  66. 
forte  equus  abruptis  vinculis  vagus  —  quosdam  occurrentium 
obturbavit.  2,  82.  Curt.  3,  13,  2.  sed  forte  in  exploratores  — 
incidit  natione  Mardus.  7,  2,  1.  dum  haec  Amyntas  agit,  forte 
stiperve7ierunt ,  qui  fratrem  cius  Polemonem  —  vinctum  reduce- 
bant.  Stat.  SUv.  3,  1,  68.  forte  diem  Triviae  dum  litore  duci- 
mus  udo. 

Lucan.  3,  652.  t«7ic  tinica  diri  conspecta  est  leti  facies ,  quum 
forte  natantem  diversae  rostris  iuvenem  fixere  carinae.  iibi 
Heinsius  elegantiam  huius  usus  non  perpendens,  forte  pro  for- 
titer  dictum  existimabat. 

Liv.  25,  7,  10.  quum  Tarentinorum  defectio  iam  diu  et  in  spe 
Hannibali ,  et  in  susnicione  Romanis  esset,  caussa  forte  extrin- 
secus  malurandae  eius  intervenit. 

5.  Hinc  fit,  ut  forte  indicet,  aliquando  sive  olira 
rem  esse  faclam.  Alque  accipi  pofest  pro  uUqnundo 
{einmal):  quocum  eliam  componitur.  vid.  n.  9.  Cicero 
non  ita  loquulus  est,  sed  posteriores. 

Horat.  Epist.  1,  7, 29.  forteper  angustam  tenuis  vulpecula  rimam 
repserat  in  cumeram  frumenti.  Sat.  1,  9, 1.  ibamforte  via  sacra, 
Martial.  1,  54,  7.  sic  niger,  in  ripis  errat  quum  forte  Caystri., 
inter  ledaeos  ridetur  corvus  olores.  Sueton.  Tib.  11.  forte 
quondam  in  disponendo  die  mane  praedixerat  etc.  ubi  editores 
quidam  omiserunt  quondam.  Aurel.  Vict.  de  Caes.  17,  5.  quum- 
que  eo  modo  plures  co7ifecisset ,  forte  eum  Scaeva  —  ab  atudio 
tali  deterruit ,  qui  spreto  gladio,  qucm-inutilem  cernebat ,  suffi- 
cere  utrique  ait ,  quo  armabatur  ipse. 


734  FORTE. 

6.  Denique  ad  rerum  cohaercutiam  referfnr.  Nam 
fortefitid,  qiiod  in  aliqiiod  cerlnm  iempus  cadit,  aut 
cum  alia  re  evenit  una.  Nos  es  ist  der  FalL  eben,  es 
iraf  sicJi  gerade.  Saepe  haec  ratio  verbis  adieclis  magis 
fleciaratur,  et  componunlur  verba  tumforte,  iam  jorte, 
Graeci  etiam  haec  verbo  TvyyavBiv  designant.  Isocratj 
Areop.  2.  lyco  8s  Si,  avxci  xavTa  Tvyyavco  dedicog.  Atque 
Jiuc  pertinet  eliaui  illud  forte  fortnna. 

Plaut.  Men.  Prol.  29.  Tarenti  Imli  forte  erant ,  quom  illuc 
venit.  Liv.  21,  54,  7.  erat  forte  brumae  tempus.  32,  11,  9.  et 
pernox  forte  luna  erat.  40,  59,  3.  nihil  in  eo  triumpho  ma^is 
insigne ,  quam  quod  forte  evenit ,  ut  eodem  die  triumpharet,  quo 
priore  anno  ex  praetura  triumphaverat.  Curt.  6,  7,  29.  gladio, 
quo  forte  erat  cinctus ,    graviter  se  vulncrat. 

Liv.  21,  51,  3.  nec  quisquam  hostium  circa  eas  insulas  inven- 
ius.  lam  forte  transmiserant  ad  vastandam  Italiae  oram.  i.  e. 
sie  hatten  eben  eincn  Einfall  gcmacht.  Liv.  1,59,  7.  in  quo  tum. 
magistratu  forte  Brutus  erat.  Saeton.  Tib.  13.  is  forte  tunc 
M.  Lollio  infensior ,  facilis  exorabilisrpie  in  vitricum  fuit.  Ita 
explicandum  est  apud  Plautum  Mo.«t.  3,  2,  fi.  non  mihi  forte 
visum  illico  fuit ,  melius  quom  prandium  quam  solitum  dedit. 
Guiiielmus  interpretatur,  non  tcmcrc  ct  casu  id  fleri  illico 
in  mentem  venit :  male  quidera.  Dicit  enira  senex  ille ,  dor- 
mitum  ire  non  visiim  sibi  esse  illico ,  ut  fors  ferel)at,  quura 
melius  prandiura  accepisset:  dies  schicn  mir  gerade  jetzt,  da 
sie  mich  besser  gespeiset,  nicht  annehmlich. 

Inversa  sententia  Virgil.  Aen.  6, 171.  sed  tum,  forte  cava  dum 
personat  aequora  i:oncha ,  demens  et  cantu  vocat  in  certamina 
divos. 

Virgil.  Aen.  6,  190.  vix  ea  fatus  erat,  geminae  quum  forte 
columbae  ipsa  sub  ora  viri  coelo  venere  volantes. 

Curt.  3,  11,  13.  instabat  fugientibus  eques  a  Parmenione  mis- 
sws,  et  forte  in  illud  cornu  omnes  fuga  abstulerat.  i.  e.  gerade 
auf  diesem  Fliigel. 

7.  Huius  generis  est  formula  Livio  saepe  usurpata 
per  eos  forte  dies :  quae  non  modo  de  rebus  per  ali- 
quot  dies  perpetuis  dicitur,  sed  de  iis,  quae  uno  aliquo 
ex  istis  diebus  actae  sunt.  l'orte  indicat  res  concurrere. 
Atque  simplex  forte  eliam  pro  tiim  forte  i.  e.  tum  de- 
mum  dicitur. 

Liv.  36, 14, 1.  per  eos  forte  dies  Manllus  Acilius  consul  —  mari 
traiecto  pedestres  copias  Larissam  ducerc  delectos  mililum  tribunos 
iussit. 


FORTE.  735 

Liv.  37,  34,  1.  per  eosdem  forte  dles  legatus  ah  Antiocho  in 
castra  venerat  byzantius  Heraclides.  37.  20,  1.  per  eosdemforte 
dies  Elaeam  ex  Jchaia  mille  pedites  —  accesserunt. 

Tacit.  Ann.  4,  59.  ac  forte  illis  diebus  oblatum  Caesari  anceps 
periculum  auxit  vana  rumoris.  Aurel.  Vict.  40,  3.  et  forte  iis- 
dem  diebus  ibidem  Constantium  patrem  vitae  ullima  agebant. 

Suetou.  Aug.  10.  in  locum  tribuni  plebis  forte  demortui  can~ 
didatum  se  ostendit. 

8.  In  conditionalibus  sententiis,  qiiibus  aliqiiid  dici- 
tnr  ex  condilione  pendere,  quando  conditio  cogitatur 
incerta  et  in  rebus  fortuitis  posita,  Latini  adiiciunt 
particulamyor^fi,  Graeci  av:  nos  reddimus  etwa.  Sed 
Lalini  id  non  graeco  more  ad  condilionera  temporis  et 
loci  et  caussac  referebant,  sed  forle  non  nisi  coniunctio- 
nibus  merara  conditionera  significantibus  adiungebant: 
quae  erant  s/,  nisi,  sin.  Hinc  grammaticorum  prae- 
ceptum  de  particula  post  istas  coniaoctiones  pro  for- 
tasse  posita:  hinc  vero  etiani  recentiorum  scriptoruni 
error,  quo/o/Ye  ubicumque  pro  fortasse  usurpare  so- 
lent.  Modus  verbi  non  regitur  a  partioula,  sed  conditio- 
nalis  sententiae  natura  fert,  ut  conditio  ex  fortuitis  pen- 
dens  vel  simpliciter  indicativo  exprimatur,  vel  in  cogi- 
tatione  posita  vel  cum  aliis  rebus  nexa  sit :  quod  utrum- 
que  Latini  coniunctivo  dicunt.  Frequentior  tamen  est 
usus  indicativi.  Locatio  particulae  non  una  est:  nam  non 
semper  coniunctioni  ea  adhaeret,  sed  reiicitur  post  unum 
vel  plura  nomina  ,  in  quibus  vis  orationis  praevalet.  Sic 
Graeci  quoque.  Vid.  Stallbaum  ad  Plat.  Gcrg.  69.  Saepe 
intercedunt  pronomina  relativa.  Tamen  non  tanta  est 
iransponendi  verborum  licentia,  quantam  concedi  voluit 
Sarpius  in  Analect.  p.  28. 

Cic.  in  Caecil.  Div.  1,  1.  si  quis  vestrum,  iudices,  aut  eorum, 
qui  adsunt,  forte  miratur  etc.  de  Nat.  tl.  2,  35,  90.  sic  philo- 
sophi  debuerunt ,  si  forte  eos  primus  adspectus  mundi  contur- 
baverat. 

Cic.  Acad.  1,  7,  25.  quin  etiam  graecis  licebit  utare,  quum 
voles,  si  te  latina  forte  deficient.  de  Orat.  3,  12,  47.  de  iis  te, 
si  qui  me  forte  locus  admonuerit,  commonebo.  Vlpian.  in  Dig. 
23,  3,  16.  quare  et  si  duplum  forte  ad  virum  pervenerit ,  id  quo- 
que  ad  mulierem  redigetur. 

Additum  est  aliquando  apud  CIc.  ad  Fani.  7,  17,  9.  si  quae  te 
forte  res  aliquando  offenderit.  Liv.  5,  3,  4.  an  tst  quisquam,  qtii 


736  rORTE. 

dubitct ,    nulUs  iniuriia  vestris ,   si  quae  forte  aliquando  fuerunt, 
umquam  —  tribunos  plebis  offcnsos  ac  concitatos  esse. 

Plaut.  Asin.  3,  2,  43.  qui  verberarem  asinos,  si  forte  occepc- 
rint  clamare  hinc  cx  crumina. 

Cic.  p.  Slur.  6,  13.  nemo  cnim  fere  saltat  sobrius ,  nisi  forte 
insanit.  de  Off.  3,  24,  93.  honcstius  mentietur,  si  ex  hercditate 
nihil  ceperit:  nisi  forte  eam  pecuniam  in  rei  publicae  ma"-num 
aliquod  tempus  contulerit. 

Plaut.  Capt.  2,  2,  59.  hoc  te  monilum ,  nisi  forte  ipsa  non 
vis ,  volueram. 

Cic.  ad  Fain.  11,  18,  6.  quare  velim  equidem  id  quod  spero, 
7it  plane  abiectus  ct  fractus  sit  Antonius.  Sin  aliquid  virium 
forte  collegerit ,  scntict  nec  senatui  consilium  nec  populo  romano 
virtutem  dcesse.  12,10,3.  ut  si  haec  ex  sententia  confecta  essent, 
consilio  atque  auctoritate  tua,  sin  quid  forte  titubatum  est — , 
exercitu  tuo  niteremur. 

Singularis  e»t  lociis  Gaii  Instit.  3,  141.  in  quo  additur  forte 
in  altera  parte  enuntiationis:  si  rem  a  te  venalem  habenie,  vel- 
uli  fundum  ,  acceperim  et  pretii  nomine  homincm  forte  dederim. 
Idem  Gaius  Inst.  3,  179.  forte  ante  si  posuit:  de  quo  loco  ride 
n.  21.  Plaiit.  Aniph.  2, 1,  74.  ibi  forte  istum  si  vidisses  quemdam 
in  somnis  Sosiam.    Asin.  4,  1,  49. 

NotaLilis  esset  verborum  positio  apud  Virgil.  Aen.  2,  136. 
delitui  dum  vela,  darent  siforte,  dedissent.  nisi  ipsa  sententia 
suspicionem  interpolationis  concitaret. 

9.  Verba  siforte,  quae  significant  si  fors  ita  tiile- 
rit,  dTV'/oi,  inlerpoDuntur  orationi,  quae  de  re  agit 
exlremo  loco  concedenda.  Qua  de  caussa  saepe  fit,  ut 
negatio  praecedat ,  praesertim  niliil  nisi.  Exposuit  de 
hac  re  Muretus  Var.  Lecl,  16,  9.  Germani  dicuut  allen- 
Jalls. 

Cic.  ad  Att.  14,  13.  restat,  ut  in  castra  Scxti  aut ,  si  forte, 
Bruti  nos  conferamus.  De  loco  de  Off.  2,  20,  70.  vide  n.  20. 
Tertulllan.  Apolog.  38.  nostra  iniuria  est ,  siforte,  non  vestra. 
c.  41.  et  sequitur ,  ut  omnes  saeculi  plagae  nobis ,  si  forte ,  in 
admonitionem ,  vobis  in  castigationcm  a  deo  obveniant.  c.  16. 
Tios,  si  forte,  integrum  et  totum  deum  colimus.  c.  43.  de  Pallio2. 
ab  Assyriis,  siforte,  aevi  historiae  patcscunt. 

Cic.  p.  Mil.  38,  104.  hiccine  vir  patriae  natus  usquam  nisi  in 
patria  morietur ,  aut,  siforte,  pro  patria?  i.  e.  aut  si  fortc 
extra  patriara  moriendum  slt,  tanien  pro  patria.  de  Orat.  3, 
12,  47.  ex  quQ  vercor,  ne  nihil  sim  tui,  nisi  supplosioncm  pedif, 


FORTE.  757 

imiiatus  et  pauca  quacdam  verba,  etaliquem,  siforte,  motum. 
ad  Qu.  Frat.  1,  2,  2,  7.  intelUges  esse  nihil  a  me ,  nisi  orationis 
acerbitatem  et  iracundiam  et,  si  forte ,  raro  litterarum  missarum 
indili^^entiam  rcprchcnsam. 

10.  Si  forte  etiam  ponitur  pro  si  qnanclo ,  wenji 
einmal' 

Plaut.  Asin.  1,  1,  92.  quid  si  forte  in  insidias  dcvenero?  Tu 
redimes  me,    si  me  hostes  interceperint  ? 

11.  Eadem  est  ratio,  iibi  si  significat  an:  quemad- 
modura  graecus  poeta  el'  xev  Od.  15,523.   16,  238. 

Plant.  Poen.  5,  2,  103.  memoradmn  mihi:  si  novi  forte,  aut 
si  sunt  cognaii  mihi.  Liv.  1,  7,  G.  pergit  ad  proximam  spelun- 
eam ,  si  forte  eo  vestigia  ferrent. 

12.  Praeler  exceptionis  significationem  fornfula 
nisi  forte  utifur  is  ,  qui  corrigit ,  certe  mitigat  ea,  quae 
indefinitius  aut  confidentius  affirmala  videantur,  aut  ea 
nd  aliam  caussam  refert ,  et  is,  qui  de  dictis  rebus  addu- 
bifat  quasi  per  occupationem,  et  is,  qui  raodeste  caute- 
lam  de  errore  adiicil.  Haec  optime  constituit  Beierus 
ad  Cic.  de  Oif.  1,  33,  120.  p.  254. 

Cic.  de  Off.  2,  18,  62.  jjropeyislor  bcnignitas  esse  dcbebit  in 
calamitosos ,  nisi  forte  erunt  digni  calamitatis.  1,  33,  120.  qui 
igitur  ad  naturae  suae  non  viliosae  gcnus  consilium  vivcndi  omne 
contulerit ,  is  constantiam  teneat  — ;  nisi  forte  se  intelle.rerit 
errasse  in  deligendo  genere  vitae.  1,  1,  3.  ad  Fani.  7,  33,  1. 
quod  Hirtio  invideres  ,  nisi  cum  amarcs ,  non  erat  caussa  invi- 
dendi:  nisi  forte  ipsius  eloquentiae  magis ,  quam  quod  me  audi- 
rct,  invideres.  Ovid.  Her.  21,  237.  unde  tibi  favor  hic?  Nisi 
quod  nova  forte  reperta  est,  quae  capiat  magnos  littera  lecta 
deos.  i.  e,  Sed  nou  ita  quaerain :  fortassc  tibi  reperta  est 
littera  etc. 

Cic.  deFin.  2,  14,  44.  accedam  ad  omnia  via,  Torquate:  nisi 
ubi  memoria  forte  dtfecerit.  Ita  codices  integri.  lEst  nisi 
alicubi. 

13.  Verba  nisi  forte  ironiae  inserviunt,  quum  is, 
qni  loquitur,  significat  eo  ,  quod  forfasse  contradici 
possit ,  nou  infringi  senfentiam  suam ,  sed  absurdura  aut 
incredibile  esse  illud.  Nam  simulaf,  se,  hac  re  compro- 
bafa,  esse  alienae  sententiae  cessurum.  Qnod  Gesnerus 
in  Thesauro  exposuit,  et  post  eum  Goerenz.  ad  Cic.  de 
Leg.  1,  1,  2.    Beier.  ad  Cic.  de  Ofi".  1,  33,  120.    Gerraani 

II.  47 


738  roaxE. 

dicunt  n^enn  nicht  ettva ,  wena  nicht  gar.  Conf.  Cor- 
tius  ad  Sallust.  Cal.  20,  17.  Malthiae  ad  Cic.  p.  Rosc. 
29,  82.  Zumptii  Gramm.  n.  526.  Sed  ipsa  particula 
forte  wow  est,  quae  irouiam  desjgnel,  siquidem  eadem 
senLentia  verbis  nisi  vero  et  uno  nisi  cxprimitur.  Id 
\eroJorte  efficit,  ut  inlelligalurresinsolenlior etalieoior, 
quae  vix  assensorem  iuveniat. 

Cic.  p.  Mil.  7,  17.  intcrsit  inter  vitae  dignitatem  summorum 
atque  infimorum:  mors  quidem  illata  per  scelus  iisdem  et  poenis 
teneatur  et  legibus :  nisi  forte  magis  erit  parricida,  si  qui  con- 
gularem  patrem,  quam  si  quis  humilem  necaverit:  aut  eo  mors 
atrocior  erit  P.  Clodii,  quod  is  in  mojiumentis  maiorum  suorum 
sit  intcrfectus.  de  ]Vat.  d.  3,  18,  45.  de  Acliille :  qui  si  deus  est, 
et  Orpheus  et  Rhesus  dii  sunt,  Musa  matre  nati:  nisi  forte 
maritimae  nuptiae  terrenis  anteponuntur.  in  Verr.  3,  64,  149. 
de  Leg.  1,  1,  2.  de  Fato  16,  37.  p.  Rosc.  Am.  29,  82.  p.  >iii. 
Sl,  84. 

Sallust.  Cat.  20,  17.  haec  ipsa ,  ut  spero ,  vobiscum  consul 
agam  :  nisi  forte  animus  fallit ,  et  vos  servire  quam  impcrare 
parati  estis.  Hist.  Fragm.  1.  p.  945.  «am  bellum  atque  arma, 
qiiumquam  vobis  invisa ,  tamen  quia  Lepido  placent ,  sumenda 
sunt:  nisi  forte  cui  paccm  praestare ,  et  bellum  pati  consilium 
est.    Tacit.  Hist.  4,  74.    Curt,  5,  8,  12. 

14.  Notanda  est  verborura  composilio,  qua  apud 
Tacitum  verba  nisi  forie  iufinilivus  sequitur  in  obJiqua 
oratione. 

Tacit.  Ann.  2,  33.  dlstinctos  senatus  et  equitum  censiis,  non 
quia  diversi  natura,  sed  ut  locis,  ordinibus,  dignationibus, 
antistent  et  aliis ,  quae  ad  requiem  animi  aut  sulubritatem  cor- 
porum  parentur,  nisi  forte  clarissimo  cuique  plures  cura^,  maiora 
pericula  subeunda ,  dclinimentis  curarum  et  periculorum  carcn- 
dum  esse. 

15.  Eiusdem  ralionis  sunt  sententiae  finales,  quae 
conditionem  m  evenlu  positam ,  et  finem  quidera  ac 
consilium  indicanl.  Sed  Lalini  hanc  condilionem  even- 
tus  non  nisi  negationi  assignubant,  et  dicebant  nejorte, 
non  ut  forle,  siculi  Graeci  uon  modo  oncog  (xt)  av ,  sed 
etiam  o.:ag  av  dixerunf.  INec  tamen  deest  caussa.  Nam 
uti  Graeci  Ivc  non  componunt  cum  particula  av  ob 
cerlam  consilii  seu  finis  defmilionem,  ita  etiam  Latini 
fortuitara  rationem  tantum  in  negatione  agnoscere  sole- 
baat,  et  iacerLam  conditionem ,  quae  inesL  in  negando 


FORTE.  739 

eo,  qiiod  fleri  possit    aiit    debeat,    designabant  adiecto 
jorLe,   iiumquara   vocabulo  yor/^^se. 

Plaut.  Aul.  2,  4,  24.  ne  quid  animae  forte  amittat  dormlens. 
Tcrent.  Eun.  2,  2,  54.  mimnam  hic  relictus  cvstos,  ne  quis  forte 
internuntiu9  clani  a  milite  ad  istam  curset  ?  Cic.  ad  Qu.  Frat. 
1,  2,  2.  rfe  Zioc  gencre  toto,  ne  forte  me  in  Graccos  tam  ambitio~ 
sum  factitm  esse  mirere ,  pauca  cognosce.  ad  Faiii.  9,  8,  2.  qui 
metuo,  ne  te  forte  flagitent.  5,  5,  3.  nam  comperisse  me  «on 
audco  dicere ,  ne  forte  id  ipsum  verbum  pnnam ,  quod  abs  te 
aiunt  falso  in  me  svlere  conferri.  Liv.  2,  12,  4.  metuens,  ne,  li 
consulum  iniussu  et  ignaris  omnibus  iret,  forte  deprehensus  a 
custodibus  romanis  retraheretur  ut  transfuga. 

Lactant.  de  Opif.  Dei  11, 17.  et  tamen  necubi  forte  obhaereant 
ac  resistant,  —  opplevit  ea  intrinsecus  crassiore  succo. 

16.  Formula  est  ac  ne  forte  in  occupanda  aliqua 
obieclione,  quae  reraovealur. 

Cic.  de  Orat.  2, 46, 191.  ac  ne  forte  hocmagnum  ae  mirahile  c«« 
videatxir,  hominem  toties  irasci.  ad  Att.  2, 18.  \ideToni.  I.p.  494. 

17.  Td  vero,  quod  in  ne  banc  incertae  rci  notatio- 
nera  etficit,  transfertur  eliam  ad  mutatara  orationera,  in 
qua  non  pro  ne  ponitur. 

Quinctil.  1, 3, 1.  proximum  imitatio:  nam  id  quoque  est  docilis 
naturae,  sic  tamen ,  ut  ea,  qnae  discit,  effingat ,  non  habitum 
forte  et  ingressum ,  et  si  quid  in  peius  jiotabile  est.  Zuraptius, 
ea  quae  discit  puer ,  inquit,  opposita  sunt  fortuitis,  quae  no- 
lente  niaj;istro  accipiat.  At  non  de  fortuitis  est  serino ,  sed  de 
negando  eo,  quod  aliquando  ficri  possit.  Ac  nisi  duae  essent 
eententiae  partes  ,  scribendum  erat:  sic  tamen,  ne  habitum  forte 
ct  ingressum  effingat. 

18.  Denique  in  relativa  sententia  forte  ponitnr,  uti 
«V  graecnm  post  og ,  olog ,  oari,g.  INam  aut  exprirailur 
condilionata  res ,  sl  qnae  forte  sit ,  praesertira  prae- 
raissa  negalione,  aut  indefitiitae  rei  assumptio.  Recen- 
tiores  scriptores  hoc  raodo  simpliciler  designant  inde- 
fiuitam  rem. 

Virgil.  Aen.  5,  485.  protenus  Aeneas  celeri  certare  sagitta  in- 
vitat ,  qui  forte  velint ,  et  pruemia  ponit.  i.  e.  si  qui  forte 
velint. 

Plaut.  Ampli.  2,  2,  195.  nisi  quisquam  est  Amphitruo  nlius, 
qui  forle  le  hic  absente  tamen  tuam  rem  curet.  Ovid.  Trist. 
5,  7,  53.  unus  in  hoc  populo  nemo  est,  qui  forte  latine  quaelibvt 
«  medio  reddere  verba  queat. 

47* 


740  FORTE. 

Gaii  Institut.  4,  59.  nam  qui  forte  Stichum  et  Erotem  emcnt, 
recte  videtiir  ita  dcmonstrare.  Aurel.  Vict.  de  Caes.  10,  3. 
neque  minus  sancte  facitis  in  tucndis ,  qui  Jorte  in  spe  conspiras- 
xent.    39,  4j.   qui  forle  in  provinciis  motus  exsisterent. 

19.  Krebsius  iii  Arte  latine  scribendl  n.  387.  et  ia 
Annal.  Heidelberg.  philolog.  a.  1808.  p.407.,  nescio  quo 
auctorc,  docet/o/Ve,  nonyc/Yasse,  poniin  interrogationi- 
bus  negativis  ideoque  dici  num  forte  cle  meo  amore 
iluhltaiillf  ecquid  forte  Jioid?  Equideui  vero  huius 
praecepti  nulium  iuveni  iu  veteribus  scriptoribus  docu- 
mentum. 

20.  Praeter  has,  quas  exposui,  formulas  forte  non 
lacile  usurpatur  a  prosae  orationis  auctoribus  ita,  ut 
sigm^icei  fortasse.  Poetae  tamen  regula  se  coerceri  nou 
passi  sunt.  Vnde  pervenit  in  usum  grammaticorum  re- 
centioris  aevi  et  criticorum  nostri  temporis:  et  ne 
Ruhnkenius  quidem  ab  liac  stribligine  abstinuit.  Vid. 
Schaefer.  ad  Eurip.  Orest.  775.  Passov.  ad  Persium  T.  1. 
p.  359.  IMalthiae  in  Exejnpl.  Eloquent.  Lat.  p.  220. 
Friedemann.  ad  Ruhnken.  Orat.  p.  532.  Lindemann.  ad 
Ruhnken.  vit.  Hemsterh.  p.  75.  100.  Et  librarii  saepe 
antiquis  verbis  forsitan  et  fortasse  substituerunt  scho- 
lasticum  suum  forte.  vid.  Drakenb.  ad  Liv.  10,  24,  13. 
Tamen  reperiuntur  quaedam  dictiones,  in  quibus  nec 
paucitas  exemplorum,  nec  alia  caussa  poterit  iis,  qui 
uaturam  particulae  perspectam  habent,  ullam  iniicere 
dubilatiouem ,  quin  recte  dictum  sit  forte  pro  fortasse, 
Equidem  notabo  has :  forte  et ,  aut  Jorte ,  et  numeralia 
nomiua,  et  ubi  dicitur  pro  exempli  caussa,  et  quod  in 
([uacumque  sententia  locum  obtinere  videtur,  fortean. 

llorat.  Kpod.  IG,  1.5.  foric  quid  expcdiat,  communiter  aut 
melior  ]Hirs  malis  carcrc  quacritis  laboribus?  QnorHin  yerl)o- 
rum  inultae  exstant  interpretationes  et  ob  verborura  ucura  et 
ob  ineptam  senteutiara  iiuprobandae :  iiulla  rero  est  peior  ea, 
qnaui  nupcr  Wagnerus  in  Seebodii  Bibl.  crit.  anni  1820. 
Tom.  I.  p.  14u.  exposuit,  fortc  quid  expediut  signiGcare  :  forte 
alic]Uod  facinus  uos  expediat.  Rutgersii  eraendatio ,  quaiu 
Uentleius  probaTit,  vehemenfer  friget.  Omnes  cnira  fefellit 
constructio  verborura,  quae  luicc  est :  communiter  aut  pars  melior 
carere  malis  laboribus  quaeritis,  quid  fortc  expediat?  Mclior 
cura  iuCuitivo  coniponitur ,  ut  apud  Persium  4,  16.  anticyras 
melior  sorbcre  mcracas.  et  apud  Val.  Flacc.  1,  424.  oraque  tlies- 
salico  viclior  contundcre  freno. 


FORTE.  741 

Cic.  ad  Att.  10,  12.  quare  vi  aiit  clam  agendum  est,  et  si  vi, 
forte  et  cum  tempestate:  clam  autem  istis.  In  quo  ai  quod 
ccpciXfia,  vidcs,  quam  turpe  sit.  Trahimur ,  nec  fugiendum ,  si 
quid  vtolentins.  Orelllus  forte  pro  fortasse  posituin  non  lati- 
num  esse  affirmans,  et  ne  fortasse  quidem  cum  nomine  tcra- 
pcetatis  coniungi  posse,  emendationem  fecit  hanc  :  fartiter  aa 
tempestive.  Quod  tenens  aliquis  dicat,  forte  esse  antiquam 
formam  adverbii  fortiter ,  veluti  critici  statuunt  in  Lucret. 
2,  (iSl.  ubi  tamen  est  accusativus  cum  v.  ludunt  coniungendus. 
Cicero  _/orte  et  dixit,  ut  Virgil.  Aen.  2,  50.  fors  et  vota  faeit. 
£st  sententia  haec :  quum  omnia  suspecta  sint,  aut  vi  est 
agcndum  aut  clara,  et  si  vi  est  agendura,  forsitan  adeo  in 
magna  rerum  perturbatione  et  cum  periculo :  sin  clam ,  clam 
istis  :  in  quo  turpis  erit  lapsus.  Nos  trahiraur,  ut  fugiaraus: 
taraen  non  cst  fugiendum,  si  quid  violentius  agendum  erit. 
Tempestas  dicitur  de  universo  et  magno  turaultu  in  hoc  mari 
negotii,  nt  antea  dixit  Cicero.  Nec  necessarium  erit,  ut  cum 
Orellio  verba  clam  istis  interrogatione  pronuntiemus. 

Cic.  de  OfF.  2,  20,  70.  videndum  illud  cst ;  quod  si  opulentum 
fortunatumque  dcfenderis ,  in  uno  illo ,  autforte  in  liberis  eius 
manet  gratia:  sin  autem  inopem ,  prohum  tamen  et  modestum, 
omnes  non  improbi  humiles  —  praesidium  sibi  paratum  vident. 
Orelllus  ex  uno  codice  restituit  nunc  si  forte :  quod  non  male 
se  habet,  sed  a  correctore  quodani  profectum  videtur.  Reliqul 
libri  vel  aut  forte  vcl  aut  in  liberis  forte  praebent.  Plaut. 
Baccli.  1,  1,  46.  quid  si  apud  te  veniat  dc  stibito  prandiumf 
aut  potatio  forte,  aut  coena.  ubi  forte  non  afficitur  a  con- 
iunctionc  si. 

Gaius  Inst.  1,  150.  quo  casu  licct  uxori  vel  in  omnes  rea  vel 
in  unam  forte  aut  duas  (optare).  4,  74.  et  potest  quisque  tertia 
forte  aut  quarta  vel  etiam  minore  parte  pcculii  negotiari. 

21.  lurisconsulli  in  afl*erendis  exemplis  usurpant 
hoc  vocabulum.  Quae  diclio  nata  est  ex  condilionali 
formula  si  Jorie ,  quam  eliam  veleres  scriptores  in 
afferendis  exemplis  adhihebant. 

Ilorat.  Epist.  1,  12,  7.  si  forte  in  mcdio  positorum  abstemiua 
herbis  vivis  et  urtic.a  ,  sic  vives  protenus.  ubi  conf.  Schmidius. 
Art.  poct.  120.   scriptor  honoratum  si  forle  repouis  Achillem. 

Vlpian.  in  Big.  48,  22,  7,  6.  sicut  autem  relegarc  in  insulam 
quisquam ,  quae  non  est  sub  se,  non  potest,  ita  ne  in  provinciani 
quidem  relegandi  ius  habet,  quae  non  cst  sub  sc.  Forte  praeses 
Syriac  in  Maccdoniam  non  relegabit ,  sed  exlra  protnnciam  suam 
potest  relegare.    Gaius  in  Dig.  20,  1, 15,  2.   alii  nulU  rem  obU~ 


742  lORTVITO.    FORTVITV. 

gatam  esse  qnamforte  Lucio  Titio.  Gaias  in  Di"^.  80, 1,  67.  gervua 
uni  ex  heredibus  legatus  si  quid  in  hereditate  malitiose  fecisse 
dicatur ,  forte  rationes  interlevisse,  non  aliter  adiudicandus 
est  etc.  Alia  niultii  notavit  Brisson.  de  Verb.  signif.  p.  497. 
in  quibus  nonnnlla  tamen  magis  ad  conditionale  geuus  per- 
tinent. 

Gaius  Instit.  3,  179.  ita  demum  novaliofit,  si  quid  in  poste- 
riore  stipulatione  novi  sit :  forte  si  condilio  vel  sponsor  aut  dies 
adiiciatur  aut  detrahatur. 

22.  FoRTEAN  sive  fortan  eo  modo,  ^no  forsan 
diclum  sit,  etiam  dici  potuisse,  nemo  negabit;  usurpa- 
tum  esse  ab  ipsoCiceroue  duo  monstrant  loci.  Sigaifica- 
tioue  non  diftert  a  fursan. 

Cic.  pro  Lege  Man.  8,  20.  in  quo  maxime  laborandum  est, 
ne  fortean  vobis,  quae  diligentissime  providenda  sunt,  con- 
temnenda  esse  videantur,  Ita  Schiitzius  e  cod.  palat.  restituit. 
Vulgo  legebatur  ne  forte  a  nobis ,  quod  Buttmannus  emendavit 
scribens /orte  ea.  At  nullura  aderat  mendum.  de  Re  publ.  8, 35. 
quare  cogitato  Romulum ,  aut  Pompilium ,  aut  Tullum  regem, 
fortean  non  tam  illius  te  rei  publicae  poenitebit.  Ita  codex : 
quod  Moserus  vulffari  enuntiatione  effictum  etymologiae  ad- 
versari  putat.  An  vero  etiam  adversantur  untca,  isthic  et  quae 
sunt  huius  generis?  Heinrichius  edidit  fortcan.  Veteres  glos- 
sae  :  rvxov  fors ,  fortasse ,  forsitan,  jortan.  Hirt.  B.  Afric.  61. 
quod  fortean  id  tempus  accidcrat  numquam.  Alii  libri  sub- 
Btituunt /orsan  usitatius  verbum,  idque  critici  receperunt. 

*)  Saepe  librarii  confuderuut  forte  et  sorte,  fors 
et  sors.  vid.  Cort.  ad  Lucan.  2, 12.  critici  ad  Curt.  3, 2, 11. 
4,4,  13.  forte  etfortasse.  vd.  Sueton.  Claud.  34. 

FORTVITO.     FORTVITV. 

FoRTVlTO  et  FoRTViTV  unam  habent  significatlo- 
nem,  quae  est  forte ,  casii.  Altera  enim  forma  facta 
est  enjortnitiun ,  altera  ex  fortnitus  nomine  substaufivo. 
Priscianus  15.  p.  1016.  fo7'tnitu ,  cjuod  a  fortuitus  cleri- 
valivo  noviine  fit.  \n  libris  scriptis  ubique  fere  com- 
mutantur,  nec  deerant  critici,  qui  alteri  maiorem  tri- 
buerent  vel  clegantiam  vel  auctoritatera.  Goerenzius 
ad  Cic.  de  Fin.  5,  11,  33.  observasse  se  narrat,  substan- 
tivum  fortuita  a  Cicerone  semper  poni,  quando  aliud 
subsfantivum  adiiciatur  coniunctum,  ideoque  dici  casii 
et  fortuitu.     At    nullus  reperitur  Ciceronis  locus,    ia 


FORTVITO.     FORTVITV.  743 

quo  fortuitu  perstet  sine  librorum  discrepantia.  Qiio 
igitur  modo  constiluetur  certura  iudiciura?  Giesius  ad 
Cic.  de  Div.  2,  7,  18.  anliquiorem  formam  appellat 
Jortnitu  ■,  vel  ob  ipsara  hanc  caussam  Ciceroni  non  ob- 
trudendara.  Quo  nihil  falsius.  ]Sam  Joriuita  non  anti- 
qua  est  forraa,  sed  recentissima ,  neque  uraquara  iii 
]ingua  latina  fuit  substantivura  fortnitus.  Sed  saeculo 
quarto  post  Chr.  n.  in  multis  nominibus  formandis  mu- 
tabatur  terminalio  o  m  u  ,  atque  non  modo  in  inscriptio- 
nibus  exhibebantur  noraina  agrii,  unu  locu  ,  sed  etiam 
in  libris  Jortuitu ,  gratuitu ,  de  quo  vide  Torrent.  ad 
Siiet.  Caes.  27.  et  Heusing.  ad  Cic.  de  Off.  p.  515.  quara- 
quara  substantiva,  unde  ducerentur,  nulla  erant.  Nec 
quod  apud  Ciceronem  se  invenisse  Sylvius  in  Comment. 
ad  Orat.  p.  Sulla  4.  dicit  sortitu  pro  sortito ,  umquam 
in  latinitatem  receptum  est.  Antiquioriira  poetarura 
nemo  umquara  dinit  fortuitu,  nec  Plautus  in  Aulul.  2, 
1,  41.  uhi  fortuito  edit.  princ.  et  omnes  codices  habent, 
praeter  unura  Langii,  qui  idera  est  palatinus.  Neque 
in  Ciceronis  de  Olf.  1,  29,  103.  et  in  Phil.  10,  2,  6.  et  in 
libr.  ad  Herenn.  1,  11.  non  variant  codices:  in  Epist.  ad 
Fara.  5,  7,  6.  et  de  Olf.  1,  29,  103.  oplimi  praebentyor- 
tuito,  deLeg.1,8,25.  de  Orat.  1,24, 111.  Tusc.  1,41,99. 
omnes.  In  Livii  historiis  nusquam  occurrit  documenlum  : 
immo  librarii,  qui  3,  51,  1.  adeo  scribere  potuerunt 
Jortuitu  consensu ,  etiam  alibi  forraara  novara  siibsli- 
tuisse  videntur.  Conf.  Drakenb.  ad  Liv.  2, 28, 1.  Quara- 
vis  igitur  alicjui  codices  in  Cic.  de  Fin.  5,  11,  33.  et  iii 
Agrar.  2,  7,  17.  et  de  Div.  2,  7,  18.  et  in  Timae.  13. 
fortuitu  suppeditent,  non  erit  hoc  firmum  fundamentmn 
ontiquioris  usus.  Etiam  apud  Plin.  Hist.  n.  11,  37,  56. 
cod.  leidensis  fortnifo  exhibet.  Apud  Lactantium  1,2,  1. 
et  apud  Solinum  (vid.  Oudendorp.  ad  Apulei.  Met.  p.495.) 
et  apud  Sulpicium  Severum  in  Vita  Marioi  9.  forlasse 
servari  poterit  fortuitu.  vd.  Biineraann.  ad  1,  2,  1.  et  ad 
5,  20,  14.  Tamen  etiam  ibi  et  apud  Boelhium  5.  pros.  1, 
discrepant  libri  scripti. 

In  quibusdani  libris  Yitruvii  fortuitu  exstare  narrant  Wessc- 
lingius  Observ.  1,  13.  et  Oudendorp.  ad  Sucton.  Tiber.  39. 
Cf.  Torrentius.  Caesari  foriuito  vindicat  Oudendorpius  ad  B. 
gall.  7, 20.  In  luvenal.  13,  225.  librarii  suuui  fortuitu  substi- 
tuerunt  elegantiori  verbo  fortuiius. 

1.  De  significatione    .uius  vocabuli  eadem  dicenda 


744  FORTVITO.    FORTVITV. 

sutit,  qnae  antea  de  vi  priraitiva  verbi  forle  diximus. 
ISsLm  forluito  est  forte,  casu. 

Plaut.  Aul.  2,  1,  41.  si  eam  senex  anum  praegnantem  fortuitu 
fecerit.  Cic.  de  Orat.  1,  24,  111.  ne  ■—  videar  —  fortiiito  in 
sermonem  vestrum  incidisse.  Phil.  10,  2,  6.  quod  verbum  tibi  non 
eicidit,  ut  saepe  fit ,  fortuito.  Tusc.  1,  41,  !)9.  necmihiipsi  hoc 
accidit  jortuito.  Sueton.  Tiber.  39.  ingentia  saxa  fortuito 
superne  dilapsa  sunt. 

Cic.  Agrar.  2,  7,  17.  hoc  tribuno  plebis  potissimum  venit  in 
mcntem  ,  populum  romanum  universum  privare  suffragiis,  paucas 
iribus  non  certa  conditione  iuris,  sed  sortis  beneficio,  fortuitu  ad 
vsurpandam  libertatem  vocare.  Ita  nunc  legitur  in  novissimia 
editionibus  emendatum :  quod  veheraenter  miror.  Quis  non 
videt  Ciceronem  scripsisse   sortis  beneficio  fortuito  —  ? 

2.  Saepius  tamen  non  tani  verbi  nolionem  format, 
quam  conditionera  rei  fortuitara  desiguat,  atque  hac 
ratione  cum  substantivis  coniungitur,  et  vel  divinae 
gubernationi  vel  providentiae  vel  consilio  ac  rationi 
opponitur.  Ita  fit,  ut  aliud  simul  verbo  adhaereal  ad- 
Terbium. 

Cic.  de  Div.  2,  7,  18.  wt  sciat ,  quid  casu  ct  fortuito  futurum 
sit.  Rhet.  adHerenn.  1,11,19.  casu  ct  fortuito  navis  in  portum 
incolumis  delata  est.  Oudendorpius  in  Ilirtii  B.  afric.  3.  re- 
stitui  iubebat  fortuito  casu  oblatam  occasionem  egrcssus  aucu- 
pabatur :   quod  a  glossatore  profectum  videtur. 

Tacit.  Ann.  2,  77.  at  si  teneat  exercitum,  augeat  vires,  mulla, 
quac  providcri  non  possint,  fortuito  in  melius  casura.  Cic.  de 
Fin.  5,  11,  35.  sive  cnim  —  maior  aliqua  caussa  atque  divinior 
hanc  vim  ingenuit ,  sive  hoc  ita  fit  fortuito.  de  Leg.  1,  8,  25. 
itaque  ad  hominum  commoditatcs  tt  usus  tantam  rcrum  uberta- 
tem  natura  largita  est ,  ut  ea.  quae  gignuntur ,  donata  consulto 
jiobis,  non  fortuito  nata  videantur.  Caes.  Bell.  gall.  7,  20.  nec 
haec  omnia  fortuito  aut  sine  consilio  acciderc  potuisse.  Cic. 
Tim.  13.  ita  totum  animal  movebatur  illud  quidem ,  sed  immo- 
derate  et  fortuito.    i.  e.    sine  regula  ac  modo. 

Cic.  ad  Fam.  5,  8,  6.  de  me  sic  existimes  ac  tibi  pcrsuadeas 
vehementer  velim  ,  non  me  repcntina  aliqua  voluntaie  autfortuilo 
adtuam  amplitudinem  meis  officiis  amplectendam  incidisse.  Sine 
iu?ta  caussa  Martyni  -  Laguna  et  Beierus  praestare  putabant 
ac  fortuito.     ^iecessarium  est  aut. 

Cic.  Orat.  53,  177.  quae  sic  aperta  est,  ut  mirer  veteres  non 
esse  coinmotos ,  praesertim  quum  ^  ut  fit ,  fortuito  saepe  aliquid 
concluse  aptcque  dicerent. 


FRVSTRA.  745 

3.  Coniponuntur  \occLhu\a  fortuiio  et  temere^  et 
ipsum  illucl   pro  temere  dicitur. 

Cic.  Orat.  55,  28G.  itaque  et  Ilerodotus  et  eadem  superiorque 
uetas  numero  caruit  nisi  quando  temere  et  fortuito.  de  OfF.  1, 29, 
103.  ut  ne  quid  temere  ac  fortuito,  inconsideratc  ncgUgenterque 
agamus,  Liv.  2,  28,  1.  ne  —  omnia  temcre  ac  fortuito  ageret. 
Cic.  p.  Sull.  4,  13.  atque  inter  nos  partitio  non  est  fortuito, 
iudices ,  nec  temere  facta. 

Cic.  de  Div.  2,  28,  61.  ipse  ille  dioinationis  auctor  numquam 
illa  dicet  facta  fortuito ,  naturalemque  rationem  omnium 
rcddet. 

FRVSTRA. 

FnvsTRA  est  friistera ,  ablativa  forma  nominis  ob- 
soleii  frusterus:  sicuti  supra,  extra ,  contra  dicitur. 
Cf.  ANTEA  et  CONTRA.  Vlfima  vocabuli  origo  cernitur 
\n  frudo ,  quod  est  ^ro  fraudo.  Ita  cognata  sunt  clau- 
strum  et  cludo. 

Perottus  in  Cornu  cop.  p.  30.  haec:  frustra  adrerLiuni 
a  frustura  deductum  existiniant,  quod  significat  incassuiu, 
quasi  iraperfecte:  a  quo  fit  frustro  verbum  ,  quod  est  fatlo, 
deludo.    Meliora  Martinius  Lex.  philol.  T.  1.  p.  483. 

Significationis  ratio,  quaraquam  est  simplicissiraa, 
mirum  quantam  grammaticis  difficultatem  attulerit.  De 
ea  disseruerunt  Ernesti  in  Synon.  T.  2.  p.  93.  Ilerzogius 
ad  Sallust.  Cat.  20, 2.  Doederlinus  in  Synon.  T.3.  p.  100. 
Ramshornius  Synon.  T.  1.  p.  484.  Fraudare  quum 
significet  decipere,  jrustra  modum  indicat,  quo  quis  aut 
decipialur  aut  decipiat.  Nam  utramque  et  activara  et 
passivam  notionem  subesse,  id  bene  perspexit  Doeder- 
linus.  Itaque  proprie  refertur  ad  operam,  quae  effectu 
caret,  et  ad  rem ,  quae  eventu  fraudatur.  Atque  quod 
ex  agentis  parte  frustra  fit,  jiequidquam  esse  dicitur  in 
re  ipsa  efficienda,  id  est  nihil,  in  nihii.  Quare  ubi 
frustra  dicimus,  non  tanlum  de  exspectatione  falsa  et 
decepta  cogitamus,  sed  saepe  etiam  de  opera  temere 
consumpta.  In  frustra  enim  apparet  irritus  labor  irri- 
tumve  inceptum  et  actio  sine  fine  et  sine  consilio  sus- 
cepta:  in  Tiequidquam  nihil  esse  efFectum.  Quod  quia 
saepe  in  unam  rem  utrumque  cadit,  componuntur  ambo 
illa  vocabula,  ut  ab  utraque  parte  et  conatus  agentium 
et  effectus  rerum   designetur:    veluti  nos  dicimus  ver- 


746  FRVSTRA. 

gehens  %u  nichtSy  et  alterum  pro  altero  interdum  po- 
nitur. 

1.  Additur  igitur  hoc  adverbium  omnibus  verbis, 
quae  negotium  vel  actiooem  aliquam  exprimunt,  in  qua 
perdilur  opera :  estque  irrito  conatu,  sine  efleclii,  ver- 
gebens,  vergehlich:  quae  verba  operara  male  posilara 
indicant.  Atque  ila  etiam  passiva  et  neutra  Terba  cum 
hoc  adverbio  iuuguntur. 

Plaut,  Capt.  3,  1,  31.  item  aUi  parasiti  frustra  ohambulabant 
in  foro,  i.  e.  nec  coenam  arripiebant.  Tevent.  Heaut.  4,  3,  15. 
frustra  operam,  opinor,  sumo.  Ad.  2,  2,  53.  nemo  dabit:  frustra 
eo-omet  mecum  has  rationes  puto.  Cic.  p.  Rosc.  Com.  14,  41. 
frustra  tempns  contero.  Celsus  7,  12.  saepe  enim  forceps ,  quum 
dentem  comprchendere  non  possit ,  aut  frustra  comprehendat ,  os 
gingivae  prehendit  et  frangit.  i.  e.  corapreliendat  quideni, 
sed  male, 

Cic.  de  Orat.  2,  33,  144.  neqtie  enim  ipse  auxilium  suum  saepc 
a  viris  bonis  frustra  implovari  patietur.  Lucan.  4,  735.  multum 
frustraque  rogatus. 

Plaut.  Aul.  2,  2,  1.  praesngihat  mihi  animus  fruslra  me  ire, 
quom  exibam  domo.  Nos  vergeblich  gehen.  Curc.  2,  3,  58. 
Bacch.  2,  3,  125.     Frustra    adstare   Mil.  4,  2,  30. 

2.  Ex  his  inlelligitur,  quoraodo  haec  parlicula  pro- 
prie  verbis  addatur,  quae  ipsam  rem  temere  actam  indi- 
cant.  Sed,  ut  fit  per  loquendi  negiigentiam ,  eliani 
cum  aliis  verbis  coniungitur,  quae,  quod  post  fruslralio- 
nem  actum  sit,  indicant.  Sentenlia  igitur  esl :  quum 
frustrata  opera  esset. 

Sallust.  lug.  25,  10,  multa  tamen  oratione  consumpta ,  legati 
frustra  discessere.  Non  discessus  quidem  frustra  fuit,  sed 
oratio.  Quare  Gesnerus  restitui  maluit  codicum,  quornm  etiam 
sine  noraine  raentionem  facit  Cortius,  scripturam :  viulta  ora- 
tione  consur.ipta  fnistra ,  legati  discesse.-e.  Senec.  Thyest.  720. 
non  est  preces  perire  frustra  passus.  i.  e.  preces,  quae  frustra 
fuerant.  Quae  differunt  ab  istis  Lucani  7,  730.  perituraque 
frustra  agmina  permisit  vitae. 

3.  Praeterea  distinguamus  actionem  ipsara ,  quae 
trustrasit,  a  consilio  et  a  caussa.  ^iamm  fnusira  agi 
efiara  dicitur  id ,  quod  agitur  sine  consilio,  sine  fine, 
temere :  zwechlos:  et  id  ,  quod  sine  causs;»  idonea  sit : 
grundlos ,  ohne  Grund.  Idque  inter  omnes  scriplores 
usu  receptum  est.     Quare  rairor  equidem,  quod  Erne- 


fRVSTRA.  747 

stius  ad  Tacit,  Ann.  11,  7.  lianc  dictionera  et  ralione  et 
extiaiplis  sali^  confirraalam  reiecit.  Scilicet  Cicero  noa 
ita  loquutui  esse  videtur  pro  sine  caussa:  at  dixit  pro 
temere. 

Terent.  Andr.  2,  1,  7.  quanto  satius  te  id  dare  operam,  qui 
istum  amorem  ex  animo  amoveas ,  quam  id  loqui,  quo  magia 
lubido  frustra  incendatur  tua?  Plaut.  Most.  3,  1,  40.  kilarus  est 
frustra  istic  homo.  i.  e.  gaudet  de  re,  quae  non  est.  Cic.  de 
Divin.  2,  60,  125.  nec  enim  ignorare  deus  potest,  qua  mente 
quisque  sit :  nec  frustra  ac  sine  caussa  quid  facere  dignum  deo 
est.  Paullo  post :  aut  nescit  hoc  deus  aut  frustra  somniorum 
significatione  utitur.  Virgil.  Aen.  5,  389.  Entelle,  heroum  quon- 
dam  fortissime  frustra,  i.  e.  nequidquam. 

Tacit.  Ann.  6,  6.  neque  frustra  praestantissimus  sapientiae 
firmare  solitus  est ,  si  recludantur  tyrannorum  mentes ,  posse  ad- 
sj)ici  laniatus  et  ictus.  Quinctil.  1,  10,  15.  non  igitur  frustra 
Plato  civili  viro,  quem  71oXi.tiv.6v  vocant,  necessariam  musicen 
credidit.  10,  1,  56.  iSicandrum  frustra  sequuti  Macer  atque 
T  irgilius  ?  —  Quid  ?  Iloratius  frustra  Tyrtaeum  Homero  sub- 
iungit?  Tacit.  Ann.  11,  7.  ut  minus  decora  haec,  ita  haud 
frustra  dicta  princeps  ratus.  i.  e.  liaud  temere,  non  sine  iusta 
caussa.  Suet.  Oth.  9.  ut  multi,  nec  frustra  opinantur.  i.  e. 
non  falsa  opiiiiune. 

4.  Transithoc,  quod  de  canssa  dixi,  ad  rationem 
activam  ,  a^quc  Jruslra  de  eo  usurpalur,  qui  aut  ei-rore 
aut  falsa  specie,  falsove  consilio  alios  decipit. 

Terent.  Heaiit.  2,  3,  51.  obsecro,  ne  me  in  lactitiam  frustra 
coniicias.  Tacit.  Hist.  2,  91.  abnucntique  nomen  Augusti  ex- 
presftcrc,  ut  affirmaret  tam  frustra,  quam  recusaverat  i.  e.  in 
specieni.  Celsus  8,  4.  ne,  quum  in  quosdam  naturales  sinus  inci- 
derit ,   opiuionem  fracti  ossis  frustra  faciat. 

5.  Verba  neutra  assumunt  hoc  adverbiura  et  ubi  ia 
conditione  rerum  nuUiis  eventus  apparet,  et  ubi  res 
non  caussam  nec  finem  habent.  Sic  adverbium  pro 
adieclivo  ponifur  in  frnstra  esse:  qua  Joquulione  saepe 
utunlur  historiarum  aucloixs,  numqiiam  Cicero.  Coraicis 
frequens  esl  d'icl\o  fnistra  esse  pro  in  errore  esse,  faHi, 
decipi.  Vid.  Aus.  Popma  ad  Piaut.  Amph.  2,  2,  200. 
Sciopp.  Susp.  Lect.  1,  13.  Cort.  ad  SiUust.  lug.  85,  6. 
Frustra  cadere  significat  deslitui  eflectu. 

Sallust.  lug.  7,  6.  neque  inceptnm  ullum  frustra  fuit.  Lir.  2, 
25,  2.    ita  frustra  id  inceptum  Folscis  fuit.    Sallust.  lug,  71,  5. 


748  FRVSTRA. 

postquam  id  frustra  fuit,  lugurtham  placandi  gratia  accedit. 
Orat.  3Iacri  Licin.  9.  nam  stpem  frustra  fnisse  intcllexistis.  Liv. 
2,  oi,  10.  neque  frustrabor  ultra  cives  meos ,  ner^ue  ipse  frustra 
dictator  ero.  Taclt.  Hist.  1,  75.  utrisque  fruslra  fult.  ATic.13. 
Celsus  3,  2.  curatio  minus  his  prodest,  in  quibus  assiduc 
Jrustra  fuit. 

Plaut.  Pseud.  1,  3,  144.  sed  sinc  argento  frustra  est ,  quod 
me  iui  misereri  postulas. 

Plaut.  Ampli.  3,  3,  19.  iam  hi  ambo  ct  servus  ct  hSra  frustra 
sunt  duo,  qui  me  Amphitruonem  rentur  esse.  Bacch.  4,  7,  42. 
frustra  es.  Capt.  4,  2,  74.  nec  nihil  hodie,  nec  muUo  plus  tu 
hic  edes,  ne  frustra  sis.  Merc.  3,  1,  30.  et  sic  saepissime  Plan- 
tus.  Vid.  Parei  Lex.  crit.  p.  506.  Sallust.  lug.  86,  6.  quo  mihi 
acrius  adnitendum  est,  ut  neque  vos  capiamini ,  et  illi  frustra 
eint. 

Apuleius  conlunxit  genitivum  :  Apolog.  p.  286,  14.  erras, 
AcmiUane ,  et  longe  huius  animi  frustra  es. 

Ennius  apud  Gellium  18,  2.  nam  qui  lepide  jyostulat  alterum 
frustrari ,  quem  frustratur,  frustra  eum  dicit  frustra  esse. 
Nam  qui  sesc  frustrari ,  quem  frustra  sentit ,  qui  frustratur,  is 
frustra  est :  si  non  ille  est  frustra. 

Tacit.  Hiit.  2,  11.  quoniam  prima  consiliorum  frustra  ceci- 
derant. 

6.  Frnstra  Jiahere  aliquem  est  decipere,   eludere, 
non.  curare ,  sed  negligere. 

Prisciani,  ut  quibusdam  Tisura  est,  Argum.  inPlaut.  Amph.  5. 
»s  udvenientes  servum  et  dominum  frustra  habet.  Tacit.  Ann. 
13,  37.  igiiur  Corbulo  quacsito  diu  proelio  frustra  habitus  — 
dispertit  vires.  Ammian.  Marc.  18,  6,  6.  si  Persac  frustra  habiti 
redissent  ad  sua. 

Tacit.  Ann.  13,  51.  aliaqiie  admodum  ccqua,  quae  brevi  ser- 
vata,   dein  frustra  habita  sunt. 

7.  Fruslra  componitur  cum  nequidquam  eo,  quem 
supra  e.xposui,  modo. 

CatuU.  77,  1.  Rufe,  mihi  frustra  ac  nequidquam  credite 
amice.  Apulei.  Met.  8.  p.  208,  40.  sed  ncquidquam  frustra 
timorem  illum  satis  inanem  perfuncti,  longc  peiorcs  inhaesimns 
laqueos. 

8.  Frustra  etiam  pro  gratis  dici  poluit,  ubi  sermo 
erat  de  re  nullius  lucri,  nullo  pretio  addito.  Commu- 
tantur  enim  activa  et  passiva  ratio. 


FV.    FVE.  749 

Flaat.  Men.  4,  8,  20.    nisi  feres  argentum ,  fruaira  me  ductare 
non  pote»     Quod  alibi  dicitur  gratis  ductare. 

9.  Proprie  coniunguntur  verba  sic  fiustray  uti 
Graeci  ovrcog  aXlcog ,    ovrcog  avttog. 

Plaut.  Mil.  4,  2,  30.  ego  hic  adstabo  tantisper  cum  ftoc  forma 
el  factis  sic  frustra. 

10.  Sola  particula  exprimere  potest  unam  senten- 
tiam ,  sicuti  possunt  falso ,  nequidcjuam ,  alia.  Vid. 
p.  689.  et  Cort.  ad  Lucan.  7,  674.  et  Drakenb.  ad  Liv. 
42,  64,  4.   Sequitur  fere  nam, 

Horat.  Carm.  3,  7,  17,  narrat  pene  datum  Pelea  iartaro, 
Magnessam  Hippolyten  dum  fugit  abstinens  :  et  peccare  docentis 
fallax  historias  movet.  Frustra.  Nam  etc.  Caes.  B.  gall.  8,  6. 
equites  tamen  et  auxiliarios  pedites  in  omnes  partes  mittit, 
quascumque  petisse  dicebantur  hostes :  nec  frustra.  Nam  etc. 
Florus  4,  11,  9.  regina  ad  pedes  Caesaris  provoluta  tentavit 
oculos  ducis.  Frustra.  Nam  pulchritudo  intra  pudicitiam  prin- 
cipis  erat. 

11.  De  mensura  ultimae  syllabae  observandura  est, 
quod  p.  108.  de  verbo  contra  diximus.  Novissimi  poe- 
tae  corripere  eani  ausi  sunt:  veteres  semper  produxe- 
runt.     Vid.  Botliius  ad  Plauti  Men.  599. 

FV.    FVE. 

Interiectionem ,  qua  liomines  sensum  rerum  ab- 
ominandarum  et  foetidarum  designarent,  natura  ipsa 
docuit.  Quare  omnes  fere  gentes  una  vel  simili  voce 
utuntur,  Graeci  cpv ,  Francogalli  ji,  Germani  J^faiy 
Latini  ju  et  fue.  Erant  qui  scriberent  ^hu:  nescio, 
qua   auctoritate. 

Charisius  iu  Instit.  p.  213.  ubi  interiectionem  fafae ,  qna 
ntimur,  ut  ait,  quum  putoris  aliquid  perhorrescimus,  ex  aegyptia 
Hermetis  philosopliia  illustrat ,  ipsam  vocem  a  nomine  vs 
deducit,  additque  haec :  numquid  ergo  posterior  aetas  f  litte- 
ram  addit ,  et  pro  y  u  loquens ,  fu  loqui  coepit ,  quum  antea 
sola  u  littera  vituperatio  videatur?  Quo  iutelligitur ,  esse 
vocem  fu  fue,  de  qua  grammaticus  loquatur. 

Plaut.  Most.  1,  1,  37.  gr.  Quam  conjidenter  loquitur.  Fue. 
TR.  At  te  luppiter  diique  omnes  perdant,  oboluisti  allium. 
Interpretes  accipinnt  pro  inteiiectione  ructiun  emittentis.    Ego 


750  FVNDITVS. 

vero  hanc  Tocem  tribuerim  Tranioni ,   qui  foetorem  Grumionis 
gentiens  clamat/ue,    tum  a^ersus  pergit  oratione  at  te  etc. 

Phui  quod  legitur  in  Plant.  Pseud.  5,  2,  5.  valde  dubinm 
est.  Edit.  princ.  sed  i  in  malam  crucem.  Et  in  Cas.  3,  6,  7. 
codices  praebent   hci,  hei. 

FVNDITVS. 

Vocahnlum  fv^xditv^s,  ex  nomlnefimdo  orlnm,  pro- 
prie  significat  a  jundo ,  a  fiindameiitis.  lam  Servius 
ad  Virgil.  Aen.  6,  179.  tradit  terminationem  nominum 
ilus  esse  ab  eundo,  etiarasi  corripiatur  penultima  syllaba. 
Afque  eum  alii  sequuli  sunt.  Sed  Wiilinerus  in  libro 
de  Casibus  p.  77.  iu  ista  terminatione  itus  cognovisse 
se  dicit  formam  coo-natam  graecorum  nominum  ia  ^ev 
exeuntium  et  indicorum  advcrbiorum,  quae  iu  tas 
terminata  siguificant,  alicunde  esse  rem.  Equidem  haec 
inter  se  conciliare  non  possum ,  ueque  atfirmaverim 
olim  facfam  esse  compositionem  vocabulorum  Jundo  — 
itus,  tamen  facile  crediderim,  terminafionem  istam  ex 
ipsa  notione  eundi  sumptara  esse,  utque  eara  indicare, 
alicuude  rera  proficisci. 

Significatio  duplex  est.  Nara  aut  intelligitur  a  fun- 
damenfis  aut  in  fundamentis.  Illa  vero  frequeutius  sensu 
trauslato  quara  proprio  usurpatur. 

1.  Plurimum  iisum  habent  verl)a  evertendi,  de- 
struendi,  pereuudi,  cum  hac  particula  composita,  sive 
de  rebus  exstrucfis  sermo  est,  sive  in  metaphora.  Tum 
vero  destructionera  significat  lolius  rei,  rera  radicitus 
eversara   vel  sublatam. 

Cic.  inVerr.  4,  ofi,  79.  tu  isti  aderis,  qni  non  ohstruiit  aliqua 
ex  parte  monumentum  P.  Sclpionis ,  sed  id  funditus  delevit  ac 
sustulit.  de  Off.  1,  11,  35.  llorat.  Ciirm.  1,  Ifi,  18.  et  altis 
urbibus  stetere  caussae,  cur  perirent  funditus.  A  ellei.  Pat.  1, 12,  5. 

Plant.  Bacch.  3,  d,  31.  perdidisti  me  sodalem  funditus.  Most. 
3,  1,154.  Cic.  de  Fin.  2,  25,  89.  praecepta,  quae  didicisti,  quae 
prohas,  funditus  evei-tunt  amicitiam.  Orat.  62, 209  tollit  funditus 
veritatem  ct  fidem.  ad  Fam.  1,  9,  21.  sic  me  praesente  oscula- 
hantur,  non  illi  qvidem ,  ut  mihi  stomuchum  facerent ,  quem  e^o 
funditus  perdidi,  sed  certeutfacerc  se  arbitrarentur.  ad  Att.  11,7. 
Plaut.  Trin.  1,  2,  126.  qui  illius  sapientiam  et  meam  fideUtatem 
et  celata  otnnia  pene  ille  ignaros  fundiius  pessum  dedit.  Tacit. 
Ann.  3,  54.  haec  (cnra}  omissa  funditus  rem  publicam  trahet. 


FVNDITVS.  751 

Terent.  Andr.  1,  5,  9.  quod  sifit,  pereo  fandHus.  Cic.  Tusc. 
1,  12,  26.  excessu  vitae  sic  deleri  hominem,  ut  funditus  in- 
teriret. 

T3<5it.  Ann.  3,  9.  quotiens  populus  romanus  clades  exercituum, 
interitum  ducum,  funditus  amissas  nobiles  familias  constanter 
iulerit. 

2.  Sed  transfertur  ad  alia  verba,  quae  deminutio- 
nem  vel  defectum  vel  repudium  notant.  Nuraquam 
enim  non  hac  conditione  usurpatur  apud  veteres 
prosae  orationis  auctores.  Est  igitur  id  quod  penituSf 
omnino. 

Cic.  de  Inv.  1,  33,  55.  Epaminondas  —  Lacedaemonios  fun- 
ditus  vicit.  lustia.  25,  3,  8.  rursus  a  Ptolemaeo,  Pyrrhi  filio, 
funditus  victus. 

Cic.  de  Orat.  3,  50,  195.  neque  earum  rerum  quemquam  fun- 
ditus  natura  voluit  esse  experlem.  Orat.  64,  216.  ne  spondeus 
quidem  funditus  est  repudiandus. 

Phaedr,  2,  2,  9.  nam  funditus  canos  puella,  nigros  anus 
evellerat. 

S.  Poetae  excedunt  hanc  regulam ,  et  dicunt  Jun- 
ditiis  pro  prorsus  de  quacumque  re ,  eliam  non  perni- 
ciosa.  Ab  his  vero  acceperunt  scriptores  infimae  aetatis. 
Cortius  quum  omnem  hunc  usum  a  latinitate  ahenum 
esse  censebat  ad  Sallust.  p.  1015. ,  non  respexerat  ad 
poetas. 

Lucret.  1,  479.  perspicere  ut  possis ,  res  gestas  funditus  omneis 
non  ita,  uti  corpus,  per  se  constare,  neque  esse.  ubi  dubiuni 
videri  potest,  utrum  verba  funditus  omnes,  an  funditus  non 
constare  coniungantur.  Sed  auctor  Epistolae ,  quae  Sallustio 
adscribitur ,  ad  Caes.  de  Re  p.  ord.  6,  1.  quum  indignabuntur, 
omnia  funditus  misceri. 

4.  Altera  significatio  non  unde  fiat  res ,  sed  ubi  in 
fundarnentis  posita  sil,  indicat:  in  fundo.  Sed  exempla 
non  alia  reperiuntur,  nisi  apudLucretium  et  apud  recen- 
tissimos  scriptores. 

Lucret.  5,  497.  omnis  mundi  quasi  limus  in  imum  confluxit 
gravis  et  subsedit  funditus ,  ut  faex. 

Spartian.  Hadrian.  12.  stipitibus  magnis  in  modum  muralis 
tepis  funditua  iactis  atque  connexis, 

II  48 


752  FVRTJM.    GRATIA. 

FVRTIM. 

FVRTIM  cura  reliquis  adverbiis  huius  generis  quara- 
quam  hic  omitti  poterat,  tamea  eam  ob  caussam  com- 
memoranclum  duco,  quod  cum  adverbio  cZam  coniuagi 
solet  in  unam  notionein.  Ac  proprie  signiticat,  quo- 
modo  fures  agunt  suam  rem.  IVam  formatum  est  ex 
furtum ,  quod  idem  est  ac  furatum ,  sicuti  dicuniur 
coniunctim,  slrictim,  punctim.  Quare  non  coniungi 
potest  cura  verbis,  quae  aflerendam  aut  tradendam  reni 
siCTniticaut,  et  quum  Cicero  Agr.  2,  16,  41.  ait:  quid 
Aiexandria  cunctacjue  Aegrptus?  ut  occulte  latetl  ut 
recondita  est  1  nt  jurtim  tota  decemviris  traditur ! 
subest  tamen  notio  furtivae  interceptionis.  Ernestius 
in  Synon.  511.  „clam  aut  clanculum  agit,  qui  palam 
noa  audet:  furtim  adrepit,  aufert,  elabitur,  qui  depre- 
hendi  non  vult."  Coniunguntur  clam  furtim  vulgari 
loquela,  quae  adverl)ia  curaulat.  Nec  possunt  ea  sepa- 
rari  interpunctione.  Verba  in  occulto  adduntur,  ut 
celandi  consilium  et  locus  simul  designetur. 

Plaiit.  Poen.  3,  3,  49.  at  enim  hic  clam  furtim  esse  volt ,  ne 
qui  sciant.  Simlliter  5,  2,  62.  ne  quid  clam  furtive  accepisse 
censeas.  Liv.  21,  63,  9.  lixae  modo  sine  insignibus ,  sine  lictori- 
hus  profectum  clam  furtim ,  kaud  aliter  quam  si  cssilii  caussa 
solum  vertisset.     Viilgo  interponitur  comiua. 

Plin.  Hist.  11.  10,  33,  51.  adeoque  vincit  libido  etiam  fettix 
caritatem,  ut  illa  furlim  et  in  occulto  incubans,  quum  sensit 
feminam  aucupis  accedmtem  ad  marem,  recanat  revocetque ,  et 
vltro  praebet  se  libidini. 

Ceterum  de  usu  huins  Tocabuli  vid.  Oudendorp,  ad  Apulci. 
Met.  p.  633.    Cort.  ad  Saliust.  lug.  4,  7. 

GRATIA. 

Gratia,  nominis  ablativus,  cura  genitivo  compo- 
silus  propriom  sigiiificationem  ita  supprimit,  ut,  prae- 
posilionis  inslar  caussalis,  simpltciter  siguificet  propter^ 
caussa,  Quamquam  ab  origine  aliquantura  differt  a 
caussa.  INam  caussara  indicat,  quae  ex  sua  parte  et 
prae  ceteris  vel  cum  commodo  atque  utilitafe  aliquem 
ad  agendum  commovet,  quam  nos  Germani  Interesse 
vocaVnus.  Nihilominus  tamen  saepe  simpliciter  caussam 
indicat,  praesertim  cum  geruudio  coniunctum.  Est  enim 
gratia  verbum  medium,  de  quo  vid.  Ruhnken.  ad  Te- 
rent.  Phorm.  4,  o,  17. 


GRATIA.  755 

Hoc  significalu  fere  semper  post  nominis  geDitivum 
ponitur:  tamen  noa  mala  est  collocatio  ante  genitiyum, 
Quiuctilia^o  usitata.  Saepius  id  fit  in  caussa.  Vid. 
Cellarii  Curae  post.  p.  8i.  (95.).  Ruddiraann.  T.  2. 
p.  244.  Cum  pronominibus  coniunctum  attractione  assi- 
milat  casura ,    et  dicitur  ea  gratla^  tna  gratia, 

Friinigeniara  significationem  tenet  Flautus  Bacch.  1,  1,  64. 
nam  id  jlagitium  sit  meum ,  mea  te  gratia  et  operam  dare  mihi 
et  ad  eam  operam  facere  sumptum  de  tuo.  Quinctit.  9,  4,  144. 
ne  quae  eius  rei  graiia  fecerimus ,  propter  eam  fecisse  videamur. 
i.  e.  ne,  quibu^  compositiuni  indulserimus,  nou  necessitatit 
caussa,  fecisse  videamur  propter  ipsam  compositionem.  Nam 
quae  gratia  fiunt,  precaria  sunt.  Scd  scribendum  videtur 
eius  gratia:  vide  paullo  post. 

Ennius  apud  Cic.  Tusc.  4,  32,  69.  tu  me  amoris  magV  quam 
honoris  servavisti  gratia.  Cic.  de  Nat.  d.  2,  63,  158.  tantumque 
abest,  ut  haec  bestiarum  etiam  caussa  parata  sint,  ut  ipsas 
bestias  hominum  gratia  generatas  esse  videamus.  Terent.  Audr. 
5,  1,  17.  nuptiarum  gratia  haec  sunt  facta  atque  incepia  omnia. 
Cic.  p.  Quinct.  7,  28.  quem ,  ut  ipsius  dignitas  poscit,  honori$ 
gratia  nomino. 

Simpltciter  pro  caussa  dicitur,  non  adhaerente  gratificandi 
notione ,  apud  Sallust.  Cat.  23,  1.  quem  censores  senatu  probri 
graiia  moverant.   Sueton.  Tit.  2. 

Caes.  Bell.  gall.  7, 53.  legatos  ad  Caesarem  sui  purgandi  gratia 
mittunt.  Cic.  de  Fin.  1,  10,  36.  ut  aut  vohiptatcs  omittantur 
maiorum  voluptatum  adipisccndarum  caussa,  aut  dolorcs  suscipi- 
antnr  maiorum  dolorum  effugiendorum  gratia.  Sallust.  lug.  61, 4. 
ac  primo  efficit,  uti  ad  se  colloquendi  gratia  occultus  veniat. 
Qua  dictione  gerundii  nemo  saepius  utitur  quam  S  illustius. 

Plaut.  Pseud.  5,  2,  3.  num  mea  gratia  pcrtimescil  ?  Stich. 
5,1,5.  qui  nihilo  ocius  venit  tamen  hac  gratia.  Fseud.  1,5, 138. 
nunc  non  abire  certum  est  istac  gratia.  Terent.  Audr.  3,  4,  8. 
sed  ea  gratia  simulavi,  vos  ut  pertemptarem. 

Ennius  apud  Cic.  de  Nat.  d.3,  26, 67.  id  ea  gratia ,  ut  —  Ipsa 
interea  effugeret. 

Terent.  Eun.  1,  2,  79.  ille  recipitur :  qua  gratia?  1,  2,  19. 
sed  huc  qua  gratia  te  accersi  lussi,  ausculta. 

Vlpian.in  Dig.  7, 1,  21.  sivero  heres  institutui  sit ,  vel  legatum 
acceperit,  Labeo  distinguit ,  cuius  gratia  vel  heres  instituitur, 
vel  legatum  accepit.  Quinctil.  4,  9,  144.  sed  neque  longioribus, 
quam  oportet,  hyperbaiis  compositioni  serviamus ,  ne,  quae  eius 
gratia  fecerimus ,   propter  eam  fccisse  videamur.      Ita  codices 

48* 


754  GRATIJS.    GRATIS. 

oranes  praeter  anum  tarlcensein ,   qui  addit  eius  rei.    Intellige 
compositionem. 
Ante  genitivum  graiia   coUocavit  Quinctil.  8,  Prooem.  18. 

idque  faciunt  gratia  decoris.  8,  6,  2.  quosdam  graXia  signifi- 
cationis ,  quosdam  decoris  assumi.  9,  4,  144.  idoneum  verbum 
permutemus  gratia  lenitatis. 

2.  Forraulae  sunt  exempli  gratia,  verbi  gratia, 
quarum  utraque  apud  Ciceronem,  nisi  fallor,  semel, 
apud  alios  antiquos  scriptores  nuraquam  legilur,  fre- 
quentior  autem  apud  recentiores,  Cicero  dicere  solebat 
exemjjli  caussa ,  i>erhi  caussa.  Est  vero  elliptica  dictio 
pro  id  exempli  gratia  locjuor ,  i.  e. ,  ut  afferam  exem- 
plum.  Sed  grammatici  hodie  pueros  docent,  haec  no- 
mina  a  Latinis  non  poui,  nisi  ubi  cum  verbo  construan- 
tur,  neque  umquam  in  afferendis  rebus  unius  alicuius 
generis ,  pro  i^eluti.  Vide  Krebsii  hbrum  de  arte  latine 
scribendi  p.  371.  Grysaris  Antibarbarum  p.  286. 
Vtrumque  falsum  est.  Nam  ipse  Cicero  et  absoluta 
interposuit  verba,  et  pro  i^eluti,  in  commemoranda  una 
ahqua  re. 

Cic.  de  OfF.  3,  12,  50.  eius  gencris  hae  sunt  quacstiones:  si, 
exempli  gratia,  vir  bonus  Alexandria  Rhodum  magnum  fru~ 
menti  numerum  advexerit  etc.  de  Fin.  5,  11,  31.  in  nobis  autem 
ipsis  ne  intelligi  quidem ,  ut  propter  aliam  quampiam  rem ,  verbi 
gratia,  propter  voluptatem  nos  amemus.  Plin.  Hist.  n.  2,  41,41. 
in  his  quidem  mille  sexcentas  adnotavere  stellas,  insignes  vide- 
licet  effectu  visuve:  exempli  gratia  in  cauda  Tauri  septem,  quas 
appellavere  VergHias, 

Cum  verbo  coraponitur  apud  Quinctil.  6,  5,  6.  pauca  tamen 
exempli  gratiaponam.  et  apud  Cornel.  Lys.2, 1.  cuiiis  de  crudeli- 
tate  et  perfidia  satis  est  unam  rem  exempli  gratia  proferre. 
Plin.  Hist.  n.  18,  25,  57. 

GRATIIS.     GRATIS. 

1.  Qua  ratione  verbum  gratia  ad  adverbii  potesta- 
tera  revocatur,  eadera  etiam  graiiis  dicitur  pro  adver- 
bio.  ISam  qui  gratiis  ahquid  agit,  is  agit  per  solam 
gratiam,  nuUa  mercede  proposita,  nullove  pretio.  Ita- 
que  siguificat  TtQolr.a,  umsonst.  Atque  veterrimi  poelae 
semper  ila  tribus  syhabis  loquuti  snut,  non  gratis, 
Vid.  Bentlei.  ad  Terent.  Ad.  4,  7,  26.  Lindemann.  ad 
Plaut.  Capt.  5,  1,  27.  2,  3,  48.  Etiara  Charisius  hoc 
observavit  p.  180. 


GRATIJS.    GRATIS.  755 

Fliiut.  ilsiii.  1, 3, 38.  necmeum  quidem  edepol,  adte  ut  tnittam 

gratii9.     T  erum   aetatis  atque   honoris  gratia  Tiocfiettui:  si 

mihi  dantur  duo  talenta  argenti  numerata  in  manum,  hanc  tibi 
nfctem  honoris  caussa  gratiis  dono  dabo.  Charisius  e  Plauti 
Bacch.  quae  in  hac  comoedia  non  leguntur:  sin  lenocinium 
forte  collibitum  est  tibi,  videas  mercedis  quid  tibi  est  aequum 
dari,  ne  ista  aetate  me  sectere  gratiis.  Capt.  1,  2,  21.  cuiug 
numquam  voltum  tranquillavi  gratiis.  5,  1,  26.  Most.  1,  3,  18. 
Peis,  2,  4,  14.  at  non  sum  ita,  ut  tu,  gratiis.  Terent.  Ad. 
4,  7,  26.  si  non  pretio ,  gratiis.   Phorm.  3,  2,  15. 

2.  Plautus  de  eo  dixit,  quod  supra  additur,  aut 
quod  in  cumulum  accedit:  ubi  nos  Germani  in  Kaiij 
drein  geben  loquimur. 

Plaut.  Epid.  3,  4,  36.  foras  educite ,  quam  introduxistis  fidi- 
cinam ,  atque  etiam  fides ,  ci  quae  accessere ,  tibi  addam  dono 
gratiis. 

3.  Posteriori  tempore  vocabulum  contrahebatur  et 
aicebatur^ra//*,  producla  syllaba  extrema;  quod  pretio 
opponitur  accepto.     £st  enim  sola  gratia. 

De  formatione  conf.  Schneideri  Gramii].  Tom.  1.  p.  118. 
Tom.  2.  p.  452.  Miror  vehementer  ea,  quae  Bremius  ad  Cor- 
nel.  Them.  4,  3.  semper  dixisse  veteres  gratiis ,  et  ubique  ita 
ecribendum  esse:  nam  poetarum  auctoritatcm  unice  in  his 
rebus  valere.  At  praeter  comicos  qui  hoc  vocabulo  usi  sunt 
poetae  semper  duabus  syllabiti  efferebant. 

Cic.  in  ^err.  1,  46,  118.  quae  Romae  magna  cum  infamia, 
pretio  accepto ,  edixcras ,  ea  aola  te ,  ne  gratis  in  provincia  male 
audires,  ex  edicto  siciliensi  sustulisse  video.  Martial.  14,  175. 
cur  a  te  pretium  Danae,  regnator  Olympi,  accepit,  gratis  si 
tibi  Leda  dedit.  Cic.  p.  Q.  Rosc.  10,  27.  hic  primum  questua 
est  non  leviter  Saturius ,  communerp,  factum  esse  gratis  cum 
Roscio ,  qui  pretio  proprius  fuisset  Fannii.  ad  Quint.  fr.  3,  1,  3. 
id  me  acis  antea  gratis  tibi  esse  pollicitum :  quid  nunc  putas, 
tanta  mihi  abs  te  mercede  proposita  7  Sallust.  in  Orat.  Macri 
Licinii  5.  mcliusque  habeat  mercede  derelinquere  quam  gratis 
recte  facere. 

Cic.  p.  Cluent.  26,  71.  ecquid  me  adiuvas ,  Bulbe,  ne  gratis 
rei  publicae  serviamus.  29,  78.  non  gratis  id  ab  eo  factum  esse, 
quod  hominem  norant,  iudicabant. 

Martial.  5,  16,  10.  et  tanium  gratis  pagina  nostra  placet.  i.  e. 
non  pretio  prlus  accepto. 


756  GRATllS.      GRATIS. 

4.  Sed  non  lantum  is  dicitur  gratis  agere,  qni  non 
accepit  pretium  ,  sed  etiara  is ,  qui  non  dedit  pecuniam, 
aut  qui  ulilur  aliqua  re  sine  mercede. 

Cic.  in  Verr.  1, 39  101.  is  repente,  ut  Romam  gratis  venit,  praetor 
factus  est  ?  Alia  porro  pecunia,  ne  accusaretur,  data.  5,  19,  48. 
sed  si  argumento  est ,  Mamertinos  pecunias  tibi  non  dedisse, 
quia  scriptum  non  habent:  sit  argumento ,  tibi  gratis  constare 
navcm,  quia,  quid  emeris ,  aiit  quid  locaveris,  scriptum  pro- 
ferre  non  potes.  de  Off.  2,  23,  83.  habitent  gratis  in  alieno  ? 
in  Verr.  4,  12,  29.  ita  ab  se  invito  phaleras  ablatas  gratis. 
Pompon.  in  Dig.  39,  5,  9.  in  aedibus  alienis  habitare  gratis, 
donatis  videtur.  Sed  Lalieo  19,  2,  53,  2.  si  cui  in  ea  insula, 
quam  vendideris,   gratis  habitationem   dederis. 

5.  Traosferfur  hoc  ad  rem,  quae  per  se  consldt, 
nec  alienae  opis  indiget. 

^lartial.  10,  3,  11.  cur  ego  laborem  notus  esse  tam  prave, 
constarc  gratis  quum  silentium  possit?  alii  quum  stare  gratia 
cum  silentio  possim.    £st  nuUa  opera  inipensa. 

6.  Eodem  modo  de  eo,  cui  niliil  accedit  muneris: 
o/ine  weiteres. 

Martial.  3,  30,  1.  sportula  nuUa  datur :  gratis  conviva  re- 
cumbis,  i.  e.  non  accepta  sportula. 

7.  Denique  de  eo  dicitur,  quando  quis  agit  rem 
per  se  ipsam  ,  non  ob  aliud  commodum ,  aliasve  con- 
diLiones. 

Cic.  de  Fin.  2,  26,  83.  faciant  etiam  illud ,  ut  aequitatem, 
modestiam,  virtutes  omnes  per  se  ipsas  gratis  diligant.  Sic 
gratuitum  est ,  quod  non  ob  fructum  aut  oL  praemium ,  sed 
per  se  agitur :  Cic.  de  Nat.  d.  1,44,  122.  prata  et  arva  ct  pecu- 
dum  greges  diliguntur  isto  modo ,  quod  fructus  ex  iis  capiuntur : 
hominum  caritas  et  amicitia  gratuita  est. 

8.  „Gratis  et  gratnito  fieri  dicitur,  cuius  facti 
nuUum  est  pretium ,  aut  merces.  Vulgo  rainus  latine 
usurputur  pro  sine  idonca  caussa."  Ita  Scioppius  Infam. 
Faraiani  p.  5.  Dixit  Augustinus  Confess.  2,  4.  malitiae 
meae  caussa  Jiulla  erat,  nisimalitia,  ut  essem  gratis 
malus.  Hic  est ,  quera  Sallustius  gratuito  malum  ap- 
pellat,  i.  e.  nuUa  alia  re  intercedenle  aut  irapellente. 
lledit  hoc  ad  eamdem  ratiouem,  quam  antea  expo- 
suimus. 


GRATVITO.  757 

GRATVITO. 

GratV^ITO  adverbiutn  dicitur  et  de  co,  quod  sine 
praemio  aut  mercede  agitur,  nec  commodum  appeten- 
dum  secum  fert,  et  de  eo,  quod  uullo  impendio  consfat. 
Vtrumque  est  ^ra^/s.  Forma  graiiiitu  ^  quam  Torren- 
tius  ad  Sueton.  Caes.  27.  e  codice  quodam  attulit,  anti- 
qua  auctoritate  caret.  Tamen  non  improbavit  eam 
Heusingerus  ad  Cic.  OIF.  2,  19. 

Plin.  Ilist.  n.  35,  9,  35.  hic  et  Athenis  porttcum ,  quae  poe- 
cile  vocatur ,  gratuito ,  quum  partem  eius  Micon  mercede  pinge- 
ret.  Tacit.  Ann.  11,  22.  quaestura  tamen  ex  dignitate  candida- 
torum  aut  facilitate  tribwntium  gratuito  concedebatur ,  donec 
sententia  Dolabellae  velut  venundaretur. 

Cic.  de  Off.  2,  19,  66,  diserti  igitur  hominis  et  facile  labo- 
rantis  quodque  in  patriis  est  moribus,  multorum  caursas  ct  non 
gravate  et  gratuito  defendentis  beneficia  et  patrocinia  late  pa- 
tent.  i.  e.  qui  non  rcspicit  ad  suura  commodum :  ne  de  hono- 
rario,  quod  desit,  cum  Beiero  cogites.  INam  ne  quis  ob  caus- 
sam  orandam  pecuniam  donumve  acciperet,  cautum  erat  lege 
cincia. 

Tacit.  Ann.  11,  7.  neque  tamen  eloquentiam  gratuito  contin- 
gere.    h.  e.    non  sine  magno  impendio. 

In  locis  Sueton.  Caes.  27.  et  Tiber.  48.  Burmannus  et  Er- 
nestius  bene  intellexerunt  esse  adlectivum  de  pecunia  siue 
foenore  credita. 

2.  Tum  etiam,  uti  gratis ,  iridicat,  non  aliam  rem 
impellere  ad  agendum,  sed  rem  fieri  per  se  ipsam,  non 
aliena,  vel  commodi  caussa. 

Sallust.  16,  3.  scilicet  ne  per  otium  torpescerent  manus  aut 
animus,  gratuito  potius  malus  atque  crudelis  erat.  Quod 
Cortius  explicuit  sine  mercede ,  Gerlachius  frustra  et  sine 
caussa:  Kritzius  utrumque  una  notione  comprehendit.  Gratui- 
tam  crudelitatem  dixit  Lir.  3,  37,  8. 

3.  Quare  usurpatur  de  re,  cui  agendae  nulla  ab'a 
ratio  intercedit,  nec  respicitur  vel  ad  commodum  et 
ulililatem,  vel  ad  aliam  caussam.  Germani  dicunt  o/aie 
weiteres, 

Cic.  p.  Arch.  5,  10.  etenim  quum  mediocribus  multis  et  aut 
nulla  aut    humili   aliqua    arte    praeditis  gratuito    civitatem  in 


758  GRATVITO. 

Oraecia  homines  {mpertiebantur ,  Bfecg-inos  eredo  aut  Locren- 
ses  —  huic  summa  ingenii  prcedito  gloria  noluiss?.  Non  tantum 
fractus  ad  rem  publicam  redundans  intelligitur  sed  quae- 
cumque  alia  ratio,    quae  caussam  a£ferre  potuerii. 

4.  Atque  ita  ponitur  pro  sine  iusta  caussa. 

Senec.  Epist.   105,  3.    odium  autem   ex    offensa   sic  vitahis, 
neminem  lacessendo  gratuito.